Kış 95 [ 49. Sayı ] The Supremacy of The Qur'an “The Strongest Voice will be Islam’s”
In the December of 1919, Bediuzzaman had a “true dream” or sort of vision, which he subsequently recorded and included in Sünûhat.1 He tells us there that he was at the time greatly distressed at the course of events and was “searching for a light in the dense darkness.” In his dream, Bediuzzaman was summoned by “a great assembly” made up of representatives of the leading figures of Islam from each century and called upon to give an account of the present state of Islam. Contrary to what might be expected, Bediuzzaman’s reply pointed out positive aspects of the defeat, including the strengthening of Islamic brotherhood and the Ottomans’ being saved from being carried away to a greater extent on “the tyrannical current” of capitalism. Then, in order to show why Islam rejects modern Western civilization, which was epitomised by the ugly and exploitative capitalism and aggressive imperialism of the time, he made a comparison of the principles on which Western civilization and Islamic civilization are based and their results. This extremely interesting and original exposition was greeted with approval by the Assembly in the dream, and one of the deputies declared:
“Yes, be hopeful! The loudest and strongest voice in the coming upheavals and changes will be that of Islam!”
The same comparison of Western and Islamic civilizations appears in different contexts in a number of Bediuzzaman’s works of the period. And from these and from other references to the same subject, we see in greater detail his views on the subject, and also the reasons for the optimism and hope for the future engendered by the dream.
It should be noted firstly that Bediuzzaman frequently pointed out that just as modern civilization was not the product or property of Christianity, neither was decline and retrogression in keeping with Islam: “To consider civilization to be the property of Christianity, which it is not, and to show decline, which is the enemy of Islam, to be its friend, is to suggest that the firmament is revolving in the opposite direction.”2 As we have already seen, Islam enjoins progress and comprises all the necessities of civilization: “I declare with all my strength that there is nothing which is in reality good in civilization that is itself, or what is better than it, not guaranteed either explicitly or implicitly by Islam...”3 And in another work he wrote: “The things known as the virtues of civilization are each a transformed matter of the Shari’a.”4 Further to this, Bediuzzaman pointed out that Islam had played a fundamental and significant role in the development of modern civilization:
“I cannot deny this: there are numerous virtues in [modern] civilization, but they are neither the property of Christianity, nor the creation of Europe, nor the work of this century. Rather, they are the property of all. They arise from the combined thought of mankind, the laws of the revealed religions, innate need, and in particular from the Islamic revolution brought about by the Shari’a of Muhammad (PBUH).”5 And in another work he put it in even stronger terms: “The good things and great industrial progress to be seen in Western civilization are entirely reflected and derived from Islamic civilization, the guidance of the Qur'an, and the [other] revealed religions....”6
However, in the West, the evils of civilization had come to preponderate over its beneficial aspects. Bediuzzaman gave two reasons for this. The first was the permissive attitude of Western civilization towards “dissipation” and “the appetites of the flesh”, which arose from “not making religion and virtue the principles of civilization.” While the second was “the appalling inequality in the means of livelihood”, which also ultimately resulted from lack of religion. These would eventually lead to its destruction.7
Thus, Bediuzzaman predicted that because Western civilization had become distant from true Christianity and was based not on the principles of revealed religion, but on those of Greek and, primarily, Roman philosophy, it would eventually “be dispersed” and “change its form”, and make way for the emergence of Islamic civilization. His comparisons, then, are between the “positive” principles and results of revelation, and the “negative” principles and results of philosophy, or between divine guidance (hüda) and genius, meaning ‘reason’ (deha), as he sometimes calls them. Western civilization he describes as follows:
“It takes as its point of support force, which manifests itself in aggression. Its aim and purpose is benefit and self-interest, after which everyone jostles and pushes without restraint. Its principle in life is conflict, which manifests itself in contention and discord. The tie between different groups is racialism and negative nationalism, which thrives on devouring others and which manifests itself in ghastly clashes. Its alluring service is encouraging lust and passion, satisfying desires, and facilitating the attainment of whims. And as for lust and passion, they make man descend from the level of the angels to that of a dog. They cause him to become a beast. If most of these civilized people were turned inside out, the skin of a wolf, bear, snake, pig, or ape would appear. Or so it seems to the imagination.”
The principles on which Islamic civilization is based, on the other hand, are the reverse of these:
“Its point of support is truth instead of force, which is manifest as justice and equity. Its aims are virtue and God’s pleasure in place of benefit and self-interest, which are manifest as love and friendly competition. Its means of unity are the bonds of religion, country, and class instead of racialism and nationalism, which are manifest as sincere brotherhood and reconciliation, and co-operation in only defending against outside aggression. The principle in life is that of mutual assistance and co-operation instead of conflict, which is manifest as unity and mutual support. In place of lust is guidance, which is manifest as progress for humanity and being perfected spiritually. It restricts the passions, and instead of facilitating the base desires of the carnal soul, it gratifies the high sentiments of the spirit.”8
Of the various aspects of civilization of which there are more detailed comparisons in Bediuzzaman’s works, we shall briefly mention two. The first of these is literature.
In a piece on the subject in Lemeat, a collection of writings in free verse on various subjects which was published in Istanbul, probably in 1921, Bediuzzaman makes a comparison between the Qur'an as literature and European literature. This literature is represented by the novel, for which there had been a strong vogue among ‘Europeanized’ Ottomans since the time of Abdulhamid. Bediuzzaman states that there are three areas of literature. These are concerned with love and beauty, heroism and valour, and thirdly, the depiction of reality. As regards European literature, he says that in the first sort it does not know the meaning of true love, and merely excites the carnal appetites – though it purports to be high-minded and condemn such things as unfitting for man, while in the second, it does not favour right and justice, but exalts the concept of force.
In the depiction of reality, Bediuzzaman describes the Western view in greater detail. He points out that since European literature regards the universe not as Divine art, but from the point of view of nature, it prompts materialism and the worship of nature. And the novel, whether in book form, or as theatre or cinema, is the only remedy it has been able to find for the distress of the spirit arising from this misguidance. He goes on to say that both produce feelings of sadness, but while the sadness produced by the Qur'an is of a lofty and elevated nature, that caused by European literature offers no hope. This again springs from the view of existence it expresses. The world is a wild and ownerless place; what inspires the sorrow is “deaf nature” and “blind force”. It is the pathetic woe of an orphan, of the lack of friends, rather than their absence. And while both give pleasure and stir the emotions, where the Qur'an stirs the spirit and moves the higher emotions, European literature stimulates man’s animal appetites and affords pleasure to his lower nature only.9
The second aspect to be considered here is of a socio-economic nature. It concerns the injustice inherent in Western civilization and the remedy for its grievous consequences provided by Islam.
Bediuzzaman summarizes the root cause of the great social upheavals man has suffered, particularly this century, in two phrases. One is: “So long as I’m full, what is it to me if others die of hunger.” And the other: “You struggle and labour so that I can live in ease and comfort.” And he demonstrates that if they are to be eradicated, it will be through applying the Qur'anic injunction of almsgiving (vüjub-u zekat) and prohibition on usury and interest (hurmet-i riba). His argument is as follows:
Through urging the wealthy classes to act in a cruel, oppressive, and arrogant manner towards the poor, the first phrase has been the cause of such sedition and strife that it has come close to overturning humanity. And the second phrase, through driving the poor to harbour hatred and envy towards the rich, has for several centuries destroyed public order and security, and this century, due to the struggle between capital and labour, has given rise to disaster and disorder on a vast scale. The role of zekat and the prohibition on interest in rectifying this situation is this:
The most important factor in maintaining the order of society as a whole is not allowing an unbridgeable gulf to develop between the various classes. The upper classes and the rich should not become so far removed from the lower classes and the poor that the lines of communication are broken, as happened in European civilization. “Despite all its societies for good works, all its establishments for the teaching of ethics, all its severe discipline and regulations”, it could neither reconcile those two classes, nor heal the two wounds in human life caused by the two phrases above. However, through making the payment of zekat obligatory and prohibiting interest, Islam establishes relations between rich and poor, and forges links of respect and sympathy between them. By not allowing the classes to draw far apart, it maintains the order and balance of society. It “uproots” the two phrases and heals the wounds they have caused in mankind.10
How is it then that while Islam comprises true civilization, it was materially defeated by Western civilization? In his dream, Bediuzzaman was questioned concerning this. He was asked by one of the deputies in the Assembly: “With which of your actions did you issue a fatwa to Divine Determining so that it ordered this disaster for you?” Bediuzzaman replied that it was their neglect of three of the ‘pillars of Islam’ – the prescribed prayers, fasting in Ramadan, and payment of zekat – that had brought it upon them.11 And he afterwards added a note to this, including neglect of the Hajj.
Many reasons have been touched on in describing Bediuzzaman’s thought and works up to here for the decline of the Islamic world and the Ottomans in particular. Broadly speaking they can be classed under two main headings. One is despotism and the other is religion, or rather the failure to adhere to its principles in various areas. The two are interconnected. Despotism, together with its numerous, far-reaching, and negative consequences, and the solutions for them in the form of Constitutionalism and Freedom within the sphere of the Shari’a worked for with such dedication by Bediuzzaman, we have discussed in some detail. With regard to religion, many areas of decline may be included under this heading, and these too, together with their solutions, have been described in various places. For example, the decline in the field of learning and medrese education, and the solutions put forward by Bediuzzaman for this which would also heal the deep rifts that had developed between the ‘ulama, the Sufi community, and those with a secular, Western educational background. The negligent attitude towards the ‘pillars of Islam’ mentioned in the dream above. And the various “sicknesses” in the social life of Muslims, and in the field of morality, and the “remedies” offered by Bediuzzaman in his sermon in Damascus. However, rather than attempting a comprehensive analysis of all the reasons Bediuzzaman put forward for the decline and relative backwardness of the Islamic world, we shall just make the following points.
In Muhâkemat, a work written to establish the principles of Qur'anic exegesis (tafsir) and published in 1911, Bediuzzaman attributes the decline to the fact that the heart or true meaning of the teachings of Islam had been abandoned for its externals. He wrote:
“...Abandoning the essence and kernel of Islam, we fixed our gazes on its exterior and shell. And through misapprehension and ill-manners, we did not afford Islam its right nor pay it the respect it was due. So in disgust, it swathed itself in clouds of illusion and delusion, and concealed itself. And it had the right, for we mixed Isra’iliyat12 with the fundamentals of belief, and stories with the tenets of faith, and metaphors with the truths of belief, and did not appreciate its value. So to punish us in this world, it left us in abasement and penury. And what will save us, is again its mercy.”13
Later in the same work, Bediuzzaman expands on this, explaining how some Isra’iliyat, and a portion of Greek philosophy, had been incorporated into Islam, and “appearing in the apparel of religion”, had thrown minds into disarray. Explaining how this happened, he concludes that when commenting on the Qur'an, some ‘externalist’ ‘ulama had expounded certain of its verses (nakliyat) by making them fit the Isra’iliyat. “Whereas”, he wrote. “What will explain and expound the Qur'an is again the Qur'an, and sound Hadiths. Not the Gospels and the Torah, whose ordinances have been superseded, just as their stories are corrupted.”
As for Greek philosophy, it had sprung from fables and superstition, and just as it had caused confusion, so also had it opened up a way to mere imitation (taqlid) in place of investigative and dynamic scholarship. Supposing there to be points of similarity and agreement between philosophy and matters of the Qur'an which demand the use of reason (akliyat), externalist scholars explained these verses in terms of the philosophy and adapted them to it. Bediuzzaman then said:
“God forbid! ...For the criterion of the Book of Miraculous Exposition is its miraculousness. Its expounder and commentator is its parts. Its meaning is within it. Its shell, too, is of pearl, not clods....”14
And so to return to Sünûhat, published in 1919-20, and a piece concerned with the Qur'an and the decline of Islam. Entitled, The Absolute Sovereignty of the Qur'an, it describes what Bediuzzaman considered to be “the most important cause of the Islamic community displaying carelessness and negligence in the precepts of religion.”
The gist of Bediuzzaman’s argument is that while it is the sacredness (qudsiyet) of the Qur'an, rather than reasoning, that drives the mass of ordinary believers to conform to the precepts of religion, the way Qur'anic commentaries and books on the Shari’a have developed in the course of time is such that they have come to act as a veil to the Qur'an's sacredness.
Firstly in his argument, Bediuzzaman states that although the fundamentals of belief and pillars of Islam, which are the ‘personal’ property of the Qur'an and the Sunna of the Prophet (PBUH), which expounds the Qur'an, form ninety per cent of the religion, and controversial matters which are open to interpretation (ijtihadî) form only ten per cent, in the course of time the former have been “placed under the patronage” of the latter, have been combined with them, and become subordinate to them.
Then, while “the books of those qualified to interpret the law (mujtahidin) should be like means and display the Qur'an as though they were glass; they should neither act on its behalf nor obscure it”, it is on these books that the attention of the mass of believers became focussed. They have only thought of the Qur'an in a hazy sort of way. They have read these books in order to understand not what the Qur'an says, but what the authors say. As a result of this the ordinary believer’s conscience “has become accustomed to being indifferent, and has become lifeless and unresponsive.” However, Bediuzzaman continues:
“If the Qur'an had been shown directly in the fundamentals of religion, the mind would have naturally perceived its sacredness, which urges conformity [to the precepts of religion], is the rouser of the conscience, and is [the Qur'an’s] inherent property. In this way the heart would have become sensitive towards it, and would not have remained deaf to the admonitions of belief.”
Bediuzzaman then states that there are three ways to direct the attention of the mass of believers towards the Qur'an – “the exemplification of the Pre-Eternal Address, which shimmers with the attraction of miraculousness, has a halo of sacredness, and constantly stirs the conscience through belief.” The first he describes as dangerous, the second as needing time, while the third is to remove the veils obscuring the Qur'an and display it directly to the ordinary believers; to seek its “pure, unmixed property” from itself alone, and only its secondary (bilvasita) decrees from the means.
That is to say, the fundamentals and essentials, which as we saw form ninety per cent, should be sought from the Qur'an itself and from the Sunna, while matters of secondary importance, which are open to interpretation and form ten per cent, sought from the works of those qualified to interpret them, that is, the mujtahids. If that had been the case, the demand shown for these truly numerous commentaries and books on the Shari’a and divided up between them would have been directed towards the Qur'an itself, indeed, the demand would have been greater because of need. And in that way the Qur'an would have been dominant and influential in its full meaning over the Muslim community.
Bediuzzaman had a significant dream shortly after writing this piece, and included it at the end of it. We also include it:
“One night shortly after writing this matter, I dreamt of the Prophet (peace and blessings be upon him). I was in a medrese in his blessed presence. The Prophet was going to instruct me in the Qur'an. On their bringing the Qur'an, the Prophet (peace and blessings be upon him) rose to his feet out of respect. It occurred to me at that moment that he rose in order to guide his community.
“Finally I related this dream to a righteous member of his community, and he interpreted it in this way: ‘It is a powerful sign and certain good news that the Qur'an of Mighty Stature will acquire the exalted position of which it is worthy throughout the world.’”15
Birth of the New Said
Some two years after his return to Istanbul from the prisoner-of-war camp in Russia, Bediuzzaman underwent a radical interior change, “a strange revolution of the spirit”, and out of this inner turmoil, the New Said was born. Indeed, it is clear from Abdurrahman’s biography and from his own requests for leave of absence from the Darü’l-Hikmet that from his return Bediuzzaman suffered certain difficulties. The strains of war and harsh conditions of his captivity had taken their toll on his health, while the Ottoman defeat and foreign occupation were sources of great distress. However, as we saw at the end of the piece describing his “awakening” in the little mosque beside the River Volga, Bediuzzaman considered the first two years of his return, despite all his activities, to be a period of heedlessness, during which his fame and the acclaim he received made him temporarily forget his decision to withdraw from social life and concentrate on the inner life. Bediuzzaman described the major turning-point that then occurred in some detail in various places in his works, and we shall chart its course from these.
It seems that a few flashes of realization restarted the process of “spiritual awakening”. These occurred on high vantage points overlooking the city of Istanbul and took the form of realizing the stark realities of death and separation, old age and the transitoriness of things. Bediuzzaman says that then, before anything, he tried to find consolation and a ray of light in his learning and the things he had studied for so many years. But rather than providing this, he found that they had “dirtied his spirit”, and been an obstacle to his spiritual progress.16
Until this time, Bediuzzaman had “filled his brain with the philosophical as well as the Islamic sciences”, for he thought that “the philosophical sciences were the means to spiritual progress and enlightenment.” In addition, he was of the opinion that European science and philosophy could be used to “reinforce” and “strengthen” Islam. He described it like this:
“The Old Said together with a group of thinkers accepted in part the principles of human philosophy [as opposed to revealed knowledge] and European science, and fought them with their own weapons; they admitted them to a degree. They accepted unshakeably some of their principles in the form of the positive sciences, and thus could not demonstrate the true value of Islam. Simply, they supposed philosophy’s roots to be extremely deep, and grafted Islam with its branches, as though they were strengthening it. But since the victories were few, and it depreciated Islam, I gave up that way. And I demonstrated [in the Risale-i Nur] that Islam’s principles are so profound that those of philosophy cannot reach them; indeed, they remain superficial beside them.”17
And, now, when overwhelmed by the realization of his own increasing years and the fleeting nature of everything to which he was attached, Bediuzzaman’s learning afforded him no light, no hope. “The spiritual darkness arising from the sciences of philosophy plunged my spirit into the universe, suffocating it. Whichever way I looked seeking light, I could find no light in those matters, I could not breathe...”18
Bediuzzaman’s spiritual crisis prompted him to withdraw from the society of men and seek solitude in places removed from Istanbul life. He retreated to Yusha Tepesi,19 a high hill on the Asian side of the Bosphorus near its junction with the Black Sea. Here, he tells us, he would not permit Abdurrahman even to attend to his essential needs.20 Following this he took a house in Sariyer, on the European side, and it was here in this old wooden house which is still standing that Bediuzzaman’s crisis was resolved and he found what he was searching for.
It was Gawth-i A’zam, ‘Abd al-Qadir Geylani, who came first to Bediuzzaman’s aid. A copy of his Fütûhu’l-Gayb came into Bediuzzaman’s possession “by a happy coincidence”, and on opening the pages at random to take an omen from it, these lines came up:
21
or, as Bediuzzaman interpreted them:
“Oh, you unfortunate! As a member of the Darü’l-Hikmeti’l-Islamiye, you are as though a doctor curing the spiritual sicknesses of the people of Islam, whereas it is you who is sicker than anyone. You first of all find a doctor for yourself, then try to cure others!” Bediuzzaman continued:
“So I said to the shaykh: ‘You be my doctor!’ And I took him as my doctor, and read the book as though it was addressing me. But it was most severe. It smashed my pride in the most fearsome manner. It carried out the most drastic surgery on my soul. I could not stand it. I read half of it as though it was addressing me, but did not have the strength and endurance to finish it. I put the book back on the shelf. Then a week later the pain of that curative operation subsided, and the pleasure came in its place. I again opened the book and read it right through; I benefited a lot from that book of my first master. I listened to his prayers and supplications, and profited abundantly.22
The second work which was instrumental in transforming the Old Said into the New Said was the Mektûbat of Shaykh Ahmad Sirhindi, Imam-i Rabbani. Some time after his “cure” through the mediation of Gawth-i A’zam, Bediuzzaman opened Imam-i Rabbani’s Mektûbat to take an omen from this too. He wrote:
“It is strange, but in the whole of Mektûbat, the word Bediuzzaman appears only twice. And those two letters fell open for me at once. I saw that written at the head of them was: Letter to Mirza Bediuzzaman, and my father’s name was Mirza. Glory be to God! I exclaimed, these letters are addressing me. At that time the Old Said was also known as Bediuzzaman. Apart from Bediuzzaman Hamadani, I knew of no one else in the last three hundred years famous with the name. Whereas in the Imam’s time there was such a person and he wrote him these two letters. This person’s state must have been similar to mine, for I found these letters to be the cure for my ills. Only, the Imam persistently recommended in many of his letters what he wrote in these two, which was: ‘Make your Qibla one.’ That is, take one person as your master and follow him; do not concern yourself with anyone else.’”23
Bediuzzaman wrote that this most important piece of advice seemed inappropriate for his state of mind, and he was bewildered as whom to follow. In the Introduction to the Mesnevi-i Nuriye, he explained this in greater detail:
“Since the Old Said proceeded more in the rational and philosophical sciences, he started to look for a way to the essence of reality like that of the Sufi’s (ahl-i tarikat) and the mystics (ahl-i haqiqat). But he was not content to proceed with the heart only like the Sufis, for his intellect and thought were to a degree wounded by philosophy; a cure was needed. Then, he wanted to follow some of the great mystics, who approached reality with both the heart and the mind. He looked, and each of them had different points of attraction. He was bewildered as to which of them to follow.”24 None of the great figures, such as Imam Gazzali, Mawlana Jalaluddin Rumi, or Imam-i Rabbani, answered all of his needs.
While in this state, “it was imparted to the Old Said’s much wounded heart” that the one true master was the Holy Qur'an. It occurred to him “through Divine Mercy” that “the head of these various ways and the source of these streams and the sun of these planets is the All-Wise Qur'an; the true single Qibla is to be found in it. In which case, it is also the most elevated guide and most holy master. So I clasped it with both hands and clung on to it.”25
Thus, we can say that Bediuzzaman’s enlightenment occurred in three stages. Firstly, he realized the deficiency of the “human philosophy” he had studied and how it had been an obstacle to his enlightenment and progress. And secondly, as Bediuzzaman himself confessed, through the “bitter medicine” of Shaykh ‘Abd al-Qadir Geylani’s Fütûhu’l-Gayb: “I understood my faults, perceived my wounds, and my pride was to a degree destroyed.”26 Then to complete the process of his transformation into the New Said, he understood through the Mektûbat of Imam-i Rabbani that he should take the Qur'an as his sole master. The instruction in Divine Unity he then received from the Qur'an through the phrase There is no god but God was “a most brilliant light” scattering the darkness in which he had been plunged and allowing him to breathe easily. Bediuzzaman describes how the Devil and his ‘evil-commanding soul’ would not brook this, and “relying on what they had learnt from philosophers and the people of misguidance, attacked his mind and his heart”, but that the ensuing debate resulted in “the heart’s victory.”27
Bediuzzaman notes that he now proceeded “through an alliance of mind and heart”. That is, through the guidance of the Qur'an he found a way to the essence of reality through employing both the heart and the mind. And since it employed both heart and mind, he found that before anything it cured his wounded spirit and heart, and silencing Satan and his evil-commanding soul, rescued him from doubts and scepticism. This then was the way of the New Said. It was also to be the way of the Risale-i Nur. In fact, the first work the New Said wrote was a collection of eleven or so treatises in Arabic called the Mesnevi-i Nuriye, which he described as “a kind of seed of the Risale-i Nur”, and as “the seedbed” and the Risale-i Nur as “its garden.”28
As will be recalled, Bediuzzaman had undergone “a radical change in his ideas” at the turn of the century on learning of the explicit threats to the Qur'an and Islamic world made by the British Colonial Secretary, and had understood that he should dedicate his life to the defence of them with his learning. However events and his youth had served as “obstacles”, preventing him “taking up the duty.”29 From Bediuzzaman’s own accounts of his transformation into the New Said quoted above it is seen that his first realization was of the deficiency of “human philosophy” as opposed to revealed knowledge. And so, in addition to the other “obstacles” which had prevented him from “taking up his duty to defend the Qur'an and Islam” was his preoccupation with “philosophy”. Now some twenty years later at the age of forty-three or four, through what was clearly an overwhelming mental and spiritual upheaval, he had found what he had been searching for. Near the end of his life, he described this search in the presence of his close student, Mustafa Sungur:
“Sixty years ago, I was searching for a way to reach the truth and reality at the present time. That is, I was searching for a short way to obtain firm faith and belief and a complete understanding of Islam which would not be shaken by the attacks of the numerous negative and damaging currents. Firstly, I had recourse to the way of the philosophers; I wanted to reach the truth with just the reason. I reached it only twice with extreme difficulty. I looked and saw that even the greatest geniuses of mankind had gone only half the way, only one or two had been able to reach the truth by means of the reason alone. Then I said: ‘A way which even the greatest geniuses had been unable to take cannot be made general for everyone’, and I gave it up. For numerous philosophers, even Ibn-i Sina [Avicenna], Farabi, Aristotle and others had only got half way. I saw that only one or two had been able to rise to the truth. Then I understood that a path and way by which not even the great geniuses had been able to rise, could not be the way for everyone. Then I had recourse to the way of Sufism and studied it. I saw that it was most luminous and effulgent, but that it needed the greatest caution. Only the highest of the elite could take that way. And so, saying, neither can this way be a way for everyone at this time, I sought help from the Qur'an. And thanks be to God, the Risale-i Nur was bestowed on me, which at this time is a sound and short way of the Qur'an for the believers.”30
Footnotes 1. Sünûhat, 41-47 2. Ibid., 60-61; Mektûbat, 445. 3. Bediüzzaman Kürdi’nin Fihriste-i Makasidi, Volkan Nos. 83-84, in Asar-i Bedi’iye, 373. 4. Muhâkemat, 39. 5. Sözler, 666-7. 6. Hubab, in Mesnevi-i Nuriye, 81. 7. Muhâkemat, 37-38. 8. Sünûhat, 44; Sözler, 664, 119, 379; Mektûbat, 445-6. 9. Sözler, 686-8; see also, Sözler, 382. 10. Ishârâtü’l-I'caz, 47-49; Sözler, 380. 11. Sünûhat, 47-48; Sözler, 667. 12. Isra’iliyat: teachings and stories which with time had been corrupted and become superstitions and were introduced into Islam by scholars of ‘the People of the Book’ on their becoming Muslim in the early period of Islam. 13. Muhâkemat, 7. 14. Ibid., 16-18. 15. Sünûhat, 31-35. 16. Lem’alar, 226-228. 17. Mektûbat, 413. 18. Lem’alar, 229.
19. A point of interest which should be mentioned here was recorded by Bediuzzaman’s student of later years, Ibrahim Fakazli, from one of Bediuzzaman’s Van students, Seyyid Shefik, who joined Bediuzzaman in Istanbul on his return from captivity in Russia. Seyyid Shefik Efendi, who was subsequently Imam of Sultan Ahmad Mosque in Istanbul, related to Ibrahim Fakazli how Said Halim Pasha, in the period following his resignation from the office of Sadriazam (Prime Minister) in 1917, and “before going abroad”, had decided to make over to Bediuzzaman an estate on the Bosphorus containing woods and number of fine buildings for the purpose of founding an Islamic university, since he had no heir. However at this point Bediuzzaman had disappeared off the scene for a month. When it was learnt he was on Yusha Tepesi, word was sent to him that he had only to present himself at the Land-Registry Office for the transaction to be completed. Bediuzzaman requested twenty-four hours’ grace to seek guidance, whereupon the two ‘Levhas’, or tables in verse, beginning “Don’t call me to the world!”, occurred to him, and he turned down the offer. That is to say, Bediuzzaman had already taken the decision “to abandon the world”, and on the strength of the two pieces, which he later included in the Risale-i Nur in the Seventeenth Word, did not go back on his decision (See, Sözler, 203-4). This event, which shows the esteem in which Bediuzzaman was held by the highest members of the Ottoman establishment, makes it probable that the process of his transformation into the New Said began at an early date and continued for some period of time. For, as a member of the CUP Government which had taken Turkey into the First World War, Said Halim Pasha was arrested in early March 1919, and together with 66 others, sent into exile in Malta on a British ship on 28 May 1919 (See, Inal, Ibnü’l-Emin, Son Sadriazamlar, iv, 1909-12). And the extant documents show Bediuzzaman as resident in Sariyer in September, 1921. 20. Sualar, 446. 21. The original reads:
“Ya ibada’llah anta fi dari’l-hikmati; labud min al-wasita, atlubu min ma’budikum tabiba; yutibbu amrad qalbikum…”
It is in the 62nd. Meclis, p. 245, of Shaykh Geylani’s work, al-Fath al-Rabbânî, which in a printed edition of uncertain date was bound together with Fütûh al-Ghayb under that title. 22. Mektûbat, 330; Sikke-i Tasdik-i Gaybî, 116-7. 23. Mektûbat, 330-331. 24. Mesnevi-i Nuriye, 7. 25. Mektûbat, 331. 26. Sikke-i Tasdik-i Gaybî, 117. 27. Lem’alar, 229. 28. Mesnevi-i Nuriye, 7-8. 29. Sikke-i Tasdik-i Gaybî, 76.
Kış 95 [ 49. Sayı ] The Supreme Sign Bediüzzaman Said Nursi Then that traveller looking closely at the World of the Unseen, and voyaging in it with his intellect and his heart, knocked inquisitively on the door of that world, thinking to himself, “What does this world have to say?” The following occurred to him: it is to be clearly understood that behind the veil of the Unseen is one who wants to make himself known through all these numerous finely adorned artefacts full of art in this corporeal Manifest World, and to make himself loved through these infinite sweet and decorated bounties, and to make known his hidden perfections through these innumerable miraculous and skilful works of art, and who does this by act rather than speech and by making himself known by the tongue of disposition. Since this is so, of a certainty he will speak and make himself known and loved through speech and utterance just as he does through deed and state. In which case, from his manifestations we must know him in respect to the World of the Unseen. Whereupon he entered that world with his heart and saw the following with the eye of his intellect:
The truth of revelations prevails at all instants over all parts of the World of the Unseen, with a most powerful manifestation. There comes with the truths of revelation and inspiration proceeding from the One All-Knowing of the Unseen, a testimony to His existence and unity far stronger than testimony of the universe and created beings. He does not leave Himself, His existence and His unity, only to the testimony of His creatures. Rather, He speaks with a pre-eternal Speech consonant with His own being. The Speech of the One Who is all-present and all-seeing everywhere with His Knowledge and Power is also endless, and just as the meaning of His Speech makes Him known, so does His discourse make Himself known together with His attributes.
The traveller recognized that the truth, reality, and existence of revelation has been made plain to the point of being self-evident by the consensus of one hundred thousand prophets (Peace be upon them), by the agreement among their proclamations concerning the manifestion of Divine revelation; by the evidences and miracles contained in the sacred books and heavenly pages, which are the guides and exemplars of the overwhelming majority of humanity, confirmed and assented to by them, and are the visible fruits of revelation. He understood further that the truth of revelation proclaims five sacred truths.
The First: To speak in accordance with men’s intellects and understandings, known as ‘Divine condescension to the minds of men,’ is a form of Divine descent. It is a requirement of God’s dominicality that He endows all of his conscious creatures with speech, understands their speech, and then participates in it with His own speech.
The Second: The One Who, in order to make Himself known, fills the cosmos with His miraculous creations and endows them with tongues speaking of His perfections, will necessarily make Himself known with His own words also.
The Third: It is a function of His being Creator to respond in words to the supplications and offerings of thanks that are made by the most select, the most needy, the most delicate and the most ardent among His beings — true men.
The Fourth: The attribute of Speech, an essential concomitant and luminous manifestation of both Knowledge and Life, will necessarily be found in a comprehensive and eternal form in the being Whose Knowledge is comprehensive and Whose Life is eternal.
The Fifth: It is a consequence of Divinity that the Being Who endows men with impotence and desire, poverty and need, anxiety for the future, love and worship, should communicate His own existence, by way of His speech, to His most loved and lovable, His most anxious and needy creatures, who are most desirous of finding their Lord and Master.
The evidences for the existence in unity of the Necessary Existent offered in unanimity by universal and heavenly revelations, which contain the truths of Divine descent, dominical self-proclamation, compassionate response, Divine conversation, and eternal self-communication, constitute a proof more powerful than the testimony for the existence of the sun brought by the rays of sunlight.
Our traveller understood this then looked in the direction of inspiration and saw that veracious inspiration indeed resembles revelation in some respects and is a mode of dominical speech.
THE FIRST: Revelation, which is much higher than inspiration, generally comes by the medium of the angels, whereas inspiration generally comes directly.
So too a king has two modes of speech and command. The first consists of his sending to a governor a lieutenant equipped with all the pomp of monarchy and the splendour of sovereignty. Sometimes, in order to demonstrate the splendour of his sovereignty and the importance of his command, he may meet with the intermediary, and then the decree will be issued.
The second consists of his speaking privately in his own person, not with the title of monarch or in the name of kingship, concerning some private matter, some petty affair, using for this purpose a trusted servant, some ordinary subject, or his private telephone.
In the same way the Pre-Eternal Monarch may either, in the name of the Sustainer of All the Worlds, and with the title of Creator of the Universe, speak with revelation or the comprehensive inspiration that performs the function of revelation, or He may speak in a different and private fashion, as the Sustainer and Creator of all animate beings, from behind the veil, in a way suited to the recipient.
THE SECOND DIFFERENCE: Revelation is without shadow, pure, and reserved for the elect. Inspiration, by contrast, has shadow, colours intermingle with it, and it is general. There are numerous different kinds of inspiration, such as the inspiration of angels, the inspiration of men, and the inspiration of animals; inspiration thus forms a field for the multiplication of God’s words, that are as numeous as the drops in the ocean. Our traveller understood that this matter is, indeed, a kind of commentary on the verse,
Were the sea to become ink for the words of my Sustainer, verily the sea would be exhausted before the words of my Sustainer.18
Then he looked at the nature, the wisdom, and the testimony of inspiration and saw that its nature, wisdom and result were composed of four lights.
The first: it is the result of God’s Lovingness and Mercifulness that He makes himself loved through word, presence and discourse, in the same way that He makes Himself loved to His creatures through His deeds.
The second: it is a requirement of His Compassionateness that just as He answers His servants’ prayers in deed, He should also answer them in word, from behind veils.
The third: it is a concomitant of dominicality that just as He responds in deed to the cries for help, supplications, and pleadings of those of His creatures who are afflicted with grievous misfortunes and hardships, so too He should hasten to their help with words of inspiration, which are like a form of speech.
The fourth: God makes His existence, presence and protection perceptible in deed to His most weak and indigent, His most poor and needy, conscious creatures, that stand in great need of finding their Master, Protector, Guardian, and Disposer. It is a necessary and essential consequence of His Divine solicitousness and His dominical compassion that He should also communicate His presence and existence by speech, from behind the veil of veracious inspiration —a mode of dominical discourse— to individuals, in a manner peculiar to them and their capacities, through the telephone of their hearts.
He then looked to the testimony of inspiration and saw that if the sun, for example, had consciousness and life, and if the seven colours of sunlight were the seven attributes, in that respect it would have a form of speech through the rays and manifestations found in its light. And in this situation both its similitudes and reflections would be present in all transparent objects, and it would speak with all mirrors and shining objects and fragments of glass and bubbles and droplets of water, indeed with all transparent particles, in accordance with the capacity of each; it would respond to the needs of each, and all these would testify to the sun’s existence; and no task would form an obstacle to any other task, and no speaking obstruct any other speaking. This is self-evident.
In the same way, the Speech of the Glorious Monarch of Pre-Eternity and Post-Eternity, the Beauteous and Exalted Creator of All Beings, Who may be described as the Pre-Eternal Sun, manifests itself to all things, in general and comprehensive fashion, in a manner appropriate to their capacity, as do also His Knowledge and Power. No request interferes with another, no task prevents the fulfilment of another, and no address becomes confused with another. All of this our traveller understood as self-evident. He knew that all of those manifestations, those discourses, those inspirations, separately and together, evidenced and bore witness unanimously to the presence, the necessary existence, the unity and the oneness of that Pre-Eternal Sun with a knowlege of certainty that approached a vision of certainty.
In brief allusion to the lesson in knowledge of God from the World of the Unseen gained by our inquisitive traveller, we said in the Fourteenth and Fifteenth Degrees of the First Station:
There is no god but God, the Necessary Existent, the One, the Single, to Whose Necessary Existence in Unity points the consensus of all true revelations, containing Divine descent, glorious discourse, dominical self-revelation, compassionate response to the invocations of men, and eternal indications of His existence to his creatures. There points also to His Necessary Existence in Unity the agreement of all veracious inspirations, containing expressions of God’s love, compassionate responses to the prayers of God’s creatures, dominical responses to the appeals of His servants for aid, and glorious intimations of His existence to His creatures.
Then that traveller through the world addressed his own intellect saying: “Since I am seeking my Master and Creator by means of the creatures of the cosmos, I ought before all else to visit the most celebrated of all these creatures, the greatest and most accomplished commander among them, according to the testimony even of his enemies, the most renowned ruler, the most exalted in speech and the most brilliant an intellect, who has illuminated fourteen centuries with his excellence and with his Qur’an, Muhammad the Arabian Prophet (May God’s peace and blessings be upon him).” In order thus to visit him and seek from him the answer to his quest, he entered the blessed age of the Prophet in his mind, and saw that age to be one of true felicity, thanks to that being. For through the light he had brought, he had turned the most primitive and illiterate of peoples into the masters and teachers of the world.
He said too to his own intellect, “Before asking him concerning our Creator, we should first learn that value of this extraordinary being, the veracity of his words and the truthfulness of his warnings.” Thus he began investigating, and of the numerous conclusive proofs that he found we will briefly indicate here only nine of the most general ones.
THE FIRST: All excellent qualities and characteristics were to be found in that extraordinary being, according to the testimony even of his enemies. Hundreds of miracles were made manifest at his hands, according to explicit Qur’anic verses or traditions enjoying the status of tawatur.19 Examples of these miracles are his splitting of the moon, And the moon split,20 with a single indication of his finger; his casting of a handful of dust into the eyes of his enemies, causing them to flee, It was not your act when you threw, but God’s,21 and his giving his thirsting army to drink from the water that flowed forth from his five fingers like the Spring of Kawthar. Since some of those miracles, numbering more than three hundred, have been set forth with decisive proofs in the remarkable and wondrous work known as The Miracles of Muhammad (The Nineteenth Letter), we leave discussion of the miracles to that work, and permit the traveller to continue speaking:
“A being who in addition to noble characteristics and perfections has all these luminous miracles to demonstrate, must certainly be the most truthful in speech of all men. It is inconceivable that he would stoop to trickery, lies and error, the deeds of the vile.”
THE SECOND: He holds in his hand a decree from the lord of the universe, a decree accepted and affirmed in each century by more than three hundred million people. This decree, the Qur’an of Mighty Stature, is wondrous in seven different ways. The fact that the Qur’an has forty different aspects of miraculousnes and that it is the word of the Creator of all beings has been set forth in detail with strong proofs in the Twenty-Fifth Word, The Miraculousness of the Qur’an, a celebrated treatise that is like the sun of the Risale-i Nur. We therefore leave such matters to that work and listen to the traveller as he says,“There can never be any possibility of lying on the part of the being who is the conveyor and proclaimer of this decree, for that would be a violation of the decree and treachery toward the One Who issued it.”
THE THIRD: Such a Sacred Law, an Islam, a code of worship, a cause, a summons, and a faith did that being bring forth that the like of them does not exist, nor could it exist. Nor does a more perfect form of them exist, nor could it exist. For the Law appearing with that unlettered being has no rival in its administration of one fifth of humanity for fourteen centuries, in a just and precise manner through its numerous injuctions. Moreover the Islam that emerged from the deeds, sayings, and inward states of that unlettered being has no peer, nor can it have, for in each century it has been for three hundred million men a guide and a refuge, the teacher and educator of their intellects and the illuminator and purifier of their hearts, the cause for the refinement and training of their souls, and the source of progress and advancement of their spirits.
The Prophet is similarly unparalleled in the way in which he was the foremost in practising all the forms of worship found in his religion, and the first in piety and the fear of God; in his observing the duties of worship fully and with attention to their profoundest dimensions, even while engaged in constant struggle and activity; in his practice of worship combining in perfect fashion the beginning and end of worship and servitude to God without imitation of anyone.
With the Jawshan al-Kabir, from among his thousands of supplicatory prayers and invocations, he describes his Sustainer with such a degree of gnosis that all the gnostics and saints who have come after him have been unable, with their joint efforts, to attain a similar degree of gnosis and accurate description.
This shows that in prayer too he is without peer. Whoever looks at the section at the beginning of the Treatise On Supplicatory Prayer which sets forth some part of the meaning of one of the ninety-nine sections of the Jawshan al-Kabir will say that the Jawshan too has no peer.
In his conveying of the message and his summoning men to the truth, he displayed such steadfastness, firmness and courage that although great states and religions, and even his own people, tribe and uncle opposed him in the most hostile fashion, he exhibited not the slightest trace of hesitation anxiety or fear. The fact that he successfully challenged the whole world and made Islam the master of the world likewise proves that there is not and cannot be anyone like him in his conveying of the message and summons.
In his faith, he had so extraordinary a strength, so marvellous a certainty, so miraculous a breadth, and so exalted a conviction, illumining the whole world, that none of the ideas and beliefs then dominating the world, and none of the philosophies of the sages and teachings of the religious leaders, was able, despite extreme hostility and denial, to induce in his certainty, conviction, trust and assurance, the slightest doubt, hesitation, weakness or anxiety. Moreover, the saintly of all ages, headed by the Companions, the foremost in the degrees of belief, have all drawn on his fountain of belief and regarded him as representing the highest degree of faith. This proves that his faith too is matchless. Our traveller therefore concluded, and affirmed with his intellect, that lying and duplicity have no place in the one who has brought such a unique sacred law, such an unparalleled Islam, such a wondrous devotion to worship, such an extra-ordinary excellence in supplicatory prayer, such a universally acclaimed summons to the truth and such a miraculous faith.
THE FOURTH: In the same way that the consensus of the prophets is a strong proof for the existence and unity of God, so too it is a firm testimony to the truthfulness and messengerhood of this being. For all the sacred attributes, miracles and functions that indicate the truthfulness and messengerhood of the prophets (Peace be upon them) existed in full measure in that being according to the testimony of history. The prophets have verbally predicted the coming of that being and given good tidings thereof in the Torah, the Gospels, the Psalms, and the pages; more than twenty of the most conclusive examples of these glad tidings, drawn from the scriptures, have been set forth and proven in the Nineteenth Letter. Similarly, through all the deeds and miracles associated with their prophethood they have affirmed and, as it were, put their signature to the mission of that being which is the foremost and most perfect in the tasks and functions of prophethood. Just as through verbal consensus they indicate the Divine unity, through the unanimity of their deeds they bear witness to the truthfulness of that being. This too was understood by our traveller.
THE FIFTH: Similarly, the thousands of saints who have attained truth, reality, perfection, wondrous deeds, unveiling and witnessing through the instruction of this being and following him, bear unanimous witness not only to the Divine unity but also to the truthfulness and messengerhood of this being. Again, the fact that they witness, through the light of sainthood, some of the truths he proclaimed concerning the World of the Unseen, and that they believe in and affirm all of those truths through the light of belief, either with knowledge of certainty, or with the vision of certainty, or with absolute certainty. He saw that this too demonstates like the sun the degree of truthfulness and rectitude of that great being, their master.
THE SIXTH: The millions of purified, sincere, and punctilious scholars and faithful sages, who have reached the highest station of learning through the teaching and instruction contained in the sacred truths brought by that being, despite his unlettered nature, the exalted sciences he invented and Divine knowledge he discovered — they not only prove and affirm, unanimously and with the strongest proofs, the Divine unity which is the foundation of his mission, but also bear unanimous witness to the truthfulness of this supreme teacher and great master, and to the veracity of his words. This is a proof as clear as daylight. The Risale-i Nur too with its one hundred parts is but a single proof of his truthfulness.
THE SEVENTH: The Family and Companions of the Prophet —who with their insight, knowledge, and spiritual accomplishment are the most renowned, the most respected, the most celebrated, the most pious and the most keensighted of men after the prophets— examined and scrutinized, with the utmost attention, seriousness and exactitude, all the states, thoughts and conditions of this being, whether hidden or open. They came to the unanimous conclusion that he was the most truthful, exalted, and honest being in the world, and this, their unshakeable affirmation and firm belief, is a proof like the daylight attesting the reality of the sun.
THE EIGHTH: The cosmos indicates its Maker, Inscriber, and Designer, Who creates, administers, and arranges it, and through determining its measure and form and regulating it, has disposal over it as though it was a palace, a book, an exhibition, a spectacle. And so too it indicates that it requires and necessitates an elevated herald, a truthful unveiler, a learned master, and a truthful teacher who will know and make known the Divine purposes in the universe’s creation, teach the dominical instances of wisdom in its changes and transformations, give instruction in the results of its dutiful motions, proclaim its essential value and the perfections of the beings within it, and express the meanings of that mighty book; it indicates that he is certain to exist. Thus, the traveller knew that it testified to the truthfulness of this being, who performed these functions better than anyone, and to his being a most elevated and loyal official of the universe’s Creator.
THE NINTH: There is behind the veil One Who wishes to demonstrate with these ingenious and wise artefacts the perfection of His talent and art; to make Himself known and loved by means of these countless adorned and decorated creations; to evoke praise and thanks through the unnumbered pleasurable and valuable bounties that he bestows; to cause men to worship Him with gratitude and appreciation in the face of His dominicality, through His solicitous and protective sustenance of life, and His provision of nurture and bounty in such manner as to satisfy the most delicate of tastes and appetites; to manifest His Divinity through the change of seasons, the alternation of night and day, and through all His magnificent and majestic deeds, all His awe-inspiring and wise acts and creativity, and thereby to cause men to believe in his Divinity, in submission, humility and obedience; and to demonstrate His justice and truthfulness by at all times protecting virtue and the virtuous and destroying evil and the evil, by annihilating with blows from heaven the oppressor and the liar. There will of a certainty be at the side of this Unseen Being His most beloved creature and most devoted bondsman, who, serving the purposes that have just been mentioned, discovers and unravels the talisman and riddle of the creation of the universe, who acts always in the name of that Creator, who seeks aid and success from Him, and who receives them from Him — Muhammad of Quraysh (Peace and blessings be upon him!)
The traveller further said, addressing his own intellect: “Since these nine truths bear witness to the truthfulness of this being, he must be the source of glory of mankind and the source of honour for the world. If we therefore call him the Pride of the World and Glory of the Sons of Adam, it will be fitting. The fact that the awesome sovereignty of that decree of the Compassionate One, the Qur’an of Miraculous Exposition that he holds in his hand, has conquered half the world, together with his individual perfections and exalted virtues, shows that he is the most important personage in the world. The most important word concerning our Creator is that which he utters.”
Now see: the foundation of the summons of this extraordinary being and the aim of all his life, based on the strength furnished by his hundreds of decisive and evident and manifest miracles, and the thousands of exalted, fundamental truths contained in his religion, was to prove and bear witness to the existence of the Necessary Existent, His Unity, attributes and Names, to affirm, proclaim and announce Him. He is therefore like a sun in the cosmos, the most brilliant proof of our Creator, this being whom we call the Beloved of God. There are three forms of great and infallible consensus each of which affirms, confirms, and puts its signature to the witness he bears.
The First: the unanimous affirmation made by that luminous assembly known and celebrated throughout the world as the Family of Muhammad (Peace and blessings be upon him) including thousands of poles and supreme saints of penetrating gaze and ability to perceive the Unseen, such as Imam ‘Ali (May God be pleased with him), who said, “Were the veil to be lifted, my certainty would not increase,” and ‘Abd al-Qadir al-Gilani, the Ghawth al-A‘zam (May his mystery be sanctified), who saw the Supreme Throne and the awesome form of Israfil while yet on the earth.
The Second: the confirmation made with a strong faith that permitted men to sacrifice their lives and their property, their fathers and tribes, by the renowned assembly known as the Companions, who found themselves among a primitive people and in an unlettered environment, devoid of all social life and political thought, without any scripture and lost in the darkness of a period between prophets; and who in a very brief time came to be the masters, guides, and just rulers of the most civilized and politically and socially advanced peoples and states, and to rule the world from east to west in universally approved fashion.
The Third: the confirmation provided with unanimous and certain knowledge by that lofty group of punctilious and profound scholars of whom in each age thousands spring forth, who advance in wondrous fashion in every science and work in different fields.
Thus, the testimony brought by this being to the Divine unity is not particular and individual, but general and universal and unshakeable. If all the demons that exist were to unite, they could not challenge it. Such was the conclusion reached by the traveller.
In reference to the lesson learned in the School of Light by that traveller from the world, that wayfarer in life, when he visited in his mind the blessed age of the Prophet, we said at the end of the Sixteenth Degree of the First Station:
There is no god but God, the Necessary Existent, the One, the Unique, the Necessity of Whose Existence in Unity is indicated by the Pride of the World and the Glory of the Sons of Adam, through the majesty of the sovereignty of his Qur’an, the splendour of the expanse of his religion, the multiplicity of his perfections, and the exaltedness of his characterisitics, as confirmed even by the testimony of his enemies. He bears witness and brings proof through the strength of his hundreds of manifest and evident miracles, that both testify to truth and are themselves the object of true testimony; and through the strength of the thousands of luminous and conclusive truths contained in his religion, according to the consensus of all the possessors of light, the agreement of his illumined Companions, and the unanimity of the scholars of his community, the possessors of proofs and luminous insight.
Güz 99 [ 68. Sayı ] Eğitim, İdeoloji ve Din Hüseyin Özdemir İnsan yaratılışı itibariyle gelişmeye müsait büyük bir istidat ve kabiliyet taşır. Eğitim bu ferdî potansiyelin fert ve toplum açısından en uygun bir şekilde geliştirilmesi ve istenilen değişmelerin meydana getirilmesi ameliyesidir.
İdeoloji de bir toplumun şu veya bu yana yönlendirilmesi gerektiğine inananların düşünce ve fikirleridir. Bir düşünce sistemidir. Bu düşünce sistemi belli bir çıkara dayanabilir, Marxsizm'e dayanabilir veya dine dayanabilir.
Teknik ve terim olarak din ise, akıl ve irade sahibi insanların idarî, iktisadî, sosyal, hissî ve manevî hayatlarının bütününün tanzimi için Allah tarafından indirilen kaideler bütünüdür. İnsanlar bilerek ve isteyerek bu kaidelere uyarlar.
Avrupa'nın Din Dışı Eğitim ve Terbiye Sistemine Kayması
Tarih boyunca toplumların temel yapısını ve düşünce sistemlerini oluşturan din olmuştur. 19. yüzyıla kadar bütün toplumların eğitim sistemlerinde din eğitimi önemli bir yer tutmuştur. Örgün eğitim kurumlarının dışında dinlere ait ibadet yerleri aynı zamanda insanlar için birer eğitim kurumu olmuştur. İnsanlar hayatlarını bu çerçevede şekillendirmiş, ilk medeniyetler ve dünyevi sistemler de dini temellere dayandırılmıştır. Çünkü insanın ve kainatın varoluş problemini, yaratılış gayesini ilahi vahye dayanan din çözümlemiştir.
Muharref dinler zamanla evrensel ve ilahi boyuttan bazı ideolojik ve siyasal boyutlara indirgenmiştir. Yahudilik ırkçı ve dünyevi bir ideolojiye, Hıristiyanlık bilime, gelişmeye, adeta dünyaya karşı bir taassuba düşürülmüştür. Bazı toplumlar da ilahi mesajdan yeterince nasiplenememiştir. İşte bunun sonucunda ortaya çıkan problemler ve tepkiler yeni dünyevî ideolojilerin doğmasını netice vermiştir. Kainatın meydana gelişi, varlık vb. konularda çesitli mitolojik tasavvurlar ortaya atan Sokrat, Eflaton , Aristo vb. Yunan filozoflarının başlattıkları felsefi akımlar, bazen din ile barışık, bazen din dışı olarak gelişme göstermiş, az sayıdaki filozofların başlattığı fikir akımları 13-14. yüzyıllarda rönesans ve reform hareketleriyle daha geniş alanlarda ivme kazanmıştır. 19. yüzyıla gelindiğinde ise, Avrupa'da din dışı pozitivizt felsefe egemen olmaya başlamıştır. İnsanüstü bilgi ve kavramlar reddedilip, sadece ferde ve ferdî olana itibar edilmiş, din de her ferdin zihin kalıpları arasında sıkışıp kalmıştır.
19. yüzyıl ideolojilerin hakim olduğu bir asır olmuş, bu durum 20. yüzyılda da devam etmiştir. İktisadi alanda kapitalizm, kominizim ve faşizim gibi ideolojiler ve sistemler gelişmiş, idari alanda derebeylikler, krallıklar, saltanat sistemleri yıkılmış veya yıkılma sürecine girmiş, bunun yerine genelde milliyetçilik esasları üzerinde parlamenter sisteme doğru bir süreç başlamıştır. Eğitim sistemi olarak da genelde kapitalizme ve diğer ideolojilere hizmet eden bir anlayış hakim olmuştur.
19. yüzyıl eğitim ve terbiye sisteminin önemli bir vasfı da ferdiyetçi ve faydacı oluşudur. Yani bu felsefelere göre ferdin şahsiyet ve inkişafına ait faaliyetler cemiyetin menfaatleriyle bir görülmüş ve fert fayda bekledeği şeylere teşebbüs ettikçe cemiyetin de fayda göreceği kabul edilmiştir.1 Teavün düsturu yerine, “insan insanın kurdudur”, “ben tok olayım başkası açlıktan ölsün” gibi düşünceler eğitimde işlenmiştir.
Hiç şüphesiz bu ideoloji ve sistem değişikliklerinin bir eğitim altyapısı vardır. Rönesansla başlayan bu yeni süreçte 17. yüzyılda Bacon, tetkik ve münakaşa edilmeksizin kabul edilen esaslardan netice çıkmaz demiş ve şe'niyetin tetkik ve müşahedesi ile tabiatın sırlarına nüfuz etmeyi esas alan tecrübî metodu ortaya koymuştur. (Avrupa'da yeni keşfedilen tecrübî metot İslam dünyasında uygulanıyordu. Endülüs'de binlerce cilt kitapları dolduran müşahhas bilgi elde edilmiş ve bu birikim Rönesansın kaynağını oluşturmuştur.) Daha sonra Descartes bu metodu tamamlamıştır. Bu arada Montaigne, Rousseau gibi büyük terbiyeciler eğitimde ihtilaller yapacak mahiyette yeni terbiye esaslarını ortaya koymuşlardır2. Bu eğitim ve terbiye sistemi büyük ölçüde dünyevi ve mataryalisttir. Batı dünyası din anlayışı ile ilim anlayışı arasında bir çatışmaya, açmaza girmiştir. Sadece aklı ve tecrübeyi esas alan, bilim adı altında materyalizme kayan Batı dünyası, maddi ve bilimsel alanda büyük bir ilerleme kaydetmiş olmasına karşın, manevi alanda büyük tahribat yapmış, yüzlerce manevi duygulara sahip olan insanı adeta maddenin, makinanın bir parçası haline getirmiş, maddileştirmiştir. Sınıf çatışmaları, menfaat çatışmaları, ırkçılık, anarşizim gibi yeni toplumsal hastalıklar meydana gelmiş ve Hitler, Max, Musolini gibi meşhurlar bu terbiye sisteminde yetişmiştir.
Osmanlı'dan Günümüze Eğitim, İdeoloji ve Din
Selçuklu Devleti ve Osmanlı'nın gelişme dönemine kadar yegane ilim ve irfan müesseseleri olan medreselerde din ile ilim arasında bir uyum sağlanmıştır. Çünkü bu eğitim modeli tevhid inancına, birliğe dayanırdı. Eğitimde tabiat bilimleri İslam'dan ayrı görülmezdi. İlim Çin'de bile olsa aranması emrine uyan, taassuptan uzak, ileri görüşlü müslümanlar Hint, Fars, Mezopotamya, Mısır, Bizans ve Greko-Romen kültürlerine ait zengin bir ilim mirasını İslami ölçüler içersinde alıp yeni büyük bir İslam medeniyeti oluşturmuşlardır.
Astronomi, tıp, matematik gibi ilimlerde bir çok öncü bilim adamı yetiştiren Osmanlılar, geliştirdiği terbiye sistemiyle de faziletli bir toplum oluşturmuşlardır. Hatta öyle ki düşmanına bile farkettirmeden iyilik edebilen ince ruhlu insanlar yetiştirmişlerdir. Çünkü onların eğitim ve yaşantılarında rehber bir peygamber vardır ve O peygamber (SAV)'de bütün güzelliklerin dercedildiği bir "üsve-i hasene" vardır. Cenab-ı Hak insanın yaratılışında imtihan gereği fısk ve takva esaslarıyla techiz etmiş, onu hayra da şerre de müsait bir şekilde yaratmıştır. İşte din eğitimi nefsine uymaya, kötülükler işlemeye müsait olan bu insanoğlunu, nefsanî menfiliklerden uzaklaştırıp, buna karşılık ahlakî, nuranî yönünü geliştirmeyi amaç edinmiştir. Bu konuda Peygamber (SAV)'de bir örnek kişi olarak takdim edilmiştir. Bu gün bütün dünyada yaptığı inkılap sayesinde en etkili ilk sıraya yerleşen Hz Peygamberi tanımak ve sevmek çok önemli bir meseledir. İnsan tanıdıkça sever, sevdikçe onun gibi olmak ister. Allah Kur'an'da Peygamberi model olarak sunmuş "peygamber size neyi verdiyse alın, neyi yasakladıysa ondan sakının"(Haşr Suresi 59/7) buyurmuştur. Model şahsiyet ahlak gibi teorik bir konuda insanların işini kolaylaştıran müşahhas bir numunedir. İnsanlık tarihinde de bazı kahraman ve bilge kişiler insanların gönüllerine nüfuz ederek onları yeni ufuklara taşımıştır.
Osmanlı Devleti'nde 17. yüzyılın başlarından itibaren bütün kurum ve sistemlerde daha önceden belirtileri görülen birtakım bozulmalar meydana gelmeye başlamıştı. Medreselerde din ilimleri ile fen ilimlerinin uyumlu birlikteliğinden, yavaş yavaş sadece din ilimlerine, hatta oradan da aslî ilimlerden sadece alet ilimlerine doğru bir kayma daha doğrusu bir dejenerasyon olmuştur. Her alanda görülen bu bozulma ve gerilemenin sonucunda Tanzimat denilen yeni bir döneme gelinmiştir. Tanzimat'la bizzat devlet tarafından geleneksel kurum ve sistemlerden, Batılı tarzda modern kurum ve sistemlere geçilmesine karar verilmiştir.
Tanzimat sonrası modernleşme çerçevesinde eğitim faaliyetlerinde Batı örnek alınmış ve medreselerin yanında mektepler açılmaya başlanmıştır. 1869 yılında çok önemli bir değişim olmuş, o güne kadar ilmiye sınıfının, vakıfların ve şahısların uhdesinde olan eğitim hizmetleri, artık devletin bir işi, umumi bir hizmet olarak kabul edilmiş ve eğitim nezaret bünyesinde umumi olarak teşkilatlanmaya başlamıştır. Bu yeni kurumların açılmasında temel amaç gerçekten işlevlerini yerine getiremeyen kurumları bir süreç içersinde yenilemek ve devletin yıkılmasını önlemekti. Fakat bu çabalar daha sonra ideolojik bir saplantıya dönüşmüş ve bugüne kadar devam eden mektep-medrese çatışmasını, onun da arkasında Batıcı, İslamcı gibi ideolojik kavgaların başlangıcını doğurmuştur. Tanzimat'ı ve eğitim sistemini tenkit eden bir kısım sözde aydınlar, Tanzimatçıların içinde Bacon, Luther, Descartes, Rousseau gibi gibi adamlar yoktu. "Maarif sahasında da, mazi ile, dinî an'anelerle alakayı keserek, yahut gevşeterek, medreseleri ka-patmak-hatta ıslah etmek- cesaretini göstermeksizin, sadece onların yanında ve umumiyetle onların tesiri altında , mahdut miktarda, Avrupa mektepleri tipinde mektepler açmakla iktifa ettiler"3 diyerek dinin tamamen bu gün olduğu gibi vicdanlara hapsedilmesini istiyordu. Bu görüşlerin tam tersi sistemlerdeki kokuşmuşluğu göremeyen katı gelenekçi kimseler de vardı.
19. Asırda Avrupa'da sanayi devrimi ile daha çok iktisadi ağırlıklı (kominizim, kapitalizm vb.) ortaya çıkan ideolojik akımlar, Osmanlı'nın son dönemlerinde Türkçülük, Batıcılık, Osmanlıcılık ve islamcılık şeklinde ortaya çıkmıştır. Bu ideolojilerden hangisi devlete hakim olmuşsa, bu ideoloji devletin kurumlarına ve eğitim politikalarına da yansımıştır. Sözgelimi II. Abdülhamid pan-islamist bir görüşü benimsemiş, en çok Batı tarzında mektep açmakla birlikte, dini eğitim ve terbiye sisteminden de vaz geçmemiştir. İttihatçılar daha çok Türçülüğü ön plana çıkarmış, Cumhuriyet'le de Türkçü-Ulusçu ve Batıcı fikirler devlete egemen olmuşlardır.
Cumhuriyet döneminde 1924 yılında çıkarılan "tevhid-i tedrisat" kanunu ile mektep medrese ikiliği sona ermiş ve maarifte inkılap safhası başlamıştır. 1925 yılında Muallimler Birliği'nde konuşan İsmet İnönü Tevhid-i Tedrisat Kanunu savunarak şöyle diyordu: "...Hedefe varmak için her cahilane itiraz ve teşebbüs bertaraf edilecektir. Kanunun bu husustaki salahiyetlerini bütün şumulu ile tatbikte en ufak bir tereddüt gösterecek değiliz. Hiç bir mani karşısında tevakkuf etmeyiz ve etmiyeceğiz..."4. Bu ifadelerin ideolojik bir yaklaşım olduğu çok barizdir. Gerçekten ideolojiler genelde diğer görüşleri yok etmeyi amaçlar.
Büyük Şef yeni terbiye sisteminin esaslarını da şöyle belirtiyordu: "Milli terbiye istiyoruz; bu ne demektir. Bunu zıddile daha vazıh anlarız. Milli terbiyenin zıddı nedir derlerse söyleyebiliriz, bu belki dini terbiye yahut beynelmilel terbiyedir. Sizin vereceğiniz terbiye dini değil milli, beynelmilel değil millidir. Sistem bu. Dini terbiyenin milli terbiyeye taarruz teşkil etmediğini, zaman, her iki terbiyenin kendi yollarında en temiz bir tecelli göstereceğini isbat edicektir. Beynelmilel terbiyeye gelince esas itibariyle dini terbiye dahi bir nevi beynelmilel terbiye demektir. Bizim terbiyemiz kendimizin olacak ve kendimiz için olacaktır"5.
"Milli terbiyede iki kısım düşünebiliriz; milli terbiyenin siyasî ve vatanî mahiyeti itibariyle, bütün bu topraklara Türk mahiyetini veren bir Türk var. Fakat bu millet henüz istediğimiz yekpare millet manzarasını göstermiyor. Eğer bu nesil şuurla ilmin ve hayatın rehberliği ile ciddi olarak, bütün ömrünü vakfederek çalışırsa siyasi Türk milleti harsî, fikrî ve içtimaî tam ve kâmil bir Türk milleti olabilir. Bu yekpare milliyet içinde yabancı harslar hep erimelidir"6.
Bu ifadelerden anlaşılıyor ki, Cumhuriyetle birlikte Türkçü-ulusçu yeni bir ideoloji devletin resmi görüşü olarak benimsenmiştir. İdeoloji bir görüşü hakim kılmak ister. Bu çerçevede Cumhuriyet sonrası dönemde İnönü'nün de yukarıda ifade ettiği gibi yeni bir hedef, ideoloji ortaya konularak, diğer bütün harslar, fikirler eritilecek yok edilecektir. Bu çerçevede yeni eğitim ve terbiye sisteminin içersinden din tamamen çıkarılacaktır. Hasan Ali Yücel, İnönü'nün yukarıdaki görüşlerini açıklarken bunu açıkça beyan etmektedir: ".. Ahlakın , son devre kadar yalnız din esaslarına dayanmasındaki isabetsizliği ve onun millet bünyesinde riyakâr bir takım karekterler doğurmuş olmasını herkesten iyi bilen Büyük Şef, ahlakımızın bütün alemce müşterek medeni esaslarla ve taassuptan sıyrılmış, hür makul fikirlerle kuvvetlen-dirilmesini tavsiye ediyor. Böyle bir mane-viyat terbiyesi kurulmak için tutulacak inzibat yolunun akla, iç duyguya dayanacağını, korkutarak, sindirerek yapılamayacağını bize anlatıyor."7
Cumhuriyetin ilk yıllarında Türkçülük hakim bir görüş iken 1930'lardan itibaren Batıcılık adeta devletin resmi ideolojisi haline getirilmiştir. 1930 yılında mevcut birkaç İmam Hatip lisesinin de kapanmasıyla din eğitimi tamamen kaldırılmış ve artık "üsvet-ül hasene" olarak, Kur'an'ın örnek almamızı istediği peygamberi öğrenmek, gericilik olarak lanse edilmiş, horlanmış, hatta yasaklanmıştır. Özellikle kırk'lı yıllarda İnönü ve Hasan Ali Yücel tarafından, ders kitaplarında Darvin, Yunan felsefesi vb. konular işlenmiş, Halkevleri ve Köy Enstitülerinde kendileri açısından çok başarılı dine düşman materyalist bir nesil yetiştirilmiştir. Bu eğitim sistemi komünist, faşist, kapitalist gibi ne kadar "izm" varsa hepsinden bol miktarda yetiştirmiştir. Çünkü, devlet bir ideolojiyi dayatarak kabul ettirmek isteyince, karşısında bir çok farklı ideolojiler doğurmuştur. Bu da anarşizme zemin hazırlamıştır.
İdeolojiler bilimsel anlayıştan uzaklaşan düşünce ve fikirlerdir, genellikle baskıcıdır. Bunun için Yargıtay başkanının itiraf ettiği gibi ve üniversitelerde halen uygulamaları görüldüğü gibi ideolojik devlet bilimden, ilerlemeden, özgürlükten uzak, anlamsız çeşitli çatışmaların, yolsuzlukların, iltimasların, despotlukların hüküm sürdüğü bir devlettir. Batı büyük ölçüde bu ideolojik yaklaşımları aşmış, eğitimde ve diğer sistemlerde bilimsel yaklaşımlara ulaşmıştır.
Din adına da, bilim adına da katı doğmalar ve ideolojiler tarih boyunca olagelmiştir. Gerçek dinin nasları ile gerçek ilmin verileri birbiriyle çatışmaz. Çünkü ilim "adetullah kanunları" dediğimiz kâinatın, kevnî ayetlerin araştırılması ve keşfedilmesidir. Çatışma insanların farklı yorumlarından ve düşüncelerinden kaynaklanmaktadır. Osmanlının son dönemlerinde medreselerdeki yozlaşma ve taassup dine fatura edilmiş, Cumhuriyet döneminde din tamamen eğitim sisteminden ve bütün diğer alanlardan çıkarılmış vicdanlara hapsedilmiştir. Yeni Türk terbiyesinin felsefesi 19. yüzyıldaki felsefenin bazı değişikliklerle yeniden kuruluşudur. En önemli değişiklik de ferdi fayda mefhumunu biraz daraltarak hareket ve faaliyete milli gaye ile birleştirilmiştir. Hele terbiye sistemi olarak Asr-ı Saadet gibi dost düşman herkesin kabul ettiği bir saadet dönemi varken, ahlaklı olmak dinden kaynaklanmıyor, bilimden, vicdandan kaynaklanıyor demek fevkalade yanlıştır. Kız çocuklarını diri diri toprağa gömecek kadar her türlü vahşiliği yapabilen insanlar, İslam ile şereflendikten sonra," acaba bir karıncayı incitir miyim?" diye hassasiyet kesbetmiş ve tarih-te benzeri görülmeyen fazilet ve ahlak timsali bir "Asr-ı Saadet" dönemi meydana getirmişlerdir.
Artık tarihteki eğitim alanındaki bu ifrat ve tefritten ders almanın zamanı geldi, geçmektedir. Eğitimde en doğru metot, din ile tecrübî ilimleri kaynaştıran metotdur. Büyük araştırmalara, tecrübelere ve deneylere dayanan bilime karşı olmak mümkün olmadığı gibi, dine karşı olmak veya dışlamak da mümkün değildir. Zaten Batı geçen yüzyılın yanlışlarından dönmekte ve her geçen gün din eğitimine ağırlık vermektedir. Bizde problem Batıyı geriden takip etmektir. Yani Yargıtay Başkanının dediği gibi, Fransa'nın yaptığı yanlışları yapmadan doğruyu bulamamaktadır. İnşallah ideoloji değil aklıselim galip gelir.
Dipnotlar 1. M. Saffet Engin, “Terbiyede Kemalist Felsefe”, Atatürk Devri Fikir Hayatı, C. II, s. 313. 2. Prof. Sadreddin Celal Antel, " Tanzimat Maarifi", Tanzimat I, s. 442-443. 3. A.g.y., s. 446 4. Hasan Ali Yücel, Türkiye'de Orta Öğretim, s. 24 5. A.g.e., s. 25 6. A.g.y.
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>> Pek çok zâtlar daha başka isimleri, ism-i a‘zam görmüşler. Bu Beşinci Nükte ism-i Hayy hakkında olduğu münâsebetiyle, hem teberrük, hem şâhid, hem delil, hem kudsî bir huccet, hem kendimize bir duâ, hem bu risâleye bir hüsn-ü hâtime olarak Resûl-ü Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, Cevşenü’l-Kebîr nâmındaki münâcât-ı a‘zamında, ma‘rifetullâhta gāyet yüksek ve gāyet câmi‘ derecede ma‘rifetini göstererek böyle demiştir. Biz de hayâlen o zamana gidip, Resûl-ü Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın dediğine “Âmîn” diyerek, aynı münâcâtı kendimiz de söylüyoruz gibi, sadâ-yı Muhammedî Aleyhissalâtü Vesselâm ile deriz:
Otuzuncu Lem‘a’nın Altıncı Nüktesi İsm-i Kayyûm’a bakar İsm-i Hayy’ın bir hulâsası, nûr çeşmesinin bir zeyli olmuş. Bu ism-i Kayyûm dahi, Otuzuncu Söz’ün zeyli olması münâsib görüldü.
İ‘tizâr: Bu çok ehemmiyetli mes’eleler ve çok derin ve geniş ism-i Kayyûm’un cilve-i a‘zamı, hem muntazaman değil, belki ayrı ayrı lem‘alar tarzında kalbe hutûr ettiğinden, hem gāyet müşevveş ve acele yazılarak tedkîksiz müsvedde hâlinde kaldığından, elbette ta‘bîrât ve ifadelerde çok noksânlar ve intizâmsızlıklar bulunacaktır. Mes’elelerin güzelliklerine bakarak benim kusurlarımı bağışlamalısınız. İhtâr: İsm-i a‘zama âit nükteler, a‘zamî bir sûrette geniş, hem derin olduğundan, hususan ism-i Kayyûm’a âit mes’eleler ve bilhassa Birinci Şuâ‘ı,(Hâşiye) maddiyyûnlara baktığı için, daha ziyâde derin gittiğinden, elbette her adam her mes’eleyi her cihetle anlamaz. Fakat herkes herbir mes’eleden bir derece hisse alabilir. Bir şey bütün elde edilmezse, _________________________________Hâşiye: Bu risâleyi okuyan, eğer mütefennin değilse, Birinci Şuâ‘ı okumasın veya âhirde okusun. İkinciden başlasın.
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>> bütün bütün elden kaçırılmaz kaidesiyle, “Bu ma‘nevî bahçenin bütün meyvelerini koparamıyorum” diye vazgeçmek, kâr-ı akıl değildir. İnsan ne kadar koparırsa, o kadar kârdır. İsm-i a‘zama âit mes’elelerin ihâta edilmeyecek derecede genişleri olduğu gibi, akıl görmeyecek derecede inceleri de vardır. Hususan ism-i Hayy ve Kayyûm’a ve bilhassa hayatın îmân erkânına karşı remizlerine ve bilhassa kazâ ve kader rüknüne hayatın işaretine ve ism-i Kayyûm’un Birinci Şuâ‘ına, herkesin fikri yetişmez. Fakat hissesiz de kalınmaz. Belki herhalde îmânını kuvvetlendirir. Saadet-i ebediyenin anahtarı olan îmânın kuvvetleşmesi, ehemmiyeti çok azîmdir. Îmânın bir zerre kadar kuvveti ziyâde olması, bir hazinedir. İmâm-ı Rabbânî Ahmed-i Fârûkî (ra) diyor ki: “Bir küçük mes’ele-i îmâniyenin inkişâfı, benim nazarımda yüzler ezvâk ve kerâmetlere müreccahtır.”
وَاِنْ مِنْ شَئٍ اِلَّا عِنْدَنَا خَزَٓائِنُهُ مَا مِنْ دَٓابَّةٍ اِلَّا هُوَ اٰخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا gibi, kayyûmiyet-i İlâhiyeye işaret eden âyetlerin bir nüktesi ve ism-i a‘zam veyahud ism-i a‘zamın iki ziyâsından ikinci ziyâsı veyahud ism-i a‘zamın altı nûrundan altıncı nûru olan Kayyûm isminin bir cilve-i a‘zamı, Zilkade ayında aklıma göründü. Eskişehir Hapishânesi’ndeki müsâadesizliğim cihetiyle, o nûr-u a‘zamı elbette tamamıyla beyân edemeyeceğim. Fakat İmâm-ı Ali Radıyallâhü Anh, Kasîde-i Ercûze’sinde “Sekîne” ism-i âlîsiyle beyân ettiği ism-i a‘zamı ve Celcelûtiye’sinde, yine pek muhteşem isimlerle ism-i a‘zam içinde bulunan o altı ismi, en a‘zam ve en ehemmiyetli tuttuğu ve onların bahsi içinde kerâmetkârâne bize teselli verdiği için, bu ism-i Kayyûm’a dahi, evvelki beş esmâ gibi, hiç olmazsa muhtasar bir sûrette “beş şuâ‘” ile o nûr-u a‘zama işaret edeceğiz. Birinci Şuâ‘: Bu kâinâtın Hâlik-ı Zülcelâl’i Kayyûm’dur. Yani bizâtihî kāimdir, dâimdir, bâkîdir. Bütün eşyâ onunla kāimdir, devam eder ve vücûdda kalır, bekā bulur. Eğer bir dakikacık olsun o nisbet-i kayyûmiyet kesilse, kâinât mahvolur. Hem o Zât-ı Zülcelâl, kayyûmiyetiyle beraber Kur’ân-ı Azîmüşşân’da ferman ettiği gibi لَيْسَ كَمِثْلِه۪ شَئٌ ’dür.Yani, ne zâtında, ne sıfâtında, ne ef‘âlinde nazîri yoktur, misli olmaz, şebîhi yoktur, şerîki olmaz.Evet, bütün kâinâtı bütün şuûnâtıyla ve keyfiyâtıyla kabza-i rubûbiyetinde tutup, bir hâne ve bir saray hükmünde
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>> kemâl-i intizâm ile tedbîr ve idare ve terbiye eden bir Zât-ı Akdes’e misil ve mesîl ve şebîh ve şerîk olmaz, muhâldir. Evet, bir zât ki ona, yıldızların îcâdı zerreler kadar kolay gele; ve en büyük şey en küçük şey gibi kudretine musahhar ola; ve hiçbir şey hiçbir şeye ve hiçbir fiil hiçbir fiile mâni‘ olmaya; ve hadsiz efrâd, bir ferd gibi nazarında hazır ola; ve bütün sesleri birden işite; ve umumun hadsiz hâcâtını birden yapabile; ve kâinâtın mevcûdâtındaki bütün intizâmât ve mîzânların şehâdetiyle, hiçbir şey, hiçbir hâl, dâire-i meşîet ve irâdesinden hâriç olmaya; ve hiçbir mekânda olmadığı halde, herbir yerde ve herbir mekânda kudretiyle ve ilmiyle hazır ola; ve her şey ondan nihâyet derecede uzak olduğu halde, o ise her şeye nihâyet derecede yakın olabilen bir Zât-ı Hayy-ı Kayyûm-u Zülcelâl’in, elbette hiçbir cihetle misli, nazîri, şerîki, veziri, zıddı ve niddi olmaz ve olması muhâldir. Yalnız mesel ve temsîl sûretinde şuûnât-ı kudsiyesine bakılabilir. Risâle-i Nûr’daki bütün temsîlât ve teşbîhât, bu mesel ve temsîl nev‘indendirler.
İşte, böyle misilsiz ve vâcibü’l-vücûd ve maddeden mücerred ve mekândan münezzeh ve tecezzîsi ve inkısâmı her cihetle muhâl ve tagayyür ve tebeddülü mümteni‘ ve ihtiyaç ve aczi imkân hâricinde olan bir Zât-ı Akdes’in, kâinât safahâtında ve tabakāt-ı mevcûdâtında tecellî eden bir kısım cilvelerini, ayn-ı Zât-ı Akdes tevehhüm ederek bir kısım mahlûkātına ulûhiyetin ahkâmını veren ehl-i dalâlet insanların bir kısmı, o Zât-ı Zülcelâl’in bazı eserlerini tabiata isnâd etmişler. Halbuki Risâle-i Nûr’un müteaddid yerlerinde kat‘î burhânlarla isbat edilmiş ki: Tabiat bir san‘at-ı İlâhiyedir, Sâni‘ olamaz. Bir kitâb-ı Rabbânîdir, kâtib olamaz. Bir nakıştır, nakkāş olamaz. Bir defterdir, defterdâr olamaz. Bir kanundur, kudret olamaz. Bir mistardır, masdar olamaz. Bir kābildir, münfail olur; fâil olamaz. Bir nizâmdır, nâzım olamaz. Bir şerîat-ı fıtriyedir, şâri‘ olamaz.
Farz-ı muhâl olarak, en küçük bir zîhayat mahlûk, tabiata havâle edilse, “Bunu yap” denilse; Risâle-i Nûr’un çok yerlerinde kat‘î burhânlarla isbat edildiği gibi, o küçük zîhayatın a‘zâları ve cihâzâtları adedince kalıblar, belki de makineler bulundurmak gerektir; tâ ki tabiat o işi görebilsin.
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>> Hem maddiyyûn denilen bir kısım ehl-i dalâlet, zerrâttaki tahavvülât-ı muntazama içinde hallâkıyet-i İlâhiyenin ve kudret-i Rabbâniyenin bir cilve-i a‘zamını hissettiklerinden; ve o cilvenin nereden geldiğini bilmediklerinden; ve kudret-i Samedâniyenin cilvesinden gelen umûmî kuvvetin, nereden idare edildiğini anlayamadıklarından, madde ve kuvveti ezelî tevehhüm ederek, zerrelere ve hareketlerine âsâr-ı İlâhiyeyi isnâd etmeye başlamışlar. Fesübhânallâh! İnsanlarda bu derece hadsiz cehâlet olabilir mi ki, mekândan münezzeh olmakla beraber herbir yerde, herbir şeyin îcâdında, her şeyi görecek ve bilecek ve idare edecek bir tarzda bulunur bir vaz‘iyetle yaptığı fiilleri ve eserleri; câmid, kör, şuûrsuz, irâdesiz, mîzânsız ve tesâdüf fırtınaları içinde çalkanan zerrâta ve harekâtına vermek, ne kadar câhilâne ve hurâfetkârâne bir fikir olduğunu, zerre kadar aklı bulunanların bilmeleri gerektir. Evet, bu herifler vahdet-i mutlakadan vazgeçtikleri için, hadsiz ve nihâyetsiz bir kesret-i mutlakaya düşmüşler; yani bir tek ilâhı kabûl etmedikleri için, nihâyetsiz ilâhları kabûl etmeye mecbûr oluyorlar. Yani, bir tek Zât-ı Akdes’in hâssası ve lâzım-ı zâtîsi olan ezeliyeti ve hâlikıyeti, bozulmuş akıllarına sığıştıramadıklarından; o hadsiz ve nihâyetsiz câmid zerrelerin ezeliyetlerini, belki ulûhiyetlerini kabûl etmeye mesleklerince mecbûr oluyorlar. İşte sen gel, cehâletin nihâyetsiz derecesine bak! Evet, zerrelerdeki cilve ise; zerreler tâifesini Vâcibü’l-Vücûd’un havliyle, kudretiyle, emriyle muntazam ve muhteşem bir ordu hükmüne getirmiştir. Eğer bir saniye o Kumandan-ı A‘zam’ın emri ve kuvveti geri alınsa, o çok kesretli câmid, şuûrsuz tâifeler, başıbozuk hükmüne gelecekler; belki bütün bütün mahvolacaklar. Hem insanların bir kısmı, güya daha ileri görüyorlar gibi, daha ziyâde câhilâne bir dalâletle Sâni‘-i Zülcelâl’in gāyet latîf ve nâzenîn, mutî‘ ve musahhar bir sahîfe-i icrââtı ve emirlerinin bir vâsıta-i nakliyâtı ve zayıf bir perde-i tasarrufâtı ve latîf bir mürekkebi, midâd-ı kitâbeti ve en nâzenîn bir hulle-i îcâdâtı ve bir mâye-i masnûâtı ve bir mezraa-i hubûbâtı olan esîr maddesini, cilve-i rubûbiyetine aynadârlık ettiği için masdar ve fâil tevehhüm etmişler. Bu acîb cehâlet, hadsiz muhâlleri istilzâm ediyor. Çünki esîr maddesi, maddiyyûnları boğduran zerrât maddesinden daha latîf ve eski hukemânın saplandığı heyûlâ fihristinden daha kesîf, ihtiyârsız, şuûrsuz, câmid bir maddedir. Bu hadsiz bir sûrette tecezzî ve inkısâm eden ve nâkillik ve infiâllik hâssasıyla ve vazîfesiyle techîz edilen bu maddeye, belki bu maddenin zerreden çok derece daha küçük olan zerrelerine; her şeyde her şeyi görecek, bilecek, idare edecek bir ihtiyâr ve bir iktidar ile
Otuzuncu Lem‘a<<>> vücûd bulan fiilleri ve eserleri isnâd etmek, esîrin zerreleri adedince yanlıştır. Evet, mevcûdâttaki görünen fiil-i îcâd, öyle bir keyfiyettedir ki her şeyde, hususan zîhayat olsa, ekser eşyâyı ve belki umum kâinâtı görecek, bilecek ve kâinâta karşı, o zîhayatın münâsebetini tanıyacak ve te’mîn edecek bir iktidar ve ihtiyârdan geldiği gösteriyor ki; maddî ve ihâtasız olan esbâbın, hiç bir cihetle fiili olamaz. Evet, sırr-ı kayyûmiyetle en cüz’î bir fiil-i îcâdî, doğrudan doğruya bütün kâinât Hâlikının fiili olduğuna delâlet eden bir sırr-ı azîmi taşıyor. Evet meselâ, bir arının îcâdına teveccüh eden bir fiil, iki cihetle Hâlik-ı Kâinât’a mahsûs olduğunu gösteriyor. Birincisi: O arının bütün emsâlinin bütün zeminde, aynı zamanda aynı fiile mazhariyetleri gösteriyor ki, bu cüz’î ve hususî fiil ise, ihâtalı ve rû-yu zemîni kaplamış bir fiilin bir ucudur. Öyle ise; o büyük fiilin fâili ve o fiilin sâhibi kim ise, o cüz’î fiil dahi onundur. İkinci Cihet: Bu hazır arının hilkatine teveccüh eden fiilin fâili olmak için, o arının şerâit-i hayatiyesini ve cihâzâtını ve kâinâtla münâsebetini te’mîn edecek ve bilecek kadar pek büyük bir iktidar ve ihtiyâr lâzım geldiğinden, o cüz’î fiili yapan zâtın, ekser kâinâta hükmü geçmekle, ancak o fiili öyle mükemmel yapabilir. Demek en cüz’î fiil, iki cihetle Hâlik-ı Külli Şey’e hâs olduğunu gösterir. En ziyâde cây-ı dikkat ve cây-ı hayret olan şudur ki; vücûdun en kuvvetli mertebesi olan vücûbun; ve vücûdun en sebatlı derecesi olan maddeden tecerrüdün; ve vücûdun zevâlden en uzak tavrı olan mekândan münezzehiyetin; ve vücûdun en sağlam ve tagayyürden ve ademden en mukaddes sıfatı olan vahdetin sâhibi olan Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’un en hâs hâssası ve lâzım-ı zâtîsi olan ezeliyeti ve sermediyeti; vücûdun en zayıf mertebesi ve en incecik derecesi ve en mütegayyir ve mütehavvil tavrı ve en ziyâde mekâna yayılmış olan ve hadsiz kesretli bir maddî madde olan esîr ve zerrât gibi şeylere vermek ve onlara ezeliyet isnâd etmek ve onları ezelî tasavvur etmek ve kısmen âsâr-ı İlâhiyenin onlardan neş’et ettiğini tevehhüm etmek, ne kadar hilâf-ı hakîkat ve vâkıa muhâlif ve akıldan uzak ve bâtıl bir fikir olduğu, Risâle-i Nûr’un müteaddid cüz’lerinde kat‘î burhânlarla gösterilmiştir. İkinci Şuâ‘: İki mes’ele’dir. Birinci Mes’ele: İsm-i Kayyûm’un bir cilve-i a‘zamına işaret eden لَاتَاْخُذُهُ سِنَةٌ وَلاَ نَوْمٌ مَا مِنْ دَٓابَّةٍ اِلَّا هُوَ اٰخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا لَهُ مَقَال۪يدُ السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ gibi âyetlerin işaret ettiği
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>> hakîkat-i a‘zamın bir vechi şudur ki; şu kâinâttaki ecrâm-ı semâviyenin kıyâmları, devamları ve bekāları; sırr-ı kayyûmiyete bağlıdır. Eğer o cilve-i kayyûmiyet bir dakikada yüzünü çevirse, bir kısmı küre-i arzdan bin def‘a büyük milyonlar küreler, fezâ-yı gayr-i mütenâhî boşluğunda dağılacak, birbirine çarpacak, ademe dökülecekler. Nasıl ki meselâ, havada tayyâreler yerinde binler muhteşem kasırları, kemâl-i intizâmla durdurup seyahat ettiren bir Zât-ı Kayyûm’un iktidarı, o havadaki sarayların sebat ve nizâm ve devamlarıyla ölçülür. Öyle de, o Zât-ı Kayyûm-u Zülcelâl’in madde-i esîriye içinde hadsiz ecrâm-ı semâviyeye, nihâyet derecede nizâm ve mîzân içinde, sırr-ı kayyûmiyetle bir kıyâm ve bir bekā ve bir devam vererek, bazısı küre-i arzdan bin def‘a büyük ve bir kısmı bir milyon def‘a büyük milyonlarla azîm küreleri direksiz, istinâdsız, boşlukta durdurmakla beraber, herbirini bir vazîfe ile tavzîf edip, gāyet muhteşem bir ordu şeklinde emr-i künfeyekûnden gelen fermanlara kemâl-i inkıyâd ile itâat ettirmesi, ism-i Kayyûm’un a‘zamî cilvesine bir ölçü olduğu gibi, her bir mevcûdun zerreleri dahi, yıldızlar gibi sırr-ı kayyûmiyetle kāim ve o sır ile bekā buluyorlar ve devam ediyorlar. Evet, bir zîhayatın cesedindeki zerrelerin her bir a‘zâya mahsûs bir hey’et ile küme küme toplanıp dağılmadıkları; ve sel gibi akan unsurların fırtınaları içinde vaz‘iyetlerini muhâfaza edip dağılmamaları ve muntazaman durmaları, bilbedâhe kendi kendine olmayıp, belki sırr-ı kayyûmiyetle olduğundan; herbir cesed muntazam bir tabur, herbir nev‘ muntazam bir ordu hükmünde olarak bütün zîhayatın ve mürekkebâtın, zemin yüzünde ve yıldızların fezâ-yı âlemde durmaları ve gezmeleri gibi bu zerreler dahi sırr-ı kayyûmiyeti hadsiz dilleriyle i‘lân ederler. İkinci Mes’ele: Eşyânın sırr-ı kayyûmiyetle münâsebetdâr fâidelerinin ve hikmetlerinin bir kısmına işaret etmeyi, bu makam iktizâ ediyor.
Evet, her şeyin hikmet-i vücûdu ve gāye-i fıtratı ve fâide-i hilkati ve netice-i hayatı üçer nev‘dir. Birinci Nev‘ kendine ve insana ve insanın maslahatlarına bakar. İkinci Nev‘ daha mühimdir ki; her şey, umum zîşuûr mütâlaa edebilecek ve Fâtır-ı Zülcelâl’in cilve-i esmâsını bildirecek birer âyet, birer mektub, birer kitap, birer kasîde hükmünde olarak ma‘nâlarını hadsiz okuyucularına ifade etmesidir. Üçüncü Nev‘ ise, Sâni‘-i Zülcelâl’e âittir, ona bakar. Herbir şeyin fâidesi, neticesi kendine bakan bir ise, Sâni‘-i Zülcelâl’e bakan
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>> yüzlerdir ki, Sâni‘-i Zülcelâl kendi acâib-i san‘atını kendisi temâşâ eder; kendi cilve-i esmâsına, kendi masnûâtında bakar. Bu a‘zamî üçüncü nev‘de, hikmet-i hilkatini ifade için bir saniye kadar yaşamak kâfîdir. Hem her şeyin vücûdunu iktizâ eden bir sırr-ı kayyûmiyet var ki, Üçüncü Şuâ‘da îzâh edilecek. Bir zaman, tılsım-ı kâinât ve muammâ-yı hilkat cilvesiyle, mevcûdâtın hikmetlerine ve fâidelerine baktım, dedim: “Acaba bu eşyâ neden böyle kendilerini gösteriyorlar? Çabuk kaybolup gidiyorlar? Onların şahıslarına bakıyorum; muntazam, hikmetli giyinmiş, giydirilmiş, süslendirilmiş, sergiye, temâşâgâha gönderilmiş. Halbuki bir iki günde, belki bir kısmı birkaç dakikada kaybolup, fâidesiz boş boşuna gidiyorlar. Bu kısa zamanda bize görünmelerinden maksad nedir?” diye çok merak ediyordum. O zaman mevcûdâtın, hususan zîhayatın dünya dershânesine gelmelerinin mühim bir hikmetini lütf-u İlâhî ile buldum. O da şudur: Her şey, hususan zîhayat olanlar, gāyet ma‘nîdâr birer kelime, birer mektub, birer kasîde-i Rabbâniyedir. Birer i‘lânnâme-i İlâhîdir. Umum zîşuûrun mütâlaasına mazhar olduktan ve hadsiz mütâlaacılara ma‘nâsını ifade ettikten sonra, lafzı ve hurûfu hükmündeki sûret-i cismâniyesi kaybolur. Bir sene kadar bu hikmet bana kâfî geldi. Bir sene sonra masnûâtta ve bilhassa zîhayatlarda bulunan çok hârika ve pek ince san‘atın mu‘cizeleri inkişâf etti. Anladım ki; bu çok ince ve çok hârika olan dekāik-i san‘at, yalnız zîşuûrların nazarlarına ifâde-i ma‘nâ için değildir. Gerçi herbir mevcûdu, hadsiz zîşuûrlar mütâlaa edebilirler. Fakat hem onların mütâlaası mahdûddur, hem de herkes o zîhayatın bütün dekāik-i san‘atına nüfûz edemezler. Demek zîhayatların en mühim netice-i hilkati ve en büyük gāye-i fıtratı, Zât-ı Kayyûm-u Ezelî’nin kendi nazarına; kendi acâib-i san‘atını ve verdiği rahîmâne hediyelerini ve ihsânlarını arz etmektir. Bu gāye ise, çok zaman bana kanâat verdi ve ondan anladım ki, her mevcûdda, hususan zîhayatlarda hadsiz dekāik-i san‘at bulunması, Zât-ı Kayyûm-u Ezelî’nin nazarına arzetmek, yani Zât-ı Kayyûm-u Ezelî kendi san‘atını kendisi temâşâ etmek olan hikmet-i hilkat, o büyük masârıfa kâfî geliyordu. Bir zaman sonra gördüm ki, mevcûdâtın şahıslarındaki ve sûretlerindeki dekāik-i san‘at devam etmiyor; gāyet sür‘atle tazeleniyor, tebeddül ediyor, nihâyetsiz bir fa‘âliyet ve bir hallâkıyet içinde tahavvül ediyor.
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>> Bu hallâkıyet ve bu fa‘âliyetin hikmeti, elbette o fa‘âliyet derecesinde büyük olması lâzım geliyor diye tefekküre başladım. Bu def‘a mezkûr iki hikmet kâfî gelmemeye başladılar, noksân kaldılar. Gāyet merakla ayrı bir hikmeti aramaya başladım. Bir zaman sonra lillâhilhamd, Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân’ın feyziyle, sırr-ı kayyûmiyet noktasında azîm hadsiz bir hikmet ve bir gāye göründü ve onunla tılsım-ı kâinât ve muammâ-yı hilkat ta‘bîr edilen bir sırr-ı İlâhî anlaşıldı. Yirmidördüncü Mektub’da tafsîlen beyân edildiğinden, burada yalnız icmâlen iki, üç noktasını Üçüncü Şuâ‘da zikredeceğiz. Evet, sırr-ı kayyûmiyetin cilvesine bu noktadan bakınız ki; bütün mevcûdâtı ademden çıkarıp, herbirisini bu nihâyetsiz fezâda اَللّٰهُ الَّذ۪ي رَفَعَ السَّمٰوَاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا sırrıyla durdurup, kıyâm ve bekā verip, umumunu böyle sırr-ı kayyûmiyetin tecellîsine mazhar eyliyor. Eğer bu nokta-i istinâd olmazsa; hiç bir şey kendi başıyla durmaz. Hadsiz bir boşlukta yuvarlanıp gidecek. Ademe sukūt edecek. Hem nasıl ki bütün mevcûdât, vücûdları ve kıyâmları ve bekāları cihetinde Kayyûm-u Zülcelâl’e dayanıyorlar; kıyâmları onunladır. Öyle de mevcûdât keyfiyât ve ahvâlinde binler silsilelerin; -temsîlde hatâ olmasın- telefon, telgraf silsilelerinin merkezi ve santral direği hükmünde olan sırr-ı kayyûmiyette uçları وَ اِلَيْهِ يُرْجَعُ الْأَمْرُ كُلُّهُ sırrıyla bağlıdır. Eğer o nûrânî nokta-i istinâda dayanmazlarsa, ehl-i akılca muhâl ve bâtıl olan binler devirler ve teselsüller lâzım gelecek. Belki mevcûdât adedince bâtıl olan devirler ve teselsüller lâzım gelir. Meselâ bu şey, hıfz veya nûr veya vücûd veya rızık gibi, bir cihette buna dayanır, bu da ötekisine, o da daha ötekisine, gitgide herhalde nihâyetsiz olamaz. Bir nihâyeti bulunacak. İşte, bütün böyle silsilelerin müntehâları, elbette sırr-ı kayyûmiyettir. Sırr-ı kayyûmiyet anlaşıldıktan sonra, o mevhûm silsilelerde birbirine dayanmak râbıtası ve ma‘nâsı kalmaz, kalkar; her şey doğrudan doğruya sırr-ı kayyûmiyete bakar. Üçüncü Şuâ‘: كُلَّ يَوْمٍ هُوَ ف۪ي شَاْنٍ فَعَّالٌ لِمَا يُر۪يدُ يَخْلُقُ مَا يَشَٓاءُ بِيَدِه۪ مَلَكُوتُ كُلِّ شَئٍ فَانْظُرْ اِلٰٓي اٰثَارِ رَحْمَتِ اللّٰهِ كَيْفَ يُحْيِي الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاgibi, âyetlerin işaret ettikleri hallâkıyet-i İlâhiyeve fa‘âliyet-i Rabbâniye içindeki sırr-ı kayyûmiyetin bir derece inkişâfına, bir iki mukaddeme ile işaret edeceğiz. Birincisi: Şu kâinâta baktığımız vakit görüyoruz ki; zaman selinde mütemâdiyen çalkanan ve kāfile kāfile
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>> arkasından gelip geçen mahlûkātın bir kısmı, bir saniyede gelir, der‘akab kaybolur. Bir tâifesi, bir dakikada gelir, geçer. Bir nev‘i, bir saat âlem-i şehâdete uğrar, âlem-i gayba girer. Bir kısmı bir günde, bir kısmı bir senede, bir kısmı bir asırda, bir kısmı da asırlarda âlem-i şehâdete geliyor, konuyor; vazîfeler görüp gidiyorlar. Bu hayret verici seyahat ve seyerân-ı mevcûdât ve sefer ve seyelân-ı mahlûkāt, öyle bir intizâm ve mîzân ve hikmetle sevk ve idare edilir ki; ve onlara ve o kāfilelere kumandanlık eden öyle basîrâne, hakîmâne ve müdebbirâne kumandanlık ediyor ki; bütün akıllar -farazâ ittihâd edip bir tek akıl olsa- o hakîmâne idarenin künhüne yetişemez ve kusur bulup tenkîd edemez. İşte bu hallâkıyet-i Rabbâniyenin içinde; o sevimli ve sevdiği masnûâtın, hususan zîhayatların hiçbirine göz açtırmayarak âlem-i gayba gönderiyor. Hiçbirine nefes aldırmayarak dünyada hayattan terhîs ediyor. Mütemâdiyen bu misâfirhâneyi doldurup misafirlerin rızâları olmadan boşaltıyor. Kalem-i kazâ ve kader, küre-i arzı yazar bozar tahtası gibi yaparak يُحْي۪ي وَ يُم۪يتُ cilveleriyle küre-i arzda, mütemâdiyen yazılarını yazar ve o yazıları tazelendirir, tebdîl eder. İşte, bu fa‘âliyet-i Rabbâniyenin ve hallâkıyet-i İlâhiyenin bir sırr-ı hikmeti ve esaslı bir muktezâsı ve bir sebeb-i dâîsi, üç mühim şu‘beye ayrılan hadsiz ve nihâyetsiz bir hikmettir. O Hikmetin Birinci Şu‘besi budur ki; fa‘âliyetin her nev‘i, cüz’î olsun, küllî olsun bir lezzet verir. Belki herbir fa‘âliyette bir lezzet var. Belki fa‘âliyet, ayn-ı lezzettir. Belki fa‘âliyet, ayn-ı lezzet olan vücûdun tezâhürüdür ve ayn-ı elem olan ademden tebâüd ile silkinmektir. Evet, her kābiliyet sâhibi, bir fa‘âliyetle kābiliyetinin inkişâfını lezzetle ta‘kîb eder. Herbir isti‘dâdın fa‘âliyetle tezâhür etmesi, bir lezzetten gelir ve bir lezzeti netice verir. Herbir kemâl sâhibi, fa‘âliyetle kemâlâtının tezâhürünü lezzetle ta‘kîb eder. Madem herbir fa‘âliyette böyle sevilir, istenilir bir kemâl, bir lezzet vardır; ve fa‘âliyet dahi, bir kemâldir; ve madem zîhayat âleminde dâimî ve ezelî bir hayattan neş’et eden hadsiz bir muhabbetin, nihâyetsiz bir merhametin cilveleri görünüyor; ve o cilveler gösteriyor ki kendini böyle sevdiren ve seven ve şefkat edip lütuflarda bulunan zât-ı kudsiyete lâyık, vücûb-u vücûduna münâsib, o hayat-ı sermediyenin muktezâsı olarak -ta‘bîrde hatâ olmasın- hadsiz derecede bir aşk-ı lâhûtî, bir muhabbet-i kudsiye, bir lezzet-i mukaddese gibi şuûnât-ı kudsiye, o hayat-ı akdeste var ki; o şuûnât,
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>> böyle hadsiz fa‘âliyetle ve nihâyetsiz bir hallâkıyetle kâinâtı dâimâ tazelendiriyor, çalkalandırıyor, değiştiriyor. Sırr-ı Kayyûmiyete Bakan Hadsiz Fa‘âliyet-i İlâhiyedeki Hikmetin İkinci Şu‘besi: Esmâ-yı İlâhiye’ye bakar. Ma‘lûmdur ki, herbir cemâl sâhibi, kendi cemâlini görmek ve göstermek ister; herbir hüner sâhibi, kendi hünerini teşhîr ve i‘lân etmekle nazar-ı dikkati celbetmek ister ve sever; ve hüneri gizli kalmış bir güzel hakîkat ve bir güzel ma‘nâ, meydana çıkmak ve müşterileri bulmak ister ve sever. Ve madem bu esaslı kaideler, her şeyde derecesine göre cereyân ediyor. Elbette Cemîl-i Mutlak olan Zât-ı Kayyûm-u Zülcelâl’in bin bir esmâ-yı hüsnâsından herbir ismin, kâinâtın şehâdetiyle ve cilvelerinin delâletiyle ve nakışlarının işaretiyle, herbirisinin herbir mertebesinde hakîkî bir hüsün, hakîkî bir kemâl, hakîkî bir cemâl ve gāyet güzel bir hakîkat, belki herbir ismin herbir mertebesinde hadsiz envâ‘-ı hüsünle hadsiz hakāik-i cemîle vardır. Madem bu esmânın kudsî cemâllerini irâe eden aynaları ve güzel nakışlarını gösteren levhaları ve güzel hakîkatlerini ifade eden sahîfeleri, bu mevcûdâttır ve bu kâinâttır. Elbette o dâimî ve bâkî esmâ, hadsiz cilvelerini ve nihâyetsiz ma‘nidâr nakışlarını ve kitaplarını; hem müsemmâları olan Zât-ı Kayyûm-u Zülcelâl’in nazar-ı müşâhedesine, hem had ve hesaba gelmeyen zîruh ve zîşuûr mahlûkātın nazar-ı mütâlaasına göstermek; ve nihâyetli mahdûd bir şeyden nihâyetsiz levhaları ve bir tek şahıstan pek çok şahısları ve bir hakîkatten pek kesretli hakîkatleri göstermek için, umumen o aşk-ı mukaddes-i İlâhîye istinâden ve o sırr-ı kayyûmiyete binâen, kâinâtı mütemâdiyen cilveleriyle tazelendiriyorlar, değiştiriyorlar.
Dördüncü Şuâ‘: Kâinâttaki hayretnümâ fa‘âliyet-i dâimenin hikmetinin Üçüncü Şu‘besi şudur ki; herbir merhamet sâhibi, başkasını memnun etmekten mesrûr olur; herbir şefkat sâhibi, başkasını mesrûr etmekten memnun olur; herbir muhabbet sâhibi, sevindirmeye lâyık mahlûkları sevindirmekle sevinir; herbir âlîcenâb zât, başkasını mes‘ud etmekle lezzet alır; herbir âdil zât, ihkāk-ı hak etmek ve müstehaklara cezâ vermekte hukuk sâhiblerini minnetdâr etmekle keyiflenir; herbir hüner sâhibi herbir san‘atkâr, san‘atını teşhîr etmekle ve san‘atının tasavvur ettiği tarzda işlemesiyle ve istediği neticeleri vermesiyle iftihâr eder. İşte bu mezkûr düstûrların herbiri birer kāide-i esâsiyedir ki, kâinâtta ve âlem-i insaniyette cereyân ediyorlar ve bu kaidelerin esmâ-yı İlâhiyede cereyân ettiklerini gösteren üç misâl, Otuzikinci Söz’ün İkinci Mevkıfı’nda îzâh edilmiştir. Bir hulâsası bu makamda yazılması münâsib olduğundan, deriz:
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>> Nasıl ki merhametli ve sehâvetli, gāyet kerîm âlîcenâb bir zât, fıtratındaki âlî seciyelerin muktezâsıyla, büyük seyahat gemisinde, çok muhtaç ve fakir insanları bindirip, gāyet mükemmel ziyafetlerle, ikrâmlarla o muhtaç fakirleri memnun ederek, denizlerde arzın etrafında gezdirir; ve kendisi de onların üstünde, onları mesrûrâne temâşâ ederek o muhtaçların minnetdârlıklarından lezzet alır ve onların telezzüzlerinden de mesrûr olur ve onların keyiflerinden sevinir, iftihâr eder. Madem böyle bir tevzîât me’muru hükmünde olan bir insan, böyle cüz’î bir ziyafet vermekten bu derece memnun ve mesrûr olur. Elbette bütün hayvanları ve insanları ve hadsiz melekleri ve cinleri ve ruhları, bir sefîne-i Rahmâniye olan küre-i arz gemisine bindirerek; rû-yu zemîni, envâ‘-ı mat‘ûmâtla ve bütün duyguların ezvâk ve erzâkıyla doldurulmuş bir sofra-i Rabbâniye şeklinde onlara açmak; ve o muhtaç ve müteşekkir ve minnetdâr ve mesrûr mahlûkātını aktâr-ı kâinâtta seyahat ettirmekle ve bu dünyada bu kadar ikrâmlarla onları mesrûr etmekle beraber; dâr-ı bekāda cennetlerinden herbirini, ziyâfet-i dâime için birer sofra yapan Zât-ı Hayy-ı Kayyûm’a âit olarak o mahlûkātın teşekkürlerinden ve minnetdârlıklarından ve mesrûriyetlerinden ve sevinçlerinden gelen ve ta‘bîrinde âciz olduğumuz ve me’zun olmadığımız “şuûnât-ı İlâhiye, memnûniyet-i mukaddese, iftihâr-ı kudsî ve lezzet-i mukaddese” gibi isimlerle işaret edilen maânî-i rubûbiyettir ki, bu dâimî fa‘âliyeti ve mütemâdî hallâkıyeti iktizâ eder.
Hem meselâ bir mâhir san‘atkâr, plaksız bir fonograf yapsa, o fonograf istediği gibi konuşsa, işlese; ne kadar san‘atkârı müftehir olur, mütelezziz olur; kendi kendine “Mâşâallâh!” der. Madem îcâdsız ve sûrî bir küçük san‘at, san‘atkârının ruhunda bu derece bir iftihâr ve bir memnuniyet hissi uyandırırsa, elbette bu mevcûdâtın Sâni‘-i Hakîm’i, kâinâtın mecmûunu, hadsiz nağmelerin envâıyla, sadâ veren ve ses verip tesbîh eden ve zikredip konuşan bir mûsîkî-i İlâhî ve bir fabrika-i acîb yapmakla beraber, kâinâtın herbir nev‘ini, herbir âlemini, ayrı bir san‘atla ve ayrı san‘at mu‘cizeleriyle göstererek zîhayatların kafalarında bir fonograf, bir fotoğraf, bir telgraf gibi çok makineleri, hatta en küçük kafada dahi yapmakla beraber herbir insan kafasına, değil yalnız birer plaksız fonograf, birer aynasız fotoğraf, birer telsiz telgraf; belki bunlardan yirmi def‘a daha hârika, her insan kafasında öyle bir makineyi yapmaktan ve istediği tarzda işleyip neticeleri vermekten gelen iftihâr-ı kudsî ve memnûniyet-i mukaddese gibi çok ma‘nâları ve rubûbiyetin bu nev‘den ulvî şuûnâtı; elbette ve herhalde bu fa‘âliyet-i dâimeyi istilzâm eder.
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>> Hem meselâ, bir hükümdâr-ı âdil, ihkāk-ı hak için mazlumların hakkını zâlimlerden almakla ve fakirleri kavîlerin şerrinden muhâfaza etmekle ve herkese müstehak olduğu hakkı vermekle lezzet alması, iftihâr etmesi, memnun olması; hükümdârlığın ve adâletin bir kāide-i esâsiyesi olduğundan, elbette Hâkim-i Hakîm, Adl-i Âdil olan Zât-ı Hayy-ı Kayyûm’un bütün mahlûkātına, hususan zîhayatlara, “hukuk-u hayat” ta‘bîr edilen şerâit-i hayatiyeyi vermekle ve hayatlarını muhâfaza için onlara cihâzât ihsân etmekle ve zayıfları kavîlerin şerrinden rahîmâne himâye etmekle ve umum zîhayatlarda bu dünyada ihkāk-ı hak etmek nev‘i tamamen; ve haksızlara cezâ vermek nev‘i ise kısmen, sırr-ı adâletin icrâsından olmakla ve bilhassa mahkeme-i kübrâ-yı haşirde adâlet-i kübrânın tecellîsinde hâsıl olan ve ta‘bîrinde âciz olduğumuz şuûnât-ı Rabbâniye ve maânî-i kudsiyedir ki, kâinâtta bu fa‘âliyet-i dâimeyi iktizâ ediyor. İşte bu üç misâl gibi; esmâ-yı hüsnânın umumunda, herbirisi bu fa‘âliyet-i dâimede böyle kudsî bazı şuûnât-ı İlâhiyeye medâr olduklarından, hallâkıyet-i dâimeyi iktizâ ederler. Hem madem her kābiliyet ve herbir isti‘dâd, inbisât ve inkişâf edip semere vermekle bir ferahlık, bir genişlik, bir lezzet verir. Hem madem her vazîfedâr, vazîfesini yapmak ve bitirmekle, vazîfesinden terhîsinde büyük bir rahatlık, bir memnuniyet hisseder. Hem madem bir tek tohumdan bir çok meyveleri almak ve bir dirhemden yüz dirhem kâr kazanmak, sâhiblerine çok sevinçli bir hâlettir, bir ticârettir. Elbette bütün mahlûkāttaki hadsiz isti‘dâdları inkişâf ettiren ve bütün mahlûkātını kıymetdar vazîfelerde istihdâm ettikten sonra terakkîvârî terhîs ettiren, yani unsurları, ma‘denler mertebesine; ma‘denleri, nebâtlar hayatına; ve nebâtları, rızık vâsıtasıyla hayvanların derece-i hayatına; ve hayvanları insanların şuûrkârâne olan yüksek hayatına çıkaran ve herbir zîhayatın zâhirî bir vücûdunun zevâliyle; Yirmidördüncü Mektub’da îzâh edildiği gibi ruhu, mâhiyeti, hüviyeti, sûreti gibi pek çok vücûdlarını arkasında bıraktıran ve yerlerinde başkalarını vazîfe başına geçiren fa‘âliyet-i dâimeden ve hallâkıyet-i Rabbâniyeden neş’et eden maânî-i kudsiyenin ve rubûbiyet-i İlâhiyenin ne kadar ehemmiyetli oldukları anlaşılır.
Mühim Bir Suâle Kat‘î Bir Cevab: Ehl-i dalâletten bir kısmı diyorlar ki: “Kâinâtı bir fa‘âliyet-i dâime ile tağyîr ve tebdîl eden zâtın, elbette kendisinin de mütegayyir ve mütehavvil olması lâzım gelir.”
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>> Elcevab: Hâşâ! Yüz bin def‘a hâşâ! Yerdeki aynaların tagayyürü, gökteki güneşin tagayyürünü değil, bil’akis cilvelerinin tazelendiğini gösterir. Hem ezelî, ebedî, sermedî ve her cihetçe kemâl-i mutlakta ve istiğnâ-yı mutlakta ve maddeden mücerred ve mekândan, kayıddan, imkândan münezzeh, müberrâ ve muallâ olan bir Zât-ı Akdes’in tagayyürü ve tebeddülü muhâldir. Kâinâtın tagayyürü, onun tagayyürüne değil, belki adem-i tagayyürüne ve gayr-i mütehavvil olduğuna delildir. Çünki müteaddid şeyleri intizâmla dâimî tağyîr ve tahrîk eden bir zât, mütegayyir olmamak ve hareket etmemek lâzım gelir. Meselâ, sen çok iplerle bağlı çok gülleleri ve topları çevirdiğin ve dâimî intizâmla tahrîk edipvaz‘iyetler verdiğin vakit, senin yerinde durup tagayyür ve hareket etmemekliğin gerektir. Yoksa o intizâmı bozacaksın.Meşhurdur ki intizâmla tahrîk eden, hareket etmemek ve devam ile tağyîr eden, mütegayyir olmamak gerektir; tâ ki o iş intizâm ile devam etsin.
Sâniyen: Tagayyür ve tebeddül; hudûstan ve tekemmül etmek için tazelenmekten ve ihtiyaçtan ve maddîlikten ve imkândan ileri geliyor. Zât-ı Akdes ise hem kadîm, hem her cihetçe kemâl-i mutlakta, hem istiğnâ-yı mutlakta, hem maddeden mücerred, hem Vâcibü’l-Vücûd olduğundan; elbette tagayyür ve tebeddülü muhâldir, mümkün değildir. Beşinci Şuâ‘ın Birinci Mes’elesi: İsm-i Kayyûm’un cilve-i a‘zamını görmek istersen, hayâlimizi bütün kâinâtı temâşâedecek; biri, en uzak şeyleri; diğeri, en küçük zerreleri gösterecek iki dürbün yapıp, birinci dürbün ile bakıyoruz görüyoruz ki; ism-i Kayyûm’un cilvesiyle, küre-i arzdan bin def‘a büyük milyonlar küreler, yıldızlar, direksiz olarak havadan daha latîf olan madde-i esîriye içinde kısmen durdurulmuşlar, kısmen vazîfe için seyahat ettiriliyorlar.
Sonra, o hayâlin hurdebînî olan ikinci dürbün ile, küçük zerrâtı görecek bir sûretle bakıyoruz, görüyoruz ki; o sırr-ı kayyûmiyetle, zîhayat mahlûkāt-ı arziyenin herbirinin zerrât-ı vücûdiyeleri, yıldızlar gibi muntazam bir vaz‘iyet alıp hareket ediyorlar ve vazîfeler görüyorlar. Hususan zîhayatların kanındaki küreyvât-ı hamrâ ve beyzâ ta‘bîr ettikleri zerrelerden teşekkül eden küçücük kitleler, seyyâr yıldızlar gibi, mevlevîvârî iki hareket-i muntazama ile hareket ediyorlar.
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>> Bir Hulâsatü’l-Hulâsa: (Hâşiye) İsm-i a‘zamın altı ismi, ziyâdaki yedi renk gibi imtizâc ederek teşkîl ettikleri ziyâ-yı kudsîye bakmak için, bir hulâsanın zikri münâsibdir. Şöyle ki: Bütün kâinâtın mevcûdâtını, böyle durduran, bekā ve kıyâm veren, ism-i Kayyûm’un bu cilve-i a‘zamının arkasından bak! İsm-i Hayy’ın cilve-i a‘zamı, o bütün mevcûdât-ı zîhayatı, cilvesiyle şu‘lelendirmiş, kâinâtı nûrlandırmış ve bütün o zîhayat mevcûdâtı cilvesiyle yaldızlamış. Şimdi bak! İsm-i Hayy’ın arkasında ism-i Ferd’in cilve-i a‘zamı, bütün kâinâtı envâıyla, eczâsıyla bir vahdet içine alıyor; her şeyin alnına bir sikke-i vahdet koyuyor; her şeyin yüzüne bir hâtem-i ehadiyet basıyor; nihâyetsiz ve hadsiz diller ile cilvesini i‘lân ettiriyor.
Şimdi ism-i Ferd’in arkasından, ism-i Hakem’in cilve-i a‘zamına bak ki; yıldızlardan zerrelere kadar, hayâlin iki dürbünüyle temâşâ ettiğimiz mevcûdâtın herbirisini, cüz’î olsun, küllî olsun, en büyük dâireden en küçük dâireye kadar, herbirine lâyık ve münâsib olarak meyvedâr bir nizâm ve hikmetli bir intizâm ve semeredâr bir insicâm içine almış, bütün mevcûdâtı süslendirmiş, yaldızlandırmış.
Sonra ism-i Hakem’in cilve-i a‘zamı arkasından bak ki, ism-i Adl’in cilve-i a‘zamı ile, İkinci Nükte’de îzâh edildiği vecihle, bütün kâinâtı mevcûdâtıyla, fa‘âliyet-i dâime içinde öyle hayret-engîz mîzânlarla, ölçülerle, tartılarla idare eder ki; ecrâm-ı semâviyeden biri, bir saniyede muvâzenesini kaybetse; yani ism-i Adl’in cilvesi altından çıksa, yıldızlar içinde bir herc ü merce ve bir kıyâmet kopmasına sebebiyet verecek. İşte bütün mevcûdâtın dâire-i a‘zam-ı kehkeşândan, yani Samanyolu ta‘bîr edilen mıntıka-i kübrâdan tut, tâ kan içindeki küreyvât-ı hamrâ ve beyzânın dâire-i hareketlerine kadar herbir dâiresini, her bir mevcûdunu hassâs bir mîzân ve bir ölçü ile, biçilmiş bir şekil ve bir vaz‘iyetle baştan başa, yıldızlar ordusundan, tâ zerreler ordusuna kadar bütün mevcûdâtın emr-i künfeyekûnden gelen emirlere kemâl-i musahhariyetle itâat ettiklerini gösteriyor. _________________________________Hâşiye: Otuzuncu Lem‘a’nın altı risâleciğinin esasının ve mevzûunun ve ism-i a‘zamın sırrını taşıyan altı mukaddes isimleringāyet kısa bir hulâsasıdır.
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>> Şimdi ism-i Adl’in cilve-i a‘zamı arkasından Birinci Nükte’de îzâh edildiği gibi, ism-i Kuddûs’ün cilve-i a‘zamına bak ki; kâinâtın bütün mevcûdâtını öyle tertemiz, pâk, sâfî, güzel, süslü, berrâk yapar, gösterir ki:Bütün kâinâta ve bütün mevcûdâta Cemîl-i Mutlak’ın hadsiz derecede cemâl-i zâtîsine ve nihâyetsiz güzel olan esmâ-yı hüsnâsına lâyık ve münâsib olacak güzel aynalar şeklini vermiştir. Elhâsıl: İsm-i a‘zamın bu altı ismi ve altı nûru, kâinâtı ve mevcûdâtı ayrı ayrı güzel renklerde, çeşit çeşit nakışlarda, başka başka zînetlerde bulunan yaldızlı perdeler içine sarmıştır. Beşinci Şuâ‘nın İkinci Mes’elesi: Kâinâta tecellî eden kayyûmiyetin cilvesi, vâhidiyet ve celâl noktasında olduğu gibi, kâinâtın merkezi ve medârı ve zîşuûr meyvesi olan insanda dahi, kayyûmiyetin cilvesi, ehadiyet ve cemâl noktasında tezâhürü var. Yani nasıl ki kâinât sırr-ı kayyûmiyetle kāimdir. Öyle de ism-i Kayyûm’un mazhar-ı ekmeli olan insan ile, bir cihette kâinât kıyâmbulur; yani kâinâtın ekser hikmetleri, maslahatları, gāyeleri insana baktığı için, güya insandaki cilve-i kayyûmiyet, kâinâta bir direktir. Evet, Zât-ı Hayy-ı Kayyûm, bu kâinâtta insanı irâde etmiş ve kâinâtı onun için yaratmışdenilebilir. Çünki insan, câmiiyet-i tâmme ile bütün esmâ-yı İlâhiyeyi anlar ve zevkeder. Hususan rızıktakizevk cihetiyle, pek çok esmâ-yı hüsnâyı anlar. Halbuki melâikeler, onları o zevk ile bilemezler. İşte insanın bu ehemmiyetli câmiiyetidir ki Zât-ı Hayy-ı Kayyûm, insana bütün esmâsını ihsâs etmek ve bütün envâ‘-ı ihsânâtını tattırmak için öyle iştihâlı bir mide vermiş ki, o midenin geniş sofrasını hadsiz envâ‘-ı mat‘ûmâtıyla kerîmâne doldurmuş. Hem bu maddî mide gibi, hayatı da bir mide yapmış. O hayat midesine duygular ve eller hükmünde gāyet geniş bir sofra-i ni‘met açmış. O hayat ise, duyguları vâsıtasıyla, o sofra-i ni‘metten her çeşit istifâdeler ile, teşekkürâtın her nev‘ini yapar. Ve bu hayat midesinden sonra bir insaniyet midesini vermiş ki; o mide, hayattan daha geniş bir dâirede rızık ve ni‘met ister. Akıl, fikir, hayâl, o midenin elleri hükmünde, semâvât ve zemin genişliğinde, o sofra-i rahmetten istifâde edip, şükreder. Ve insaniyet midesinden sonra hadsiz geniş diğer bir sofra-i ni‘meti açmak için, İslâmiyet ve îmân akîdelerini, çok rızık ister bir ma‘nevî mide hükmüne getirip, onun rızık sofrasının dâiresini, mümkinât dâiresinin hâricinde
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>> kendinde göstermektir. Âdetâ insan, câmiiyetiyle kâinâtın küçük bir fihristi ve misâl-i musağğarı hükmünde olup, umum esmânın nakışlarını gösterir.
İkinci yüzü, şuûnât-ı İlâhiyeye aynadârlık eder. Yani kendi hayatıyla Zât-ı Hayy-ı Kayyûm’un hayatına işaret ettiği gibi, kendi hayatında inkişâf eden sem‘ ve basar gibi duyguların vâsıtasıyla, Zât-ı Hayy-ı Kayyûm’un sem‘ ve basar gibi sıfatlarına aynadârlık eder, bildirir. Hem insan, hayatında bulunan ve inkişâf etmeyen ve his ve hissiyât sûretinde galeyân eden ve kesretli bir sûrette bulunan çok ince hayatî duygular, ma‘nâlar ve hisler vâsıtasıyla, Zât-ı Hayy-ı Kayyûm’un şuûnât-ı kudsiyesine aynadârlık eder. Meselâ, o hassâsiyet içinde; sevmek, iftihâr etmek, memnun olmak, mesrûr olmak, müferrah olmak gibi ma‘nâlarla, Zât-ı Akdes’in kudsiyetine ve gınâ-yı mutlakına münâsib ve lâyık olmak şartıyla, o nev‘den olan şuûnâtınaaynadârlık eder. Hem insan, nasıl ki hayat-ı câmiasıyla Zât-ı Zülcelâl’in sıfât ve şuûnâtına bir mikyâs-ı ma‘rifettir ve cilve-i esmâsına bir fihristtir ve şuûrlu bir aynadır ve hâkezâ... Çok cihetlerle Zât-ı Hayy-ı Kayyûm’a aynadârlık eder. Öyle de insan, şu kâinâtın hakāiklerine bir vâhid-i kıyâsîdir. Bir fihristtir ve bir mikyâstır ve bir mîzândır. Meselâ, kâinâtta Levh-i Mahfûz’un gāyet kat‘î bir delîl-i vücûdu ve bir numûnesi, insandaki kuvve-i hâfızadır; ve âlem-i misâlin vücûduna delil ve numûne, kuvve-i hayâliyedir.(Hâşiye) Ve kâinâttaki rûhânîlerin bir delîl-i vücûdu ve numûnesi, insandaki kuvveler ve latîfelerdir ve hâkezâ... İnsan, küçük bir mikyâsta, kâinâttaki hakāik-i îmâniyeyi şuhûd derecesinde gösterebilir. İşte insanın mezkûr vazîfeler gibi çok mühim hizmetleri var. Cemâl-i Bâkî’ye aynadır. Kemâl-i Sermedî’ye dellâl-ı mazhardır ve rahmet-i ebediyeye muhtâc-ı müteşekkirdir. Madem cemâl, kemâl, rahmet bâkîdirler ve sermedîdirler; elbette o Cemâl-i Bâkî’nin âyîne-i müştâkı ve o Kemâl-i Sermedî’nin dellâl-ı âşıkı ve o rahmet-i ebediyenin muhtâc-ı müteşekkiri olan insan, bâkî kalmak için, _________________________________Hâşiye: Evet, nasıl ki insanın anâsırları, kâinâtın unsurlarından; kemikleri, taş ve kayalarından; saçları, nebât ve eşcârından; ve bedeninde cereyân eden kan ve gözünden, kulağından, burnundan ve ağzından akan ayrı ayrı suları, arzın çeşmelerinden ve ma‘denî sularından haber veriyorlar, delâlet edip onlara işaret ediyorlar. Aynen öyle de insanın ruhu, âlem-i ervâhtan; hâfızaları, Levh-i Mahfûz’dan; kuvve-i hayâliyeleri, âlem-i misâlden ve hâkezâ herbir cihazı, bir âlemden haber veriyorlar ve onların vücûdlarına kat‘î şehâdet ederler.
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>> bir dâr-ı bekāya girecek ve o bâkîlere refâkat etmek için ebede gidecek ve o ebedî cemâle ve o sermedî kemâle ve o dâimî rahmete, ebedü’l-âbâdda refâkat edecek ve refâkat etmesi gerektir, lâzımdır. Çünki ebedî bir cemâl, fânî bir müştâka ve zâil bir dosta râzı olmaz. Çünkicemâl, kendini sevdiği için, sevmesine mukābil muhabbet ister. Zevâl ve fenâ ise, o muhabbeti adâvete kalbeder, çevirir. Eğer insan ebede gidip bâkî kalmazsa, fıtratındaki cemâl-i sermedîye karşı olan esaslı muhabbet yerine adâvet bulunacaktı. Onuncu Söz’ün hâşiyesinde beyân edildiği gibi, bir zaman bir dünya güzeli, bir âşıkı huzûrundan çıkarmış. O adamdaki aşk, birden adâvete dönmüş ve demiş, “Tüh! Ne kadar çirkindir!” diyerek, kendisine teselli vermek için cemâlinden küsmüş ve cemâlini inkâr etmiş. Evet, insan bilmediği şeye düşman olduğu gibi, eli yetişmediği veyahud tutamadığı şeylerin adâvetkârâne kusurlarını arar, âdetâ düşmanlık etmek ister. Madem bütün kâinâtın şehâdetiyle Mahbûb-u Hakîkî ve Cemîl-i Mutlak, bütün güzel olan esmâ-yı hüsnâsıyla kendini insana sevdiriyor ve insanların kendini sevmelerini istiyor; elbette ve herhalde, kendisinin hem mahbûbu, hem habîbi olan insana fıtrî bir adâveti verip derinden derine insanı kendisinden küstürmeyecek ve fıtraten en ziyâde sevimli ve muhabbetli ve perestiş için yarattığı en müstesnâ mahlûku olan insanın fıtratına bütün bütün zıd olarak bir gizli adâveti, insanın ruhuna vermeyecek. Çünki insan, sevdiği ve kıymetini takdîr ettiği bir cemâl-i mutlaktan ebedî ayrılmaktan gelen derin yarasını; ancak ona adâvetle ve ondan küsmekle ve onu inkâr etmekle tedâvi edebilir. İşte kâfirlerin Allah’ın düşmanı olması, bu noktadan ileri geliyor. Öyle ise, herhalde o Cemâl-i Ezelî, kendisinin âyîne-i müştâkı olan insanla ebedü’l-âbâd yolunda ve seyahatinde beraber bulunmak için, alâ küll-i hâl bir dâr-ı bekāda bir hayat-ı bâkiyeye insanı mazhar edecek. Evet, madem insan fıtraten bir Cemâl-i Bâkî’ye müştâk ve muhib bir sûrette halkedilmiştir; ve madem bâkî bir cemâl, zâil bir müştâka râzı olamaz; ve madem insan, bilmediği ve yetişemediği veya tutamadığı bir maksûddan gelen hüzün ve elemden teselli bulmak için, o maksûdun kusurunu bulmakla ve belki gizli adâvet etmekle kendini teskîn eder; ve madem bu kâinât, insan için halkedilmiş ve insan ise, ma‘rifet ve muhabbet-i İlâhiye için yaratılmış;
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>> ve madem bu kâinâtın Hâlikı, esmâsıyla sermedîdir; ve madem esmâların cilveleri, dâim ve bâkî ve ebedî olacaktır. Elbette ve herhalde insan, bir dâr-ı bekāya gidecek ve bir hayat-ı bâkiyeye mazhar olacaktır. Ve insanın kıymetini ve vazîfelerini ve kemâlâtını bildiren rehber-i a‘zam ve insan-ı ekmel olan Muhammed-i Arabî Aleyhissalâtü Vesselâm, insana dâir beyân ettiğimiz bütün kemâlâtı ve vazîfeleri en ekmel bir sûrette kendinde ve dininde göstermesiyle gösteriyor ki, nasıl kâinât, insan için yaratılmış ve kâinâttan maksûd ve müntehab insandır. Öyle de insandan dahi en büyük maksûd ve en kıymetdar müntehab ve en parlak âyîne-i Ehad ve Samed, elbette Ahmed-i Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’dır.
İsm-i A‘zamın hakkına, Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân’ın hürmetine ve Resûl-ü Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın şerefine, bir kalemle binler nüsha yazan Husrev’i ve mübârek yardımcılarını ve Nûrcu arkadaşlarını Cennetü’l-Firdevs’tesaadet-i ebediyeye mazhar eyle. Âmîn! Ve hizmet-i îmâniye ve Kur’âniyede dâimâ muvaffak eyle. Âmîn! Ve defter-ihasenâtlarına bu mecmûanın her bir harfine mukābil, bin hasene yazdır. Âmîn!Ve Nûrların neşrinde sebat ve devam ve ihlâs ihsân eyle. Âmîn! Âmîn! Âmîn!
Yâ Erhame’r-Râhimîn! Umum Risâle-i Nûr şâkirdlerini iki cihanda mes‘ud eyle. Âmîn! İnsî ve cinnî şeytanların şerlerinden muhâfaza eyle. Âmîn! Ve bu âciz ve bîçâre Said’in kusûrâtını affeyle. Âmîn! Âmîn! Âmîn!
Said Nursi, iftiralar ve evhamlar sebebiyle pek çok defa tutuklandı ise de hepsinden suçsuz bulundu.Teşkilât-ı Mahsusa'da görev aldı. Açıklamalı yorumlu Kronolojik kültür sanat Tarih Ansiklopedisi. (7007 yıllık Dünya Tarihi) Cilt.1.sy.808.
9 Mayıs 2020 07:48 Sil Blogger yuksel dedi ki... İslâm Tasavvufunun gayesi de, insanı imân ve şeriat hakikatlerine hâl yoluyla ulaştırmak onu açıklıkla kavratmaktır. Fakat Said Nursi, tasavvuf yoluna girilmeden ve daha kısa yoldan, imân hakikatleri üzerinde düşünmekle hakikate yol açılabileceğini ifade eder.Der. Açıklamalı Yorumlu Kronolojik Kültür Sanat Tarih Ansiklopedisi Cilt.1.sy.809.
9 Mayıs 2020 07:55 Sil Blogger yuksel dedi ki... Dünya günden güne egoizmle zehirlenirken; ahireti dışlayan, adaletsiz, merhametsiz bir karanlığa mahkum olurken; biz s.a.v.efendimiz'in muazzam ahlakını, alemlere getirdiği rahmeti, insanlığa tevdi etmeliyiz. Sırlar Hikmetler Rumuzlar.sy.458.
10 Mayıs 2020 04:41 Sil Blogger yuksel dedi ki... Hasılı; Toplumlar kütüphanelerin tozlu raflarında kalmış kara kaplı felsefe kitaplarının üzerine abanmış bilgiçlerin boş hayalleriyle selamete kavuşamaz. Sırlar, Hikmetler ve Rumuzlar.sy.459.
10 Mayıs 2020 04:44 Sil Blogger yuksel dedi ki... İnsanlığı hakiki saâdet ve selâmete çıkaracak olan peygamberlerin ve onların ardında Kur'an ve Sünnet kültürüyle yoğrulup tasavvufi hikmetlerle kemâle ermiş olan Hak dostlarının ruhudur.Onların kana kana içtiği hidâyet ve rahmet pınarıdır. Sırlar, Hikmetler ve Rumuzlar.sy.459.
10 Mayıs 2020 04:50 Sil Blogger yuksel dedi ki... Necip Fazıl bu hissiyatla şöyle der: Şu geçeni durdursam, çekip de eteğinden; Soruversem: "Haberin var mı öleceğinden?" Hepimiz haberdarız.Lâkin hazırlık ne âlemde? Ömür, bu hazırlık için verilmiş bir sermayedir. Sırlar,Hikmetler ve Rumuzlar.sy.505.
10 Mayıs 2020 08:41 Sil Blogger yuksel dedi ki... BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM SÜBHANALLAH ELHAMDÜLİLLAH ALLAHUEKBER ALLAHÜMME SALLİ ALA SEYYİDİNA MUHAMMED ESTAĞFİRULLAH
10 Mayıs 2020 08:42 Sil Blogger yuksel dedi ki... Edebâli Hazretleri: "Unutma ki zirvede yer tutanlar, aşağıdakiler kadar emniyette değildir.Dâima kaygan bir zemin üzerindedirler.Çünkü zirvede fırtınaların tesiri çoktur. Sırlar, Hikmetler ve Rumuzlar.sy.469.
10 Mayıs 2020 08:48 Sil Blogger yuksel dedi ki... O gün, ne mal fayda verir ne de evlât.Ancak Allah c.c. a kalb-i selim (temiz bir kalp) ile gelenler (o günde fayda bulur). (eş-Şuara,88-89) İbâdetin kabulü de, âhirette kurtuluş da ancak kalp temizliği nisbetinde hâsıl olur. Sırlar, Hikmetler ve Rumuzlar.sy.468.
10 Mayıs 2020 08:56 Sil Blogger yuksel dedi ki... Adalet üç kısımdır: a) Allahu Teâlâya kulluk ermek.Bunda sahibinin hakıkını gözetmek vardır.Her insanın yaradanına karşı borçlu olduğu bu kulluk vazifesini yerine getirmesi vacibtir. b) insanların hakkını gözetmek. Dini Terimler Sözlüğü.sy.2. Yasin Şeref Asil
12 Mayıs 2020 05:38 Sil Blogger yuksel dedi ki... Adalet üçkısımdır: c) Vefat eden geçmişlerin hakkını gözetmek yâni onların borçlarını ödemek ve vasiyetlerini yerine getirmek.( Kınalızade Ali Efendi) Dini Terimler Sözlüğü.sy.2. Yasin Şeref Asil
yuksel3 Ağustos 2020 22:19 7-Nisbet etmek: ..... Okunuşu: Onları babalarına nispet ederek çağırın.Bu, Allah Celle Celaluhu katında daha (doğru ve) adaletlidir.11. 11.Bakara : 2/69. Resulullah'ın dilinden en güzel dualar.sy.32.
YANITLAYINSIL
yuksel3 Ağustos 2020 22:23 Sevgili peygamberimiz sallallahu aleyhi ve sellem bir hadis-i Şeriflerinde ... Anlamı: Dua, ibadetin özüdür.13. 13.Tirmizi, Deavat: 1. Resulullah S.A.V.Dilinden En Güzel Dualar.sy.33. Abdulselam Akbana.
YANITLAYINSIL
yuksel3 Ağustos 2020 22:27 Işık cisimlerin görülmesine sebeptir ve renklerin valık nedenidir.(S.) 467:29.Söz 1.makam, 1.esas. Bir Hazinenin Anahtarı Risale-i Nur Külliyatı Fihrist Ve İndeksi.sy.281.
YANITLAYINSIL
yuksel3 Ağustos 2020 22:31 Mutlak hürriyet hayvanlıktır.(H.Ş.) 103: 6 .vehim. Bir Hazinenin Anahtarı Risale-i Nur Külliyatı Fihrist Ve İndeksi.sy.278.
YANITLAYINSIL
yuksel3 Ağustos 2020 22:36 İslâm Aleminin terakkisinin birinci kapısı, meşrutiyet-i meşrua ve şeriat dâiresindeki hürriyettir. ( D.H.Ö.) 55 ; (T.H.) 72.. Bir Hazinenin Anahtarı. Risale-i Nur Külliyatı Fihrist Ve İndeksi.sy.278.
Tabanı bölen gerilim + - İslami camianın önemli bir kanaat önderinin whatsapp grubuna gönderdiği “Kıymetli dostlarım” diye başlayan mesaj ciddi bir çığlık niteliğinde:
“Hayatımın en sıkıntılı Kurban Bayramını idrak ediyorum.”
Nedir sıkıntı? Şöyle diyor:
“İstanbul Sözleşmesi konusunda 2 parçaya bölündük. Her kafadan bir ses çıkıyor. Kimimiz sonuna kadar bu sözleşmeyi destekliyor ve kimimiz de bu sözleşmeyi son derece yanlış ve tehlikeli buluyor. Birbirimizi suçlamak yerine ortak bir noktada buluşmak zorundayız. Aksi takdirde birbirimizi incitiriz.”
Oysa çoktan incitmeler başlamış bulunuyor.
İktidar, denebilir ki, İstanbul sözleşmesi kadar yönetmekte zorlandığı bir gerilim ile karşılaşmamış bulunuyor. Zeminde müthiş bir tartışma – kamplaşma sürüyor ve iktidar nerede duracağını belirlemekte zorlanıyor. İktidarla – Parti ile iç içeymiş gibi görünen bazı yapılar var: KADEM onlardan biri. Pelikan bir başka boyut. Milli İrade Platformu öyle. Kadem’de Cumhurbaşkanı’nın kızları var, Milli İrade Platformu Bilal Erdoğan’la iletişim halinde iktidara destek veriyor. Pelikan eylemleriyle biliniyor.
İstanbul Sözleşmesi dendiğinde KADEM ana aktör durumunda. Başından beri Aile Bakanlığı ve kadın örgütleriyle birlikte hareket ederek İstanbul Sözleşmesi’nin sahibi gibi görünme noktasına geldi. Bu süreçte Cumhurbaşkanı’nın ailesi (Sümeyye Erdoğan Bayraktar üzerinden) ile bağlantılı olmanın avantajlarını kullandı. Belki eleştiriler de bu yüzden sınırlı kaldı.
Bugün İstanbul Sözleşmesi en hararetli biçimde tartışılıyor ve KADEM hedefte. İlginç olan şu ki, önce Numan Kurtulmuş “Değişiklik olabilir” sinyali verdi, ardından Cumhurbaşkanı “Bir bakın bakalım” dedi.
Yine muhafazakar – islami camia bünyesinde öteden beri bir tepki var Sözleşme ve bağlantılı düzenlemelere. Bu tepki azalmadı arttı. KADEM’e yönelik tepki de, Cumhurbaşkanı’na yakınlık vs de göz önüne alınmadan çok sertleşmiş durumda.
Whatsapp ortamında oluşan Aile Meclisi platformu tepkilerin ortak zemini halinde. Buna medyadan öncelikle gazete olarak Akit ve tabii Abdurrahman Dilipak gibi, Yusuf Kaplan gibi, Ergun Yıldırım gibi isimler de, üstelik çok sert dozda katılınca başta söylediğimiz “iktidarın yönetmekte zorlandığı gerilim” haline geldi.
Milli İrade Platformu’ndan henüz ortak bir açıklama gelmiş değil. Ancak o bünyedeki bazı kuruluşlar, Sözleşmeye tepki ihtiva eden açıklamalar yaptılar. Bilal Erdoğan’ın platformu etkileyecek bir yaklaşımı olacak mı, bu henüz belli değil. Kadem – Platform farklılaşması özellikle önem taşıyor.
İktidarın Sözleşme konusunda tepkileri dikkate alan adım atmakta zorlanması kadın örgütlerinden gelecek tepkileri hesaba kattığı için olmalı. İlginçtir, KADEM bunca tepkiye rağmen Sözleşme ile ilgili tavrında ısrar eden açıklamalar yaptı. Bu, Cumhurbaşkanı’ndan habersiz midir? İktidar konuyu değerlendirirken “Muhafazakar camia şu veya bu sebeple tepki gösterse de sonunda bize oy verecektir ama kadın örgütlerini kaybedersek o alanı toparlayamayız” gibi bir muhakeme yapıyor mudur?
Bir soru daha: Acaba DEVA Partisi’nin, tepkileri hiç dikkate almayarak, açıktan Sözleşmeye sahip çıkması iktidarın tavrında etkili olmakta mıdır? Buraya kadar yazılanlar, İstanbul Sözleşmesi ekseninde ortaya çıkan “siyasi konumlanmalar”la ilgili. Bu alanın ilginç yönü, doğrudan iktidarın tabanını çatlatması.
Meselenin sosyal problem boyutunu ilgilendiren alana gelince, o alan siyasi konumlanmalardan çok daha hayati sorunlar içermektedir. Kadın – erkek ilişkileri, ailede sancı, cinsel tercihler, gençlik vs… Her başlığı açtığınızda altından dev sorunlar yumağı çıkıyor.
Diyelim İstanbul Sözleşmesi, küresel bir fesat projesi niteliğinde. Onu tasfiye edelim.
Ama diğer sorunlara ilişkin tavrımız ne?
Gidin kendisine fikir danışılan alim Hocalara sorun, gidin dindar ailelerin danıştığı psikolog – psikiyatrlara sorun… Aileler için, çocukları için nasıl sorunlar getiriyorlar…
Dünyada yaşanan sorunlar gelip kapınıza dayanıyor. Duvarlar elektro – manyetik dalgalarla gelen küresel iletişimi durduramıyor. Çocuklarınızın elindeki aletler tüm dünyadan iletiler taşıyor onların yüreklerine… Siz mesaj – değer üretemiyorsanız, başkalarının ürettiğini tüketiyor çocuklarınız.
Kozalak yangını diye bir deyim var. Bir yerde orman yangını başlar, çam kozalakları ısınır ısınır ve sıçrayıp beş yüz metre ileriye uçar, orada da yangın başlatır. Bugün kozalak yangınlarını iletişim araçları çıkarıyor. Bugün Amerika’da yangın başlıyor yarın evinizde…
İktidarı asıl, eğitim, kültür, gençlik, aile gibi sosyal alanlarda üretemediği politikalar sebebiyle eleştirmek gerekiyordu. Koca 18 yıl. Geldiğimiz noktada “Gençlik elden gidiyor, aile derin sancılar içinde…” yi konuşuyorsak bir şeyler yanlış gitmiş demektir.
Ekonomiyi düzeltmek mümkün, askeri bir konuyu çözmek mümkün, ama sosyal sorunlar derinleştikçe ona hakim olmak zorun zorudur. Pandemi var ya pandemi tıpkı onun gibi, bir kişi enfekte olmuşsa onun bulaştırma riski kadar büyük bir risktir sosyal hastalıklar pandemisi…
Nursi’nin İslam Dünyası Tasavvuru: Hutbe-i Şamiye Bahar 2011 [ 114. Sayı ] Emevi Camii'nden Terakki Dersi Lesson of Progress from Emevi Mosque Sadık YALSIZUÇANLAR Hutbe-i Şamiye1, Bediüzzaman’ın, "Birinci Said" döneminin önemli ve tipik eserlerindendir. Otuz beş yaşındayken Şam alimlerinin ısrarı üzerine Emevi Camii’nde hutbe olarak irad edilmiştir. Bu camide, İmam Gazzali, manevi tarihinin ikinci evresini geçirmiştir. Ondan yüzyıllar sonra, bu kez Bediüzzaman, "İslam alemi"nin yüzyüze kaldığı sorunlara ilişkin düşüncelerini açıklamak üzere minberdeki yerini almıştır. Gazzali, ilmi tedrisatın, manevi yaşamı açısından yetersiz kaldığını düşünerek, ailesini, sosyal çevresini, medresesini ve talebelerini terk ederek; tüm çabasını nefsin tezkiyesine ve marifet nurlarının gönlüne doğmasına ayırmak üzere köktenci bir karar alır ve bu camie gelir. Burada küçük bir menzilde yıllarını geçirir. Bu yıllar, tıpkı İkinci Said’e geçiş süreci gibi, yaşamında yeni bir döneme geçişin de tanığıdır. Bediüzzaman, selefi Gazzali gibi gelmemiştir buraya ama, minberden yaptığı konuşma, çağının sorunlarına ve bunlardan çıkış yollarına ilişkin etkili ve işlevsel, somut çözüm önerileriyle doludur, bu yüzden de, Şam’da bir hafta içinde iki kez basılmıştır.
Bediüzzaman hutbeyi, tabi Arapça olarak irad eder. Sonradan, "Külliyat"a alınmak ve talebelerinin de ihtiyacına cevap olmak üzere Türkçeleştirir. Girişinde, aralarında yüzlerce alimin bulunduğu yaklaşık on bin kişilik bir cemaate yapılmış olan konuşmada geçen kimi müjdelerin iki dünya savaşı ve özellikle Türkiye’de, yeni devletin ilk yıllarında görülen "istibdat" yüzünden, zamanında anlaşılamadığını, elli yıla yakın bir süre sonra algılanabildiğini belirtir ve bu hutbenin, camide bulunan topluluğa değil de o zamanki toplamıyla üç yüz yetmiş milyondan oluşan bir cemaat olarak "İslam dünyası"na irad edilmiş olduğunu belirtir. Hamd ve salattan sonra, minbere (makam der buna ki, bu da oldukça anlamlıdır. Makam, geleneksel sözlükte, manevi halin süreklilik kazanmasıdır ve insanın ulaştığı bir manevi durumda ikamet eder hale gelmesidir) irşad amacı ve niyetiyle çıkmadığını söyler. "Belki" der, "içinizde yüze yakın alim bulunan cemaate karşı benim misalim, medreseye giden bir çocuğun misalidir ki, sabahleyin medreseye gidip, okuyup, akşam da babasına gelip, okuduğu dersini arze der. Ta ki, doğru ders almış mı almamış mı, anlaşılsın? Evet, biz, size nisbeten çocuk hükmündeyiz ve talebeleriniz. Sizler, bizim ve İslam milletlerinin üstadlarısınız." Burada kuşkusuz, O’nun alçakgönüllülüğünün belirtisi olduğu kadar, Arap-İslam dünyasındaki ilmi birikimi de onaylama ve yüceltme eğilimi gözlenir. Bu coğrafya, O’na göre, Şam, Bağdat, Basra, Kufe, Şiraz vd. kentleriyle, ilim ve sanata yuvalık etmiştir. Büyük geleneksel damarlar oluşmuştur
Bu girişten sonra, Bediüzzaman, "insanlığın sosyal hayatının medresesi"nden aldığı dersi şöyle özetler: "Avrupalılar, terakkide istikbale uçmalarıyla beraber; bizi, maddi cihette orta çağda durduran altı hastalıktır:" Bu belirlemelere geçmeden iki hususu vurgulamakta yarar var. Biri, Bediüzzaman’ın, hayatı okul olarak görmesi. Bu iddiasını Lemaat’ta da tekrarlar. Ve, "bu eserde, kitabım hayattır, üstadım Kur’an’dır" der. Diğeri ise, buradaki düşüncelerin, Birinci Said dönemine özgü olmasıdır. Gerçi hutbede, dönemsel sayılmayacak, sonraki düşünce yaşamında da tekrarlayacağı ve açımlayacağı fikirler bulunmaktadır; ama esas itibariyle Bediüzzaman, yaşamının ikinci ve Afyon hapsinden sonra başlayan üçüncü evresinde, ilgi alanları ve yoğunlaştığı temalar bakımından olsun, sözlüğü bakımından olsun, dikkat çekici biçimde farklılaşmıştır. İlk dönemde "maddeten terakki" bir vurgu noktasıyken, sonradan bu, "maddeden tecerrüt" biçiminde evrilmiştir, dense yanlış olmaz. Bu, Bediüzzaman benzeri arif-i billahlarda gözlemlediğimiz bir olgudur. Buna rağmen, Hutbe-i Şamiye gibi, birinci dönem eserlerdeki çoğu düşünceleri, Üstad’ın yaşamı boyunca, sürekli gündemde tuttuğu ve sonradan derinleştirdiği de söylenmelidir. Belki, kimi ıstılah ve ifadelendirme farklılıkları ön plana çıkmıştır. Bediüzzaman, zaman zaman düşüncelerinde tashihe gider, ne ki, yaşamının hiçbir dönemi, esasa ilişkin bir fikri çelişkiye konu olmaz. Bu değinilere ilişkin her türlü eleştiri hakkını da saklı tutmak kaydıyla, metne geçebiliriz.
İslam toplumlarının, Batılı toplumlara göre "geri kalmaları"nı, Bediüzzaman, esasta altı hastalığa bağlar: "Birincisi, ümitsizliğin, içimizde hayat bulup dirilmesi. İkincisi, doğruluğun siyasi ve sosyal hayatta ölmesi. Üçüncüsü, düşmanlığı sevmek. Dördüncüsü, müminleri birbirine bağlayan bağları bilmemek. Beşincisi, çeşitli bulaşıcı hastalıklar gibi yayılan baskı ve zulüm. Ve altıncısı, tüm çabayı, şahsi çıkarına hasretmek." Bu hastalıkları, "dehşetli" diye niteleyen Bediüzzaman, ardından, bunların ilaçlarını, yine iki kaynaktan; bir hayattan bir de Kur’an eczahanesinden ders aldığını ifade eder ve sırayla açıklar.
İlk hastalık, yeis, ümitsizliktir ki, çaresi, "el-emel", yani, Allah’ın rahmetinden kuvvetli umut beslemek. İslam aleminin dünyevi mutluluğu buna bağlıdır. Özellikle Osmanlıların saadeti ve İslam’ın "terakki"si, Arapların gerçek bir fecirle uyanmalarına bağlıdır. Bu mutluluk güneşinin doğuşu yakınlaşmıştır. Tam burada Bediüzzaman bir dipnot düşer: “Eski Said hiss-i kable’l-vuku ile 1371’de, başta Arap devletleri, İslam Alemi’nin ecnebi esaretinden ve istibdadından kurtulup İslami devletler teşkil edeceklerini kırk beş sene evvel haber vermiş. İki Harb-i Umumi ve otuz-kırk sene istibdad-ı mutlakı düşünmemiş. 1370’te olan vaziyeti, 1327’de olacak gibi müjde vermiş, tehirinin sebebini nazara almamış.” Bu dipnottan sonra, geleceğin yalnız ve yalnız İslamiyet’in olacağına ilişkin bir müjde verir. Kur’an hakikatlerinin egemen olacağını belirtir. O halde, İlahi takdire ve kısmetimize razı olmalıyız, der. Bu iddianın kendisinde oluşmasını sağlayan nedenleri ise şöyle açıklar: İslam’ın hakikatlerinin hem manen hem de maddeten terakkiye elverişli, kusursuz bir yeteneği vardır. Gerçekleri kaydeden tarih, hakikate en doğru tanıktır. Rus’u yenen Japon Başkumandanı şunu açıkça onaylamıştır: "Müslümanlar, İslam’ın hakikatlerine bağlı olduklarında, temeddün (medeniyet kurmuşlar) ve terakki etmişlerdir." Esasen bu önerme, Devlet-i Aliyye’nin, Batı dünyası karşısındaki gerileyişinin ve güçsüzleşmesinin nedenlerini araştıran ve çeşitli çözüm önerileri getiren Tanzimat seçkinlerinin de büyük oranda dile getirdiği bir düşüncedir. Bediüzzaman şöyle sürdürür: "Müslümanlar, İslam’ın hakikatlerinde zaafa düştüklerinde, tedenniye düşmüşler (gerilemişler), hercümerc içinde belalara uğramışlar ve mağlup olmuşlardır." Oysa, diğer dinlerde durum farklıdır. Onlar, taassuplarının zaafiyeti oranında terakki etmiş, dinlerine salabetlerinin güçlenmesiyle de gerilemiş ve ihtilallere maruz kalmışlardır. Ayrıca, Saadet çağından bugüne, tarih, bize, herhangi bir Müslüman’ın akli ve yakini bir delille İslam’ı bırakıp başka bir dini seçmediğini söylemektedir. Bu belirlemeleri, aforizmik bir tesbit izler: "Eğer, biz, ahlak-ı İslamiyenin ve hakaik-i imaniyenin kemalatını ef’alimizle izhar etsek, sair dinlerin tabileri, elbette cemaatlerle İslamiyet'e girecekler; belki küre-i arzın bazı kıt’aları ve devletleri de İslamiyet’e dehalet edecekler.2" Sonrasında, insanlığın, özellikle "medeniyet fenleri"nin uyarılarıyla uyanmış olduğu belirtilir. İnsanlık uyanmış, "insaniyetin mahiyeti"ni anlamıştır. Elbette dinsiz ve başıboş yaşayamaz. En ateisti de, dine sığınmaya mecburdur. Çünkü, beşeri acziyle birlikte, sınırsız musibetlere, harici ve dahili düşmanlara karşı bir dayanak noktası aramaktadır. Sonsuzluğa uzayan arzularına cevap verecek olan yalnızca ahiret inancıdır. İnsanlığın bundan başka çaresi yoktur. Eğer kalbin sadefinde, gerçek dinin cevheri bulunmazsa, insanlığın başına maddi ve manevi kıyametler kopacak ve onu perişan edecektir
Bediüzzaman bu uyanışta, savaşların uyarıcı etkisini anar ve "fen"lerin kışkırtıcı tesirinden söz eder. İnsanın özündeki gerçeği farketmesinde, bu "sınırlı ve geçici dünya"nın, onun, sonsuz emellerini doyuramayışının da payı vardır. Şöyle der: "insaniyetin bir kuvvesi ve hizmetçisi olan hayale3 denilse, "sana bir milyon sene dünya saltanatı verilse ama sonunda hiç dirilmeyecek bir idam olsa", elbette, gerçek insaniyetini kaybetmeyen ve intibaha gelmiş olan o insanın hayali, sevinç ve müjdeye bedel, derinden derine teessüf ve eyvahlarla, ebedi saadetin bulunmamasına ağlayacak." Bu, herkesin kalbinde derinden derine, gerçeği arama eğilimini hareketlendirmiştir. İnsanın bu şiddetli ihtiyacını, dinsizliğin doğuşuyla, yeryüzünün kıt’aları ve devletleri, birer insan gibi hissetmeye başlamıştır. Bu açıklamadan sonra, Bediüzzaman, Emevi camiindeki ‘kardeşlerine’ seslenerek, "biz" der, "Kur’an şakirtleri olan Müslümanlar, bürhana tabi oluyoruz, akıl4, fikir ve kalbimizle, iman hakikatlerine giriyoruz. Başka dinlerin bazı fertleri gibi ruhbanları taklit için bürhanı bırakmıyoruz. Onun için aklın, ilmin ve fennin hükmettiği istikbalde, elbette akli bürhana istinad eden ve bütün hükümlerini akla tesbit ettiren Kur’an hükmedecek
Hutbenin ilerleyen bölümünde, Bediüzzaman, İslamiyet’in hakikatlerinin "mazi kıtası"nı tümüyle kuşatamamasına neden olarak, "sekiz mani"yi gösterir. Bunlar, sırasıyla, "ecnebilerin cehaleti, vahşeti, dinlerine taassub derecesinde bağlılıkları, papazların ve ruhbanların baskıları, ecnebilerin onları körü körüne taklitleri, bizdeki istibdat ve şeriatın muhalefetinden gelen kötü ahlakımız, yeni fenlerin bazı müsbet meselelerinin İslam’ın zahiri manalarına aykırı sanılması." Bu engellerin ise şu nedenlerle artık mani olmaktan çıkmaya başladığını belirtir: "Marifet ve medeniyetin iyilikleri, hürriyet fikri ve insanlıkta gerçeği arama meylinin güçlenmesi, istibdatın zeval bulması, kötü ahlakın çirkin sonuçlarının görünmesi, Kur’an ve hadisteki müteşabih haberlerin doğru yorumlanması." Özellikle "cedit fenler"le, İslamın hakikatleri arasındaki ilişkinin kurulmasında Risale-i Nur’un öncü rolünü de anar: ‘Risale-i Nur, Mu’cizat-ı Kur’aniyye risalesinde, fennin iliştiği bütün ayetlerin herbirisinin altında Kur’an’ın bir i’caz lem’asını gösterip, ehl-i fennin tenkit sebebi saydıkları Kur’an-ı Kerim’in cümle ve kelimelerinde fennin elinin yetişemediği yüksek hakikatleri izhar edip en muannid filozofu da teslime mecbur ediyor." Burada sözü edilen açıklamaların özellikle peygamber mucizelerine ilişkin değiniler olduğu görülüyor. Bu metnin kimi araştırmacılar tarafından, "dinin aklileştirilmesi" biçiminde nitelendiği ve çıkış noktasının da, "her mucizenin, bilimin erişebileceği nihai düzey olacağı" iddiasında yoğunlaştığı biliniyor. Bu da bize, metne yaklaşılırken bir tür zihin karışıklığı ve buna bağlı bir kavramlaştırma sorununa düşüldüğünü hatırlatıyor. Bediüzzaman, "teknolojik uygarlığı" veya "teknolojiyi üreten bilim"i yüceltmiyor, O, daha çok, "beşere nafi (faydalı)" addettiği kimi "bilimsel" verilerin, yöntemi ve amacı itibariyle Kur’an’daki peygamber mucizeleriyle uyumlu bir biçimde yorumlanabileceğini ima ediyor. Bu yorumunu, sonraki metinlerinde belirli bir düzeyde tashih etmekle birlikte, yapmaya çalıştığı şeyi, "modern bilimle Kur’an’ı uzlaştırma" olarak görmek en hafif deyimiyle haksızlık olacaktır. Aynı risalede, "medeniyet-i hazıra"nın, insanın nefs-i emmaresini kışkırtan boyutlarına dikkati çekerek, bu eğilimini daha da netleştirir. Burada asıl vurgulamak istediği, özellikle müteşabih haberlerin dolaysız biçimde yorumlanması ve deşifre edilmesinin yol açtığı sorunlar. Bunu Hutbe’de bir örnekle açıklıyor: "Mesela, yeryüzüne, Allah’ın emriyle nezarete memur "Sevr" ve "Hut" adında iki ruhani meleği, dehşetli, cismani bir öküz, bir balık tevehhüm edip, ehl-i fen ve felsefe, hakikati bilmediklerinden, İslamiyet’e muarız olmuşlar. Bu misal gibi, yüzlerce misal var ki, hakikati bilindikten sonra, en muannid filozof da teslim olmaya mecbur oluyor." Bu belirlemelerin ardından, duyduğunda Şeyh Sünusi’yi de şaşırtan ve bir boyutu bugün gerçekleşmiş olan bir kestirmede bulunuyor: "Avrupa ve Amerika, İslamiyetle hamiledir, günün birinde bir İslami devlet doğuracak; nasıl ki, Osmanlılar Avrupa ile hamile olup bir Avrupa devleti doğurdu. Ey Cami-i Emevideki kardeşlerim ve yarım asır sonraki alem-i İslam camiindeki ihvanlarım! Acaba, baştan buraya kadar olan mukaddimeler netice vermiyor mu ki, istikbalin kıtalarında hakiki ve manevi hakim olacak ve beşeri, dünyevi ve uhrevi saadete sevk edecek yalnız İslamiyet’tir ve İslamiyete inkılab etmiş ve hurafattan ve tahrifattan sıyrılacak İsevilerin hakiki dinidir ki, Kur’an’a tabi olur, ittifak eder.5
Bediüzzaman, zamanın lineer olmadığını, düz bir çizgi üzerinde hareket etmediğini6 Risale-i Nur’un pek çok yerinde dile getirir. O’nu ilerlemeci ve evrimci bir "gelişme" düşüncesinden köktenci biçimde ayıran düşünceleri, Külliyat’ın her yerinde bulmak mümkündür. Fakat döneminde "gözde" olan kimi kavramları rahatlıkla kullandığı da gözden uzak tutulmamalıdır. Özellikle "maddeten terakki" meselesi, bunların başında gelir. "Bu zamanda ila-yı kelimetullah, maddeten terakkiye mütevakkıftır" belirlemesi, büyük oranda dönemseldir ve sonradan bu düşüncesini tümüyle tashih etmiştir. Hutbe’de, bu düşüncesini çağrıştıran çok sayıda belirlemeyle karşılaşırız. Bu gelen önermede de böylesi bir yaklaşımın izini buluruz: "Maddeten İslamiyet’in terakkisinin kuvvetli sebepleri gösteriyor ki, maddeten dahi İslamiyet istikbale hükmedecek. Birinci cihet, maneviyat cihetinde terakkiyatı isbat ettiği gibi; bu ikinci cihet dahi, maddi terakkiyatını ve istikbaldeki hakimiyetini kuvvetli gösteriyor." Peki bu düşünceye O’nu yönelten nedir? Bu soruyu beş ayrı nedenle açıklar: İlki, tüm olgunlukların ve güzelliklerin üstadı olan ve üç yüz yetmiş milyon (o zamanki Müslüman nüfus) nefsi bir tek nefis haline getiren, gerçek bir medeniyetle, müsbet ve doğru fenlerle teçhiz edilmiş olan, hiçbir kuvvet onu kıramayacak mahiyette bulunan İslam’ın hakikatidir. İkincisi, medeniyet ve sanatın gerçek üstadı, araçların ve başlangıçların olgunlaşmasıyla donanmış olan şiddetli bir ihtiyaç, belimizi kıran tam bir yoksulluk. Üçüncüsü, insanlığa yüksek amaçları ders veren, o yolda çalıştıran, baskıları yok eden, yüce duyguları coşkulandıran, gıpta, haset, kıskançlık, rekabet, tam uyanmak, yarışma şevkiyle, yenilenme eğilimleriyle desteklenmiş olan şer’î hürriyet.7 Dördüncüsü, şefkatle donanmış olan iman gücü. Yani boyun eğmemek, mazlumları ezmemek. Yani şer’i hürriyetin ilkesi olan, müstebitlere dalkavukluk etmemek ve çaresizlere tahakkümde bulunmamak. Beşincisi, İslam’ın izzeti. Bu ise, ila-yı kelimetullahı8 ilan eder. Ve bu zamanda Allah’ın kelamını yüceltmek, maddeten gelişmeye ve gerçek medeniyete girmekle mümkündür. Nasıl ki eski zamanda İslamiyet’in gelişmesi, düşmanın taassubunu parçalamak, inadını kırmak, saldırılarını defetmek silahla, kılıçla olmuş. Gelecekte ise, silah ve kılıç yerine, gerçek medeniyet, maddi gelişme, hak ve hakkaniyetin manevi kılıçları9, düşmanları mağlup edip dağıtacak. Bu beş gücü andıktan sonra, Lem’alar’daki Nota’larda ayrıntılandıracağı bir belirlemeye sıra gelir: "Bizim muradımız, medeniyetin mehasini ve beşere menfaati bulunan iyilikleridir. Yoksa medeniyetin günahları, seyyiatları değil ki, ahmaklar, o seyyiatları, o sefahetleri mehasin zannedip, taklit edip, malımızı harap ettiler. Ve dini rüşvet verip dünyayı da kazanamadılar. Medeniyetin günahları, iyiliklerine galebe edip, seyyiatı hasenatına racih gelmekle, beşer, iki harb-i umumi ile dehşetli tokat yiyip, o günahkar medeniyeti paramparça edip öyle bir kustu ki, yeryüzünü kana boğdu. İnşallah, istikbaldeki İslamiyet’in kuvvetiyle, medeniyetin iyilikleri üstün gelecek, yeryüzünü pisliklerden temizleyecek, umumi barışı da temin edecek. Evet, Avrupa’nın medeniyeti, fazilet ve hüda üstüne kurulmadığından; belki, heves ve heva, rekabet ve tahakküm üzerine bina edildiğinden, şimdiye kadar, medeniyetin kötülükleri iyiliklerine galip gelip, ihtilalci komitelerle kurtlaşmış bir ağaç hükmüne girdiği cihetle, Asya medeniyetinin galebesine kuvvetli bir medar, bir delil hükmündedir." Devamında, "niçin dünya, herkese terakki dünyası olsun da bize tedenni dünyası olsun?" sorusunu çağrıştıran açıklamalar gelir ve nihayet, zamana ilişkin belirleme kendini gösterir: Zaman müstakim bir hat üzerinde hareket etmiyor ki, başlangıç ve sonu birbirinden uzaklaşsın. Belki, dünyanın hareketi gibi bir daire içinde dönüyor. Bazen gelişme içinde yaz ve bahar mevsimi gösterir.
Bazen gerileyiş içinde kış ve fırtına gösterir. Her kıştan sonra bir bahar, her geceden sonra bir sabah olduğu gibi, insanlığın da bir baharı ve bir sabahı olacaktır.
Bediüzzaman, bu uzun bölümü, umutsuzluğa ilişkin çarpıcı bir tesbit taçlandırır: Yeis, İslam aleminin kalbine girmiş olan en dehşetli hastalıktır. Batı’da birkaç milyonluk küçük bir devletin, Doğu’daki yirmi milyon Müslümanı buyruğuna ve hizmetine almasının ve sömürge kılmasının ana nedeni, bu hastalıktır. Yüksek ahlakı öldüren, yeistir. Toplumun menfaatini bırakıp, kişisel çıkarın peşinde koşturan, yeistir. Müslümanları, bir avuç zalimin tutsağı kılan, yeistir. Madem bu hastalık, bize böylesi zulümleri reva görüyor ve ruhumuzu öldürüyor, biz de, "Allah’ın rahmetinden umut kesmeyiniz" kılıcıyla, ondan kısasımızı alıp, öldüreceğiz, başını parçalayacağız.
Üçüncü kelime, sıdk, doğruluktur. Bediüzzaman, bu ilkeyi, İslamiyet’in "ussü’l-esas"ı olarak niteler. Toplumsal hayatın temel ilkesi olan doğruluğu, içimizde diriltmeli, onunla manevi hastalıklarımızı iyileştirmeliyiz, der: "Evet, sıdk ve doğruluk, İslamiyet"in içtimai hayatında hayati bir ukdedir. İkiyüzlülük, bir tür fiili yalancılıktır. Dalkavukluk, alçakça bir yalancılıktır10. Ayrılıkçılık ve münafıklık, zararlı bir yalancılıktır. Yalancılık ise, Celal Sahibi olan Allah’ın kudretine iftira etmektir. Küfür, bütün türleriyle yalancılıktır. İman, sıdktır, doğruluktur. Bu sırdan dolayıdır ki, doğrulukla yalan arasında sonsuz bir uzaklık var, Doğu ve Batı gibi birbirinden uzak olması gerekiyor. Ateş ve ışık gibi birbirine karışmaması lazım. Oysa gaddar siyaset ve zalim propaganda onları birbirine karıştırmış, insanlığın olgunluğunu da karıştırmıştır." Bediüzzaman, burada "saadet çağını" söz konusu ederek, doğru ile yalanın, o çağda, birbirinden sonsuz derecede uzak olduğunu söyler. Peygamber’in (asm) yaptığı o büyük inkılapla, sıdkla kizb, imanla küfür gibi birbirinden uzaklaşmışken, zamanla yakınlaştıklarını ve siyaset propagandasının yalana revaç verdiğini, fenalık ve yalancılığın ortalığı kapladığını ileri sürer. Son olarak bir kayıt düşer: "Her söylediğin doğru olmalı, fakat her doğruyu söylemek doğru değildir. Bazen zarar verse, susmak... Yoksa yalana hiç fetva yok. Her söylediğin hak olmalı fakat her hakkı söylemeye hakkın yok.
Dördüncü kelime, "adavete muhabbet"in bir tür panzehiri olan, "muhabbete muhabbet"tir. Sosyal hayatta huzuru ve mutluluğu sağlayan sevgidir ve en fazla sevilmeye layık olan şey de "muhabbet"tir. Aksi olan düşmanlık, insanlığın yaşamını darmadağın eder. "Artık" der Bediüzzaman, "husumet ve adavetin vakti bitti. İki büyük savaş, düşmanlığın ne kadar çok tahripkar ve dehşetli bir zulüm olduğunu gösterdi." Bu bölümde, özellikle Müslümanların, gururla, bir tür narsizmle, mü’min kardeşlerine düşmanlık ettikleri ve kendilerini bu konuda haklı gördükleri vurgulanır: Oysa, muhabbet, düşmanlığa zıttır, ışıkla karanlık gibi birleşemez. Hangisinin nedenleri üstün geliyorsa, o duygu, kalpte hakkıyla bulunur. Sözgelimi sevgi, tüm hakikatiyle kalpte bulunsa, o zaman düşmanlık şefkate dönüşür. İman ehline karşı tutum böyle olmalıdır. Sevginin sebepleri, iman, İslamiyet, cinsiyet ve insaniyet gibi nurani bağlar, manevi kalelerdir
Beşinci kelime, İslam dünyasının bugün hâlâ gündeminde olan temel bir soruna yönelik çözüm önerilerini içerir. Bediüzzaman, burada "İslam Birliği" ve "milletin menfaati"ni öne çıkarır: Şeriatın öngördüğü meşveretten aldığım ders budur: Şu zamanda bir insanın bir günahı, tek kalmıyor. Bazen büyür, başkalarına da bulaşır, çoğalır. Bazen bir tek iyilik de bir kalmıyor, büyüyor ve yaygınlaşıyor. Bunun sırrı şudur: Şeriatın sağladığı özgürlük ve meşru olan meşveret, bize, gerçek milliyetimizin egemenliğini göstermiştir. Bizim, gerçek milliyetimizin esası ve ruhu, İslamiyet’tir. Bu kutsal milliyetin bağlarıyla, bütün Müslümanlar, tek bir toplum haline geliyor. Bir aşiretin bireyleri gibi, bütün Müslüman topluluklar, birbirine kardeşlik duygularıyla yaklaşıyor ve alakadar oluyor. Birbirine manen yardım ediyor. Tüm İslam toplulukları, nurani bir silsile ile birbirine bağlanmış oluyor. Bediüzzaman, bu sırdan dolayı, bir Müslüman’ın işlediği kötülüğün de, tüm Müslümanları mahkum edeceğini belirterek, bu gerçeğin, özellikle ileriki yıllarda daha da belirginleşeceğini söyler ve sözlerini şöyle bağlar: Ey bu camide sözlerimi dinleyen kardeşlerim ve kırk-elli sene sonra İslam camiindeki Müslüman kardeşlerim, "biz, zarar vermiyoruz, fakat bir yarar sağlamaya da gücümüz yok, bu yüzden mazeretimiz var" diyerek özür açıklamayınız. Tembellik ve nemelazım diyerek çalışmamanız ve ittihad-ı İslam konusunda çaba göstermemeniz, büyük bir haksızlıktır. Tembellikte günahınız büyüktür. İyilik ve güzellikleriniz de çok yücedir. Özellikle, kırk-elli yıl sonra, Arap toplumları, Amerika Birleşik Devletleri gibi, bir örgütlenme ve birliğe girmeye, tutsaklıkta kalan İslam varlığını, eski çağlardaki gibi, yeryüzünün yarısında, belki daha çoğunda gerçekleştirmeye mecburdur. Biz bunu kuvvetle umuyor ve bekliyoruz. Kıyamet başına çabuk kopmazsa, inşallah, gelecek kuşaklar bunu göreceklerdir11. Bu bölümde Bediüzzaman, ilginç bir uyarıda bulunur. "Benim" der, "sakın sizi bu sözlerimle siyasete yöneltmek istediğimi, siyasetle meşgul olmanızı dilediğimi sanmayın. İslamiyet’in hakikatleri, tüm siyasetlerin üzerindedir. Bütün siyasetler ona hizmetkar olabilir. Hiçbir siyasetin haddi değil ki, İslamiyet’i kendine alet etsin.12 ’Bediüzzaman, "İslami toplumu", "çok çark ve dolapları bulunan büyük bir fabrika" olarak gördüğünü belirtir. Bir çarkı geri kalsa veya biri diğerine tecavüz etse, ‘makinenin mihakiniyeti’ bozulacaktır. Bu, amaç ve idealde birlik ve ahengi öngörür. Bu yüzden, "İslam Birliği’ne ihtiyaç şiddetlidir.13 Çünkü, (bunu üzülerek söylediğini belirtir) yabancıların bir kısmı, nasıl, değerli mal ve vatanımızı bizden aldılar, karşılığında "çürük" bir fiyat verdiler. Bunun gibi, yüksek ahlakımızı ve toplumsal yaşamımızla ilgili ‘seciye’lerimizden kimisini de aldılar ve "terakki"lerine araç kıldılar14. Ve onun bedeli olarak bize verdikleri, "sefihane" bir kötü ahlaklarıdır. Peki bizden aldıkları seciyeler nelerdir? Bunu şöyle örnekler: Bu seçkin ahlak ile bir kimse şöyle der: "Ben ölsem de milletim sağ olsun. Çünkü milletimin içinde sonsuz bir hayatım var." İşte bu kelimeyi bizden almışlar ve "terakkiyat"larına sağlam bir ilke yapmışlar. Bizden çalmışlar. Bu kelime ise, hak dinden ve imanın hakikatinden doğar. O, bizim, iman ehlinin malıdır. (Metnin ilerleyen bölümünde, bir yerde şöyle der: kimin himmeti milleti ise, o tek başına bir millettir.) Oysa, onlardan bize geçen fena bir seciye itibariyle, sadece çıkarını düşünen bir kimse şöyle der: "Ben, susuzluktan ölsem, yağmur hiçbir zaman yağmasın. Eğer ben mutlu olamazsam, dünya tümüyle bozulsun, mutsuz olsun." İşte bu kelime, ötedünya inancı olmamasından çıkar, dinsizlikten doğar. Bize, dışarıdan girmiştir ve zehirlemektedir.
Başımızdakilerin dikkatsizlik ve duyarsızlıklarından, yabancıların zararlı seciyelerini almamızdan, kuvvetli ve kutsi İslami milliyetimizle15 beraber, herkes kendi çıkarını düşünmekle ve milletin16 menfaatini düşünmemekle, bin kişi, bir kişi sayılır. Kim, sadece kendi çıkarları için çaba gösterirse, o insan değildir. Çünkü insanın fıtratı, medenidir. Hemcinslerini düşünmeye mecburdur. Şahsi hayat, toplumsal yaşamla birlikte sürebilir. Sözgelimi, bir ekmeği yese, kaç ele muhtaç ve ona karşılık, o elleri manen öptüğünü ve giydiği elbiseyle kaç fabrikayla ilgili olduğunu kıyas edin. Hayvan gibi bir postla yaşayamadığından, hemcinsleriyle alakadar olduğundan ve onlara manevi bir bedel ödemeye mecbur bulunduğundan, doğası gereği medenidir. Şahsi menfaatinden başka bir şey düşünmeyen kimse, insanlıktan çıkar, masum olmayan, cani bir canavara dönüşür. Elinden bir şey gelmezse, geçerli bir özrü olsa müstesna... Böylece son kelimeye geliriz. Burada, Bediüzzaman, "şer’i hürriyet" ve "meşveret" kavramlarına vurgu yapar. Sorun, bugüne değin uzantılar veren ve halen tartışılan, temel bir meseleyi işaret etmektedir. Katılımcı, çoğulcu ve özgürlükçü bir "demokrasi" anlayışı. Burada anahtar kavram olarak, "meşveret"i buluruz: Müslümanların İslami-toplumsal yaşamdaki mutluluklarının anahtarı, şer’i meşverettir. (Gönderme alanı Saadet Çağıdır) "Onların aralarındaki işleri, istişare iledir" (Şura suresi, 38) ayeti, şurayı, ilke olarak emreder. Asya’nın, geri kalmasının bir nedeni, bu gerçek şurayı gündeminden çıkarmış olmasıdır. Şöyle der, "Asya kıtasının ve istikbalinin keşfedicisi ve anahtarı, şuradır. Yani, nasıl, fertler birbiriyle meşveret eder, toplumlar, kıt’alar dahi o şurayı yapmalıdırlar ki, üç yüz, belki dört yüz milyon İslam’ın ayaklarına konulmuş çeşit çeşit baskı ve istibdatların zincirlerini açacak, şer’i meşveretle, imanın verdiği şefkatten gelen, şer’i hürriyettir. Ancak bununla, batı medeniyetinin kötülüklerinden kurtulunabilinir." Peki, imandan gelen şer’i hürriyet hangi ilkeleri öngörür? Bu soruyu şöyle cevaplar: "İman, hürriyeti gerektirir. Tahakküm ve istibdatla başkasını aşağılamamak ve alçaltmamak, zalimlere de boyun eğmemek... Allah’a gerçek kul olan, başkasına kul olmaz. Allah’tan başkasını Rab edinmeyin. Yani Allah’ı tanımayan, her şeye ve herkese, gücü oranında bir Rablık izafe eder, başına da musallat kılar. Evet, şer’i hürriyet, Allah’ın Rahman ve Rahim tecellisiyle bir bağışı, bir ihsanıdır ve imanın bir özelliğidir." Metnin devamında, şuraya niçin bu kadar değer verdiği sorusunu sorar ve şöyle cevaplar: "Gerçek şura, ihlas ve dayanışmayı sonuç verir. Üç elif, yanyana gelse, yüz on bir olur. İhlas ve dayanışmayla, üç kişi, üç yüz kişi kadar güçlü olur ve milletine fayda verir." Hutbe-yi Şamiye’ye esas teşkil eden metin, şu dileklerle son bulur: "Yaşasın sıdk! Ölsün yeis! Muhabbet devam etsin! Şura kuvvet bulsun! Bütün lanet ve nefret, heva ve hevese tabi olanlara olsun. Selam ve selamet, Hüdaya tabi olanlar üstüne olsun
Hutbe-i Şamiye; Bediüzzaman’ın, ‘Birinci Said’ döneminin önemli ve tipik eserlerindendir. Eser, çağının sorunlarına ve bunlardan çıkış yollarına ilişkin etkili ve işlevsel, somut çözüm önerileriyle doludur. Bu çalışmada, İslam toplumlarının Batılı toplumlara göre ‘geri kalmaları’nı, altı hastalığa bağlayan ve çözüm önerilerini sunan Hutbe-i Şamiye’deki fikirler incelenecektir.
Hutbe-i Şamiye is one of the important and typical works of Bediüzzaman in ‘The First Said’ period. The work is full of effective, functional and concrete solution recommendations for the period’s problems. In this work, opinions in Hutbe-i Şamiye that connects ‘lag’ of Islamic societies compared to the Western ones to six illnesses and offers solution recommendations will be analyzed.
Dipnotlar 1. Burada esas aldığımız nüsha, Nesil Yayınlarınca basılmış olan iki ciltlik Külliyat’tır. Bkz. Nursi, Bediüzzaman Said. Risale-i Nur Külliyatı-2, Nesil Basım-Yayın. İstanbul, 1996. Sh, 1959-1979. Bu not, kendi nitelemesiyle İkinci Said döneminde yapılmıştır. İkinci Said’e dönüşümünü anlatırken, Birinci Said’in felsefi okumalar yapmış olduğunu, nazarını toplumsal ve siyasal sorunlarda dağıtmış bulunduğunu, akli ilimlerle aşırı biçimde ilgilenmenin kalbi hastalıklara yol açacağını, Kur’an’dan başka bir kaynağa ihtiyaç duyulmaması gerektiğini, dünyaya çağıran davetçilerin çok olmasına karşılık, ahirete çağıran sebeplerin az olduğunu, sorunun iman zaafından kaynaklandığını, bu yüzden tüm çabasını iman üzerine yoğunlaştırdığını belirtir. Bu dönüşümde, selefi olarak gördüğü Abdulkadir Geylani’nin (ks) Fütuhu’l-Gayb’ının hem simgesel hem de işlevsel bir önemi vardır. Kitabı birkaç kez okur ve orada kesin biçimde, batıni yaşamına dönmesi ve nefsin ıslahı yolunu izlemesi gerektiğini fark eder. Hatta eserin kendisinde bir "ameliyat-ı cerrahiye" etkisi yaptığını söyler. Bu yenilenmenin kıvılcımı Fütuhu’l-Gayb’dır; ama Üstad, sonradan, başucunda Kur’an dışında herhangi bir kitap bırakmaz
2. Bu, belirleme, geleneksel sözlükte, ‘lisan-ı hal’ diye ifade edilen olguya dayanır. Hal dili, kal dilinden daha etkindir. Düşünce-eylem bütünlüğüne, en olgun düzeyde tasavvufta rastlarız. Orada, ‘nefsini ıslah etmeyen başkasını ıslah edemez’ kaziyyesi geçerlidir. Bu yüzden, dil susar, hal konuşmaya başlar. Sükut ve sembol, hikmetin dilidir. Bunu ima eden bir Yunus ilahisinde şu dizelere rastlarız: ‘Dilsizler haberini kulaksız dinleyesi/Dilsiz kulaksız sözü can gerek anlayası’ Sessizliğin haberi, aslında, hal diliyle verilendir. Bu ise, dinin kamil biçimde yaşanmasıyla mümkündür. Eğer, biz, diyor Bediüzzaman, dinin gerçeğini, eylemlerimizle ortaya koyarsak, bu, hiçbir sözün ve düşüncenin sağlayamayacağı biçimde etkili bir ‘tebliğ’ kanalı açar. 3. Hayal kavramını Bediüzzaman, gelenekteki anlamıyla kullanır. Hayal alemi, gayb ile şehadet arasında bir berzahtır. Hayal, insanda nefsin ve aklın bir hizmetkarıdır. Bu hususa ilişkin, William Chittick’in, Varolmanın Boyutları’ndaki (Çeviren: Turan Koç) iki makalesi okunabilir. 4. Akıl kavramını, Bediüzzaman, yine geleneksel sözlükteki anlamıyla, yani kalbin bir işlevi olarak düşünür ve kullanır. Kalbi akıl anlamında, Ortaçağ Batı düşüncesinde kullanılan İntellectus kelimesine karşılık gelecek biçimde ele alır. Bu, kimi araştırmacıların bir zihin karmaşasına yol açacak biçimde, "araçsal akıl" ya da "ration" anlamında ele alınmıştır. Oysa, Risale’nin tümünde, akıl kavramı, traditionel anlamıyla, yani kalbin bir fonksiyonu olarak, "akletme" bağlamı içerisinde mütalaa edilmelidir. Bu göz önüne alınmazsa, Bediüzzaman rasyonalist anlayışa yerleştirilecek (özellikle Birinci Said dönemi için) bu ise, haksız ve yersiz bir iddia olacaktır. 5. Bu son belirlemeye ilişkin de bir zihin karışıklığından söz etmemiz gerekiyor. Kimileri, bunu, Hristiyanlığın sahih biçimine yeniden avdet edeceği, (bunun için yine Bediüzzaman’ın, "Hristiyanlık ya tasaffi veya intifa edecek, din-i hakiki olan İslam’a inkılab edecektir" imasını da veri olarak alıyorlar) kimileri ise, Hristiyanlık’la İslam arasında bir tür ‘uzlaşma’ veya "kaynaşma" olacağı şeklinde yorumluyorlar. Bu iki iddiayı da tümüyle reddeden bir başka yaklaşım sahipleri ise, bugünkü Hristiyanların (Musevilerin vs) "ehl-i kitap" olarak nitelenemeyeceğini, dolayısıyla "kafir" olduklarını, küfürlerinden vazgeçerek, İslamlaşmaları gerektiğini söylüyorlar. 6. Sadece zamanın dairevi niteliği değil, aynı zamanda kozmik özellikleri de Risale’de kendisine ifade imkanı sıkça bulur. Bu anlamda Bediüzzaman’la Rene Guenon arasında yakınlıklar görürüz. Kozmik devirler meselesinde neredeyse tümüyle uyumludurlar
. 7. el-Hürriye(t) kelimesi modern Arapça’da ortaya çıkmıştır. Bu dönemsel kavramları kullanırken Bediüzzaman, amacını ayrıntılı biçimde vurgulamak üzere, "hürriyet-i şer’iyye" terkibini kullanır. Şeriatın zemin olduğu bir hürriyet düşüncesi, kastettiği budur. Bunu farklı risalelerde de açıkça tanımlar. "İnsanlar hür oldular ama yine de abdullahtırlar", "Allah’a hakiki abd olana her şey musahhardır", "hürriyet-i mutlaka vahşet-i mutlakadır" bu türden belirlemelere çok rastlarız Eski Said dönemi eserlerinde. Hürriyeti, şeriatın sınırlarını belirlediği bir özgürlük alanı olarak algılar. "Hakiki imanı elde eden adam, kainata meydan okuyabilir" tesbitinde de buna ima buluruz. Hutbe-yi Şamiye’nin "Reddü’l-Evham" başlıklı bölümünde, buna ayrıntılı biçimde değinir. "Nebevi sünneti amaç edinen İslam Birliği düşüncesi, hürriyeti tehdit ediyor ve medeniyetin gereklerine de aykırıdır" iddiasını cevaplarken şöyle der: "Asıl, mü’min, hakkıyla hürdür. Alemin Yaratıcısı’na abd ve hizmetkar olan, insanlara tezellüle tenezzül etmemek gerektir. Demek ne kadar imana kuvvet verilse, hürriyet de o kadar kuvvet bulur. Ama, mutlak hürriyet ise, mutlak vahşettir, belki hayvanlıktır. Hürriyetin sınırlanması ise, insaniyet nokta-yı nazarından zaruridir. Bazı sefih ve laubaliler hür yaşamak istemediklerinden, nefs-i emmarenin rezilane esareti altına girmek istiyorlar. Şeriat dairesinin dışında olan hürriyet, ya istibdat veya canavarcasına hayvanlık ve vahşettir. Böyle laubaliler ve dinsizler iyi bilsinler ki, dinsizlikle ve sefahetle, vicdan sahibi hiçbir ecnebiye kendilerini sevdiremezler ve benzetemezler. "Bu belirlemesini, "ihtar-ı mahsus"ta özellikle ‘gazeteci’leri söz konusu ederek örneklendirir: "Gazeteci denilen huteba-yı umumi (genele seslenenler), iki bozuk ve yanlış kıyasla milleti bataklığa düşürmüştür. Birincisi, vilayetleri (taşra kentlerini) İstanbul’a kıyas ederek... Halbuki, elifbayı okumayan çocuklara felsefe dersi verilse sathi olur. İkincisi, İstanbul’u, Avrupa’ya kıyas etmişler. Halbuki, bir erkek, kadının kametinden istihsan ettiği elbiseyi giyinse maskara ve rezil olur." 8. İla-yı kelimetullah’ın, o dönemde, bir toplumsal amaç ve bir tür "devlet politikası" olduğu göz önüne alınmalı. Bediüzzaman sonraki dönemlerinde, bu söz grubunu kullanmaz, cihad kavramını da tümüyle, "nefsle mücahade" anlamında kullanır. (Küçük cihaddan büyük cihada dönüyoruz, hadisine uygun biçimde) 9. "Kur’an’ın elmas kılıncı" veya "Zülfikar" olarak da kullanır sonradan bu ifadeyi. Hz. Ali’yle (ra) manevi bağlarının güçlü olmasının da bunda etkisi vardır. Bir yerde, Risale-i Nur’un kimi meselelerini Hz. Ali’den (ra) manevi olarak ders aldığını belirtir. 10. İktidar ve nüfuz sahiplerine karşı daima mesafeli ve eleştirel olmayı, muhalif durmayı ilke edinmiş olan Bediüzzaman, bu ifadesinde despot yöneticilere karşı riyakar biçimde dalkavukluk yapmayı, "alçakça bir yalancılık" olarak niteliyor. Sultan II. Abdulhamid’i, kimi yazılarında şiddetle eleştiren Bediüzzaman, sonraki dönemlerde tanık olduğu baskıcı yönetimi de aynı şekilde tenkid etmiş ve Abdulhamid’e karşı yaptığı eleştiriyi kastederek, "Eski Said, istikbalde gelecek şedit istibdadı yanlış hissederek, o Sultan-ı Mazlum’a tenkit oklarını göndermiş" biçiminde bir tashihte bulunmuştur.
11. Bediüzzaman’ın, "ittihad-ı İslam" düşüncesine, bu dönemde çok önem atfettiğini, dönemindeki bu idealin ateşli bir savunucusu olduğunu görüyoruz. Bu toplumsal idealin gerçekleşmesinde Arap-İslam toplumlarının önemli bir işlevi olacağını da düşünerek, hutbesinde, onları yüreklendirmek ve gayrete yönelmek için çok çaba harcıyor. 12. Bu düşüncesini Bediüzzaman, tüm yaşamı boyunca titizlikle korumuş ve savunmuştur. O’nun siyasi çabalar içine girdiği Eski Said döneminde olsun, sonraki ömründe olsun, özenle korumaya çalıştığı ilke, Kur’an’ın hakikatlerinin, herşeyin üzerinde olduğu fikridir. Çabalarına ve eserlerine ilişkin açılan yüzlerce davada, "gizli cemiyet kurmak", "dini siyasete alet etmek" iddiaları yer almasına rağmen, O, hiçbir biçimde, dini çabalarını, herhangi bir siyasal harekete bağımlı veya yakın bulmamış, ve ısrarla, "şeytandan ve siyasetten Allah’a sığınırım" ilkesini benimsemiş, bu türden iddiaları şiddetle reddetmiştir. Siyaset yapan Müslümanların, kimi İslami talepleri merkeze taşıma gayretleri karşısında bu türden suçlamalara maruz kalmaları, dinin siyasi alanla ilişkisinin ne denli tartışmalı ve netameli olduğunu da göstermiş ve zaman Üstad’ı doğrulamıştır. Üstad, sadece siyasi çıkar ve çabaların dini çabalarla karıştırılmaması gerektiğini iddia etmemiş, hakikatin inhisar altına alınamayacağını, dini hizmetlerin ücret karşılığında ifa edilmesinin doğru olmayacağını da belirterek, "dini hakikatler, resmi bir surette ders verilemez" diyerek kimi "dini kurum"lara da eleştirel baktığını ortaya koymuştur. 13. Sonraki yıllarda Bediüzzaman’ın bu düşüncesinden epeyi uzaklaştığı söylenebilir. İslam Birliği idealini, o dönemin içerdiği siyasal ve toplumsal şartlar açısından zorunlu bulmuştur ancak, aşırı biçimde dünyevileşmenin başladığı yıllarda, tüm çabasını iman çevresinde yoğunlaştırmıştır. Siyasal ve toplumsal örgütlenmelerle ve çabalarla, iman ve ahlak zaafının aşılamayacağını, erdemli bir toplum oluşamayacağını görmüştür. Böylece, daha özgür ve özerk bir alanda, Müslüman bireylerin uç vermesi; yeniden insanın irfani gelenekle, kutsal olanla buluşması için çalışmıştır. 14. Batılı ülkelerin "terakki"sinin kaynağının "biz"im bir zamanlar sahip olduğumuz "seciye"ler olduğu düşüncesi, o dönem elitlerinin çoğunun paylaştığı bir fikirdir. Bu kanaat, günümüze değin gelmiştir. Akif bunu, Berlin Hatıralarında şöyle dile getirir: "İşleri var dinimiz gibi, dinleri var işimiz gibi." Bediüzzaman’ın "terakki" kavramından tam olarak ne anladığını belirlemek kolay görünse de, burada bir nüansı atlamamak gerektiğini sanıyorum. O da şudur: Sanıyorum Üstad, Endülüs, Selçuk ve Osmanlı tecrübelerinin (eleştirileri olmakla birlikte) hasıl ettiği "medeniyet" birikiminden hareketle bir "gelişme" kavramı ortaya koyuyor. Yoksa, evrimci gelişme düşüncesini ve teknolojik uygarlığın önümüze getirdiği "terakki" fikrini benimsemiyor. 15. Milliyet kavramını Bediüzzaman, "İslam"la birlikte kullanıyor. Burada dini milliyetçiliği çağrıştıran bir yaklaşım görülmekle birlikte, sonraki yıllarda bu düşünceden uzaklaştığı söylenebilir. 16. "Millet" kavramının "ulus" anlamında kullanılmadığı, "millet-i İbrahim" bağlamındaki mânâsıyla ele alındığı belirtilmelidi
yuksel18 Eylül 2020 07:36 Hikmekli Sözler "Hak ağır ve acı, batıl ise hafif ve tarlıdır. Nice şehvet ve arzular vardır ki, tatmin edildiklerinde uzun süreli üzüntülere yol açarlar." Abdullah Ibni Mes'ud (Radıyallahu anh) "insanı, kusurlarını sayan düşmanlarından edeceği istifade, kendisini öven dostlarından edeceği istifadeden daha fazladır. Imam-ı Gazali (Rahmetullahi aleyh) "Şeytan bir dakika zaman bulsa insanları yoldan çıkarmaya çalışıyor: Bizde az bi saman bulsak, bir insan doğru yola almaya çalışalım" Mahmud Efendi hazretleri (Kuddise sirruhu) "İhlas, Allah-u Teala ile kul arasında bir sırdır. Onu melek bilemez ki yazsın, şeytan bilemez ki bozsun, nefis fark edemez ki saptırsın. Cüneyd-i Bağdadi (Kuddise sirruhu) "Allah'a yemin ederim ki, gıybet; müminin dinini ifsad etme hususunda, cuzzamın bedeni ifsad etmesinden çok daha hızlıdır. Hasan- Basri (Rahmetullahi aleyh) "Günah işlediği zaman üzüntü yerine sevinç duyanların hali, günah işlemekten daha beterdir." Mansur bin Ammar "Ibadet etmeyi boş vakit bulma şartma bağlayıp erteleme nefsi enmarenin ahmaklığındandır." Ibn Ataullah el- Iskenderi lalegül dergisi 62.syf sayı 91 eylül 2020
Kur'ân nurlarından sadık talebesi, İslâmiyetin fedakâr hizmetkârı, rahmetli Zübeyir Gündüzalp Ağabeyin dersinden, sohbet ve nasihatlarından zaman zaman istifade edip feyiz alırdık. Yazılacak bir makalede kâğıt kullanma şeklinden, Üstada ait herhangi bir hatıraya kadar birçok mevzuların üzerinde ciddiyetle durur; gayet net ve keskin ifadelerle, yaptığı izahlarla muhatabını aydınlatırdı. İlk günkü görüşmemizden en son görüştüğümüz günlere kadar daima yazmanın ehemmiyet ve faydalarını anlatırdı. Zaman zaman da "müellif efendi" diye takılarak, lâtife yapardı. Küçük çocuklara öğretmek için hazırladığı kelimeler defteri, hadis mealleri ve İslâmî sözlerden derlediği birçok defterleri bulunmaktadır.
Bu notlardan bazılarını takdim ediyoruz:
Bilgili insan
"Bilgili insan güneşe benzer, girdiği yeri aydınlatır.
"Bir kimse bir saat ilim tahsil ederse, bir geceyi ihya etmekten daha hayırlıdır. Eğer bir gün ilim tahsil ederse, üç ay oruç tutmaktan hayırlıdır.
"Kim ilim meselelerinden bir mesele öğrenirse, öğrendiği ilmi başkalarına öğretirse, o kimseye yetmiş sıddık sevabı verilir.
İlim öğretmek
"İlim tâlimine, öğretimine memur olan insanların öğrettiği ilim ile ister amel edilsin, ister edilmesin; ücreti, ancak kabul olmuş bin rekât nafile namaz kılmaktan efdaldir. Eğer o kimsenin öğretmiş olduğu ilim ile amel edilirse, kıyamete kadar amellerin sevabı o kimsenin defterine yazılır.
Enbiya hakkında sohbet ayn-ı ibadettir
"Enbiyâ-yı izamdan (büyük peygamberlerden) her birinin gerek isimleri ve gerek ibadet ve ahlâklarından bahisler etmek, ayn-ı ibadettir. Kezâlik, salih, yani ehl-i takva denilen ve Sünnet-i Seniyyeden ayrılmayan ve bid'a ile amel etmeyen kimseleri sevmek, hallerinden bahsetmek keffâretü'z-zünûbtur (günahlara keffarettir).
"Tahkikî iman ilmini oku. Hakkı ve hakikatı öğren. Cahil kalma. Münevver ol. Aydın ol. Cahil insan, cahil bir genç, cahil bir kadın, ne kadar varlıklı da olsa yine fakirdir, geridedir, aşağıdadır. Okuyan erkek ve kadın, genç ve ihtiyar daima ileride, daima yükseklerdedir. Bütün fenalıkların, hayattaki bütün bedbahtlıkların vasıtası cehalettir. Bütün iyilik ve güzelliklerin, bütün saadet ve huzurun tek çaresi ilm-i iman bilgisiyle aydınlanmak ve nurlanmaktır.
"Hem, erkek ve kadın için ilme çalışmak, cahillik bataklıklarında batmamak farzdır. Cenab-ı Hakk'ın ve Hazret-i Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâm Efendimizin emridir.
"Her türlü belâlar, şer ve azaplar, dinimizi iyi bilmemezlikten, tahkikî iman ilminin nurundan ve feyzinden mahrum kalmaklıktan, cehalet karanlıklarından ileri gelir. Her nevi saadetler, her çeşit selâmetler, ferah ve neşeler, umum huzur ve sükûnlar, her sınıf güzellikler, tahkikî iman ilmi ile tenevvür etmekten, aydınlanmaktan ileri gelir.
İslâm büyüklerinin hayatı ve hatıraları genç nesiller için en güzel rehberdir. Hayatın fırtınalı ve dağdağalı hadiseleri içinde bu rehberler ışıklı deniz fenerleri gibi aydınlık verirler. Hayatını vatan, millet ve din yolunda feda eden maneviyat önderleri ise, dünyada birer kutup yıldızı oldukları gibi, ukbâda da günahkârların şefaatçisi olurlar.
İman ilmi
"Ey genç kardeşim ve zamanlarını hayhuylu, başıboş yaratıklar gibi boşluklar içerisinde geçiren sersem nefsim! Bu yaşa geldin, çocukluktan çıktın. Çocuklar var ki, sen onlardan geçersin. Sakallı çocuk olmak, bir insan için maskaralık, çirkinlik ve kötülük alâmetidir.
"Halbuki sana yakışan, senin taze ve şirin gençliğine yaraşan, hoplayıp zıplamayı bırakıp, olgun ve yüksek bir Müslüman namzedi olarak ilm-i imana çalışmak, İslâmiyetin yüce bilgisiyle bilgin olmaya gayret etmektir. Allah'a ibadet ve itaat edip, namaz ve ibadete sarılıp, güzel gençliğini çirkinleşmekten, gençlik günlerini boşu boşuna öldürmekten kurtarmaktır.
"Kendini bir yokla. Ben seni görüyorum ki, sende parlak ve ebedî bir istikbali kazanmak kabiliyeti var. Bu istidat senin gençlik ruhunun nurundan fışkırarak, senin manevî ve maddî simanda ışıldamakta, gözlerinden okumaya ve Allah'a ibadete olan sevgi kıvılcımları pırıl pırıl pırıldamaktadır. Bu nurları karartmamayı, bu ışıkları söndürmemeyi aklın ve kalbin sana feryad ü figânla ihtar ediyor.
"Ruhun , derinliklerde 'Oku! Allah'ın bahtiyar bir kulu, cemiyetin gülü, İslâmiyetin bülbülü ol!' diye İlâhî bir sada ile sana sesleniyor. Bu sadaya kulak verip nur-u Kur'ân'la ilim ve irfan sahibi olarak iki cihadın saadetiyle mes'ud ol!
"Ah, nur kardeşim! Sözlerin, senin bu sevimli özleyişlerin, senin bu sevgi dolu tavsiyelerin beni iman, İslâm ve Kur'ân yolunu öğretmek yolunda nur-u Kur'ân, nuruna kaptırdı.
* * *
"Ya İlâhî ve Rabbî! Kusurlarımı affeyle! Beni Kendine kul kabul eyle. Beni nur-u imanla münevver eyle. Emanetinin alınma zamanına kadar beni emanette emin kıl.
Merhamet
"Merhametsizliğin bir alâmeti, nisyan-ı nefisle, kendi kusurlarını unutmakla din kardeşlerinin her birinde bir kusur bulmak, onlara karşı sevgisini ve merhametini kaybederek tenkid gözlüğünü takınmaktır. Kendi kusurlarına; yakını uzaklaştırıcı, sisli gösterici âletle bakıp, din kardeşinin kusurlarına ise mikroskopla bakmaktadır. Böyle fertlerden mürekkep yiğitler, kuvvetsiz cılızlardır. Kendi kusurlarını gören, ihvanlarınınkini örten; kendi kabahatini büyük, din ve dâvâ kardeşinin kabahatini küçük gören, hattâ görmeyen Müslümanlar, Allah'ın rahmet ve mağfiretine nail olan, yüksek ahlâklı, yüksek seciyeli Müslümanlardır, ehli iman nişanını taşıyan dindarlardır. Öyle fertlerden müteşekkil azlar, çoktur. Küçükler, büyüktür. Zaifler, kuvvetlidir.
"Merhametsizlikten, münekkitlikten kurtulma yolunda ilerle, ey kardeş! Aksi halde, ya yakında, ya uzakta, ya dünyada; ya Hakk'tan, ya halktan inmesin sana adem-i merhamet. Zira, "Men dakka dukka" (Eden bulur). Merhametsizlik etme, sonra merhametli dosttan dahi merhametsizlik görürsün. Eğer görmezsen dünyaya mukabil, ukbada görürsün muzaaf ceza, bunu bil.
"Öfke zamanında hürmet ve merhamet en güzel ahlâktır.
"Merhamet tohumunu eken, muhakkak huzur ve saadet harmanını elde eder.
"Güya kendisi kusurdan müberrâ olmuş, hata ve yanlışlardan kurtulmuş gibi, çoklarının ve içinde yaşadığı muhitteki ehl-i imanın kusurları ile fiilen, amelen ve hayalen uğraşmak merhametsizliktir. Bu fena huya sahip olanlar, bu tehlikeli merhametsizliği işleyenler, nisyan-ı nefs illetine tutulmuş ve nefsinin şımarmış olması ihtimalinden titresinler. Ef nefsim! Sen titre, kendine bak, kendini gör, kendini bil, kendini anla, kendini tecessüs et; ancak nefsine müfettiş, nefs-i emmârene murakıp olmak yüksekliğine çık.
Sabır ve rıfk
"Cennete giren fazilet sahiplerine melekler sorarlar: 'Faziletiniz nedir?' Onlar da, 'Zulme uğradığımız vakit saberderdik; bize kötülük edilince de rıfk ile davranırdık.' diye cevap verirler.
Hadis meâlleri
"Allahu Teâlâ sertlik ve kabalığa vermediği ecir, sevap ve mükâfatları, rıfk ve mülâyemete, yumuşaklığa verir. Rıfktan mahrum olan ev halkı, çok şeylerden mahrum olurlar.
"Rıfktan (şefkatten) mahrum olanlar, hayırdan, sevaplı amellerden mahrum kalırlar.
Hilm
"Hiddete getirilince kızmayıp, hilm ve sabır gösteren kimse, Allah sevgisine mazhar olur.
"Sana karşı cahilâne hareket edildiği zaman, halim ve yumuşak olursun, sana zulmedenleri bağışlarsın, sana vermeyenlere sen verirsin ve senden alâkasını kesenlerle sen alâkalanırsın.'
Rıfk
"Resul-i Ekrem Efendimiz buyuruyor ki:
"Allah Teâlâ rıfk sahibidir. Her hayırlı işte rıfkı sever.'
Hiddet
"Resul-i Ekrem (a.s.m.) kendisinden bir şey öğretmesini, lütfetmesini talep eden bir kimseye ferman etti:
"Hiddetlenme."
Dindar kadınlarımız
"Resul-i Ekrem (a.s.m.) Efendimiz, kadının din, namus, şeref ve hukukuna büyük ehemmiyet verirdi. Onlara rikkat ve şefkatle muamele buyururlardı. Kadınların hislerindeki inceliği, seriütteessür olduklarını, kalblerindeki hassasiyet ve merhameti çok iyi bildiğinden gönüllerini incitmemek için dikkat gösterir ve hanımların haksız yere kalplerinin kırılmaması hususlarında tavsiyelerde bulunurlardı
"Kadın, Allah'ın, kullarına en büyük hediyesidir. Allah'tan korkun, onlara zulüm ve eziyet etmeyin, onları ihmal eylemeyin.'
Kız evlâdı
"Anne ve baba, kız çocukları hakkında daha ziyade re'fetperver, şefkatli olmalıdır. Zira onların fıtratları, yaratılışları, zaif, nahif ve hassasedir. Kız çocukları daha ziyade merhamete, siyanet ve korunmaya muhtaçtır.
Üç kız evlâdı
"Hazreti Peygamber (a.s.m.) Efendimiz bir hadis-i şeriflerinde buyurdu ki:
"Üç kız çocuğuna nail olup da onlara, kendisine muhtaç olmayacakları zamana kadar infak ve ihsanda bulunan, nafakaların temin eden kimseye, Cenab-ı Hak cennetini vâcib kılmıştır. Meğerki o kimse affedilmeyecek büyük bir günah işlemiş olsun veya böyle bir amelde bulunsun.'
Kız evlât
"Baba ve annenin kız evlâtları için en büyük iyilik ve en birinci vazifesi, en yüksek lütufları şudur ki, onlara iman ve İslâmiyet ilmini öğretmektir. İslâmiyete lâyık bir edep, terbiye ve ahlâkla büyütmektir. Kız yavruların insan ve cin şeytanların şerlerinden kendilerini koruyacak bir ilimle, bilgiyle yetiştirmektir. Böylece mânevî güzelliklerle ruhu parlayan bir ev kadını, bir hane hanımı olabilecek bir hâlde dünya ve âhirete hazırlanacaktır.
Ev kadını
"Bir İslâm kadını için yemek pişirmek, elbise dikmek, evinin nezafetine, temizliğine bakmak, çamaşır yıkamak, çocuğuna bakıp beslemek, erkeğinin hizmetini görmek büyük bir şereftir, iffet ve ismettir. Namazını geçirmeyen, farzlarını eda eden, Allah'ın emirlerini yerine getiren hanımların bütün dünyevî işlerini dahi bir nevi ibadet olarak, Allahu Teâlâ Hazretleri kabul buyurur. Bu suretle geçici fâni ömürleri âhiret hesabına, bâki, daimî bir hayata tebdil edebilir, ebedî, sonsuz bir ömre çevirebilir
"Müşterek bir işte çalışan şahıslar, dinî veya dünyevî bir müessese mensupları müdavele-i efkâr yaparlarken, herkes kendi fikrini mutlak bir isabet bilmesi, diğer arkadaşlarının fikirlerini daima isabetsiz görmesi, müessese arkadaşlarının reylerini hakir bulmasıdır. Kendi fikirlğriyle yapılan işlerin zararlı ve iflasa doğru gittiğini hatırlatan en yakın arkadaşlarına yüz çevirmesi, müessesenin maddî imkânlarının elinde bulunması, şubelerdeki işin içyüzünden haberi olmayanların teveccühüne aldanmasıdır. Müesseseye, sekiz-on işlerde şahsî kanaatinden ve başka arkadaşların fikirlerinden dolayı zararlar gelince de, birtakım teviller yapmak yoluna sapması, telâşsız görünerek kendi cebindekini değil, umumun hukukunu zâyi etmesidir.
"Müdavele-i efkârda bir işi isabetsiz veya zararlı bulduğunu arkadaşına söylerken edep, terbiye, hürmet gibi yüksek ahlâkı çiğneyerek tehevvürle, şiddetle söylemesi; karşısındakinin izzetini kırması; İslamî terbiye ve ahlâka sırt çevirmeye sebep olduğu halde, bunu hiç nazara almayarak, 'Bana böyle dedi, şöyle dedi' gibi hiddetli mukabele etmesidir. Dehşetli zararlarda kendisinin dahli olmadığına, ya cehl-i mürekkeple veya gururla iddiada bulunmasıdır.
"Halbuki mesai arkadaşlarına hürmetle mukabele edip, kendi fikirlerinin isabetsiz olabileceğine ihtimal vererek, yirmi meselede hiç olmazsa on adedini arkadaşlarının kanaatlerine münasip bulup, iş yapmasıyla fikirlere menfî hislerin karışmadığı da anlaşılmış olur.
"Müteaddit defalar bir iş hususunda meşveret ve müdavele-i efkâr adı ile söze oturulur; münakaşa ve kavga ile kalkılır. Bu kavgamsı konuşmada, herkes heyecanlanır. Hisler heyecana gelir. Biri diğerine, diğeri ötekine hakaretli sözler sarf eder. İlk defa birisi hakaret eder, diğeri misilleme yapar. Birinci hareket edip kalp kırana sor: "Birinci bana böyle dedi, ben de ona öyle dedim" der. Bu beş-altı defa tekerrür edince, artık en yakın dâvâ arkadaşına ikinci küskün durur. Bu küskünlüğü gören üçüncü, birinciden soğur. İkinci ile üçüncü birleşir. Birincinin gıyabında konuşa konuşa, artık o da hâricîlerin müşfiki, can kardeşine küsücü olmuştur. Artık birincinin hakkında tenkit ve kusurları sayıp dökmeler başlamıştır.
"İslâm: muaşereti, edep ve terbiye riayet etmeyi evvelâ yakınlarımıza karşı tatbik etmeyi gerektirir. Bunu yapmayarak hisse ve nefse uyarak veya tehevvüre kapılarak dahilî müessese mensuplarına, hâriçtekilere dahi yapılmayacak olan bed muameleyi yapmak yanlıştır. Bu kötü hissiyat zararlı netice doğurunca 'Ben sebep oldum, özür dilerim' kâmilliğini yapmayarak, zararlı neticeyi acib bir hâlet-i ruhiye ile karşısındaki ticaret arkadaşına yüklememelidir. Taraflardaki şahısların umumunun alâkadar olduğu umumî bir mes'eleye iki taraf da birbirini sabit fikirlilikle ittiham ederek, müessese hizmetine dinamit koyarak umumun zararına sebep olmamalıdırlar."
Bayram Ağabeyin sözünden sonra Zübeyir Ağabeye tekrar baktım. O anda sanki Üstad’ı görmüş gibi oldum. O kadar çok benziyordu ki, nutkum tutulmuş, öylece donakalmıştım. Epey şeyler anlattığı halde hiçbiri aklımda kalmadı! Sadece “Avrupa ve Amerika’nın ahlâksızlıklarına karşı yalnız, ancak Risale-i Nur’un kal’a olabileceği” ifadeleri hulaseten zihnimde kalmıştı.
Zübeyir Ağabeyin şahidi olduğum bir kerameti
Namazı beraber eda ettikten sonra Bayram Ağabey, “Zübeyir Ağabeyle meşveret etmek isteyen varsa, Zübeyir Ağabey yandaki odaya geçti, sırayla girin” dedi. Birden içime bir ateş düştü; Zübeyir Ağabeyle baş başa kalıp konuşmak... Fakat aklıma bir türlü bir şey gelmiyordu! “Allah’ım, ben ne konuşayım!” diye kıvranırken, birden okulumuzda mescit olmadığını hatırladım. Hakikaten namazları olmayacak yerlerde kılıyor, zorlanıyorduk.
Birkaç kişi Zübeyir Ağabeyle görüşüp çıktıktan sonra kapıyı tıkladım, içeri girdim. Zübeyir Ağabey yerde diz çökmüş, başında takkesi takılı, önünde ellerini koyduğu bir rahle var. Selâm verdim, kendimi tanıttım. Dedim ki: “Ağabey, okulumuzda mescit yok. Bilhassa ikindi namazlarını kılmakta zorlanıyoruz. Ne yapmamız lazım?” Ziyaretimin sunîliğinden olacak herhalde, namazları aksatıyoruz gibi bir mana uyandırmıştım. Zübeyir Ağabey kaşlarını çattı, sağ elini şecaatle ileri doğru bir yay çizerek salladı, “Kılacaksınız kardeşim! İmza toplayın, idarecilerinizle görüşün, mescit açtırın. Allah sizi muvaffak edecektir.” dedi, Bu manada başka müjdeli şeyler de söyledi. Teşekkür edip dışarı çıktım.
Hakikaten hiç aklımıza gelmiyordu idarecilerle görüşüp mescit açtırmak... Halbuki idareciler müspet insanlardı. Fakat o tarihlerde üniversitelerde mescit açtırmak, çok mühim ve zor bir hadiseydi. Belki de başka okullarda da hiç yoktu.
O tarihlerde, 1970’li yıllarda anarşinin, boykot ve işgallerin üniversiteleri sardığı unutulmamalı... Okulumuzda cemaat o kadar büyüdü, o kadar bereketli hizmetler yaptı ki kardeşlere, mescit yetmemeye başladı. Bir teşebbüs daha yapılarak, yatılı talebelerin kaldığı koskoca B bloğunun altı neredeyse cami büyüklüğünde bir mescit oldu. Bilhassa Ramazan aylarında ve diğer günlerde dışarıdan ağabeyler geliyor, dersler yapıyorlardı. Artık okulun adı halk arasında “Teknik İlâhiyat Fakültesi!” diye esprili olarak anılıyordu. Bu hizmetler Bayram Ağabeyin çok hoşuna gidiyor, kardeşlere iltifatlar ediyordu. Vefatına kadar da her görüşmemizde o ekibin isimlerini sırayla sayar, halâ memnuniyetini belirtirdi.
Aklımdan Zübeyir Ağabeyin sözleri hiç çıkmıyordu. Âdeta bu hizmetlerde Zübeyir Ağabeyin tasarrufu vardı. Vefatından önce muvaffakiyet müjdelerini vermişti. Şimdi bu notları yazdığım 30 küsur sene sonra da bu okuldaki hizmetlerin birinciliği koruduğu söyleniyor.
Rahmi Erdem, Zübeyir Ağabeye “Ağabey seni biraz Şark’taki medreseleri gezdirelim, kardeşlere takviye olur” diye teklif ediyor. Zübeyir Ağabey diyor: “Kardeşim! Benim gönlüm Üstad aşkıyla dolmuş. Şark’ın bazı âlimleri kıskanç olur, ‘Bediüzzaman’ın talebesi gelmiş, şunu bir imtihan edelim; bir kuyuya bir fare düşse, kaç kova su çektikten sonra temiz olur?’ diye sorarlar...”
Rahmi Ağabey anlatıyor: “Zübeyir Ağabey vefat etti. Yıllar sonra Şark’ta yaptığım bir dersten sonra bir âlim zat dedi, ‘Siz Bediüzzaman’ın talebeleri âlim olmuşsunuz, şimdi ben de seni bir imtihan edeyim, bir soru sorayım: Bir kuyuya bir fare düşse kaç kova su çektikten sonra su temiz sayılır?’ diyerek Zübeyir Ağabeyin kerametinin musaddıkı oluyordu!
Zübeyir Ağabey tam bir edep ve ahlâk timsaliydi. Derslerde takkeyle oturur, namaz kılar ibadet eder gibi huşû içinde ders dinlerdi. Daha önceleri, Fatiha’yı okuduktan sonra ellerimizi yüzümüze sürerdik. Ben ilk defa Zübeyir Ağabeyde Fatiha’nın tamamını elleri dua şeklinde açık okurken gördüm. Dikkatimi çekmişti...
“Şimdi manevî evlatlarım, fedakâr hizmetkârlarım olan Zübeyir, Ceylan, Sungur, Bayram, Hüsnü, Abdullah, Mustafa gibi ve has ve halis Nur’un kahramanları olan Hüsrev ve Nazif, Tahiri, Mustafa Gül gibi zatların nezaretinde o düsturumun muhafaza edilmesini vasiyet ediyorum.” (Emirdağ Lâhikası-II, 217)
“Zübeyir’in mahkemede okuduğu müdafaası gibi, parlak methiyesi inşaallah onları takdir ve tahsine sevk etmiş ki taaccüple kararnamede yazmışlar.” (Şualar, 444)
Eyüp Ekmekçi Ağabeyden tespitler
Eyüp Ekmekçi Ağabey, 1962-1971 seneleri arasında fasılasız olarak Zübeyir Gündüzalp Ağabeyimizin dokuz sene hizmetinde bulunmuştur. Neredeyse Zübeyir Ağabeyin yaşadığı her hadisenin en yakın şahidi ve Zübeyir Ağabeyi en iyi tanıyanlardan birisi, belki de birincisidir.
Eyüp Ağabeyde, Aziz Üstad’ımızın “Hayatım, hayatınla devam edecek” dediği iki ağabeyden birisi olan Zübeyir Ağabeyin (diğeri Sungur Ağabey) sıbgasını hissediyoruz. Eyüp Ağabeyle beraberliğimizden dolayı Zübeyir Ağabeyle çok konuşmuşuz, yanında çok bulunmuşuz hissini veriyor bize... Senelerden beri ısrarlı taleplerimiz üzerine çok cüz’î bir kısmı da olsa hazırladığı notlardan istifa etmemize müsaade etmiştir:
Zübeyir Ağabeyden işittiğimiz ilk hatıra
Muazzez Üstad’ımızın sadık ve sıddık hizmetkârı Zübeyir Gündüzalp Ağabeyden ilk işittiğimiz hatıra şuydu:
Üstad’ımız Bediüzzaman Said Nursî Hazretlerinin zaman zaman Nur’un erkânı olan ağabeylere şu Nur’un Kur’anî meslek ve meşrebi noktasında çok ehemmiyetli dersi verdiklerini naklediyorlardı:
“Şah-ı Geylânî, İmam-ı Rabbanî gibi zatlar da gelseler, ‘Said, sen bu tarzda devam edersen şu birkaç biçareden başka şakirdin olmayacak; hem aç kalacaksın, hapis yatacaksın. Fakat tarzını şöyle bir parça değiştirsen -yani siyasetvari veya tasavvufvari- bütün memleket senin şakirdin olacak, hatta başbakan ve reis-i cumhur da sana şakirt olup, gelip elini öpecekler’ deseler ben bu tarzımı bırakmayacağım’ buyuruyorlardı.
“Üstad’ımız bazen ders verdikten sonra bizi imtihan ederlerdi: ‘Bana bir şeyler olsa desem ki: ‘Kardeşim! Biz şimdiye kadar bu tarzda gittik, fakat ben yanılmışım! Bundan sonra şöyle bir tarzda gideceğiz.’ Biz derdik: ‘Üstad’ım, biz size hürmet ederiz, elinizi öperiz; fakat Risale-i Nur, serapa delil ve burhandır ve Kur’anîdir. Biz Risale-i Nur’dan ve tarzından vazgeçmeyeceğiz.’”
Yine Zübeyir Ağabeyden naklen: “Üstad’ımız şiddetli bir ders verdiği zaman bakarız halimizde o derse bizi muhatap etmeye sebep bir yanlışlık var mı? Halde yoksa maziye döneriz; geçmişte de yoksa istikbalde başımıza gelecek bir halin dersidir, ikazıdır.”
Dava adamı, davasını bazen bir cümlede ifade eder. Bu neviden ders ve sözler Üstad’ımızın hayatında ve Risale-i Nur Külliyatında pek çok vardır. Fikrine fazla güvenen bazı zatlar vardır. Birisi bir gün bizzat Üstad’ımıza: “Üstad’ım! Daha geniş çalışmamız lâzım” diye bir nevi itirazda bulunuyor. Üstad’ımız ise yanında bulunan Nur erkânı ağabeylere bedi’ mürebbiliği itibarıyla bazen şiddet kullandığı halde Zübeyir Ağabeyin ifadeleriyle, bazen vartaya düşen bir talebeyi kurtarmak için o Aziz Üstad, o talebenin karşısında “Evlâdım! Yavrum!” diyerek iknaya çalışırken âdeta tezellül haline girerlerdi
O esnada Fırıncı Ağabey geliyor. Üstad’ımız, Fırıncı Ağabeye dönerek: ‘Kardaşım Fırıncı! Seni hakem tutuyorum. Ben diyorum ki, bu hizmet Risale-i Nur’un neşri medrese-i Nuriyelerle olacak. Bunlar başka tarzlar arıyorlar; sen ne dersin?”
Hatta merhum Zübeyir Ağabey son zamanlarında, “Mesleğimiz cihad-ı manevî olduğuna dair bahisler Hizmet Rehberi’ne az girmiş. Siz Külliyat’tan bu mevzuda bir tahşiye yapın” diye tavsiye etmişlerdi.
Altı bin sayfa Külliyat’ta üç bin küsur sayfada iman hakikatlerini, marifetullahı ve muhabbetullahı ders verirlerken üç bin sayfaya yakın, tarihçe, lâhika ve müdafaatında mahza Kur’anî olan meslek ve meşrebini ders vermişlerdir. Necip ve Mualla Üstad’ımızın Kur’anî olan meslek meşrebine dair bütün tahşidatları bu “cihad-ı manevî” üzerinedir.
Ahir zamanda gelecek zatın üç vazifesi mevzuunda; birinci vazife doğrudan doğruya bu “cihad-ı manevî” mesleğidir ve yüz sene sonra gelecek o zat dahi şimdi gelse siyaset âlemindeki vaziyetinden feragat edecek ve iman hizmetini esas yapacağına dair lâhikalarda çok bahisler var. Diğer iki vazife ise, netice olarak mütalâa ediliyor. Allah’ın vazifesidir, deniliyor ve kader programına havale edilip zamana bırakılıyor.
Hatta Mustafa Sungur Ağabeyimizin bu meyanda hatıraları var. Mealen: “Üstad’ımız bir gün ‘Zübeyir, Sungur, Hüsrev, Nur’dan yükselen üç sütundur’ buyurdular. O anda benim aklıma geldi ki, Hüsrev Ağabeyin hizmeti Isparta’ya bakıyor; Zübeyir Ağabeyin İstanbul’a… Üstad beni de daha ziyade Ankara’ya gönderirdi. O anda Ankara’daki hizmet muhitinde olma arzusu bende uyandı.
“Hizmette en mühim bir husus, Üstad’ın emir ve işlerine kendi aklını karıştırmamaktır. Bir gün Üstad Hazretleri, yazdığı bir dilekçeyi bana verdi ve ‘Git bunu kaymakama ver’ dedi. Şimdi ben aklımı ve mantığımı karıştırsam şöyle düşünmem lazım:
“‘Kaymakam bu saatte yatıyordur, yarın nasıl olsa dairesine gelecek, ben de erkenden getirip dilekçeyi veririm...’
“Halbuki Üstad’ımızın emirlerine akıl ve mantık karıştırılmamalı. Ben dilekçeyi aldım ve hemen kaymakama gittim. Adam kapıyı açar açmaz bin bir küfür ve hakaretler savurmaya başladı. Ben Üstad’ın emrini yerine getirmek için sükûnetle bekledim ve ‘Bu, Üstad’ımızın dilekçesidir’ dedim, uzattım. Adam, ‘Neyse haydi ver’ dedi ve dilekçeyi aldı. Meğer sonradan anlaşıldı ki adam ertesi gün izne ayrılacakmış...”
“Bediüzzaman, yeryüzünde üç cemaatin üstadıdır”
“Bir zata soruyorlar: ‘Bediüzzaman Hazretleri hakkında ne diyorsunuz?’ O ehl-i ilim muhterem zat: ‘Kardeşim! Bediüzzaman Said Nursî Hazretleri, yeryüzünde üç cemaatin üstadıdır. Bir: Risale-i Nur’dan iman-ı tahkiki, marifetullah, muhabbetullah dersleri alarak bu memleketi, sonra âlem-i İslâm’ı, hatta şimdi küre-i arzı bir mekteb-i Kur’anî ve imanî hükmüne getiren cemaatin üstadıdır. İki: Mü’minler mabeyninde imanî uhuvveti tesis etmesiyle âlem-i İslâm’ın Üstad’ıdır. Ve yeryüzünde muvahhidin cemaatinin üstadıdır. Risale-i Nur’un has dairesinde ve sıhhatli ve şifabahş hanesinde siyaseti terk ve geniş daireyi medar-ı nazar etmemesi, bütün cereyanların fevkinde bir keyfiyete ulaşmasının sırrını taşıyor.’”
“Biz derslerde ya Risale-i Nur okuruz, ya Üstad ve Risale-i Nurlardan bahsederiz veya havadis-i Nuriyelerden anlatırız. Bunun dışında her türlü müspet ve menfî günlük siyasî içtimaî meselelerden bahsetmek sadakatsizliktir, bid’attir.”
Bir kardeşimiz bir gün heyecanla geldi, ortada bir mesele varmış gibi, Zübeyir Ağabeye, “Ben şahidim, Üstad gazeteleri size okutuyordu!” deyince, ben ömrümde Zübeyir Ağabeyin o kadar hiddetlendiğini görmemiştim. “Otur kardeşim!” dedi. Bana “Sen de otur, yaz bunları!” dedi. “Evet kardeşim, Üstad gazeteleri bana okutuyordu; fakat ben Risale-i Nur okuduktan sonra bir tek yazı, makale, gazeteyi istifade niyetiyle okumamışım. Nerede bir iğne, bir çuvaldız, bir plân, bir taarruz var, onu anlamak için okurum.”
Çocuk terbiyesine çok önem verirdi
Zübeyir Ağabey çocuk terbiyesine çok önem verirdi. Şu sözler ona ait:
Nur Risalelerinin müellifi, Bediüzzaman Said Nursi Hazretleri’dir. Bu Zât-ı nuranî, büyük bir insan-ı kâmil, dâhi bir İslâm müellifidir. Misli benzeri pek ender olan namdar bir İslâm mütefekkiridir. Şarkî Anadolu afakında parlayan bir ateşpare-i zekadır. Envar-ı Kur’aniyenin fem-i mübareklerinden fışkırdığı bir hazine-i ulûmdur. Fart-ı zeka ve hafızaya malik ve meşhur olan bir nadire-i hilkattir. Harika bir iradeye, ruhî bir kuvve-i kudsiyeye, Kur’an-ı Hakim’in feyz-i dersiyle, Resûl-i Ekrem’in (a.s.m.) talimiyle, âdeta fevkalbeşer diyebileceğimiz bir ikna, bir irşad, tenvir ve teshir kudretine mazhar bir mana adamı, bir muallim-i ekber ve bir hatib-i umumîdir.
Evet, O Bediüzzaman ki; tek başıyla dünya dinsizliğine meydan okuyan, harikulade bir iman kuvvetinin timsalidir. Evet, O Bediüzzaman ki; Peygamber-i Zişanımız, İki Cihan Serveri Resûl-i Ekrem’in (a.s.m.) bu asırda ef’al, ahval ve akvaliyle, eserleri, ilim ve hizmetiyle, bir varis-i peygamberî olduğu aşikâr bir sûrette görünen bir Zâttır. Bediüzzaman ki; din düşmanları, gaddar zalimlerin karşısında iman ve İslâmiyet’i, emsalsiz bir celadet, şecaat ve şehametle müdafaa eden, cihad-ı mukaddesenin serdarlığını ifa etmiş bulunan bir mücahid-i ekberdir. Bediüzzaman ki; Yüce Peygamberimiz Resûl-i Ekrem’in (a.s.m.) senasına mazhar Türk Milletinin ve millet-i İslâm’ın medar-ı iftiharıdır. Nesilden nesile intikal eden, Kur’anî hizmetiyle ve eserleriyle, Türk ve İslâm tarihini şan ve şereflerle donatan tarihî bir insan-ı ekmeldir. Bu asırda bir serdar-ı İslâm ve bir sertac-ı insandır. Bediüzzaman ki; bin seneden beri İslâmiyet’in bayraktarlığını yapan şanlı ve namlı milletimizin, Nur Risaleleri’yle münevver bir önderidir, en mütekâmil, en mutemet ve mustakim bir mürşiddir. Bu hakikat, İslâm ordusunun sevgi, hürmet ve tâzimle kalbinde yaşattığı nuranî bir varlıktır. Eserleriyle, milyonlarca mü’minin gönlünde yüksek bir mevki ihraz etmiş bulunan müessir bir Mürşid-i Âzam’dır. Bediüzzaman ki; yüz binlerce bu mübarek vatan evladının okuduğu Nur Risaleleri’nin ilmî kuvvet ve rüchaniyetiyle, eserleri en çok okunan ve cihanpesendane bir revaca nail olan bir İslâm müellifidir. Bütün varlık halitası Kur’an’ın nuruyla nurlanmış, kalbi İslâmî cevherlerle donanmış, dimağı, Kur’anî ve ledunnî ilimlerle tenvir edilmiş, manevî mevcudiyeti iman ve Kur’an hakikatleriyle teçhiz edilmiş bir ilim, irfan ve iman timsalidir.
Bediüzzaman ki; bütün maddî kuvvet ve imkânlara sahip olan zalim din düşmanlarının İslâmiyet’i yok etmek icraatları karşısında harikulade bir iman kudret ve şehametiyle şahlanarak, cihad-ı mukaddes bayrağını açan manevî bir kahraman-ı âzamdır. Din düşmanlarını mağlubiyet vadilerine, hezimet gayyalarına yuvarlayan bir esedullah, bir seyfullah ve bir saykal-ı İslâmiyet’tir. O Bediüzzaman ki; deniz gibi engin ve zengin bir ilimle manevî servetlerin şahikasına yükselmiş hikmetfeşan bir hakîm-i İslâm ve beliğ bir bediü’l-beyandır. Bediüzzaman ki; manevî, hikemî, irfanî, gül-ü Muhammdî (a.s.m.) ile dolu bir gülistanda Kur’anî hakikatleri terennüm eden bir bülbül-ü şeydadır. Ruhları teshir ve maneviyatı tehyiç eden ezvak-ı tayyibeyi müheyyiç kılan, akl-ı selimi zenginleştiren, kelâm-ı İlâhiyi füsunkâr nağmeler ile ilân eden, güzeller güzeli, güzelim, şakrak bir andelib-i yektadır. En azgın ölümler ona zincir vuramamıştır. O, volkanlar gibi coşkundur. Âdeta yalçın kayalardan örülen şahikalardan aşmıştır. Onun eğilmeyen dağlar gibi dik başı, mahvolmak hengamında bile dinsizlere serfüru etmemiştir. Gül yüzlü melekler gibi rikkatle gülümser. Kar kış dememiş, üzülüp acı duyup yeise düşmemiştir. Güneş sönse, ay batsa, gökler yıkılıp çökse, en sarp uçurumlar civarını sarsa, o dâvâsından ve mücahede-i diniyesinden dönmeyecek bir yaradılışta idi. Ruhunda imanla yanan meş’ale sönmemiş ve söndürülememiştir. Kalbinde yanardağ gibi haşmet ve azamet saçan mukaddes bir iman vardı. Üstad Bediüzzaman Said Nursi, tarihte misli görülmemiş işkence ve zulmün envaına giriftar edilmiştir. Barbarca ve hunharca muameleler yapılmıştır. Başlı başına birer facia olan gaddarane işkenceler içinde bırakılmıştır. Vahşi bir kavmin dahi yapamayacağı gayet vahşiyane icraatlar yapılmış, imanî hizmetinin önüne geçilmeye ve durdurulmasına çabalanmıştır. Onun öz vatanındaki esaret hayatı acı hakikatlerle doludur. Bediüzzaman Said Nursi Hazretleri, cihad-ı ekber-i diniyenin pişdarı, rehberi ve öncüsüdür. Bediüzzaman Said Nursi Hazretleri’nin dinsizlere karşı kahramanca mücadelesi, zalimlerin taarruzlarına karşı göğüs germesi, işkence ve zulme karşı sabır ve metaneti, imanı kuvvetleştirmek ve kökleştirmek kuvvetini kendine bahşeden, yine ondaki iman kuvveti olmuştur.
Cenab-ı Hak, Üstad'ım Bediüzzaman Said Nursi Hazretleri’ni ender ve camii bir ayine ve küllî ve daimî bir ubûdiyeti eda edecek ulvî bir mahiyette yaratmıştır. Harikulade bir şecaat, cesaret ve fedakârlık seciye-i âliyesine mazhar kılmıştır. Nazirsiz bir akıl ve farlı zekâ, bahr-i umman misillü bir ilim ve irfan ihda eylemiştir. Üstadım Bediüzzaman Said Nursi Hazretleri, hayat-ı içtimaiye-i beşeriye semasının güneşleri, ayları, yıldızları olan enbiya ve evliyanın bu asırda ümmet-i Muhammed’in ve beşerin imdadına gönderilen, yekta bir varis-i Nebevî ve ferd-i ferit makamında bir serdar-ı velidir. Buna 90 senelik harikulade ilmi, manevi şahsiyeti, Nur Risaleleri’yle hayat-ı içtimaiye-i beşeriyedeki gayet müessir ve müdavim hizmet-i Kur’aniye ve imaniyesi vukuat halinde bir şahid-i sadıktır. O, parlak ve cevval bir zekâya malikti. Hazret-i Şah-ı Ekber Bediüzzaman Said Nursi, bir halaskâr-ı İslâm’dır.
Prof.Dr.Ayhan Songar: Meşhur Redouse İngilizce-Türkçe lügatinin 1890 yılında yapılan baskısının önsözünde, o zamanki konuşulan Türkçde vasati 100 bin kelimesi bulunduğu kayıtlıdır.Yine aynı tarihte ingilizcenin de 100 bin kelimesi vardır. Türkçe soykırımı hakkında ne demişlerdi?.
Prof.Dr.Ayhan Songar: Bu sebeple lügatin nâşiri, İngilizce ve Türkçe, dünyanın en zengin iki dili olduğunu söylüyor ve bu dillerin lügatini basmaktan şeref duyduğunu yazıyor.O tarihten bugüne kadar bir asır geçti ve bugün için elimizde, konuşulan Türkçenin 10 bin kelimesi kalmıştır.İngilizcenin kelime hazinesi ise bir milyona yükselmiştir. Türkçe soykırımı hakkında ne demişlerdi?
Prof.Dr.Necmettin Hacıeminoğlu: Türk dilinin sadeleşmesi hareketi, tam bir kültür ihtilali şekline dönüşmesi 1960 yılından başladı. Devlet organlarının böyle bir kültür yıkımına öncülük etmeleri, Türkçenin çöküşünü büsbütün hızlandırmıştır.Eğer müslümanlar , bu gidişin karşısına dikilmezlerse, en geç bir nesil sonra Türkiye'de Türk dili ile yazılmış ilim , fikir, sanat eserine rastlamak mümkün olmayacaktır.
Müellif: MUSTAFA FAYDA VI. Hz. PEYGAMBER DEVRİ KRONOLOJİSİ Mekke Dönemi 569 Hz. Muhammed’in doğumu Bu konuda iki güçlü rivayet bulunmaktadır ve bu tabloda bunların ilki esas alınmıştır: - Hicretten önce 12 Rebîülevvel 53 (17 Haziran 569) Pazartesi - Hicretten önce 9 Rebîülevvel 51 (20 Nisan 571) Pazartesi Kaynaklarda hicretten önceki bazı olaylar Hz. Peygamber’in yaşına göre tarihlendirildiğinden, bu olaylarla ilgili milâdî tarihlerin de esas alınan doğum yılına göre değişebileceği dikkate alınmalıdır.
Sütannesi Halîme’ye verilmesi. 574 Sütannesi tarafından Mekke’ye getirilerek annesi Âmine’ye teslim edilmesi. 575 Annesi Âmine’nin Ebvâ’da vefatı üzerine dadısı Ümmü Eymen tarafından Mekke’ye getirilip dedesi Abdülmuttalib’e teslim edilmesi. 577 Dedesi Abdülmuttalib’in vefatıyla amcası Ebû Tâlib’e emanet edilmesi. 578 Amcası Ebû Tâlib ile yaptığı Suriye seyahati. 589 [?] Ficâr savaşına katılması. [?] Hilfü’l-fudûl Antlaşması’na katılması. 594 Hz. Hatice’ye ait ticaret kervanının başında Busrâ şehrine gitmesi.
Hatice ile evlenmesi. 605 Kureyş’in Kâbe’yi tamiri sırasında Hacerülesved’in yerine konulması hususunda hakemlik yapması. 610 Hira mağarasında ilk vahyi alması; Alak sûresinin ilk beş âyetinin nüzûlü (27 [?] Ramazan). 613 Açık davetle emrolunması üzerine yakın akrabasını İslâm’a davet etmesi. 614 Müşriklerin zayıf müslümanlara eziyet etmeye başlaması. 615 Habeşistan’a ilk hicret. 616 Habeşistan’a ikinci hicret.
Hz. Hamza’nın müslüman olması.
Hz. Ömer’in müslüman olması; Hz. Peygamber’in ve müslümanların Dârülerkam’dan çıkmaları.
Hâşimoğulları ve Muttaliboğulları’nın Hz. Peygamber’i korumak amacıyla Ebû Tâlib mahallesinde toplanması ve müşriklerin bunlara karşı sosyal ve ekonomik boykot uygulamaya başlaması. 619 Boykotun sona ermesi. 620 Ebû Tâlib’in ve Hz. Hatice’nin vefatı (hüzün yılı).
Hz. Peygamber’in Sevde bint Zem‘a ile evlenmesi (Ramazan).
Zeyd b. Hârise ile Tâif’e gitmesi ve Mut‘im b. Adî’nin himayesinde Mekke’ye dönmesi (Şevval).
Hac mevsiminde Medineli Hazrec kabilesinden bir grubun Akabe’de Hz. Peygamber’le görüşüp müslüman olması (Zilhicce). 621 İsrâ ve mi‘rac hadisesi, beş vakit namazın farz kılınması (27 Receb).
Birinci Akabe Biatı ve Hz. Peygamber’in İslâmiyet’i öğretmesi için Mus‘ab b. Umeyr’i Medine’ye göndermesi (Zilhicce).
Medine Dönemi 1/622 Müslümanların İkinci Akabe Biatı’ndan sonra Medine’ye hicret etmeye başlaması (Muharrem/Temmuz).
Müşriklerin Dârünnedve’de toplanıp Hz. Peygamber’i öldürmeye karar vermesi (26 Safer / 9 Eylül).
Hz. Peygamber’in Ebû Bekir’le birlikte hicreti ve Sevr mağarasına sığınmaları (26 Safer / 9 Eylül).
Sevr mağarasından Medine’ye doğru yola çıkmaları (1 Rebîülevvel / 13 Eylül).
Kubâ’ya varış (8 Rebîülevvel / 20 Eylül).
Kubâ Mescidi’nin inşası.
Hz. Peygamber’in Kubâ’dan ayrılması ve Rânûnâ vadisinde ilk cuma namazını kıldırması; aynı gün Medine’ye ulaşması ve Ebû Eyyûb el-Ensârî’nin evine yerleşmesi (12 Rebîülevvel / 24 Eylül).
Muhammed b. Mesleme’nin I. Zülkassa Seriyyesi (Rebîülâhir/Ağustos).
Ebû Ubeyde b. Cerrâh’ın II. Zülkassa Seriyyesi (Rebîülâhir sonu / Eylül ortaları).
Zeyd b. Hârise’nin Cemûm Seriyyesi (Rebîülâhir/Eylül).
Zeyd b. Hârise’nin Îs Seriyyesi (Cemâziyelevvel/Eylül-Ekim).
Zeyd b. Hârise’nin Taref Seriyyesi (Cemâziyelâhir/Ekim-Kasım).
Zeyd b. Hârise’nin Vâdilkurâ Seriyyesi (Receb/Kasım-Aralık). 6/628 Hz. Peygamber’in Abdurrahman b. Avf’ı Dûmetülcendel’e göndermesi (Şâban 6 / Aralık 627 - Ocak 628).
Zeyd b. Hârise’nin Medyen Seriyyesi (Şâban 6 / Aralık 627 - Ocak 628).
Hz. Ali’nin Fedek Seriyyesi (Şâban 6 / Aralık 627 - Ocak 628).
Zeyd b. Hârise’nin II. Vâdilkurâ Seriyyesi (Ramazan/Ocak-Şubat).
Abdullah b. Revâha’nın Hayber’e keşif amaçlı seriyyesi (Ramazan/Şubat).
Medine’de kuraklık yaşanması ve Hz. Peygamber’in yağmur duası yapması.
Kürz b. Câbir el-Fihrî’nin Zülcedr (Becîle) Seriyyesi (Şevval/Şubat).
Abdullah b. Revâha’nın Useyr b. Zârim Seriyyesi (Şevval/Şubat-Mart).
Güneş tutulması ve Hz. Peygamber’in küsûf namazı kılması (Şevval sonu / Mart ortaları).
Umre Seferi (Zilkade/Mart).
Hz. Peygamber’in, annesi Âmine’nin Ebvâ’daki kabrini ziyaret etmesi.
Hudeybiye’de Kureyş’e elçi olarak gönderilen Hz. Osman’ın Mekke’de alıkonulması üzerine Bey‘atürrıdvân’ın yapılması (Zilkade/Mart-Nisan).
Hudeybiye Antlaşması (Zilkade/Mart-Nisan).
Feth sûresinin nâzil olması.
Benî Huzâa, Benî Eslem ve Benî Huşenî heyetlerinin Medine’ye gelip müslüman olması
7/628 Hz. Peygamber’in, Bizans ve Sâsânî imparatorları başta olmak üzere civar ülke yöneticilerine ve kabile reislerine elçiler ve İslâm’a davet mektupları göndermesi (Muharrem/Mayıs).
Habeş Necâşisi Ashame’nin müslüman olması.
Mısır mukavkısının çeşitli hediyelerle birlikte Mâriye’yi Hz. Peygamber’e göndermesi.
Ebü’l-Âs’ın müslüman olup Hz. Peygamber’in kızı Zeyneb ile yeniden evlenmesi (Muharrem/Mayıs).
Zeyd b. Hârise’nin Hismâ (Benî Cüzâm) Seriyyesi.
Hayber Seferi (Muharrem-Safer/Mayıs-Haziran).
Zeyneb bint Hâris’in Hz. Peygamber’i zehirleme teşebbüsü.
Hz. Peygamber’in Safiyye bint Huyey ile evlenmesi.
Benî Eş‘ar’dan bir heyetin Hayber’de Hz. Peygamber’e gelip biat etmesi.
Hz. Peygamber’in sütannesi Süveybe’nin vefatı.
Yemen Valisi Bâzân’ın müslüman olması (Cemâziyelevvel/Eylül).
Vâdilkurâ Gazvesi (Cemâziyelâhir/Ekim).
Teymâ yahudileriyle antlaşma yapılması.
Hz. Ömer’in Türebe Seriyyesi (Şâban/Aralık).
Hz. Ebû Bekir’in Necid Seriyyesi (Şâban/Aralık).
Beşîr b. Sa‘d’ın Fedek Seriyyesi (Şâban/Aralık). 7/629 Gālib b. Abdullah’ın Meyfaa Seriyyesi (Ramazan/Ocak).
Beşîr b. Sa‘d’ın Cinâb Seriyyesi (Şevval/Şubat).
Umretü’l-kazâ (Zilkade/Mart).
Hz. Peygamber’in Ümmü Habîbe bint Ebû Süfyân ile evlenmesi.
Hz. Peygamber’in Meymûne bint Hâris ile evlenmesi (Zilkade/Mart).
Ahrem b. Ebü’l-Avcâ’nın Benî Süleym Seriyyesi (Zilhicce/Nisan). 8/629 Hâlid b. Velîd, Amr b. Âs ve Osman b. Talha’nın müslüman olması (1 Safer / 31 Mayıs).
Gālib b. Abdullah’ın Kedîd Seferi (Safer/Haziran).
Gālib b. Abdullah’ın Mürre Seriyyesi (Safer/Haziran).
Hz. Peygamber’in kızı Zeyneb’in vefatı (Safer sonu / Haziran sonları).
Kâ‘b b. Umeyr’in Zâtüatlâh Seriyyesi (Rebîülevvel/Temmuz).
Şücâ‘ b. Vehb’in Siy Seriyyesi (Rebîülevvel/Temmuz).
Mûte Savaşı (Cemâziyelevvel/Eylül).
Amr b. Âs’ın Zâtüsselâsil Seriyyesi (Cemâziyelâhir/Ekim).
Ebû Ubeyde b. Cerrâh’ın Sîfülbahr Seriyyesi (Receb/Kasım).
Ebû Katâde’nin Hadıra Seriyyesi (Şâban/Aralık).
Benî Süleym ve Benî Gıfâr kabilelerinin müslüman olması ve Hâlid b. Velîd kumandasında Mekke fethine katılması.
Kureyşli müşriklerin Hudeybiye Antlaşması’nı ihlâl etmesi üzerine Ebû Süfyân’ın barışın devamını sağlama girişiminde bulunması. 8/630 Batn-ı İdam Seriyyesi (Ramazan/Ocak).
Hz. Peygamber’in Mekke fethi için yola çıkması (13 Ramazan / 4 Ocak).
Mekke’nin fethi (20 Ramazan / 11 Ocak).
Benî Mahzûm kabilesinin müslüman olması.
Hişâm b. Âs’ın Yelemlem tarafına, Hâlid b. Saîd’in Urene tarafına, Hâlid b. Velîd’in Nahle’deki Uzzâ putunu, Sa‘d b. Zeyd el-Eşhelî’nin Müşellel’deki Menât putunu, Amr b. Âs’ın Benî Hüzeyl’in Ruhât’taki Süvâ‘ putunu, Tufeyl b. Amr ed-Devsî’nin Amr b. Hümeme’nin Zülkeffeyn putunu yıkmaya gönderilmesi (Ramazan/Ocak).
Huneyn Gazvesi (11 Şevval / 1 Şubat).
Hâlid b. Velîd’in Benî Cezîme’yi İslâm’a davet seriyyesi (Şevval/Şubat).
Tâif Gazvesi (Şevval/Şubat).
Hz. Peygamber’in Ci‘râne’de Huneyn ganimetlerini taksim etmesi (Zilkade/Şubat).
Hz. Peygamber’in, yanlarından ayrıldıktan sonra ilk defa sütkızkardeşi Şeymâ ile görüşmesi.
Hz. Peygamber’in umre yapması (19 Zilkade / 10 Mart).
Kays b. Sa‘d b. Ubâde’nin Sudâ’ Seriyyesi kumandanı olarak tayini ve bu kabileden bir heyetin Medine’ye gelip Müslümanlığı kabul etmesi üzerine seriyyeden vazgeçilmesi (Zilkade/Mart).
Amr b. Âs’ın Uman yöneticileri Ceyfer ve Abd b. Cülendâ kardeşlere elçi olarak gönderilmesi (Zilkade/Mart).
Alâ b. Hadramî’nin Ebû Hüreyre ile birlikte Bahreyn yöneticisi Münzir b. Sâvâ’ya elçi olarak gönderilmesi.
Hz. Peygamber’in oğlu İbrâhim’in doğumu (Zilhicce/Mart-Nisan).
Benî Sa‘lebe, Benî Sudâ’, Benî Bâhile, Benî Sümâle, Benî Cerm, Ehâbîş, Benî Ak ve Benî Hüzeyl heyetlerinin Medine’ye gelip müslüman olması
9/630 Hz. Peygamber’in bazı şehir ve kabilelere zekât âmilleri göndermesi (Muharrem/Mayıs).
Abbâd b. Bişr’in Benî Süleym ve Benî Müzeyne’ye, Râfi‘ b. Mekîs el-Cühenî’nin Benî Cüheyne’ye, Dahhâk b. Süfyân el-Kilâbî’nin Benî Kilâb’a, Büsr b. Süfyân el-Kâ‘bî’nin Benî Kâ‘b’a, Abdullah İbnü’l-Lütbiyye el-Ezdî’nin Benî Zübyân’a, Mâlik b. Nüveyre’nin Benî Hanzale b. Mâlik’e, Amr b. Âs’ın Fezâre’ye, Velîd b. Ukbe’nin Benî Mustaliḳ’a zekât toplamak için gönderilmesi.
Uyeyne b. Hısn’ın Benî Temîm Seriyyesi ve Benî Temîm kabilesinin Medine’ye gelip müslüman olması (Muharrem/Mayıs).
Benî Esed’den bir heyetin Medine’ye gelip müslüman olması.
Benî Uzre’den bir heyetin Medine’ye gelip müslüman olması (Safer/Mayıs-Haziran).
Kutbe b. Âmir’in Benî Has‘am (Tebâle) Seriyyesi (Safer/Haziran).
Kuratâ Seriyyesi (Rebîülevvel/Haziran).
Alkame b. Mücezziz kumandasında ilk deniz seferinin düzenlenmesi (Rebîülâhir/Temmuz-Ağustos).
Hz. Ali’nin Tay kabilesinin putu Füls’ü tahrip etmesi.
Ukkâşe b. Mihsan’ın Benî Belî ve Benî Uzre’ye karşı Cinâb Seriyyesi.
Hz. Peygamber’in, Habeş Necâşîsi Ashame’nin vefatını haber verip gıyabî cenaze namazını kıldırması (Receb/Ekim).
Îlâ ve tahyîr hadisesi.
Tebük Gazvesi (Receb/Ekim).
Hâlid b. Velîd’in Dûmetülcendel reisi Ükeydir b. Abdülmelik’e karşı seriyyesi ve Hz. Peygamber’in Ükeydir ile antlaşma yapması.
Cerbâ, Ezruh, Maknâ, Eyle (Akabe) ve Tebük halkını temsilen heyetlerin Hz. Peygamber’e gelip barış yapması.
Hz. Peygamber’in, Tebük’ten Dihye b. Halîfe’yi Bizans İmparatoru Herakleios’a ikinci defa İslâm’a davet mektubuyla göndermesi.
Hz. Peygamber’in kızı Ümmü Külsûm’ün vefatı.
Benî Ukayl, Benî Kelb, Benî Kilâb, Benî Tücîb, Benî Gatafân, Benî Hanzale b. Mâlik, Benî Kudâa, Belî ve Benî Behrâ’dan heyetlerin Medine’ye gelip müslüman olması.
Hıristiyan Benî Tağlib’in Medine’ye gelip antlaşma yapması.
Kâ‘b b. Züheyr’in müslüman olması ve Hz. Peygamber’in hırkasını ona hediye etmesi.
Benî Sa‘d b. Bekir kabilesinin Dımâm b. Sa‘lebe’yi elçi olarak Medine’ye göndermesi ve müslüman olması.
Benî Cüzâm heyetinin Medine’ye gelip müslüman olması.
Hz. Peygamber’in münafıklara ait Mescid-i Dırâr’ı yıktırması.
Himyer krallarının İslâm’a davet edilmesi ve Müslümanlığı benimsemeleri.
Benî Hemdân, Benî Fezâre, Benî Mürre ve Tâif’teki Benî Sakīf’ten heyetlerin Medine’ye gelip müslüman olması.
Hz. Peygamber’in Ebû Süfyân ile Mugīre b. Şu‘be’yi Lât putunu kırmaya göndermesi. 9/631 Münafıkların reisi Abdullah b. Übeyy’in ölümü (Zilkade/Şubat).
Haccın farz kılınması.
Hz. Ebû Bekir’in emîr-i hac tayin edilmesi (Zilhicce/Mart).
Tevbe sûresinin hükümlerini bildirmek üzere Hz. Ali’nin Mekke’ye gönderilmesi (Zilhicce/Mart).
Benî Sa‘dü Hüzeym’den bir heyetin Medine’ye gelip müslüman olması (Zilhicce/Mart-Nisan).
Necran hıristiyanlarından bir heyetin Medine’ye gelmesi ve Hz. Peygamber’le mübâhele yapmayı reddedip antlaşmaya varması (Zilhicce/Nisan).
10/631 Hâlid b. Velîd’in Necran Seriyyesi ve Benî Hâris’ten bir heyetin Medine’ye gelip müslüman olması (Rebîülâhir/Temmuz).
Benî Havlân’dan bir heyetin Medine’ye gelip müslüman olması (Şâban/Kasım).
Hz. Ali’nin Yemen Seriyyesi ve Benî Mezhic’in müslüman olması (Ramazan/Aralık).
Benî Gāmid, Benî Gassân, Benî Becîle’den heyetlerin Medine’ye gelip müslüman olması.
Cerîr b. Abdullah’ın Zülhalesa putunu ve mâbedini yıkmaya gönderilmesi.
Hz. Peygamber’in Kur’ân-ı Kerîm’i Cebrâil’e iki defa arzetmesi ve yirmi gün itikâfta kalması (Ramazan/Aralık).
Benî Ezd, Ebnâ, Benî Tay, Benî Âmir b. Sa‘saa, Benî Kinde, Benî Rehaviyyîn, Benî Gāfiḳ, Benî Mehre, Benî Hanîfe, Benî Ans, Benî Murâd, Benî Abdülkays, Benî Hilâl, Benî Ruhâ ve Benî Zübeyde’den heyetlerin Medine’ye gelip müslüman olması.
Müseylime’nin peygamberlik iddiasında bulunması. 10/632 Hz. Peygamber’in oğlu İbrâhim’in vefatı (29 Şevval / 28 Ocak).
Benî Selâmân’dan bir heyetin Medine’ye gelip müslüman olması.
Vedâ haccı için Hz. Peygamber’in Medine’den ayrılışı (26 Zilkade / 23 Şubat).
Vedâ hutbesi (9 Zilhicce / 7 Mart).
Vedâ tavafı (14 Zilhicce / 12 Mart Perşembe).
Benî Muhârib’den bir heyetin Medine’ye gelip müslüman olması (Zilhicce/Mart).
Yemen Valisi Bâzân’ın vefatı; Hz. Peygamber’in Yemen’e on bir vali tayin etmesi.
Nasr sûresinin nâzil olması (Zilhicce/Mart).
Hz. Peygamber’in câriyesi (hanımı) Reyhâne bint Şem‘ûn’un vefatı. 11/632 Medine’ye en son gelen Benî Neha‘dan bir heyetin müslüman olması (15 Muharrem / 12 Nisan).
Üsâme b. Zeyd’in Suriye’ye gidecek orduya kumandan tayin edilmesi (Safer/Mayıs).
Hz. Peygamber’in şiddetli baş ağrısı ve hummaya yakalanması (27 Safer / 24 Mayıs Pazar).
2/19 Müellif: M. YAŞAR KANDEMİR II. ŞAHSİYETİ A) İsimleri. Hz. Peygamber kendine has beş adının bulunduğunu, bunların Muhammed, Ahmed, Mâhî, Hâşir ve Âkıb olduğunu, bu isimlerin daha önce kullanılmadığını söylemiştir (Buhârî, “Menâḳıb”, 17, “Tefsîr”, 61/1; Müslim, “Feżâʾil”, 124, 125, 126). Muhammed, Resûl-i Ekrem’in en çok bilinen adı olup “övgüye değer bütün güzellikleri ve iyilikleri kendinde toplayan kişi” anlamına gelmektedir. Kur’ân-ı Kerîm’de, “Muhammed ancak bir peygamberdir” (Âl-i İmrân 3/144); “Muhammed sizin erkeklerinizden hiçbirinin babası değildir” (el-Ahzâb 33/40); “Rableri tarafından hak olarak Muhammed’e indirilene inananların günahlarını Allah bağışlamıştır” (Muhammed 47/2); “Muhammed Allah’ın elçisidir” (el-Feth 48/29) meâlindeki âyetlerde geçen bu isim aynı zamanda kırk yedinci sûrenin adıdır. Hz. Peygamber’in en çok kullanılan ikinci ismi Ahmed’dir. Bu isim de “hamd” kökünden türemiş olup “Allah’ı herkesten daha iyi ve daha çok öven; herkesten daha çok övülen” mânalarına gelmektedir. Ahmed ismi Kur’ân-ı Kerîm’de bir yerde geçmekte ve burada, Hz. Îsâ’nın İsrâiloğulları’na kendisinden sonra gelecek Ahmed adındaki peygamberi müjdelediği belirtilmektedir (es-Saf 61/6). Yuhanna İncili’ndeki Parakletos kelimesiyle de bu adın kastedildiği ifade edilmektedir (bk. FARAKLİT). Mâhî ismi küfrün onun eliyle yok edileceğini, Hâşir kıyamet gününde insanların onun ardından giderek haşrolacağını, Âkıb da kendisinden sonra hiçbir peygamberin gelmeyeceğini bildirmektedir. Resûlullah’ın yine kendi isimlerinden olduğunu söylediği diğer adlar arasında “nebiyyü’l-melhame” (kendisi için savaşın meşrû kılındığı peygamber) (Müsned, IV, 395, 404), Mukaffî (son peygamber), “nebiyyü’t-tevbe” ve “nebiyyü’r-rahme” (tövbe etmeyi ve merhametli olmayı insanlara öğreten) (Müslim, “Feżâʾil”, 126) bulunmaktadır. Hadislerde Resûl-i Ekrem’in daha başka adlarından bahsedilmesi, yukarıdaki beş ismin sadece ona has olduğunu (Tecrid Tercemesi, IX, 252), öteki isimlerinin diğer peygamberlere de verilebildiğini göstermektedir. Hz. Peygamber’in yaygın adlarından biri de Mustafâ olup “seçilmiş” anlamında bir sıfattır. Bir hadiste, “Allah Teâlâ, İbrâhim’in çocuklarından İsmâil’i seçti; İsmâil’in çocuklarından Kinâneoğulları’nı, Kinâneoğulları’ndan Kureyş’i, Kureyş’ten Hâşimoğulları’nı ve Hâşimoğulları’ndan da beni seçti” (Müslim, “Feżâʾil”, 1; Tirmizî, “Menâḳıb”, 1); bir diğerinde, “Ben son peygamberim (âkıb), ben seçilmiş (mustafâ) nebîyim” (Müsned, VI, 25) denilmiştir. Kur’ân-ı Kerîm’de Resûl-i Ekrem için “müzekkir” (el-Gāşiye 88/21), “beşîr” (el-İsrâ 17/105; Fâtır 35/24), “şâhid, mübeşşir, nezîr, dâî ilallah, sirâc” (el-Ahzâb 33/45, 46) ve “rahmet” (el-Enbiyâ 21/107) gibi isimler de zikredilmektedir. Abdullah b. Selâm, Tevrat’ta Allah’ın ona verdiği adlardan birinin “mütevekkil” olduğunu söylemektedir (Dârimî, “Muḳaddime”, 2). Bu konuda müstakil eserler kaleme alınmış olup Hz. Peygamber’in 300’ü aşkın adı ve sıfatı hakkında bilgi verilmiştir.
Milletin selâmeti için herşey feda edilir düsturu zâlimcedir.(M.) 59:15.Mektup,3.Suâl. Bir Hazinenin Anahtarı Risale-i Nur Külliyatı Fihrist Ve İndeksi.sy.466.
Peygamberlerin mucizelerinin maddi ilimlere işâreti.(S.) 230-242:20.Söz, 2. makam;(H.Ş.) 39: Haşiye; (İ.İ.)256. Bir Hazinenin Anahtarı Risale-i Nur Külliyatı Fihrist Ve İndeksi.sy.469.
Ömer'in (r.a.) fitnelere set olacağını bildirmesi.(M.) 108:19.Mektup,6.işaret. Bir Hazinenin Anahtarı Risale-i Nur Külliyatı Fihrist Ve İndeksi.sy.472.
The Manifesto of Accuarcy, Love, Broherhood, and Solidarity: Hutbe-i Şamiye
Editorial
Hutbe-i Şamiye possesses the properties of a map seeking and showing the ways of the revival of Islamic societies which loose power, are left backwards vis-à-vis the West, and display their weaknesses through the “hopelessness” they have. To propose this work, which can also be described as a manifesto on the process of the revival of Islamic civilization, into the agenda of the Muslims, we gave place in our previous issue to the texts of the conference “Said Nursi’s Project of Islamic World: Hutbe-i Şamiye” held in Damascus by the Risale-i Nur Institute last March. In this issue, we keep on discussing the ideas in Hutbe-i Şamiye.
As a work drawing attention to the basic problems of the Islamic world and their ways of solution, Hutbe-i Şamiye analyzes the miserable situation of the Islamic societies from a number of aspects, diagnoses the illnesses which are accepted as the reasons of decline, and indicates the paths of treatment.
Said Nursi, who evaluates the weakening and decline of the Islamic world with respect to the West and goes beyond the classical approaches via separating himself from the thinkers who tried to take precautions regarding this issue, grounds his ideas through getting rid of the modernist constraints. Nursi, first of all, gets to the bottom of the diseases which left the Muslims in the darkness of the middle ages, and then he shows the ways of remedy via utilizing the pharmacy of Quran. This treatment method also offers the clues for a global peace which, starting from the Islamic societies, will cover all humankind.
Our writers, who discussed the illnesses of hopelessness, death of accuracy, loving enmity, being unfamiliar with the luminous ties connecting the believers to each other, despotism, and individualism in our previous issue, continue to talk about the ideas which will make Islamic societies advance and contribute to global peace, especially around the concepts of accuracy, love, and brotherhood in this issue. From this point of view, Hutbe-i Şamiye’s characteristic as being the manifesto of accuracy, love, brotherhood and solidarity comes into prominence.
While Bünyamin Duran tries to ground the importance of universal love for reaching global peace departing from the works of Bediüzzaman Said Nursi; Atilla Yargıcı deals with the thesis that possessing love for human beings is the recipe of societal diseases, and assesses this thesis from Risale-i Nur’s perspective. Sebahattin Yaşar, who, from a similar point of view, states that love is a formula which can solve the problems of not only the Islamic world, but also all humankind, mentions with examples that Said Nursi is suggesting a social treatment method which starts from the inner world of the person to confront the social diseases. Developing a critical approach to the modern perception of entity via a deeper analysis, Hakan Yalman emphasizes that a proper explanation of the being should contain the truth of nur-u Muhammedi (pbuh), and makes clear that the truth of “things” is love through an integrated ontological approach.
Cüneyt Gökçe, who examines brotherhood as one of the basic concepts mentioned in Hutbe-i Şamiye, emphasizes that the brotherhood of Islam is a connection of brotherhood, which totally depends on religious grounds, ties the hearts to each other via the bond of faith and derives from the principle of taqwa; and then he states the basic elements of the brotherhood of Islam. Musa Kazım Yılmaz, on the other hand, puts weight on the ways to overcome the problems of weaknesses in the brotherhood of faith, and draws attention to the concepts of agreement and sincerity.
Mustafa Said İşeri deals with the concept of accuracy in a broader view and points out that the spirit of the civilization of Quran, which bases on the principles of right, justice, virtue, assistance, hüda and brotherhood, is consisted of “accuracy.” Our writer studies in his work the truth of accuracy on the path to the revival of the civilization of Quran, and shows the characteristics of Risale-i Nur’s accurate disciples.
Nimet Demir’s article discusses the relationship among “individualism, counseling, and patriotism” departing from the sixth illness in Hutbe-i Şamiye which is described as “devotion of help to personal benefit.” The comprehensive work produced by Mustafa Akça deals with two of the theses in Said Nursi’s Hutbe-i Şamiye. One of them argues that, as the point of “progress” is concerned, Muslims should get rid of the present modernist structure and Europe which produces this structure. And secondly, explanations are made regarding the six illnesses mentioned in Hutbe-i Şamiye.
***
We witness a time period in which the good news given by Bediüzzaman a hundred years ago are being realized one by one. We hold a certain belief that the seeds of “hope” which were put under the soil by Hutbe-i Şamiye will flourish in the Islamic world, the climate of accuracy, love and brotherhood will cover all personalities, and an understanding of freedom which is adorned by right, justice, and virtue will spread. As we leave you with our issue, we hope to meet again in our next issue with the dossier of “Münazarat”.
Sıdk, Muhabbet, Kardeşlik ve Dayanışma Manifestosu: Hutbe-i Şamiye
Editör
Hutbe-i Şamiye; Batı karşısında zayıflayıp gerileyen, “ümitsizlik” halleri sergileyerek aczini izhar eden İslam toplumlarının yeniden ayağa kalkabilme imkanını arayan ve bunun yollarını gösteren bir yol haritası özelliğine sahiptir. İslam medeniyetini yeniden ihya sürecinde bir manifesto olarak da niteleyebileceğimiz bu eseri Müslümanların gündemine taşımak amacıyla Risale-i Nur Enstitüsü tarafından geçtiğimiz Mart ayında Şam’da gerçekleştirilen “Said Nursi’nin İslam Dünyası Tasavvuru: Hutbe-i Şamiye” konulu kongrenin metinlerine bir önceki sayımızda yer vermiştik. Bu sayımızda da Hutbe-i Şamiye’deki fikirleri tartışmaya devam ediyoruz.
İslam dünyasının temel problemlerine ve çözüm yollarına dikkat çeken Hutbe-i Şamiye, İslam toplumlarının içinde bulunduğu içler acısı durumu birçok yönüyle analiz etmekte ve gerileme sebebi olarak kabul edilen hastalıkları teşhis ederek tedavi yollarını göstermektedir.
İslam dünyasının Batı karşısında zayıflaması ve gerilemesini yorumlayan ve bu yolda tedbirler almaya çalışan düşünürlerden ayrılarak klasik yaklaşımların dışına çıkan Said Nursi, modernist baskılardan sıyrılarak düşüncesini temellendirir. Nursi, öncelikle Müslümanları orta çağ karanlıklarında bırakan hastalıkların özüne iner ve sonrasında Kur’an eczanesinden faydalanarak tedavi yollarını gösterir. Bu tedavi metodu, İslam toplumlarından başlayarak tüm insanlığı saracak küresel bir barışın ipuçlarını da sunmaktadır.
Bir önceki sayımızda Hutbe-i Şamiye’de zikredilen ümitsizlik, sıdkın ölmesi, adavete muhabbet, ehl-i imanı birbirine bağlayan nurani rabıtaları bilmemek, istibdat, ferdiyetçilik hastalıklarını tartışan yazarlarımız, bu sayıda da İslam toplumlarını terakki ettirecek ve küresel barışa katkı sağlayacak fikirleri, ağırlıklı olarak sıdk, sevgi ve kardeşlik kavramları etrafında tartışmaya devam ediyorlar. Bu yönüyle Hutbe-i Şamiye’nin sıdk, muhabbet, kardeşlik ve dayanışma manifestosu olma özelliği ön plana çıkıyor.
Bünyamin Duran, küresel barışa ulaşabilmek için evrensel sevginin önemini Bediüzzaman Said Nursi’nin eserlerinden yola çıkarak temellendirilmeye çalışırken, aynı bağlamda Atilla Yargıcı da insan sevgisinin toplumsal hastalıkların reçetesi olduğu tezini işliyor ve bu tezini Risale-i Nur perspektifinden değerlendiriyor. Benzer bir yaklaşımla sevginin yalnız İslam âleminin değil, bütün insanlığın problemlerini çözebilecek en etkili formül olduğunu ifade eden Sebahattin Yaşar, Said Nursi’nin sosyal hastalıklar karşısında kişinin kendi iç dünyasından başlayan bir sosyal tedavi metodu önerdiğini örnekleriyle aktarıyor. Daha derin bir analizle modern varlık algısına eleştirel bir yaklaşım getiren Hakan Yalman doğru bir varlık izahının içinde nur-u Muhammedi (a.s.m.) hakikatinin yer alması gerektiğini vurguluyor ve varlığa bütüncül ontolojik yaklaşımla eşyanın hakikatinin “muhabbet” olduğunu gözler önüne seriyor.
Hutbe-i Şamiye’de vurgulanan temel kavramlardan biri olan kardeşliği irdeleyen Cüneyt Gökçe, İslam kardeşliğinin bütünüyle akide temeline dayanan, gönülleri iman bağıyla sağlam bir şekilde birbirine bağlayan, takva esasından kaynaklanan bir kardeşlik bağı olduğunu vurguladıktan sonra İslam kardeşliğinin temel unsurlarını aktarıyor. İman kardeşliğinde görülen zafiyeti aşma yolları üzerinde duran Musa Kazım Yılmaz da ittifak ve ihlâs kavramlarına dikkat çekiyor. Geniş bir bakış açısıyla sıdk kavramını elen alan Mustafa Said İşeri; hak, adalet, fazilet, muavenet, hüda ve uhuvvet esaslarına dayanan Kur’an medeniyetinin ruhunu “sıdk”ın oluşturduğuna dikkat çekiyor. Yazarımız, çalışmasında Kur’an medeniyetinin ihyası yolunda sıdk hakikatini inceliyor ve Risale-i Nur’un sıddîk talebelerinin özelliklerini gözler önüne seriyor.
Nimet Demir’in çalışması Hutbe-i Şamiye’de altıncı hastalık olarak zikredilen “menfaat-ı şahsiyesine himmeti hasretmek” hastalığından yola çıkarak “ferdiyet, meşveret ve hamiyet” ilişkisini ele alıyor. Mustafa Akça’nın ortaya koyduğu kapsamlı çalışma ise Said Nursî’nin Hutbe-i Şamiye’nin içeriğinde ortaya koyduğu tezlerden ikisini ele alıyor. Birincisinde; Bediüzzaman’ın Müslümanların “terakki” noktasında mevcut modernist yapının ve bu yapıyı üreten Avrupa’nın psikolojik baskından kurtulma tezleri işleniyor. İkinci olarak da, Hutbe’nin içeriğinde bulunan altı hastalığa ilişkin açıklamalarda bulunuluyor.
Bediüzzaman’ın yüz yıl öncesinden verdiği müjdelerin bir bir gerçekleşmeye başladığı bir zaman dilimi içindeyiz. Hutbe-i Şamiye’de ekilen “ümit” tohumlarının İslam âleminde yeşereceğine, sıdk, muhabbet, kardeşlik ikliminin bütün benlikleri saracağına, hak, adalet ve faziletle bezenmiş bir hürriyet anlayışının yaygınlaşacağına inancımız tamdır. Sizleri dergimizle baş başa bırakırken gelecek sayımızda “Münazarat” dosyası ile karşınızda olmayı ümit ediyoruz.
Bediüzzaman’ın medeniyet anlayışı çeşitli alanlarda büyük sıkıntılarla karşı karşıya olan insanlık için huzura giden bir yol haritasını sunmaktadır. Bediüzzaman’ın Kuran Medeniyeti olarak kavramsallaştırdığı bu olgu düşünce tarihi boyunca çok farklı algılamalara ve tanımlamalara konu olan medeniyete dair yeni açılımlar getirmektedir.
Risale-i Nur Enstitüsü’nün geçtiğimiz Mart ayında Uluslar arası Saraybosna Üniversitesi ile birlikte düzenlediği 7. Risale-i Nur Kongresi bu açılımların ele alındığı, Kuran medeniyetinin temel esaslarının irdelendiği ilmi bir çalışmaydı. Beş oturum halinde düzenlenen kongrenin bildirilerinin bir kısmını bir önceki sayıda sizlerle buluşturmuştuk. Bu sayımızda da İnsanlığın kurtuluş reçetesi olarak tanımladığımız Kuran Medeniyeti’ne dair diğer çalışmaları ve oturumlara ait deklarasyon ve sonuç bildirilerini sizlerle paylaşıyoruz.
Evrensel değerlerle bezenmiş olan Kuran’ın medeniyet anlayışı; insanlığı huzursuzluğa sevk eden çağımızın ilahi mesajlardan arındırılmış, kuvvet, menfaat, çatışma, ırkçılık, sefahet gibi ilkelere yaslanan seküler medeniyet anlayışına karşılık tüm insanlığa huzur, refah ve barış sunacak ilkeleri içermektedir.
Bugün düşünürler tarafından tartışılan en önemli hususlardan biri insanlığın geleceğine dair teorilerdir. Yol ayrımında bulunan insanlık ya yoksulluk, savaş ve adaletsizliğin hakim olduğu, ahlaki değerlerden yoksun bir meta düzenini devam ettirecek ve erken bir kıyametin kopmasına yol açacak bir medeniyet anlayışında ısrar edecek ya da tüm insanlığı huzura kavuşturacak, evrensel değerlerle bezenmiş, hak, adalet, yardımlaşma, dayanışma ve kardeşlik ilkeleriyle birlikte barış ve sevgi toplumlarının temelini atan yeni bir medeniyeti kabul edecektir. Kur’an medeniyetini yeniden ihya çabası ikinci yol için önem kazanmaktadır. Bu bağlamda Bediüzzaman’ın Kur’an medeniyeti açılımı ve bu medeniyeti ihya çabası insanlığın huzurlu geleceği açısından anlaşılmayı beklemektedir.
sahip olarak yaşayabileceği, yaratıcısıyla ilişkilerini tamir edebileceği, huzur içinde yaşayabileceği bir dünyanın imkanlarını ortaya koymaktadır. Bu kongrenin sonuçları itibariyle beşerin saadetine yol açan hakikatlere zemin hazırlamasını ümit etmekteyiz.
The Prescription for the Salvation of Humanity: Quranic Civilization
Editorial
Bediuzzaman in his perception of civilization presents a road map leading to peace for the mankind confronting great problems in various areas. The phenomenon conceptualized by Bediuzzaman as the Quranic Civilization brings new dimensions to the civilization, which has been the subject matter of different perceptions and definitions throughout the history of thought.
The 7th Congress of Risale-i Nur organized by Risale-i Nur Institute jointly with the International University of Sarajevo in March 2012 was a sci¬entific study where the fundamental principles and different dimensions of the Quranic Civilization have been investigated. Some of the papers presented in the Congress carried out in five sessions were published in the previous volume of our journal. We share with you, in the present volume, the rest of the presen¬tations, the declarations of the sessions and the proceedings.
The understanding of the Quranic civilization decorated with universal values contains principles that present all mankind happiness, comfort, and pe¬ace. On the other hand the understanding of the secular civilization of our age that is devoid of divine messages, is based on principles such as power, interest, clash, racialism, and entertainment, and thus leads mankind to unrest.
One of the most important issues discussed nowadays by thinkers is the theories concerning the future of mankind. Mankind standing at the cross¬roads will either insist on an understanding of civilization that carries on a materialistic order devoid of moral values and overwhelmed by poverty, war, and injustice and that may cause an early doomsday; or will accept a new ci¬vilization that will lay the foundations of societies of love and peace with the universal principles of truthfulness, justice, helping each other, cooperation and brotherhood, and which will succeed in getting humanity to attain peace. The endeavors of reviving the Quranic civilization are gaining importance for the second way. In this context Bediuzzaman’s bringing new dimensions to Qura¬nic civilization and his efforts to revive it need to be understood in terms of the peaceful future of mankind.
In this respect the 7th Congress of Risale-i Nur puts forward the op¬portunities of a world where mankind is able to survive in a true freedom and peace, without being slaves of material, and to maintain good relations with the Creator. We hope this congress to pave the way for the truths that will bring peace to mankind.
Quranic Civilization including Zakat and Excluding Riba
Ahmet BATTAL
Prof. Dr. Turgut Özal Ünv. Hukuk Fak.
1. Bediüzzaman, eserlerinde; bireye, topluma ve devlete dair çok şey söylemiştir. Diğer bir bakışla da imana, hayata ve şeriata dair şeyler yazmıştır. Ama söyledikleri asıl olarak bireye ve dolayısıyla imana dairdir.
Bireyin imanı topluma ahlak ve devlete de hukuk olarak yansır. O halde toplumla meşgul olmadan önce bireyi sağlıklı hale getirmek gerekir. Devletle ve hukukla meşgul olmadan önce de ahlaklı bir topluma ulaşmış olmak gerekir.
Bu sebeple Bediüzzaman bilhassa 1926 sonrasında yani İkinci ve Üçün¬cü Said devrelerinde yazdığı eserlerde imani meseleleri öncelemiştir.
Ancak bu durumun çok önemli bir istisnası vardır: Faiz ve zekat konu¬ları.
2. İslam dininin zekat emri kural olarak bir yaşayış ve ahlak prensibi¬dir. İmana dair değildir. İslam’ın şartlarından biridir. Aynı şekilde, faiz yasağı da imana dair değildir. Faiz almak büyük günahlardan olmakla bir mânâda İslam’ın şartlarındandır. Yasak kavramına ilişkin olmakla aynı zamanda bir hu¬kuk meselesidir.
O halde faiz yasağı ve zekat emri, bilinen mânâda “imanın esasları”ndan değildirler. Ancak ikisi de Risalelerde önemli biçimde yer almıştır.
3. Zekat bir farz ibadettir. Risalelerde ibadetlerin hikmetleri açıklanmış ve teşvik edilmiştir. Namaza ve oruca dair müstakil risaleler vardır. Hacca dair müstakil risale olmamakla birlikte bilhassa haccın ittihad-ı İslam boyutu Risa¬lelerde çeşitli yerlerde vurgulanmıştır.
Zekat ibadeti hakkında da Risalelerde çok yerde hatırlatma ve hikmeti hakkında bilgilendirme vardır. Ancak zekat nisabı gibi konularda, ilm-i hal kitaplarındaki gibi fıkhî bilgiler yer almamaktadır. Bu bilgiler genellikle faiz yasağı ile birlikte anılmıştır.
4. Faiz yasağı Kur’anda açıkça yer almaktadır. Bu sebeple faiz büyük günahlardandır. Faiz hakkında müstakil risale olmamakla birlikte çok yerde ve genellikle zekat emri ile birlikte faiz yasağının hikmetleri de anlatılmıştır.
Aynen zekatla ilgili olduğu gibi, faizle ilgili olarak da Risalelerde fıkhî ayrıntılara yer verilmemiş, bu konu fıkıh ve ilm-i hal kitaplarına bırakılmıştır.
Öte yandan Risalelerde faiz yasağı dışındaki günahlar ve dinî yasaklar hakkında fazlaca bir bilgi ve tahşidat bulunmamaktadır. Mesela içki, kumar ve zina gibi büyük günahlardan faizden bahsedildiğinin onda bir kadar dahi bahsedilmemiştir denilebilir.
5. Özetle, Risalelerde faiz yasağı ve zekat emrinin nasıl uygulanacağı hususunda teknik bilgi türünden bilgi yoktur. Ama neden uygulanması gerek¬tiği, diğer emir ve yasaklara nazaran ayrıntılı olarak, üstelik on beş ayrı yerde anlatılmıştır.
Kanaatimizce bu durumun sebepleri önemlidir.
6. Birinci sebep, Risalelerin iman hizmeti için temel kitap olmak yanın¬da hayata ve şeriata dair de ipuçları ve özet bilgiler içeriyor olmasıdır.
Bu husus, Risalelerde, mehdi ve cemaatinin üç mühim vazifesi olan iman, hayat ve şeriat vazifeleri anlatılırken de zikredilmektedir. İmanın tak¬viyesi için rehber olan risaleler, İslam’a uygun bir sosyal hayata ve adil devlete (şeriata) nasıl ulaşılacağı hususunda da bir yol haritası vazifesi görecek, bir tür yardımcı kaynak olacaktır.
7. İkinci sebep batı medeniyetinin ve İslam medeniyetinin esasları ile ilgilidir.
Bediüzzaman, kendisinin ve bizim içinde bulunduğumuz çağ itibariyle Batı medeniyeti ile İslam medeniyeti arasındaki yarışın ya da savaşın geldiği noktayı önemsemektedir.
Batı medeniyetinin adalete ve bilhassa sosyal adalete ulaşabilmek ama¬cıyla bulduğu çözümlerin yeterli olmadığı ve olamayacağı Risalelerde anlatıl¬makta ve Kur’an’ın gösterdiği yol tüm insanlığa tebliğ ve tavsiye edilmektedir.
Sosyal adalet için Kur’anın gösterdiği iki temel esas zekat emri ve faiz yasağıdır. Bu iki kural uygulanmadıkça, bir toplumda ve giderek dünyanın tü¬münde, gerçek bir sosyal barış ve adalet ve dolayısıyla da gerçek saadet müm¬kün değildir.
8. Ancak bir toplumda zekat emrinin, adına zekat denmeksizin ve zekat niyeti olmaksızın uygulanması ve aynı şekilde bir toplumda faiz yasağının dinî referans olmaksızın tatbik edilmesi o toplumu gerçek bir sosyal adalet toplumu yapmaya yetmez. Zira bu iki emirle insanların çoğunluğunun iktisadi ihtiyaç¬ları karşılanmış olsa dahi, şayet o toplumun fertlerinin ahiret inancı sağlana¬mamışsa sosyal adaletin sağlayacağı saadet ancak geçici bir saadet olabilecektir. Zira inançsız insan için, ölüm gelip her şeyi elinden alacağından, sosyal adalet yardımıyla elde ettiği ya da elde tuttuğu servetin gerçekte bir değeri olmaya¬caktır. O halde bir insana yapılabilecek en önemli yardım, onun ölüme karşı bakışını değiştirmek ve ahirete kuvvetle inanmasını temin etmektir.
Bu sebepledir ki Bediüzzaman eserlerinde faiz yasağı ve zekat emrinin teknik detayı ile ilgilenmemekte, bu konuyu sonraki nesillere bırakmakta, inanç esaslarını takviyeye yönelmektedir.
Yine bu sebepledir ki Risalelerde faiz ve zekat ile ilgili bazı soruların açık cevabı bulunmamaktadır.
9. Bunlardan biri faizsiz bankacılığın mümkün ve gerekli olup olmadığı hususudur.
Gerçekten Risalelerde “faizin kap ve kapıları olan bankalar” ve benzeri ifadelerle, sanki banka ile faizin özdeş olduğunu düşündürecek ifadeler vardır. Türkiye’deki faizsiz bankacılık kurumlarının (özel finans kurumları, katılım bankaları) arzu edilen başarıyı yakalayamamış olmaları ve bazı yönlerden yaşa¬dıkları imaj kaybı da bu algıya katkı yapmaktadır.
Kanaatimizce faizsiz bankacılık mümkündür ve bu günkü şartlarda –en azından bir alternatif oluşturmak üzere- gereklidir.
10. Faize bağlı ikinci soru para ile ilgilidir. Bankaların icadı olan kağıt paranın (banknot’un) altın ve gümüş para yerine ikame edilmesi bir mânâda “varlık köpüklendirmesi”dir. Bu uygulamanın bilhassa son elli yılda bazı mo¬dern bankacılık ve sermaye piyasası enstrumanları yardımıyla geliştirilmiş ol¬ması kağıt paraya dayalı iktisadi sistemlerin sorgulanmasına sebep olmaktadır.
Öte yandan Bediüzzaman da hayatı boyunca kağıt parayı yanında taşı¬maktan kaçınmıştır. Bu durumun sebebi sadece mal-mülkten uzak kalma arzu¬su veya parada yer alan fotoğraflar mıdır?
Kanaatimizce Bediüzzaman bilhassa bankalardan bahsederken kullan¬dığı hile dolabı kavramı ile bu köpüklendirmeye işaret etmiş ve kağıt para eko¬nomisi yerine altın ekonomisini tercih ettiğini bu yolla göstermiştir.
11. Üçüncüsü zekatın kimlere ne kadar verileceği ve bilhassa müellefe-i kulûb (kalpleri İslam’a ısındırılmaya çalışan kişiler) denilen kitleye zekat verilip verilmeyeceği ve zengin de olsalar din eğitimi alan talebeler ile din hizmeti yapan kurumlara bilhassa cari giderleri ve yatırım harcamaları için zekat verilip verilmeyeceği konusunda Risalelerde açık ve net çözümler yoktur.
Kanaatimizce yukarıdaki her üç soru için de evet cevabı verilmelidir.
12. Risalelerde sosyal dayanışmanın bir biçimi olan sosyal sigorta uy¬gulamaları ile bireysel sigorta ve benzeri sigortacılık uygulamalarının fayda ve mazurları hakkında da net bilgi bulunmamaktadır.
Kanaatimizce günümüzün şartlarında sigorta işlemlerini gerekli ya da caiz sayanları salt bu konuda asr-ı saadette örnek bulunmadığı gerekçesiyle haksız görmek makul görünmemektedir. Diğer yönlerini ise elbette fıkıh uz¬manları müzakere edecektir.
Özet
Bediüzzaman’ın eserlerinde bireye ve topluma dair söylediklerinin ana çerçevesini iman oluşturmaktadır. Bediüzzaman bilhassa 1926 sonrasında yani İkinci ve Üçüncü Said devrelerinde yazdığı eserlerde imani meseleleri öncelemiştir. Ancak zekat ve faiz konuları istisnadır. Bu yazıda İslam’ın temel şartlarından biri olan zekat emri ile faiz yasağı günümüz şartları açısından değerlendirilmektedir.
Anahtar Kelimeler
Zekat, faiz, riba, iman, birey, toplum
Abstract:
Belief constitutes the framework of what Bediuzzaman tells of indi¬vidual and society in his works. He especially gives priority to belief in his works after 1926 in the periods of the Second Said and the Third Said with the exception of riba and zakat. In this study one of the basic tenets of Islam, the order of zakat and the prohibition of riba are being evaluated in terms of the conditions of our time.
Sevgi, sosyal yönü ağır basan bir kavramdır. Seven insan, sevgisinin objesi olarak sadece kendi zatını seçerse bu, sevginin narsisizme dönüşmesi anlamına gelir. Sevgi, önce insanın kendisine yönelmekle birlikte, onu aşmaya ve başka insanları ve diğer varlıkları sevmeye yöneldiği zaman bir mânâ kazanır. Bu yüzden sevgi ile ilgili yapılan çalışmalarda, sevginin bu toplumsal ve sosyal yönüne vurgu yapılır. Tebliğimizin konusunu teşkil eden insan sevgisinin toplumsal hastalıkların reçetesi olduğunu iyi anlamak için, sevginin toplumsal yönü ile ilgili tarifleri ele almak daha uygun olacaktır.
Amerika’lı sevgi uzmanı Scott Peck, “Sevgi, insanın, kendisinin ve bir başkasının ruhsal tekamülünü desteklemek amacıyla benliğini genişletme arzusudur” 1 derken, sevginin objesinin insanın kendi zatını aşarak başkasına yönelmesi gerektiğine dikkat çekmektedir.
Pitirim Sorokin, varlık bakımından sevginin, gerçek ve güzellikle yan yana, birleştirici, ahenkleştirici, yaratıcı enerji ya da gücün en yüksek biçimlerinden birisi olduğunu bildirir ve sevginin “düşmanlıkla ayrılma” biçimindeki çekişme fonksiyonlarının karşısında olduğuna vurgu yapar. Buna göre sevgi, karmaşıklığın, çekişmenin bölücü ve ayırıcı güçlerine yılmadan karşı koyar. Yazara göre psikolojik yaşantı olarak sevgi, niteliği gereği “özgeci”dir. Oysa karşıtı olan nefret, doğuştan bencildir. Gerçek bir sevgide ya da arkadaşlıkta arkadaş, “iyi olanı başkası için yapan ve arkadaşının kendi varlığı için yaşamasını isteyendir.”Yalnızlığımızı yok edip bizi soylu bağlarla başkalarına bağlayan sevgi, hayat verici bir güçtür. İntihar istatistiklerinin gösterdiğine göre, intiharın başlıca nedeni boş bir yalnızlıktır. Sevgi, bizim başkalarının hayatlarına katılmamızı sağlayarak kendi hayatlarımızı insanlığın en büyük ve en soylu değerleriyle ölçüsüz derecede zenginleştirmektedir. Sorokin’e göre sevginin toplumsal görünümü de vardır. Toplumsal alanda sevgi, bir insanın amaçlarının gerçekleşmesi sırasında, başkaları tarafından paylaşıldığı ve yardım gördüğü, iki ya da daha çok insan arasındaki anlamlı ilişkidir. Seven bir insan, sevilenin akla uygun amaçlarını engellememekle kalmayıp onları gerçekleştirmesine yardım eder. Yardım ettiği sürece, sevilen için bir acı ve ıstırap kaynağı olmaz, onun mutluluğunu artırır. Bu, vermek ve almak zevkidir; kendini başkalarında ve başkalarıyla tatmindir. “Dayanışma”, “karşılıklı yardım”, “işbirliği”, “iyi komşuluk”, “aile ilişkisi” ve bunlar gibi deyimler, toplumsal ilişki olarak sevginin çeşitli biçimlerini belirtmektedir.2
M.C. D’arcy, arkadaşlığın sevginin tabii bir belirtisi olduğunu söyleyerek, sevginin üçlü tasnifi içinde en düşük sevginin bencil sevgi olduğunu, bunun üstünde saf zevk olan sevgi geldiğini, en üste ise bir insanın başkasına duyduğu sevginin yer aldığını dile getirmektedir.3
Erich Fromm ise, insanın kendisini dünya ile özdeşleştirme ihtiyacını tatmin eden ve aynı zamanda bir bütünlük ve bireysellik duygusu veren tek duygunun sevgi olduğunu, bunun da insanın kendi dışında bir şey veya birisiyle, kendi ayrılığını ve bütünlüğünü sağlama şartıyla birleşmesi olduğunu ifade etmektedir. Ona göre sevgi, “hemcinslerimiz”le dayanışmanın yaşantısıdır; bu kadınla erkeğin cinsel sevgilerinde, ananın çocuğuna duyduğu sevgide, insanın bir insan varlığı olarak kendine duyduğu sevgidedir. Tek bir insana karşı duyulan sevgi, kişiyi diğer insanlardan uzaklaştırıyorsa, bu o kişinin sevilmediği anlamına gelmektedir. Eğer bir insan “seni seviyorum” diyorsa, bu, “sende bütün insanlığı, bir anlamda canlı olan her şeyi ve de yine sende kendimi seviyorum” demektir. Yazar, bunu bencillik olarak görmemektedir.4 Fromm, böyle bir sevgiye “üretici sevgi” derken, bununla sevginin toplumsal boyutuna dikkat çekmektedir. Ona göre, bu sevgi, İlgi duyma, sorumluluk, saygı ve bilme gibi davranış biçimlerini kapsar. İnsan seviyorsa, sevdiği insanın gelişmesi ve mutluğu ile ilgilenir, seyirci olmaz. Sevdiklerinin belirttiği ve belirtmediği ihtiyaçlarına karşılık verir, sorumluluk duyar. Aynı zamanda sevdiklerine saygı duyar. Son olarak da onu bilir. Üretici sevginin eşitlere yöneltilmesi de, “kardeşlik sevgisi” adını alır.5
Bütün bunlardan anlaşılan husus şudur: Sevgi, insanın kendisine ve sadece kendi dışındaki bir objeye odaklı-takıntılı kalmaması, diğer insanlara da yönelmesi ile ancak gerçek anlamını bulabilir. Bu da sevginin bireysel değil toplumsal yönünün ağır bastığını gösterir. Bu açıdan Kur’an-ı Kerim’e baktığımızda, sevginin her çeşidinin insanları birleştirici bir rolü olduğunu görürüz
A. Kardeşlik Sevgisi
Kur’an-ı Kerim’de yaklaşık 98 ayette kardeşlikten bahsedilmekte, bunların bir çoğunda kan bağı kardeşliğine, bazılarında ise peygamberler arasındaki kardeşliğe ve din kardeşliğine temas edilmektedir.6 Bir ayette, insanların bir erkek ve dişiden yaratılmasının, kabileler ve milletler halinde var edilmesinin esas hikmetinin tanışmak olduğu7 beyan edilerek, insanlar arasındaki sevginin başlangıcı olan tanışmaya vurgu yapılmakta ve herkesin insanlık kardeşliği içerisinde mütalaa edilmesine işaret edilmektedir. Bundan dolayıdır ki düşmanlık kavramı izafîdir. Bugün düşman telakkî edilen bir kişi yarın dostunuz olabilir. Kur’an bu yüzden iyilikle kötülüğün bir olmadığını, kötülüğü en güzel şekilde savmak gerektiğini, bu durumda düşman olan kişilerin bile samimi bir dost olabileceğini bildirmektedir.8 Bu ayette düşman olarak telakki edilen kimseye bile iyilik yapmaktan bahsedilerek insanlık kardeşliğinin sınırlarının ne kadar geniş olduğuna vurgu yapılmaktadır. Burada
Burada bir kişinin bir insana kötülükte bulunması durumunda, bu kötülüğü affetmenin onu “iyilikle savmak” anlamına geldiğine işaret edilmektedir. Örneğin birisi sizi yermişse sizin onu övmeniz onun bu kötülüğünü iyilikle savmak anlamındadır. Aynı şekilde sizin çocuğunuzu öldüren bir kimsenin çocuğunu düşmanın elinden kurtarmanız da bu kategoriye girer. Böyle yapıldığı takdirde düşmanın insana dost olmaması mümkün değildir. İbni Abbas, bu ayeti yorumlarken kötülüğü iyilikle savmayı, insanın kızıldığı zaman sabırlı olması, cahilce muameleye maruz kaldığında hilm göstermesi ve kötü davranışla karşılaştığında affetmesi şeklinde izah etmiştir.9 O halde insanları sevmek, içimizdeki kin ve intikam ateşini söndürmeyi, af ahlakına sahip olmayı gerekli kılmaktadır.
Kur’an’da kötülüğe iyilikle karşılık vermenin dışında da kardeşlik sevgisinin tezahürlerinden bahsedilmektedir. Örneğin muttaki kişilerin özellikleri sayılırken, bunların darlıkta da bollukta da bağışta bulunmak, öfkeyi yutmak ve insanların kusurlarını affetmek olduğu zikredilir10. Burada zikredilen kardeşlik sevgisinin tezahürlerinden birisi bollukta da darlıkta da bağışta bulunma ahlakıdır. Kur’an’a göre bütün insanlar insan olmaları cihetiyle kardeş telakki edilmektedir. Çünkü herkes Hz. Adem ve Havva’dan yaratılmıştır. O halde insan darda ve sıkıntıda olan kişiye, inancı ne olursa olsun kendisi bolluk içinde de olsa darlık içinde de olsa muhakkak yardım etmelidir. Bu, insanlık kardeşliğini sevmenin en önemli tezahürüdür. Sıkıntıda olan bir kişinin inancı ön planda değildir. Bu, Allah’ın insanlarda Rahman isminin tecellisi demektir. Allah bu dünyada inanan-inanmayan ayırımı yapmaksızın herkese rızkını vermektedir. Kur’an’da birçok ayette zikredilen çeşitli nimetler bütün insanlar için hazırlanan nimetlerdir. Nitekim zekat verilecek insanların arasıda kalpleri İslam’a ısındırılmak istenen kimselerin de bulunması bunun en büyük delilini oluşturmaktadır.11
Diğer taraftan kardeşlik sevgisinin en önemli ikinci bir tezahürü de öfkeyi yutmaktır. Çünkü öfke ile hareket etmek insanın hem kendisine hem de karşısındakine zarar vermesine sebep olur. Öfkeyle kalkan, zararla oturur. Öfkeli bir davranış dostluğu değil düşmanlığı körükler
Kardeşlik sevgisinin ayette zikredilen üçüncü bir tezahürü de insanları affetmektir. Çünkü sevgi, bağışlamanın tek ve en büyük kaynağıdır. Sevgi sayesinde bize kötü davrananı bile gene değerli kişi olarak görebiliriz.12 Nitekim bazı ayetlerde müminlerin boş sözlerle çirkin davranışlarla karşılaştıklarında buna aldırış etmeyip izzet ve şereflerini koruyarak oradan geçip gidecekleri ifade edilmektedir.13 Aynı zamanda affedici olmak Allah’ın bir sıfatıdır. Yüce Allah Kur’an’da şirk dışında bütün günahları istediği kimselerden affedeceğini bildirerek, insanları hatalarından dönmeye davet etmektedir.14 Bir mümin başkalarının kusurlarını affettiği zaman bu ahlakla da ahlaklanmış olmaktadır.15 Bu yüzden yüce Allah mümin insanları her zaman affedici olmaya çağırmaktadır. Bu konudaki ayetlerden bir kısmı da Şura suresinde bulunmaktadır. Bu ayetlerde müminlerin özelliklerinden birisinin de “kızdıkları zaman bağışlamak” olduğu16, kötülük yapana kötülük yapmanın normal bir kural olduğuna dikkat çekildikten sonra, “ama kim affeder barışırsa, onun karşılığı Allah’a aittir. Şüphesiz o zalimleri sevmez” buyrulmaktadır.17 Bu ayetlerde kötülüğe kötülükle değil, affetmek ve barışmakla karşılık vermenin daha iyi olacağına vurgu yapılmaktadır. Gerçekten de affetmek ve kötülüğe iyilikle mukabele etmek düşmanlığı sona erdirici, kardeşlik ortamını sağlayıcı bir özellik taşımaktadır. Nitekim bir başka ayette de “affetmenin takvaya daha yakın olacağı” zikredilmektedir. 18 O halde kardeşlik sevgisi herkesi affetmeyi gerektirmektedir.
Kur’an bu affetmenin başka dinlere mensup olanları da kapsadığına işaret etmektedir. Konuyla ilgili bir ayette Yahudilerin Allah ile yaptıkları ahitlerini bozduklarına, Tevrat’ı değiştirdiklerine, uyarıldıkları şeyden pay almayı unuttuklarına dikkat çekildikten sonra, onların pek azının hain olmadığı ifade ediliyor ve “Yine de onları affet, aldırma. Çünkü Allah muhsinleri, yani güzel davrananları sever” buyruluyor. 19 Bazı tefsirlerde bu ayetlerin savaş ayetleriyle nesh edildiği iddia ediliyorsa da, genel görüş bu ayetin neshedilmediği yönündedir. Buna göre, örneğin Beydavî, ayetin nesh edildiğini söylerken 20, bazı tefsirciler ayetin nesh edilmediğini dile getirmektedir. Çağdaş müfessirlerden Elmalılı, bu konudaki görüşleri özetledikten sonra, Yahudilerden iman edenlerin de hain olanların da affedilmesi gerektiği görüşünü savunmaktadır. Buna göre bu ayetlerde onların ne kadar cinayet de yapmış olsalar affedilmeleri istenerek, İslam’ın müsamahasına işaret edilmektedir. Bu yüzden anlam, “ Geçmişi affet, gelecekte de her hainliği cezalandırma taraftarı olma” demektir. 21 Bu ve benzeri ayetler de gösteriyor ki, İslam; kardeşliğin sınırlarını din ayırımı yapmaksızın bütün insanlık olarak çizmektedir. Nitekim peygamberimiz (s.a.v.) de "Birbirinizle kinleşmeyiniz hasetleşmeyiniz birbirinizden yüz çevirmeyiniz. Ey Allah'ın kulları kardeş olunuz." 22 Buyurarak, yaratılıştan Allah’ın kulu olan herkesin birbirlerine kin beslemeyerek, haset etmeyerek, birbirlerinden yüz çevirmeyerek kardeş olmalarını istemektedir.
Kardeşlik sevgisinin ayette zikredilen üçüncü bir tezahürü de insanları affetmektir. Çünkü sevgi, bağışlamanın tek ve en büyük kaynağıdır. Sevgi sayesinde bize kötü davrananı bile gene değerli kişi olarak görebiliriz.12 Nitekim bazı ayetlerde müminlerin boş sözlerle çirkin davranışlarla karşılaştıklarında buna aldırış etmeyip izzet ve şereflerini koruyarak oradan geçip gidecekleri ifade edilmektedir.13 Aynı zamanda affedici olmak Allah’ın bir sıfatıdır. Yüce Allah Kur’an’da şirk dışında bütün günahları istediği kimselerden affedeceğini bildirerek, insanları hatalarından dönmeye davet etmektedir.14 Bir mümin başkalarının kusurlarını affettiği zaman bu ahlakla da ahlaklanmış olmaktadır.15 Bu yüzden yüce Allah mümin insanları her zaman affedici olmaya çağırmaktadır. Bu konudaki ayetlerden bir kısmı da Şura suresinde bulunmaktadır. Bu ayetlerde müminlerin özelliklerinden birisinin de “kızdıkları zaman bağışlamak” olduğu16, kötülük yapana kötülük yapmanın normal bir kural olduğuna dikkat çekildikten sonra, “ama kim affeder barışırsa, onun karşılığı Allah’a aittir. Şüphesiz o zalimleri sevmez” buyrulmaktadır.17 Bu ayetlerde kötülüğe kötülükle değil, affetmek ve barışmakla karşılık vermenin daha iyi olacağına vurgu yapılmaktadır. Gerçekten de affetmek ve kötülüğe iyilikle mukabele etmek düşmanlığı sona erdirici, kardeşlik ortamını sağlayıcı bir özellik taşımaktadır. Nitekim bir başka ayette de “affetmenin takvaya daha yakın olacağı” zikredilmektedir. 18 O halde kardeşlik sevgisi herkesi affetmeyi gerektirmektedir.
Kur’an bu affetmenin başka dinlere mensup olanları da kapsadığına işaret etmektedir. Konuyla ilgili bir ayette Yahudilerin Allah ile yaptıkları ahitlerini bozduklarına, Tevrat’ı değiştirdiklerine, uyarıldıkları şeyden pay almayı unuttuklarına dikkat çekildikten sonra, onların pek azının hain olmadığı ifade ediliyor ve “Yine de onları affet, aldırma. Çünkü Allah muhsinleri, yani güzel davrananları sever” buyruluyor. 19 Bazı tefsirlerde bu ayetlerin savaş ayetleriyle nesh edildiği iddia ediliyorsa da, genel görüş bu ayetin neshedilmediği yönündedir. Buna göre, örneğin Beydavî, ayetin nesh edildiğini söylerken 20, bazı tefsirciler ayetin nesh edilmediğini dile getirmektedir. Çağdaş müfessirlerden Elmalılı, bu konudaki görüşleri özetledikten sonra, Yahudilerden iman edenlerin de hain olanların da affedilmesi gerektiği görüşünü savunmaktadır. Buna göre bu ayetlerde onların ne kadar cinayet de yapmış olsalar affedilmeleri istenerek, İslam’ın müsamahasına işaret edilmektedir. Bu yüzden anlam, “ Geçmişi affet, gelecekte de her hainliği cezalandırma taraftarı olma” demektir. 21 Bu ve benzeri ayetler de gösteriyor ki, İslam; kardeşliğin sınırlarını din ayırımı yapmaksızın bütün insanlık olarak çizmektedir. Nitekim peygamberimiz (s.a.v.) de "Birbirinizle kinleşmeyiniz hasetleşmeyiniz birbirinizden yüz çevirmeyiniz. Ey Allah'ın kulları kardeş olunuz." 22 Buyurarak, yaratılıştan Allah’ın kulu olan herkesin birbirlerine kin beslemeyerek, haset etmeyerek, birbirlerinden yüz çevirmeyerek kardeş olmalarını istemektedir.
Kardeşlik sevgisinin ayette zikredilen üçüncü bir tezahürü de insanları affetmektir. Çünkü sevgi, bağışlamanın tek ve en büyük kaynağıdır. Sevgi sayesinde bize kötü davrananı bile gene değerli kişi olarak görebiliriz.12 Nitekim bazı ayetlerde müminlerin boş sözlerle çirkin davranışlarla karşılaştıklarında buna aldırış etmeyip izzet ve şereflerini koruyarak oradan geçip gidecekleri ifade edilmektedir.13 Aynı zamanda affedici olmak Allah’ın bir sıfatıdır. Yüce Allah Kur’an’da şirk dışında bütün günahları istediği kimselerden affedeceğini bildirerek, insanları hatalarından dönmeye davet etmektedir.14 Bir mümin başkalarının kusurlarını affettiği zaman bu ahlakla da ahlaklanmış olmaktadır.15 Bu yüzden yüce Allah mümin insanları her zaman affedici olmaya çağırmaktadır. Bu konudaki ayetlerden bir kısmı da Şura suresinde bulunmaktadır. Bu ayetlerde müminlerin özelliklerinden birisinin de “kızdıkları zaman bağışlamak” olduğu16, kötülük yapana kötülük yapmanın normal bir kural olduğuna dikkat çekildikten sonra, “ama kim affeder barışırsa, onun karşılığı Allah’a aittir. Şüphesiz o zalimleri sevmez” buyrulmaktadır.17 Bu ayetlerde kötülüğe kötülükle değil, affetmek ve barışmakla karşılık vermenin daha iyi olacağına vurgu yapılmaktadır. Gerçekten de affetmek ve kötülüğe iyilikle mukabele etmek düşmanlığı sona erdirici, kardeşlik ortamını sağlayıcı bir özellik taşımaktadır. Nitekim bir başka ayette de “affetmenin takvaya daha yakın olacağı” zikredilmektedir. 18 O halde kardeşlik sevgisi herkesi affetmeyi gerektirmektedir.
Kur’an bu affetmenin başka dinlere mensup olanları da kapsadığına işaret etmektedir. Konuyla ilgili bir ayette Yahudilerin Allah ile yaptıkları ahitlerini bozduklarına, Tevrat’ı değiştirdiklerine, uyarıldıkları şeyden pay almayı unuttuklarına dikkat çekildikten sonra, onların pek azının hain olmadığı ifade ediliyor ve “Yine de onları affet, aldırma. Çünkü Allah muhsinleri, yani güzel davrananları sever” buyruluyor. 19 Bazı tefsirlerde bu ayetlerin savaş ayetleriyle nesh edildiği iddia ediliyorsa da, genel görüş bu ayetin neshedilmediği yönündedir. Buna göre, örneğin Beydavî, ayetin nesh edildiğini söylerken 20, bazı tefsirciler ayetin nesh edilmediğini dile getirmektedir. Çağdaş müfessirlerden Elmalılı, bu konudaki görüşleri özetledikten sonra, Yahudilerden iman edenlerin de hain olanların da affedilmesi gerektiği görüşünü savunmaktadır. Buna göre bu ayetlerde onların ne kadar cinayet de yapmış olsalar affedilmeleri istenerek, İslam’ın müsamahasına işaret edilmektedir. Bu yüzden anlam, “ Geçmişi affet, gelecekte de her hainliği cezalandırma taraftarı olma” demektir. 21 Bu ve benzeri ayetler de gösteriyor ki, İslam; kardeşliğin sınırlarını din ayırımı yapmaksızın bütün insanlık olarak çizmektedir. Nitekim peygamberimiz (s.a.v.) de "Birbirinizle kinleşmeyiniz hasetleşmeyiniz birbirinizden yüz çevirmeyiniz. Ey Allah'ın kulları kardeş olunuz." 22 Buyurarak, yaratılıştan Allah’ın kulu olan herkesin birbirlerine kin beslemeyerek, haset etmeyerek, birbirlerinden yüz çevirmeyerek kardeş olmalarını istemektedir.
Diğer taraftan komşulara iyilik yapmakla ilgili ayetler ve hadisler de kardeşlik sevgisi çerçevesinde değerlendirilebilir. Bu konudaki mesajlar din farklı gözetilmeksizin nazarlara verilmektedir. Örneğin bir ayet-i kerimede komşu zikredilirken dinine vurgu yapılmamıştır: "Allah'a kulluk edin, O'na hiç bu şeyi ortak koşmayın. Ana-babaya, akrabalara, yetimlere, düşkünlere, yakın ve uzak komşuya, yanınızdaki arkadaşa, yolcuya ve size hizmet eden kimselere iyilik edin. Allah, kendini beğenip övünenleri elbette sevmez." 23 İbnu Kesir, bu ayette yakın komşunun , “aranda yakınlık olan kişi, müslim”, uzak komşunun aranda yakınlık olmayan kişi, Yahudi ve Hıristiyanlar” olarak tefsir etmektedir. 24 Bu durumda Kur’an’ın komşuluk bağlamında geniş insanlık kardeşliğine vurgu yaptığını söyleyebiliriz. Bir hadis-i şerifte ise mümin, komşusunun şerrinden emin olduğu kimse olarak tarif edilmektedir. 25 Komşulukla ilgili peygamberimizin (s.a.v.) “komşusu şerrinden emin olmayan kişinin cennete giremeyeceği 26 , Allah’a ve ahiret gününe iman eden kimsenin komşusuna ikram etmesi gerektiği 27 , Allah’a ve ahiret gününe iman eden kimsenin komşusuna eziyet etmemesi gerektiği 28 gibi birçok hadisleri de vardır. Görüldüğü gibi komşunun Müslüman olup olmadığı, mümin olup olmadığı önemli değildir. Çünkü zikrettiğimiz ayette ve hadislerde Müslüman komşudan değil, genel olarak komşudan bahsedilmektedir. O halde Müslüman, dinî inançlarına göre bir yargılamada bulunmaksızın diğer insanlara kötülük yapmayan, ona eziyet etmeyen, tam tersine iyilik yapan kimsedir.
Bir ayette de suçsuz yere, herhangi bir cana kıymamış bir kimseyi öldürmenin bütün insanları öldürmek demek olduğuna 29 işaret edilerek, insanlık kardeşliği çerçevesinde hiç kimsenin kimseyi öldürme hakkına sahip olmadığına dikkat çekilmektedir. Zaten peygamberimiz s.a.v.’in müşriklere, putperestlere, Yahudilere ve Hıristiyanlara hep iyi davrandığına onun hayatı şahitlik yapmaktadır. 30
Peygamberimiz s.a.v.’in “sizden biriniz kendisi için sevdiğini kardeşi için de sevmedikçe mümin olamaz” 31 hadisi, kendimiz için sevdiğimizi ayırım yapmadan başkaları için de sevmemizin bizim imanımızın bir göstergesi olduğunu ortaya koyuyor. Bu hadis yapılan tercemelerde “kardeşini” yerine, “mümin kardeşini” diye tercüme edilmiş olsa da, hadisin aslı, “ ??? ???????? ?????????? ?????? ??????? ???????? ??? ??????? ??????????
??????? ??? ??????? ?????????? şeklindedir. Görüldüğü gibi hadisteki ifade, ???????? şeklindedir. Bu elbette mümini de mümin olmayanı da içine alır. Ama “mümin kardeşi için” diye biz hadise sınırlama getirirsek, diğer bütün insanları dışlamış oluruz. Ki bu da peygamberimiz s.a.v.’in, “alemlere rahmet olma” vasfıyla bağdaşmaz
Fakat, bunun dışında Kur’an iman edenlerin de kardeş olduklarını bildirmektedir. 32 Burada da insanlık kardeşliğinin içinde bir de “iman kardeşliği” olgusuna dikkat çekilmektedir. Buna göre kardeş olan müminler, birbirlerini seven kişilerdir. 33 Aynı zamanda birbirlerine karşı merhametli, şefkatli, kafirlere karşı da serttirler. 34 Bu ayette belirtilen kafirlere karşı serttirler, (şiddetlidirler) ifadesi, kafirlerin saldırmasıyla, Müslümanları yok etmeye çalışmasıyla ilgilidir. Yoksa saldırı vaki olmadığı takdirde müminler diğer insanlara da merhametli ve şefkatli davranmakla yükümlüdür. Nitekim, Hz. Musa ile kardeşi Harun’un Firavun’a “kavl-i leyyin” 35 diye ifade edilen yumuşak bir üslupla hitap etmesini isteyen Kur’an’ın bu anlayışı herkese karşı gösterilmesi gereken sevgi dolu bir yaklaşımdır.
Kur’an’ı Kerim’e göre kardeşlik sevgisi bir kişi hakkında duyulan bir haberi araştırmayı gerekli kılar. Yoksa insan bilmeden bir topluluğa zarar verebilir. 36 Diğer taraftan bu sevgi, savaşan iki grubu barıştırmayı, barışa yanaşmayan zalimin ise zulmünü gidermeyi, başkalarını küçük görmemeyi, ayıplamamayı, kötü lakaplarla hitap etmemeyi gerektirir. 37 Bunların da ötesinde bu kardeşlik sevgisi, kötü zannı, gizli sırları araştırmayı, gıybet etmeyi de yasaklamaktadır. 38 Bazı hadislere göre de kardeşinin yardımına koşana Allah’ın yardım edeceği 39 , kardeşinin yüzüne gülmenin sadaka olacağı beyan edilmektedir. 40 . Bir hadis-i şeriflerinde de Peygamberimiz s.a.v., kardeşini seven bir kimsenin bunu ona bildirmesini istemektedir. 41
Görüldüğü gibi hem Kur’an-ı Kerim hem de hadis-i şerifler insanlık ve iman kardeşliğini dile getirmektedir. Buna göre mümin müminin kardeşidir. Kur’an müminlerin kardeş olduğunu söylemektedir. Aynı zamanda mümin kendisi gibi insan olarak yaratılan herkese karşı da geniş insanlık kardeşliği bağıyla bağlıdır. Müminde bulunması gereken, bağışlayıcılık, sevgi, merhamet, kusurları örtmek, iyilik yapmak gibi bütün nitelikler sadece mümine karşı gösterilmesi gereken güzel ahlaki sıfatlar değildir. Bundan dolayı Kur’an, sadece kendilerini yurtlarından çıkaran, din hususunda kendileriyle savaşan ve onlara yardım eden kişilere “dost” olunmamasını istemektedir. 42 Bunların dışındaki herkesle iyi geçinmek müminin başlıca görevleri arasındadır. Bütün bunlar, kardeşlik sevgisinin topluma bağışlayıcılık, merhamet, kusurları örtmek, iyilik yapmak tarzında yansıyacağını göstermektedir.
Said Nursî, Hutbe-i Şamiye isimli eserinde müminler arasındaki kardeşlik sevgisine temas etmektedir. Ona göre bazen insanın gururu ve nefisperestliği, onu şuursuz olarak ehl-i imana karşı haksız olarak adavete sevk eder. Kendini haklı zanneder. Halbuki bu husumet ve adavetle, ehl-i imana karşı muhabbete vesile olan iman, İslamiyet ve cinsiyet gibi kuvvetli sebepleri görmezden gelmektedir. Böyle bir insan adavetin önemsiz sebeplerini, sevginin dağ gibi sebeplerine tercih etmek gibi bir divanelik içinde bulunmaktadır. 43 Nursi, Hutbe-i Şamiye’de yer alan bu hakikatleri, daha sonra kaleme aldığı Uhuvvet Risalesi’nde açmaktadır. O şöyle der:
“Ey insafsız adam! Şimdi bak ki, mü'min kardeşine kin ve adâvet ne kadar zulümdür. Çünkü, nasıl ki sen âdi, küçük taşları Kâbe'den daha ehemmiyetli ve Cebel-i Uhud'dan daha büyük desen, çirkin bir akılsızlık edersin. Aynen öyle de, Kâbe hürmetinde olan imân ve Cebel-i Uhud azametinde olan İslâmiyet gibi çok evsâf-ı İslâmiye muhabbeti ve ittifakı istediği hâlde, mü'mine karşı adâvete sebebiyet veren ve âdi taşlar hükmünde olan bazı kusurâtı imân ve İslâmiyet’e tercih etmek, o derece insafsızlık ve akılsızlık ve pek büyük bir zulüm olduğunu, aklın varsa anlarsın.
Evet, tevhid-i imanî, elbette tevhid-i kulûbu ister. Ve vahdet-i itikad dahi, vahdet-i içtimaiyeyi iktiza eder.
Evet, inkâr edemezsin ki, sen bir adamla beraber bir taburda bulunmakla, o adama karşı dostâne bir rabıta anlarsın; ve bir kumandanın emri altında beraber bulunduğunuzdan, arkadaşâne bir alâka telâkki edersin. Ve bir memlekette beraber bulunmakla, uhuvvetkârâne bir münasebet hissedersin. Halbuki, imanın verdiği nur ve şuurla ve sana gösterdiği ve bildirdiği esmâ-i İlâhiye adedince vahdet alâkaları ve ittifak rabıtaları ve uhuvvet münasebetleri var.
Meselâ, her ikinizin Hâlıkınız bir, Mâlikiniz bir, Mâbudunuz bir, Râzıkınız bir-bir, bir, bine kadar bir, bir.
Hem Peygamberiniz bir, dininiz bir, kıbleniz bir-bir, bir, yüze kadar bir, bir.
Sonra köyünüz bir, devletiniz bir, memleketiniz bir-ona kadar bir, bir.
Bu kadar bir birler vahdet ve tevhidi, vifak ve ittifakı, muhabbet ve uhuvveti iktiza ettiği ve kâinatı ve küreleri birbirine bağlayacak mânevî zincirler bulundukları hâlde, şikak ve nifâka, kin ve adâvete sebebiyet veren örümcek ağı gibi ehemmiyetsiz ve sebatsız şeyleri tercih edip mü'mine karşı hakikî adâvet etmek ve kin bağlamak, ne kadar o rabıta-i vahdete bir hürmetsizlik ve o esbab-ı muhabbete karşı bir istihfaf ve o münasebât-ı uhuvvete karşı ne derece bir zulüm ve i'tisaf olduğunu, kalbin ölmemişse, aklın sönmemişse anlarsın. “ 44
O halde, müminler, hangi ırktan olurlarsa olsunlar, kardeştirler ve onların kardeşliklerini sağlayacak, aralarındaki sevgiyi oluşturacak unsurlar çok ve önemlidir. Irkçılık, şahsî çıkar peşinde koşmak, gurur gibi hususlar, bu sevgi ve kardeşliği engelleyecek hastalıklar gibidir. Bediüzzaman Said Nursi’nin ifade ettiği gibi, iman birliği varsa bu kalplerin birliğini, kalplerinin birliği de sosyal hayatta birlik ve beraberliği gerektirir. Bu sebeple müminlerin kalplerinde kin ve nefret yerine sevgi ve şefkat olur. Bu da toplumsal barış ortamının hazırlanmasında çok önemli bir role sahiptir.
Müminler arasında sevgi ve kardeşliği gerektiren en önemli hususlar üzerinde duran Bediüzzaman Said Nursî, aynı zamanda ilgili âyet-i kerimeleri tefsir ederken, Müslüman’ın Müslüman’a karşı sevgi ve hoşgörüsünün temel prensiplerini belirlemektedir. “Mümin kardeşini sever ve sevmeli. Fakat fenalığı için yalnız acır. Tahakkümle değil, lütufla ıslahına çalışır” derken, aslında hoşgörünün kötülükleri görmezden gelmek veya hoş görmek değil, görüp acımak ve “lütufla ıslahına çalışmak” mânâsına geldiğini bildirmektedir. Burada ıslahın adavete dönüşmemesi için, “üslûp” meselesine dikkat etmek gerekmektedir. Lütufla ıslah, incitmeden ıslahtır. Hatalı şahsın deşifre edilmemesi, hatasının o şahıs yalnız iken düzeltilmesi de bu üslûbun içerisine girmektedir. Üslûp sert, zaman ve zemin de uygun olmadığı takdirde, “ıslah” yerine, “ifsad” yapılmış olabilir. Burada mü’minin mü’mine karşı hoşgörüsünün onun hatasını mümkün olduğu kadar örtmekle gerçek anlamına kavuşacağı söylenebilir.
Said Nursî'nin dikkatle üzerinde durduğu bir önemli konu da bir mü’minde bulunması mümkün olan “cani ve masum sıfatlar” meselesidir. Gerçek kardeşlik, bir cani sıfat yüzünden, bir mü’minde bulunan yüzlerce masum sıfatları görmezden gelip ona düşmanlık beslemeyi reddeder. Bu noktada, “Hiçbir günahkâr, başkasının günahını yüklenemez” âyeti Said Nursî tarafından, “Bir müminde bulunan cani bir sıfat yüzünde sair masum sıfatları mahkûm edilemez” şeklinde de tefsir edilmektedir. Burada mü’minlerin birbirlerine “adalet-i ilahiye”nin gözlüğü ile bakmaları ölçüsü getirilmektedir. Mü’minin işlediği sevapları çoksa, diğer günahları affedilmekte ve direkt olarak cennete gideceği belirtilmektedir. Günahı çoksa, günahı miktarınca cezasını çekecek, ondan sonra yine iyiliklerinin karşılığını görecektir. Çünkü Kur’ân-ı Kerim'de zerre kadar hayır işleyenin de, şer işleyenin de bunun karşılığını göreceği belirtilmektedir. Buradan da anlaşılmaktadır ki, adalet-i ilahiyede “toptancılık” yoktur. Bazı kötülükler yüzünden iyilikler görmezden gelinmemektedir. Bu sebeple hadis-i şeriflerinde mü’minlerin birbirlerinin hatalarını örtmeleri tavsiye edilmektedir. Hatalar örtbas edildikçe cemiyette kötü örnekler çoğalmayacak, kötülüğü yapanlar da bir gün bu yaptıklarından utanıp vazgeçebileceklerdir. Bu, İslâm'ın yüce bir hoşgörüsüdür. Bu, kötülüğü hoşgörmek değil; kötülüğün, fitneye vesile olabileceğinden dolayı, yayılmamasını hoşgörmek demektir. Bugün toplumda bu İslâmî prensibin tersine işletildiğini görüyoruz. Medya tarafından, “haber alma hürriyeti” adı altında, nazarlara verilmediği takdirde kendiliğinden etkisi kaybolacak olan bir hata, bütün insanların gözleri önüne getirilmekte ve böylece toplumda insanların birbirlerine karşı güvensizlikleri artmakta, daima hatalar manşetlere ve ekranlara yansıtılmaktadır. İslâm'ın hoşgörüsü karşısında, İslâm'ı her fırsatta eleştirenlerin “hoşgörüsüzlüğü” de böylece su yüzüne çıkmış olmaktadır.
Peygamberimiz (s.a.v.) “Gördüğü iyilikleri gizleyip, gördüğü kötülükleri teşhir eden kötü komşudan Allah'a sığının” buyurarak, bu hoşgörünün ölçüsünün kaynağını bildirmektedir. “Söz araştırmayın, gözünüzle kusur aramayın, ayrılmayın, birbirinize arka çevirmeyin. Ey Allah'ın kulları, kardeş olun” hadis-i şerifi de aynı mânâyı kuvvetlendirmektedir.
Nitekim, “Din kardeşinin ayıplarını örten kimsenin, Allah kıyamet gününde kusurlarını örter” hadisi de “kusur örtme” haşgörüsünün dinimizde ne kadar ciddi bir davranış olduğunu göstermektedir.
Said Nursî'nin Kur’an ayetlerine dayanarak vurgu yaptığı bir mühim husus da, sevginin “fenalığa iyilikle mukabele etme” yönüdür. Yani, bir kimsenin kötülüğüne iyilikle mukabele etmek, insanın içindeki sevgi duygusundan kaynaklanır. Bunu da insana iman sağlar. Ancak bu prensip, “şahsımıza karşı yapılan kötülüklere müsamaha” şeklinde anlaşılmalıdır. O, bu hususu açıklarken, “Fert mütekellim-vahde olsa (kendi olsa) müsamahası, fedakârlığı, amel-i salihtir. Mütekellim-i maalgayr olsa hıyanettir” ifadesini kullanmaktadır. Buna göre bir mü’minin şahsına bir başka mü’min tarafından elinde olmayan sebeplerle bir kötülükte bulunulmuşsa, onu affetmek, onu hoşgörmek faziletli bir ameldir ve sevginin gereğidir. Ama umumun mukaddes malı olan İslâm'a bir saldırı vaki olmuşsa, Kur’ân'a bir saldırı meydana gelmişse onu affetme, hoşgörme cüretini hiçbir mü’min göstermez. Gösterirse bu hıyanet olur. İşte bu inceliğe dikkat edilmediği takdirde, İslâmî şeairi tağyir eden, dini ortadan kaldırmaya çalışan ve nifakla hareket eden bazı dehşetli canilerin “alicenâbâne affedildiği” görülebilmektedir. Böyle bir affetmenin hıyanet olduğunu tekrar hatırlatalım.
Said Nursî, “hasmane” bir tavır içindeki bir şahsın mağlup edilmesinin yolunun, onun fenalığına karşı iyilik yapmak olduğunu belirterek, “Çünkü eğer, fenalıkla mukabele etsen, husumet tezayüd eder. Zahiren mağlup bile olsa, kalben kin bağlar, adaveti idame eder. Eğer iyilikle mukabele etsen, nedamet eder, sana dost olur” der.
Kardeşlik çerçevesindeki sevginin bu boyutunu, “Boş sözlerle, çirkin davranışlarla karşılaştıkları zaman, izzet ve şereflerini muhafaza ederek, oradan geçip giderler” ve “Eğer onları affeder, kusurlarına bakmaz ve bağışlarsanız, muhakkak ki, Allah da çok bağışlayıcı ve çok merhamet edicidir” âyetleri teyid etmektedir. Malik bin Enes, “O zaman, seninle arasında düşmanlık bulunan kimsenin yakın bir dost gibi olduğunu görürsün” âyetini, “O öyle bir adamdır ki, başkaları kendisine kötü sözler sarf ettiği takdirde, doğru söylüyorsan Allah beni, yalan söylüyorsan seni affetsin, der” şeklinde tefsir etmektedir.
Bu konu başlı başına bir araştırma konusudur. Ancak şunu ifade etmek mümkündür: İslâmî cemaatler, “kitleselleşme” adı altında İslâmî bir hayat yaşamayan “izm” mensuplarına gösterdikleri hoşgörünün çok daha fazlasını birbirlerine göstermek zorundadırlar. Kur’ân ve Sünnet’e uymaları şartıyla birbirlerini tenkid etmemeli, kusur ve ayıplarıyla meşgul olmamalı, kendi güzelliklerini, kendi mesleklerinin revacını ön plana çıkarmalıdırlar. İttifak noktalarının Uhud dağı azametinde ve mübarekiyetinde, ihtilaf noktalarının ise küçük çakıl taşları hükmünde olduğunu unutmadan, birbirlerinin hizmetlerine engel değil, yardımcı ve duacı olmalıdırlar.
Said Nursi, Reddü’l-Evham isimli bir makalesinde cemaatler arasındaki sevginin nasıl oluşacağını tahlil etmektedir. Ona göre uhrevî işlerde haset, müzahemet (birbirine zahmet verme) ve münakaşa olmadığından, İslami cemiyetlerden hangisi münakaşa ve rekabete kalkışsa, ibadette riya ve nifak etmiş gibi olur. Din sevgisi sebebiyle oluşan cemaatlerle iki şart ile “ittihat” etmek mümkündür. Bu şartlardan birisi, “hürriyet-i şer’iyeyi ve asayişi muhafaza etmek, ikincisi de, muhabbet üzerine hareket etmek, başka cemiyete leke sürmekle kendisine kıymet vermeye çalışmamak, birinde hata bulunsa, müfti-i ümmet cemiyet-i ulemaya havale etmektir. 45
Nursi aynı mevzuyu, birinci İhlas Risalesi olan 20. Lem’a’da daha geniş bir şekilde ele alır. İslami cemaatlerde, “hodgamlık ve enaniyet”in kendini haklı, muhalifini haksız tevehhüm ederek ittifak ve muhabbet yerine, ihtilaf ve rekabetin ortaya girmesine sebep olacağını dile getirir. Nursi, ihtilaf ve rekabeti ortadan kaldırıp sevgiyi, ittifak ve yardımlaşmayı yerleştirmenin dokuz işin yapılmasına bağı olduğunu ifade eder.
Ona göre bunlardan birincisi, müsbet hareket etmektir. Yani kendi mesleğinin muhabbetiyle hareket etmektir. Başka mesleklerin adaveti ve başkalarının tenkisi, onun fikrine ve ilmine müdahale etmemeli, onlarla meşgul olmamalıdır.
İkincisi, İslamiyet dairesi içinde, hangi meşrepte olursa olsun, muhabbet, kardeşlik ve ittifaka vesile olacak birlik bağlarını düşünüp ittifak etmek gerekir.
Üçüncüsü, bir cemaatin, kendi mesleğinin hak ve güzel olduğunu söylemesi hakkıdır. Yoksa başka cemaatlerin haksızlığını ve çirkinliğini ima eden, “hak yalnız benim mesleğimdir” demesi insaf düsturu ile bağdaşmaz.
Dördüncüsü ehl-i hak olan cemaatlerle ittifak etmenin, “Tevfik-i ilahinin” bir sebebi, diyanetteki izzetin bir vesilesi olduğunu düşünmelidir.
Beşincisi, dalalet ehlinin cemaat suretinde bir şahs-ı manevi ile hücum ettiğini düşünerek, ehl-i hakkın buna karşı ittifak edip bir
Beşincisi, dalalet ehlinin cemaat suretinde bir şahs-ı manevi ile hücum ettiğini düşünerek, ehl-i hakkın buna karşı ittifak edip bir şahs-ı manevi” çıkarması, böylece ona karşı hakkaniyeti muhafaza etmesi gerekir.
Said Nursi, hakkı batıl saldırılarından kurtarmak için nefis ve enaniyeti, yanlış düşündüğü izzetini ve ehemmiyetsiz, rekabetkârâne hissiyatını terk etmekle ihlasın kazanılacağını ve vazifenin hakkıyla ifa edileceğini bildirir. 46
Burada Nursi’nin, reaksiyoner değil, aksiyoner olmayı önerdiği görülmektedir. Yani bir cemaat tepkiyle hareket etmemelidir. Başka cemaatlerin kusurlarını araştırıp kendi kusursuzluğunu ispat etmeye kalkışmamalıdır. Her cemaat kendi mesleğinin özellik ve güzelliklerini ön plana çıkarmalı, o özelliklere göre muhabbetle hareket etmelidir. Diğer taraftan cemaatler birbirlerinin rakibi gibi hareket etmemelidir. Allah rızası ancak bu rekabet hissinin ortadan kaldırılmasıyla gerçekleşebilir. Yoksa rekabet hissinin devam etmesi riya ve nifak gibi iki önemli hastalığın varlığını gösterir.
Said Nursi, İslami cemaatlerin birlik ve beraberliğini ifade ederken, “hak namına, hakikat hesabına olan tesadüm-ü efkar ise, maksatta ve esasta ittifak ile beraber, vesailde ihtilaf eder” der. 47 Bir makalesinde ise, ilâ-i kelimetullahı esas maksat yapan cemaatin, hiçbir garaza vasıta olamayacağını, isterse de muvaffak olamayacağını, bir garaza vasıta olduğunda ise bunun “nifak” olacağını beyan etmektedir. Ona göre dini cemaatler maksatta itifak etmelidir. Mesalikte ve meşreplerde ittihat mümkün olmadığı gibi, caiz de değildir. Zira taklit yolunu açar ve “neme lazım, başkası düşünsün” sözünü söylettirir. 48
Görüldüğü gibi aksiyoner olması gereken İslami cemaatler, birbirlerini tenkit etmekle meşgul olmamanın yanında meşrep, meslek ve hizmet metotlarını birleştirmekle de meşgul olmamalıdır. Çünkü nifak kokan bir rekabet olmadıktan sonra meşru olarak yapılan her türlü hizmet, İslamiyet’in yücelmesine hizmeti ifade eder. Bütün bunlar, insanların ve cemaatlerin birbirlerini Allah için sevdiğinin en güzel göstergeleri arasında zikredilebilir.
B) Müşrik ve Kâfirlerle İlişkide Sevgi
Bütün insanların bir anne ve babadan yaratıldığını bildirerek insanları büyük bir ailenin fertleri gibi gösteren ve temelde kardeş olduklarını beyan eden Kur’ân, inansın-inanmasın her insanla ilişkilerin de bu insanlık kardeşliği çerçevesinde cerayan etmesini istemektedir. Kur’ân’ın müşriklerle ve kafirlerle ilişkilerine de bu açıdan bakmak gerekmektedir.
Kur’ân-ı Kerîm her şeyi Allah’ın yarattığına inandığını söyleyen, bununla birlikte kendilerini Allah’a yaklaştırsınlar diye O’na putları “şirk” koşan insanların çoğunlukta olduğu bir ortamda nazil olmuştur. Kur’ân’ın birinci hedefi, bütün ilâhî kitapların ortak amacı olan Allah’ın birliği inancını toplumda yerleştirmek, insanları şirkten uzaklaştırmak, bu doğru Allah inancı temelinde dünyada ve ahirette fertleri, aileleri ve toplumları mutlu edecek ahlâkî prensipleri yerleştirmektir. Bunun birlikte Kur’ân, kâfirlerin ve müşriklerin “veli” edinilmemesini de istemektedir. Kur’ân’ın genel amaçları ile, bu tür bazı âyetler bir paradoks oluşturuyor gibi görünse de, aslında böyle bir çelişkinin söz konusu olmadığı söylenebilir. Böyle bir çelişkinin olmadığının anlaşılması için şu soruların cevabı verilmelidir: Kur’ân müşriklerin dost edinilmesini hangi sebeplerden dolayı istememektedir? Bu konuda âyetler, her şartta müşriklerle düşman olmayı gerektirir mi?
Kur’ân’da müşrikleri “veli” edinmeyi yasaklayan âyetlerdeki “veli” kelimesi, “seven (muhib), dost, arkadaş (sadık), yardımcı (nasìr) anlamlarına gelmektedir. “velyün” ise mastar olarak “yakınlık” demektir. 49 Isfahanî bu yakınlığın, mekan, neseb, din, arkadaşlık, yardım, inanç bakımından olabileceğine dikkat çekiyor. 50 Cahiliye döneminde “veli” veya aynı kökten gelen “mevla” kelimelerinin çok sık kullanıldığı bilinmektedir. Kabileler, kendilerine başka kabilelerden sığınanların velisi olurlar, ona her türlü konuda yardımda bulunurlardı. Onu kendilerinden birisi gibi kabul ederlerdi.
Kur’ân bu kelimeyi değişik bağlamlarda kullanmıştır. Bazı âyetlerde Allah’ın mü’minlerin velisi olduğuna 51 dikkat çekilir. Buna göre Allah mü’minleri küfrün karanlıklarından imanın aydınlığına çıkarmaktadır. Kâfirlerin velileri de “tağut”tur. Tağut da onları imanın ışığından, küfrün karanlığına çekmek istemektedir. Burada “tağut”tan kastın şeytan olduğu bildirilmektedir. 52 Kur’ân’daki bazı âyetlerde “veli” ile “nasir” kelimelerinin yan yana kullanıldığı da görülür. 53 Burada her ikisini de “yardımcı” olarak anlamlandırmak mümkün olduğu gibi “veli” kelimesine “seven” anlamı vermek de mümkündür. Bu durumda sevgi ile yardım etme arasında bir ilişkinin varlığı da ortaya çıkmaktadır. Bu ilişkiye göre sevginin yardım etmeye sevk ettiği, yardım etmenin de sevgiden kaynaklandığı söylenebilir. Bu durumda hangi durumlarda müşriklerin “veli” edinilmemesi gerektiğine bir bakalım:
Bu konuda zikredeceğimiz ilk âyette Cenab-ı Allah müminlerin, müminlerin dışında kafirleri”evliya edinmemesi”ni istemektedir. 54 Bu âyetin siyak ve sibakında münafıklardan bahsedilmektedir. Konunun iyi anlaşılması için bu âyetlerin kısaca incelenmesi gerekmektedir. Buna göre Cenab-ı Allah aynı surenin yüz otuz yedinci âyetinde, iman edip inkar edenleri ve inkarlarını artıranları bağışlamayacağını, onları doğru yola iletmeyeceğini bildiriyor. Daha sonraki âyette münafıklara acı bir azab olduğuna dikkat çekiliyor. Bundan sonra ise münafıkların mü’minleri bırakarak kâfirleri dost(veli) edindiklerine temas edilerek, onlar bu dostluktan vazgeçirilmeye çalışılıyor. 55 Bu şekilde münafıkların müşriklerle onların dinleri noktasından dostluk kurmalarına işâret edildikten sonra Müslümanların müşriklere karşı münafıklar gibi bir tavır sergilememeleri istenerek şöyle deniyor: “O Kitap’ta size indirmiştir ki: Allah’ın âyetlerinin inkar edildiğini, yahut onlarla alay edildiğini işittiğiniz zaman, onlar bundan başka bir söze dalıncaya kadar kâfirlerle beraber oturmayın; yoksa siz de onlar gibi olursunuz. Elbette Allah münafıkları ve kâfirleri cehennemde bir araya getirecektir.” 56 Daha sonraki âyetlerde ise, münafıkların mü’minlerin zafere erişmesinden sonra “onlarla birlikte olduklarını” söyledikleri, kâfirlerin seferlerden bir nasibleri olursa “kâfirlerle birlikte olduklarını” söyledikleri bildirilerek onların “menfaat” için böyle davrandıklarına dikkat çekiliyor.
Münafıkların bu yaptıkları ile Allah’a oyun etmeye kalktıkları, Allah’ın ise onların oyunlarını başlarına çevirdiği bildirilerek, onların “bunların arasında bocaladığı, ne mü’minlere, ne de kâfirlere bağlandıkları” ifâde ediliyor. 57 İşte bu beyanlardan sonra mü’minlerin müşrikleri “evliya” edinmemesi gerektiğinden bahsediliyor.
Beydavî âyetin bu bağlantılarını da nazara alarak, mü’minlerin tıpkı münafıkların yaptığı gibi müşrikleri “veli” edinmemesi gerektiğine dikkat çekiyor. Çünkü bu velilik, münafıklığın delilidir. 58 Zikredilen âyetler bütün olarak düşünüldüğünde müşriklerin mü’minlerle birlikte olduklarında Kur’ân’la alay ettikleri, bu yüzden o esnâda onlarda birlikte olunmaması gerektiği anlaşılmaktadır. Nitekim “Âyetlerimize söverek dalanları gördüğünüzde onlar başka bir konuya dalıncaya kadar onlardan yüz çevir.” 59 buyrulması da bu anlamı teyit etmektedir.
Bu âyetleri nazara alarak şöyle bir sonuç çıkarmak mümkündür: Kur’ân-ı Kerîm bütün insanlığa, hatta bütün alemlere rahmet olarak gönderilmiş ilâhì bir hitab olduğundan, kim olursa olsun, hangi inanca veya inançsızlığa sahip olursa olsun, herkesle, ferdî, sosyal, siyasî ve ticarî ilişkiler kurmayı yasaklamamaktadır. Nitekim peygamberimizin s.a.v., müşriklerle yapmış olduğu antlaşmalar bu görüşü desteklemektedir. 60 Âyetlerde açıkça görüldüğü gibi, müşriklerle, Kur’ân’la ve İslâm’la alay ettikleri süre içerisinde birlikte olmak yasaklanmıştır. Çünkü bu durumda, bazılarının onların asılsız sözlerine kapılıp, karşı safa geçme ihtimalleri vardır. Aksi yorumlar, Müslümanların dinlerini inançsız insanlara tebliğlerinde büyük zorluklarla karşılaşmalarına sebep olacaktır. Tam aksine inançsız insanlara İslâm dinini tebliğ edip hakikatlerini anlatmak için, onlara inançlarından dolayı değil, insan olmalarından dolayı sevgi göstermek, iyi davranmak, komşuluk haklarına riâyet etmek gerekmektedir. Müslümanların güzel davranışlarını görmeyen, sevgisini hissetmeyen müşriklerin onların sahip oldukları dine sevgi duyması, tebliğe kulak vermesi mümkün değildir. Bunun için peygamberimiz s.a.v.’in müşrikleri İslâm’ı davet ederken onlardan gördüğü eza ve cefalar karşısında “bedduâ” değil, duâ ederek tebliğini sürdürmüştür. Aksi davranışlar, müşrikleri şirklerinden vazgeçirmek isteyen Kur’ân’ın bu esas hedefiyle çelişecek sonuçlar ortaya çıkarır.
1. Risale-i Nur Perspektifi
Risale-i Nurlarda sevginin birleştiriciliği ve etkileri ile ilgili çok geniş bir perspektif sunulur. Bunların hepsini değerlendirmek bizim çalışmamızın sınırlarını aşmaktadır. Öncelikle Risale-i Nur’da sevgi Allah’ın kainata koyduğu bir kanun olarak ele alınmaktadır. Risale-i Nur müellifi Said Nursi’nin sevgiyi kainatın bir varlık sebebi, bağı, nuru ve hayatı 61 olarak nitelendirmesi böyle bir kanunun varlığına işaret etmektedir. Buna göre kanunun kaynağı Vedud ve Rahim gibi sonsuz sevgiyi ifade eden isimlere sahip olan Allah’tır. Allah’ın sonsuz ve mukaddes bir sevgiye sahip olmasıdır ki, bu kainatın var olmasına sebep olmuştur. Aynı zamanda bu kainatın varlığını devam ettirmesi, sevginin bir görüntüsünden ibaret olan “çekim kuvveti” ile olmaktadır. O halde, Allah’ın sonsuz ve mukaddes sevgisi kainatın yaratılıp devam etmesinin en birinci amilidir.
Sevgi, kainattaki çok büyük varlıkları birbirine bağladığı gibi insanları da birbirine bağlayacak olan yüksek ve toplumsal yönleri olan bir duygudur. Bu yüzden Cenab-ı Hak, kainata koyduğu bu sevgi kanununu insana vermiştir. İnsanların fıtratlarına sevgi ve merhametin koyulması Allah’ın varlığını, birliğini, sevgisini ve şefkatini gösteren ayetlerden birisidir. 62 Bu yüzden Nursi, bir ağaca benzettiği kainatın en cami bir meyvesi olan insanın kalp çekirdeğine kainatı istila edecek bir sevginin konulduğunu bildirir. 63 Bu sevginin toplumun en temel unsuru olan ailenin kurulmasında ve korunmasında önemi çok büyük olduğu gibi, toplumsal hayatın sağlıklı bir şekilde devam etmesindeki önemi de asla küçümsenemez. Çünkü Cenab-ı Hak insanı sosyal bir varlık olarak yaratmıştır. Bu yüzden hiçbir insan tek başına yaşayamaz. Her hangi bir ihtiyacının karşılanmasında her zamanda başka insanların çalışmalarına ve yardımlarına ihtiyaç duyar. Başkalarının yardımına duyulan ihtiyaç doğumdan başlar, ölüme kadar devam eder. İşte bu sebeple insanlar arasındaki ünsiyeti, kardeşlik duygularını pekiştirmek için sevgiye ihtiyaç vardır. Said Nursi’nin deyimiyle, insan önce nefsini, son akrabalarını, milletini, hayat sahibi varlıkları, kainatı ve dünyayı sever, bu dairelerin her biriyle alakadardır, onların lezzetlerinden lezzet alır, elem ve acılarından da acı duyar. 64 Bu sevginin gerçek bir sevgi olması, Allah sevgisiyle beslenen bir sevgi olmasına bağlıdır. Bunun ölçüsü de hadis-i şeriflerde bildirildiği gibi “Allah için sevmek ve Allah için buğz etmektir.” 65 .
Müminler birbirlerini Allah için sevdikleri zaman, bu onları tek bir aza haline getirir ve duyarlı bir insan yapar. Konuyla ilgili hadis-i şerifte, “Birbirlerini sevmede, birbirlerine merhamette, birbirlerine şefkatte mü’minlerin misali, bir bedenin misalidir. Ondan bir uzuv rahatsız olsa, diğer uzuvlar uykusuzluk ve hararette ona iştirak ederler” buyrulur. 66 Said Nursi’ye göre insanı diğerlerine karşı diğergam yapan bu sevgi duygusu, sevilmeye en layık şeydir. Düşmanlık da düşmanlığına en layık bir sıfattır. Diğer bir ifade ile sosyal hayatı güvence altına alan ve mutluluğa sevk eden muhabbet ve sevmek sıfatı, en ziyade sevilmeye ve muhabbete layıktır. Sosyal hayatı yerle bir eden düşmanlık da, her şeyden çok nefrete ve düşmanlığa layık, çirkin ve muzır bir sıfattır. 67 Said Nursi, bu ifadeleriyle alışılagelmiş söylemlerin ötesinde bir anlamı ifade etmektedir. İnsan içindeki sevgi duygusuna sevgi besleyerek, o sevgi duygusunu beslemelidir. Çünkü sevgi, Allah tarafından verilmiş bir duygudur ama insan onun beslemezse, sönük kalır; sevgi değil düşmanlık duyguları ön planda kalır. Diğer taraftan her insanın içinde düşmanlık duygusu vardır. Bu düşmanlık duygusu, tecavüz eden düşmanlara karşı, şeytana ve kötülükleri isteyen nefse karşı kullanılması gereken bir duygudur. Bunun dışında kalan, başta insan olmak üzere, diğer nesnelere düşmanlık beslemek, bu düşmanlığı fiiliyata dökerek insanlara ve diğer varlıklara zarar vermek toplumsal huzuru bozucu bir davranıştır. Bu yüzden düşmanlık hissine düşmanlık beslenmelidir ki, insan dostluk beslemesi gereken varlıklara düşmanlık beslemesin.
Burada dikkat çeken bir değerlendirme de, sevginin sosyal hayata güven veren ve toplumu mutluluğa sevk eden bir duygu olarak düşmanlığın da insanın toplumsal hayatını yerle bir eden bir sıfat olarak vasıflandırılmasıdır. Sevgi insanlar arasında ülfet ve kaynaşmayı meydana getiren sihirli bir duygudur. Düşmanlık da bu ülfeti bozan, insanların bencilce davranmasını sağlayan bir duygudur. Bu duygu kontrol altına alınmadığı takdirde fertlere, aileye, topluma ve tüm insanlığı, hatta çevreye kaçınılmadan zarar verilmesine yol açar.
Said Nursi, düşmanlığın vaktinin bittiğini, iki büyük dünya savaşının düşmanlığın ne kadar kötü, fena ve tahrip edici dehşetli bir zulüm olduğunu gösterdiğini bildirmektedir. Ona göre, “düşmanlarınızın seyyiatı, tecavüz olmamak şartıyla, adavetinizi celp etmesin. Cehennem ve azab-ı İlahî kafidir onlara.” 68 Nursi, burada düşmanlara düşmanlık beslemenin ve onlara karşı bir mücadele bulunmanın ölçüsünün “tecavüz” olduğunu bildirir. Ona göre, tecavüz etmeyen düşmanlarla “sulhkarane” muamele etmek gerekir. Böyle bir ölçü olmadığı takdirde bizim dinimizden, inancımızdan ve kültürümüzden olmayan kimselere karşı düşmanlık beslenmemesi mümkün değildir.
Ona göre muhabbet adavete zıttır ve ışık ve karanlık gibi hakiki anlamda bir araya gelemezler. Bu yüzden hangisinin sebepleri fazla ise kalpte hakikatiyle o bulunur, onun zıddı hakikatiyle olmaz. Örneğin adavet hakikatiyle kalpte bulunursa, o vakit sevgi, mümaşaat (hoş geçinmek), karışmamak ve zahiren dost olmak suretine döner. Bu ise, tecavüz etmeyen ehl-i dalalete karşı olabilir. 69 Buradan anlaşılmaktadır ki, tecavüz etmeyen dalalet ehline karşı, yani doğru yoldan sapanlara karşı, bir düşmanlık olması mümkündür. Ancak bu düşmanlık fiili bir tecavüze dönüşmemelidir. Ölçüsü, Allah sevgisi olan bir insan, düşmanlıkta da ölçülü olur. Bu durumda doğru yoldan ayrılmış olan kimselerle dostluğumuz, onlarla hoş geçinmek şekline dönüşecektir.
Nursi, konuyla ilgili yaptığı tahlillerinde, cihad-i hariciyi, şeriat-ı garranın kesin delillerinin elmas kılıçlarına havale etmek gerektiğini bildirir. Ona göre medenilere galip olmak, ikna iledir, söz anlamayan vahşiler gibi icbar ile, zorlama ile değildir. Nursi, “biz Muhabbet fedaileriyiz, husumete vaktimiz yok” 70 diyerek, tecavüz etmeyen kafir ve müşriklerle cihadın kılıçla, silahla değil, ikna ile olması gerektiğini bildirmekte ve asıl olanın “insanları sevmek” olduğuna vurgu yapmaktadır.
Kur’ân’da yirmiden fazla yerde “ehl-i kitab”a hitap vardır. Bir âyette “ehl-i İncil” tabiri, birçok âyette de “Yahudi ve Nasara” zikredilmektedir. Bu hitaplardan Allah’ı bütünüyle inkar edenlerle, O’na şirk koşanların farklı kategoride, ehl-i kitabın da farklı bir kategoride olduğu anlaşılmaktadır. Ehl-i kitaba farklı bir üslupla ve ayrıca hitap edilmesinin, onların hakkı bilip gizlemeleri, bir gün hakkı kabul etme ihtimalleri bulunduğundan dolayı olabilir. Bu yüzden onlarla ilgili âyetlerin “ikaz” ağırlıklı olduğunu görüyoruz. Bazı ayetlerde onların niçin Allah’ın âyetlerini inkar ettikleri 71 ve niçin hakkı bâtıl ile karıştırıp, bildikleri halde hakkı gizledikleri 72 sorulmakta ve ikaz edilmektedirler. Kur’ân-ı Kerîm Hazret-i Peygamberin bazı vasıflarının İncil ve Tevrat’ta olduğunu zikrediyor. 73 Kitab-ı Mukaddesle ilgili yapılan çalışmalar hâlen bu metinlerde peygamberimizle ilgili âyetlerin tahriften mahfuz kaldığını göstermektedir. Bütün bunlar, ehl-i kitabın peygamberimizle ilgili bildiklerini, ama âyetin de ifâde ettiği gibi bunu gizlediklerini ifâde ediyor. Nitekim onların bu bilgilerine istinaden Kur’ân-ı Kerîm onları doğru olan, bildikleri gerçeklere inanmaya çağırmakta, iman etmenin onlar için daha hayırlı olacağına dikkat çekmektedir. 74
Kur’ân’ın bu temennîsinden sonra onların nasıl bir şekilde iman etmeleri gerektiğine de işâret edilmekte; Allah’a şirk koşmamaları, Allah’tan başka kimseye ibadet etmemeleri, Allah’ın dışındaki varlıkları “Rab” edinmemeleri istenmektedir. 75 Bu âyet-i Kerîme’nin Yahudi ve Hıristiyanların peygamberimizi tıpkı Üzeyir ve İsa gibi Rab edinmek istediklerini açıklamalarından sonra nazil olduğu rivâyet edilmektedir. Bu nüzul sebebine göre Razî, âyette geçen “ehl-i kitab” tabirinin hem Hıristiyanları hem de Yahudileri kapsadığını, onlara ehl-i kitap denmesinin de onların kalbini hoş etmek maksadıyla olduğuna dikkat çekmektedir. 76 Bunun da ötesinde Kur’ân’ın bazı âyetlerde Yahudiler ile Hıristiyanlar arasında bile ayırım yaparak, Hıristiyanların Müslümanlara sevgi bakımından daha yakın olduğuna, müşriklerin ve Yahudilerin de çok fazla düşman olduklarına işâret edilmektedir. 77 Zikredilen âyetin Habeşistan’a hicret eden Müslümanlara kucak açan ve “Hazret-i Muhammed’e indirilenin Hazret-i İsa’ya indirilene benzediğini söyleyen Habeşistan’daki Hıristiyanlar hakkında nazil olduğu rivâyet edilmektedir. 78 Bazı tefsirciler, Hıristiyanların Müslümanlara sevgi bakımından daha yakın olmasının sebebinin, onların “dünya hırsından uzak” olmalarından kaynaklandığını, Yahudilerin ise dünya hırsına sahip olduklarından dolayı Müslümanlara sevgi bakımından uzak olduğunu ifade ediyorlar. 79 Bazı tefsirciler de onların içinde “ruhban ve kıssislerin” bulunduğunu, Hıristiyan da olsalar da bunlarda kibir bulunmadığını, bunların mütevazi olmakla birlikte Kur’an’ı dinlerken ağladıklarını, Necaşî’nin Habeşistan’a hicret eden Müslümanlardan Ca’fer b. Ebi Talib’in Hazret-i Meryem’le ilgili ayetleri okuduğu zaman ağlamasının bunun en güzel delilini teşkil ettiğini söylemektedirler. 80 Buna göre Cenab-ı Allah, kendilerine sevgiyle yaklaşan Kur’ân’ın bu tavrına karşı Habeşli Hıristiyanların sevgiyle karşılık vermesini överken, yine bir kutsal kitaba sahip olan Yahudilerin özellikle Medine döneminde Müslümanlara karşı düşmanca tavırlarını yermekte ve onları da Müslümanlara sevgiyle yaklaşmaya davet etmektedir. Kur’ân’ın Yahudilerin tarih boyunca yaptıkları yanlışlıkları, isyanları, kötülükleri zikretmesi onları kötülemek amacını gütmüyor. Aksine Kur’ân’dan sonra gelen Yahudi topluluklarının aynı hataları işlememelerini ve bütün insanlığa gönderilen peygamberi tanımalarını sağlama amacını güdüyor.
Kur’ân-ı Kerîm’in bir taraftan ehl-i kitabın kalbini yumuşatıcı, okşayıcı bir üslup kullanırken, diğer taraftan mü’minleri ehl-i kitapla dostluktan menetmesi 81 bir tezat gibi gözükmektedir. Rivâyet edildiğine göre Benî Kaynuka Yahudileri, Müslümanlarla savaş teşebbüsünde bulunduklarında, Abdullah b. Übey b. Selül, “ ben öyle bir adamım ki, felaketlerden korkarım, dostlarımdan vazgeçemem” demiş, Ubade b. Samit ise peygamber (s.a.v.)’e gelerek, kendisinin Yahudilerden pek çok dostlarının bulunduğunu ama bunların dostluklarından Allah’a ve resulüne sığındığını, kendisinin Allah ve resulüne dostluk ettiğini bildirmiş, bunun üzerine de ehl-i kitabı dost edinmeme ile ilgili ayet nazil olmuştur. 82 Bu nüzul sebebi, mü’min olarak bilinen kişilerin münafıklıklarından dolayı bir savaş öncesinde Müslümanları terk ederek Yahudilere destek olmasını anlatıyor. Âyet ise, mü’minleri ikaz ederek bu durumlarda normal zamanlarda ne kadar dost olunursa olunsun, savaş gibi durumlarda onlardan taraf olunmayacağını apaçık bir şekilde gösteriyor. Bu âyetten, Yahudi ve Hıristiyanlarla hiçbir zaman dost olunmayacağı gibi bir anlam çıkarmak Kur’ân’ın tebliğ için önerdiği sevgi dolu yaklaşımına ve âyetin bağlamına ters düşen yorumlardır. 83
Peygamberimiz (s.a.v.)’in Mekkeli müşriklerin saldırılarına karşı etraftaki Yahudi kabileleriyle antlaşmalar yapması, bu âyetin hükmünün barış zamanlarını kapsamadığını göstermektedir. Ayrıca peygamberimiz (s.a.v.)’in normal şartlarda ehl-i kitapla iyi geçindiği bilinmektedir. Nitekim Elmalılı Hamdi Yazır, “Allah’ın bu âyetle Yahudi ve Hıristiyanlara iyilik etmekten, dostluk yapmaktan, onlara amir olmaktan yasaklanmış ve menedilmiş değil, onları dost edinmekten, onlara yardaklık etmekten yasaklanmışlardır” 84 diyerek, onlara savaş zamanlarında tıpkı münafıkların yaptıkları gibi yardaklık etmekten alıkoyduğuna dikkat çekmektedir.
Barış zamanlarında mü’minlerin Yahudi ve Hıristiyanlara sevgi göstermeyecekleri tek husus, onların “dinleri”dir. 85 Bu ifâde onların yaşayış tarzlarını da içine almaktadır. Bu konuda yapılan bazı çağdaş tefsirlerde de, Kur’ân’daki bu nehyin, “Yahudilik ve Hıristiyanlık” açısından olduğuna, başka dinden olan kişilerin bazı güzel sıfat ve sanatlarının sevilmesinin âyetin yasak şumulüne girmediğine dikkat çekilmektedir. Bu tür yorumlar, âyetin hükmünü “âmm” olarak görmemektedir. 86 Nitekim İbn Abbas bu âyetin tefsirinde “Kim bir kavmin dinine girerse onlardandır” ifâdesini kullanmıştır. 87 Bu da gösteriyor ki, yasak edilen dostluk, onlarla ticari, komşuluk veya ekonomik ilişkilerde dostluk, sevgi açısından değil, sadece “din” noktasındadır. Din bakımından bir kimseye sevgi duyulmaması, onların bir dine sahip olmalarına saygı gösterilmemesi anlamında kullanılmamaktadır. Bu sadece onların dinlerine karşı sevgi gösterilmemesi gerektiğini ifade etmektedir. Çünkü tahrif edilmiş bir dine sevgi göstermek, en son din olan İslam’dan yüz çevirmek demektir.
Kur’ân-ı Kerîm’in bir taraftan ehl-i kitabın kalbini yumuşatıcı, okşayıcı bir üslup kullanırken, diğer taraftan mü’minleri ehl-i kitapla dostluktan menetmesi 81 bir tezat gibi gözükmektedir. Rivâyet edildiğine göre Benî Kaynuka Yahudileri, Müslümanlarla savaş teşebbüsünde bulunduklarında, Abdullah b. Übey b. Selül, “ ben öyle bir adamım ki, felaketlerden korkarım, dostlarımdan vazgeçemem” demiş, Ubade b. Samit ise peygamber (s.a.v.)’e gelerek, kendisinin Yahudilerden pek çok dostlarının bulunduğunu ama bunların dostluklarından Allah’a ve resulüne sığındığını, kendisinin Allah ve resulüne dostluk ettiğini bildirmiş, bunun üzerine de ehl-i kitabı dost edinmeme ile ilgili ayet nazil olmuştur. 82 Bu nüzul sebebi, mü’min olarak bilinen kişilerin münafıklıklarından dolayı bir savaş öncesinde Müslümanları terk ederek Yahudilere destek olmasını anlatıyor. Âyet ise, mü’minleri ikaz ederek bu durumlarda normal zamanlarda ne kadar dost olunursa olunsun, savaş gibi durumlarda onlardan taraf olunmayacağını apaçık bir şekilde gösteriyor. Bu âyetten, Yahudi ve Hıristiyanlarla hiçbir zaman dost olunmayacağı gibi bir anlam çıkarmak Kur’ân’ın tebliğ için önerdiği sevgi dolu yaklaşımına ve âyetin bağlamına ters düşen yorumlardır. 83
Peygamberimiz (s.a.v.)’in Mekkeli müşriklerin saldırılarına karşı etraftaki Yahudi kabileleriyle antlaşmalar yapması, bu âyetin hükmünün barış zamanlarını kapsamadığını göstermektedir. Ayrıca peygamberimiz (s.a.v.)’in normal şartlarda ehl-i kitapla iyi geçindiği bilinmektedir. Nitekim Elmalılı Hamdi Yazır, “Allah’ın bu âyetle Yahudi ve Hıristiyanlara iyilik etmekten, dostluk yapmaktan, onlara amir olmaktan yasaklanmış ve menedilmiş değil, onları dost edinmekten, onlara yardaklık etmekten yasaklanmışlardır” 84 diyerek, onlara savaş zamanlarında tıpkı münafıkların yaptıkları gibi yardaklık etmekten alıkoyduğuna dikkat çekmektedir.
Barış zamanlarında mü’minlerin Yahudi ve Hıristiyanlara sevgi göstermeyecekleri tek husus, onların “dinleri”dir. 85 Bu ifâde onların yaşayış tarzlarını da içine almaktadır. Bu konuda yapılan bazı çağdaş tefsirlerde de, Kur’ân’daki bu nehyin, “Yahudilik ve Hıristiyanlık” açısından olduğuna, başka dinden olan kişilerin bazı güzel sıfat ve sanatlarının sevilmesinin âyetin yasak şumulüne girmediğine dikkat çekilmektedir. Bu tür yorumlar, âyetin hükmünü “âmm” olarak görmemektedir. 86 Nitekim İbn Abbas bu âyetin tefsirinde “Kim bir kavmin dinine girerse onlardandır” ifâdesini kullanmıştır. 87 Bu da gösteriyor ki, yasak edilen dostluk, onlarla ticari, komşuluk veya ekonomik ilişkilerde dostluk, sevgi açısından değil, sadece “din” noktasındadır. Din bakımından bir kimseye sevgi duyulmaması, onların bir dine sahip olmalarına saygı gösterilmemesi anlamında kullanılmamaktadır. Bu sadece onların dinlerine karşı sevgi gösterilmemesi gerektiğini ifade etmektedir. Çünkü tahrif edilmiş bir dine sevgi göstermek, en son din olan İslam’dan yüz çevirmek demektir.
Allah ve insanlık sevgisini ön plana çıkaran Kur’ân’ın asıl hedefi insanlığa tevhid inancını ve ona bağlı ibâdet ve ahlâk ilkelerini sunmaktır. Bu yüzden hiçbir din ve ırk ayrımı yapmaksızın bütün insanlara hitap etmiş, herkesi hidâyete çağırmıştır. Bu davetten müşrikler de ehl-i kitap da nasiplerini almışlardır. Kur’ân saldırı vaki olmadığı müddetçe bütün din mensupları ve müşriklerle iyi geçinmeyi hedeflemiş, onlarla ticarî, ekonomik ilişkilerle komşuluk gibi insanî ilişkilerde bulunmayı yasaklamamıştır. Çünkü Kur’ân’ın esaslarının tebliğ edilebilmesi için bütün kesimlerle ilişkilerin sevgi ve şefkat üzerine kurulması gerekmektedir. İnsanları etkileyen şey, Müslümanların sözleri değil, davranışlarıdır. Kur’an da Müslümanları söylediklerinin tersini yapmamaya, dinin güzelliklerini fiil ve davranışlarla yansıtmaya davet etmektedir. Kim olursa olsun insan olan herkese sevgi dolu yaklaşım sergilenmesi gerekir.
1. Risale-i Nur Perspektifi
Günümüzde doğru İslâmiyet’i bize anlatan isimlerden biri olarak Said Nursî' de bu hususta Hazret-i Peygamber ve Kur’ân'dan aldığı dersle bize aynı güzel ölçüleri sunmaktadır. Münazarat isimli eserinde, Hıristiyanlık dinine mensup olan Ermenilere düşman olmaya “istibdadın sebep olduğuna” işaret etmekte ve dostluğun ölçüsünü, “Fakat mütezellilâne (alçalarak) dost olmak değil, belki izzet-i milliyeyi muhafaza ederek, musafaha elini uzatmaktır” şeklinde koymaktadır.
Said Nursî bu izahlardan sonra, “Yahudi ve Hıristiyanları dost edinmeyiniz” âyetini, hem Kur’ân'ın hükmüne uygun, hem de Hazret-i Peygamber’in tatbikatına muvafık bir şekilde şöyle açıklığa kavuşturur:
“Demek bu nehiy, yahudiyet ve nasraniyet olan ayineleri hasebiyledir. Hem de bir adam zâtı için sevilmez; belki muhabbet sıfat veya sanatı içindir. Öyleyse her bir Müslüman’ın her bir sıfatı Müslüman olması lazım olmadığı gibi, her bir kâfirin dahi bütün sıfat ve sanatları kâfir olmak lazım gelmez. Binaenaleyh, Müslüman olan bir sıfatı veya bir sanatı istihsan etmekle iktibas etmek neden caiz olmasın? Ehl-i kitaptan bir haremin (eşin) olsa elbette seveceksin.”
Burada Said Nursî, dostluk ve düşmanlık kavramlarına yeni anlamlar kazandırarak, elh-i kitaba karşı nasıl davranılacağını tespit etmektedir. Buna göre, ehl-i kitapla “din” dostluğu değil, “sıfat ve sanat” dostluğu âyetin nehyinin şümulüne girmemektedir. Elbette bir ehl-i kitabın dinine muhabbet duymak, imanın zaafiyetini gösterir. Ama onların meselâ “doğruluk” gibi sıfatlarına sevgi beslenebilir, teknolojileri hoş karşılanabilir, işbirliğine gidilerek onlardan istifade edilebilir. Bunlar, Kur’ân'ın kastettiği “dostluk” kavramının içine girmemektedir. Nitekim ehl-i kitap hanımlarla evlenmenin caiz olması, Müslüman erkeklerin o hanımların kadınlığa mahsus şefkatlerini ve insanî yönlerini, güzelliklerini ve mallarını sevmenin caiz olduğu hükmünü ortaya çıkarmaktadır.
Said Nursî, bu âyetin nehyinin, “âmm” değil “mutlak” olduğunu, mutlakın ise kayıt altına alınabileceğini belirterek, “Delil katîü'l-metin olduğu gibi katîü'd-delalet olmak gerektir” demek suretiyle, zamanın büyük bir müfessir olduğuna, kaydını izhar ettiği zaman itiraz edilemeyeceğine dikkat çekmektedir.
Said Nursî, zamanın bu âyet-i kerimeyi nasıl tefsir ettiğini de açıklamaktadır. Ona göre, Asr-ı Saadet’te büyük bir dinî inkılap meydana geldi. Bu inkılap bütün zihinleri din noktasına çevirdiğinden, sahabeler bütün sevgi ve düşmanlığı o noktada toplayarak sevgi veya düşmanlık beslerlerdi. Bundan dolayı gayrimüslimlere muhabbetten “nifak” kokusu geliyordu.
Bu zamanda ise, acib bir dünyevî ve medenî inkılap vücuda gelmiştir. Bütün zihinleri zabteden ve bütün akılları meşgul eden medeniyet, terakki ve dünya noktasıdır. Onların ekserisi dinlerine o kadar da bağlı değillerdir. Bu sebeple, onlara dost olmak, medeniyet ve terakkilerini güzel görüp almaktır ve her dünya saadetinin esası olan asayişi muhafazadır. Said Nursî'ye göre bu çerçevede bir dostluk katiyyen nehy-i Kur’ânîde dahil değildir.
Bediüzzaman'ın asrın idrakine uygun bu isabetli tefsiri, günümüz Müslümanlarını büyük bir sıkıntıdan kurtarmaktadır. O, teknolojinin dinsizlikle veya din dostluğu ile bir alâkası olmayacağı gerçeğinin altını çizerken, bunu da bir âyete dayandırmaktadır.
İşte Kur’ân'dan çıkan bu prensipler, Müslümanların ehl-i kitaba hoşgörülü olmasının çerçevesini de çizmektedir. Kaldı ki, Bediüzzaman, dinsizliğin, zındıkanın yaygınlaştığı bir zamanda Hıristiyanların dindar ruhanîleri ile dinsizliğe karşı “ittifak” edilmesini de zarurî görmekte, bunu da bir hadis-i şerife dayandırarak söylemektedir.
Sonuç
Sevgi sosyal yönü ağır basan bir kavramdır. Seven insan, sevgi objesi olarak sadece kendi zatını seçerse bu, sevginin narsizme dönüşmesi anlamına gelir. Sevginin sadece bir millete, bir ırka odaklanması da ırksal narsisizmdir. Halbuki sevgi, insanın kendisinin ve başkalarının manevi ve maddi tekamüllerine sebep olması gereken bir duygudur. Sevgi, diğergamlığı, dayanışmayı, karşılıklı yardımı, işbirliğini, iyi komşuluğu gerektirir. İşte bir sevgi dini olan İslam dini, hem insanlık sevgisini, hem de müminler arasındaki sevgiyi ön plana çıkararak bütün insanları sevgi potası içinde eritmek istemektedir. Said Nursi, sevgi konusunu ele alırken, İslam’ın bu genel prensibinden hareket eder. Ona göre sevgide asıl olan şey, Allah sevgisidir. Allah’a inanan ve onu isim ve sıfatlarını tanıyarak seven bir insan, diğer insanları da insanlık ya da din kardeşliği çerçevesi içinde sever ve sevmelidir. Ona göre düşmanlık şahıslara değil, sıfatlaradır. Müslüman olmayanlarla ortada bir tecavüz olmadığı sürece silahla cihada lüzum yoktur. Onlara delil ve ikna ile yaklaşmak gerekir. İnançsız olmak, ya da başka bir dine mensup olmak bir saldırı söz konusu değilse, sıfat ve sanat dostluğu kurulmasına hiçbir zaman engel değildir. İslamiyet böyle bir sevgi ve dostluğu da yasaklamaz. Nursi’nin Kur’an perspektifi ile yapığı yorumlardan anlaşıldığına göre, müminler, sevgiye sevgi, düşmanlığa düşmanlık; şahıslara değil, sıfatlara, cehalet, fakirlik ve nifaka karşı düşmanlık besledikleri takdirde hem Müslüman toplumlarla hem kendi aralarındaki münasebetlerinde, hem de Müslüman olmayanlarla ilişkilerinde sevgiyi esas almış olurlar. Bu da insanların mutlu ve huzurlu bir şekilde yaşamalarına sebep olur.
Öz
Sevgi, sosyal yönü ağır basan bir kavramdır. Seven insan, sevgisinin objesi olarak sadece kendi zatını seçerse bu, sevginin narsisizme dönüşmesi anlamına gelir. Sevgi, önce insanın kendisine yönelmekle birlikte, onu aşmaya ve başka insanları ve diğer varlıkları sevmeye yöneldiği zaman bir mânâ kazanır. Bu yüzden sevgi ile ilgili yapılan çalışmalarda, sevginin bu toplumsal ve sosyal yönüne vurgu yapılır. Bu tebliğde insan sevgisinin toplumsal hastalıkların reçetesi olduğu tezi işlenecektir. Bunun için öncelikle sevginin toplumsal yönü ile ilgili tarifler ele alınacak, devamında Kur’an’ın sevgi anlayışının toplumun çeşitli katmanlarına yansıması Risale-i Nur perspektifinden değerlendirilecektir.
Anahtar Kelimeler: Sevgi, kardeşlik sevgisi, iman kardeşliği, bağışlama, düşmanlık, cemaatler, ehl-i kitap
Love is a concept social aspect of which is extremely strong. If a human chooses only himself/herself as the object of his/her love, a transition from love to narcissism occurs. Love gains meaning only when it aims to reach beyond the lover and makes him/her love also other people and beings - though it would be directed to the subject himself/herself at the first place. Hence, in the studies of love, more emphasis is put on this societal and social aspect of it. In this declaration, the main thesis is that possessing love for human beings is the recipe for the societal diseases. To discuss this idea, firstly the descriptions concerning the societal aspect of love will be dealt with; which is going to be followed by the assessment of the reflections of Quran's understanding of love on different layers of the society from Risale-i Nur's perspective.
Keywords: Love, love of brotherhood, brotherhood of faith, forgiveness, antagonism, communities, People of the Book m
Keywords: Love, love of brotherhood, brotherhood of faith, forgiveness, antagonism, communities, People of the Book
Dipnotlar
1. Peck, Scott, Az Seçilen Yol, çev: Rengin Özer, Akaşa Yayınları, İstanbul, 1998, s.81.
2. Sorokin, Pitirim,”Özgeci Sevgi”, Aşkın Anotomisi, çev: Mehmet Harmancı, Say Yayınları, İstanbul, 1996, s.221-233.
3. D’arcy, M:C,”Sevginin Ruhu ve Yüreği”, Aşkın Anotomisi, s.236.
4. From, Erich, “Üretici Sevgi”, Aşkın Anotomisi, s.160-161.
5. From Erich,a.g.e,s.161-162.
6. Kur’an’da kardeşlik ile ilgili ayetler için bkz: Abdülbaki, Muhammed Fuad , Mu’cemu’l-Müfehres li Elfazi’l-Kur’ani’l-Kerim, İstanbul, 1984. s. 23-25
7. Hucurat,49/13.
8. Fussilet, 41/ 34
9. Zemahşerî, Keşşâf, IV, 205
10. Alu İmran, 3: 134
11. Tevbe,9/60.
12. Buscaglıa, Birbirimizi Sevebilmek, s.108. Yazar aynı eserinin aynı sayfasında konuyla alakalı olarak Dr. Jampolsky’nin şu sözünü aktarıyor: “ Bağışlama, yanlış kavramlarımızı düzeltme aracıdır. Öbür kişileri ve kendimizi başka bir şeyle değil, yalnızca sevgiyle görmemize izin verir.” Yazara göre bağışlamak, yapılan hataları unutmaktır. Bağışlar ama, incindiğimizi, gücendiğimizi ve duygusal yönden kırıldığımızı belleğimizden çıkaramazsak bu kırgınlıklarına gölgesinde gerçek bağışlama oluşamaz. Ona göre bağışlama ve unutmama hakkında, “Bir baltayı toprağa gömüp sapını dışarıda bırakmak” tabiri kullanılmaktadır. Buscaglıa, a.g.e.,s.112.
13. Furkan, 25/ 72
14. Nisa, 4/116 Ayrıca Allah’ın affediciliği ile ilgili olarak bkz: Bakara, 2: 187; Alu İmran, 3: 152; Maide, 5: 95
15. Teğabün, 64/ 14
16. Şura, 42/37
17. Şura, 42/40
18. Bakara, 2/237
19. Maide, 5/12-13
20. Beydavî, Envarü’t-Tenzil ve Esraru’t-Tevil, II, 201.
21. Yazır, Elmalılı M. Hamdi, Hak Dini Kur’an Dili, İstanbul, Zehraveyn, tarihsiz, III, 185-186
24. İbnu Kesir, Tefsiru’l-Kur’ani’l-Azim, I,604. Ayrıca Zemahşeri de, yakın komşuyu , neseben yakın kimse olarak, uzak komşuyu da “ecnebi” olarak tefsir etmektedir. Zemahşeri, el Keşşaf, I, 541.
25. Buharî, Edeb, 29; Müslim, İman, 73
26. Müslim, İman, 73.
27. Müslim, İman, 74.
28. Müslim, İman, 75.
29. Maide, 5/ 32
30. peygamberimizin Müslümanların dışındaki insanlarla münasebetleri için bkz: Şibli, Mevlana, Asr-ı Saadet, çev: Ömer Rıza Doğrul,Toker Matbabası, İstanbul, 1974, II, 111-117
46. Nursi, Bediüzzaman Said, İhlas ve Uhuvvet Risalesi, Yeni Aysa Neşriyat, İstanbul, 1999, s.21.
47 Nursi, İhlas ve Uhuvvet Risalesi, s.67.
48. Nursi, Hutbe-i Şamiye, s.82.
49. Firuzâbâdì, , Kamusu’l-Muhit, “ve-la” maddesi, s. 1732.
50. Isfahânî, Mu’cem, “ve-la” maddesi, s. 570.
51. Bakara: 2/ 257.
52. Zemahşerî, Keşşaf, Beyrut, I, 332.
53. Bu konudaki ayette şöyle denmektedir: “ Sema ve arzın mülkünün Allah’a ait olduğunu, Allah’tan başka size ‘veli’ ve ‘nasir’in olmadığını bilmez misiniz?” Bakara: 2/ 107.
54. Nisa: 4/ 144.
55. Nisa: 4/ 136, 137, 138.
56. Nisa: 4/ 139.
57. Nisa: 4/ 141-143.
58. Beydâvî, Envarü’t-Tenzil, Haşiyetü Şeyh Zâde kenarında, II, 178.Alusî, Ruhu’l-Maânî, X, (28. Cüz), 65.
59. En’âm: 6/ 68.
60. Peygamberimiz Müşriklerle münasebetleri hususunda geniş bilgi için bkz: Kapar, M.Ali, Hz. Muhammed’in Müşriklerle Münasebetleri, Esra Yayınları, İst., 1993.
61. Nursi, Said, Sözler, s.321.
62 62. Rum,30/21.
63. Nursi, Sözler, s.321.
64. Nursi, Sözler, s.321.
65. Hz. Ebu Zerr (radıyallahu anh) anlatıyor: “Resûlullah aleyhissalâtu vesselâm buyurdular ki: “Amellerin en faziletlisi Allah için sevmek, Allah için buğzetmektir.” Ebu Davud, Sünnet 3, (4599).
66. Buhari, Edeb 27; Müslim, Birr 66,
67. Nursi, Said, Hutbe-i Şamiye, Yeni Asya Neşriyat, İstanbul, 2000, s.45.
68. Nursi, Said, Hutbe-i Şamiye, s.45.
69. Nursi, Said, Hutbe-i Şamiye, s.46
70 Nursi, Hutbe-i Şamiye, s. 73.
71. Alu İmran: 3/ 70.
72. Alu İmran: 3/ 71.
73. Fetih: 49/ 29.
74. Alu İmran: 3/ 110.
75. Alu İmran: 3/ 64.
76. Razi, Tefsîrü’l-Kebîr, VIII, 85-86.
77. Mâide: 5/ 82.
78. Vahidî, Esbabü’Nüzuli’l-Kur’ân, Beyrut, 1990, s. 205-206.
79. Şeyh Zâde, Haşiyetü Şeyh Zâde, II, 228.
80. Zemahşerî, Keşşaf, I, 701.
81. Konuyla ilgili âyette şöyle buyrulmaktadır:”Ey iman edenler! Yahudi ve Hıristiyanları “evliya” edinmeyiniz. Onlar birbirlerinin evliyasıdırlar. Sizden kim onları dost edinirse, o da onlardandır. Şüphesiz Allah zâlim olan bir toplumu hidâyete erdirmez Mâide: 5/ 51.
82. Suyutî, Celalaleddin, Esbabü’n-Nüzul, Celaleyn Tefsiri kenarında, İst, tsz, s. 145.; Vahidî, a.g.e., s. 200-201.
83. Beydavî, Envarü’t-Tenzil, Haşiyetü Şeyh Zâde kenarında, III, 218.; Zemahşerî, Keşşaf, I, 675-676.; es-Sabunî, Saffetü’t-Tefasir, I, 349.Ehl-i Kitabla İlgili yapılan çalışmalarda da onlarla dostluğun yasak edilmesinin “antlaşma yapmaya engel olmadığı” bildirilmektedir. Bkz. Ulutürk, Veli, Kur’ân’da Ehl-i Kitab, İnsan Yayınları, İst., 1996, s. 60-63. İslam’ın Ehl-i kitaba tanıdığı haklar hakkında ayrıca bkz: Kaya, Remzi, K. Kerim’e göre Ehl-i Kitab ve İslam, Altın Kalem Yayınları, Ankara, 1994, s.249-270. Peygamberimizin s.a.v.in ehl-i kitab ile münasebetleri için bkz: Şibli, Asr-ı Saadet, II, 117-118.
84. Yazır, Hak Dini Kur’ân Dili, III, 265-266.
85. Alusî, Ruhu’l-Maânì, , II, (Beşinci Cüz), 157.
86. Nursî, Bediüzzaman, Münazarat, Yeni Asya Neşriyat, İst., 1991, s.70-71.Said Nursî konumuzla ilgili ayeti tefsir ederken, asr-ı saadet ile günümüzü mukayese etmekte, arada büyük farklar olduğunu belirtmektedir. Ona göre Asr-ı saadette meydana gelen inkılap zihinleri sadece “din” noktasına topladığından, bütün sevgiler ve düşmanlıklar yalnızca din noktasında olmaktaydı. Bundan dolayı da gayr-i müslimlere muhabbetten nifak kokusu geliyordu. Ona göre bu zamanda acib bir dünyevî ve medenî inkılab meydana gelmiştir. Bütün zihinleri zapteden ve bütün akılları meşgul eden, “medeniyet, terakkî ve dünya” noktasıdır. Bu sebeble onlarla dost olmak, medeniyet ve terakkilerini güzel görüp almaktır. Ona göre bu çerçevedeki dostluk Kur’ân’ın yasaklasında dahil değildir.
87. İbnu Abbas, Sahifetü Ali b. Ebi Talha (Tefsir-u İbn-i Abbas), s. 181.
Velâ yeştemilü aleyhi zamanün.Yâni: -O Allah c.c. ı zamanlardan hiçbir zaman onu ihate edemez.Allah c.c. zamandan da münezzehtir. Kara Davud Delâil-i Hayrat Şerhi. M.Bin Süleyman Cezuli.sy.1140.
Namaz mektebine kaydolup günde kirk defa rükú eden başlar, huzurunda eğilmeye layık yegane varliğin Allah Azze ve Celle olduğunu öğrenirler. Peygamber-i Ekber dünya nın Cenáb-ı Hakk ın yanında bir sinek kanadı kadar kymetinin olmadığını öğrendikleri için dünyâ ve içindekiler onların gözünde her rükû ettiklerinde küçülerek adeta bir nokta hâline dönüşür. Artık onlar ebedi ve bakî olan ahiret âlemine nisbetle fani, geçici ve yok olmaya mahkum olan dünyánin metaîna iltifat etmeyi, nokta kadar menfaat için virgül kadar eğilmeyi ya da herhangi bir kulun veya otoritenin önünde baş eğmeyi namaz mektebinde öğrendiklerine ihânet sayarlar. Bugün namaz kîlmasına rağmen üç kuruşluk menfaati için zâlimin karsisinda elpençe divân duranlar, Allah ve Rasûl düşmanlarına boyun eğenler seni aldatmasın. Onlar her ne kadar namaz kılsa da kiyâmin, riükúnun ma'nāsını kavrayamamış nasibsizlerdir.Eğer birileri namaz klmasına rağmen hakk, hakikati gördügü hálde teslîim olup boyun eğmiyor, hâla haklı çıkmak için tartişmaya devam ediyorsa bil ki o kişi de rükûdan nasibdar alamamiş, hakkin karşisinda boyun bukmesini beceremeyen bir zavallidir. O hálde sakin sen herkesin secdeye da'vet edildiği kuyâmet gününde dünyâda secde etmeyenlerin buna güç yetiremeyeceği; horluktan gözleri öne dişmüş, zilletin kendilerini kuşattiği kimselerden olma! Bilesin ki, Halika yapacağın bir secde seni mahluka yapacağın bin secdeden kurtaracaktir. Unutma! şairin dediği gibi "Haram kazanılan aş, aştan sayulmaz. Hak için akmayan yaş, yaştan Saylmaz. Kisşi, başım var diye övünmesin! Secdeye varmayan baş, baştan sayılmaz." EN SEVGIYLE BAŞ BAŞA Selim Seyhan
Atatürk’ün ‘vasiyeti’, yani tuttuğu gizli notlar ne açıdan önemli?
Atatürk’ün gizli vasiyeti adı altında 1980’de bunu ilk defa dile getirdim. Kastedilen, Atatürk’ün siyasî vasiyetidir. Türkiye Cumhuriyeti’ni kuran kişi nasıl bir gelecek öngörüyor? Devletin ilelebet payidar kalabilmesi için neler gerektiğini düşünüyor? Bunun için kendisinin bazı tasavvurları var. Daha cumhuriyet kurulalı 15 sene olmuş. Dolayısıyla kastedilen “Makbule’ye 50 lira verin, ötekine 5 lira verin” şeklinde bir vasiyetname değil. Kendi tuttuğu çeşitli kayıtlar, görüşler ve yaklaşık 400 sayfayı bulan, kimisi iki satır, kimisi bir sayfa notlardan oluşan bir külliyat…
Bu notlar ilk defa İnönü tarafından mı açıldı?
Hayır. Bu, bildiğim kadarıyla 1958’den itibaren Menderes’in haberdar olduğu bir durum. Dolayısıyla 1938’de mühürlenerek saklanan bu kâğıtlar 1950’li yıllarda Menderes başbakan, Celal Bayar da cumhurbaşkanıyken onlar tarafından biliniyor olmalı. 1964’te Celal Bayar’a sordum; o da “Böyle bir olay vardır fakat Türkiye buradaki fikirlere hazır değildir” dedi. 1988’de 50 yıl doldu ve açılması gerektiğinde Kenan Evren 25 sene daha yasak koydu. Kızdığım taraf, hep birileri Türkiye ve Türk milleti adına “Türkler buna hazır değil” diyor. Ya kardeşim sen kimsin, niçin durmadan bunu deme yetkisini kendinde görüyorsun?
Bu notları açıp okuyanlardan bir bilgi sızmadı mı hiç?
Menderes’in 1958’de söylediği bir cümle vardır: “Siz isterseniz hilafeti de getirirsiniz.” O dönemde kullanılmayan, kullanılması mümkün olmayan bir cümle bu. Nitekim Menderes laiklikle ilgili yasa ve yönetmeliklerde değişiklikler yapmayı planlıyordu. 27 Mayıs’ın ardından idamı, notu okuduğunun işaretidir.
Rumlara ait Konstantiniyye (Roma) tesbihle ve tekbirle müslümanlarca feth edilmedikçe kıyamet kopmaz (Yetmiş bin Şamlı bunu yapacak) Ravi: . Hz Abr İbni Avf r.a Sayfa: 478 / No: 5 Ramuz El-Ehadis
YANITLA
yuksel8 Haziran 2021 09:22 Hasan bin Ali r.a. şöyle der. Ben dedem Resulullahtan şöyle ezberledim. Şüpheli olanı bırak, şüphe vermeyene bak! Zira doğruluk huzur, yalan ise şüphe kaynağıdır. ( Tirmizi,kıyamet 60/2518. Bkz. Buhari , 3.) Edebi yol haritası İslâm. Dr. Murat Kaya. Altınoluk. sy.427.
uksel dedi ki...Sünnet, ruh, akıl,kalp ve sosyal hastalıkların devasıdır.(L.) 60:11.Lem'a 8.nükte. Sünnet-i seyyie, istibdatın seyyiatıdır. (Mn.) 95. Bir Hazinenin Anahtarı Risale i Nur Külliyatı Fihrist Ve İndeksi.sy.599.
Oralardaki yüz milyonlarca insanın gözyaşı, ahı, kanı, emeği, doğal kaynağı üzerinden Batı da kurulan bir refah düzeni var. Daha Adil Bir Dünya Mümkün Recep Tayyip Erdoğan sy. 92.
YANITLASİL
yuksel7 Eylül 2021 05:54 Biz asla garibin, mazlumun, mağdurun, yoksulun, ezilmişin sırtından bir refah düzeni kurmayız, kuramayiz. Buna bizim ne inancımız ne kültürümüz ne de tarihimiz izin verir. Daha Adil Bir Dünya Mümkün Recep Tayyip Erdoğan sy. 92.
Hz. Peygamber s. a.v. "Şüphesiz ki Allah her yüzyılın başında kendi dinini tecdid edecek birisini gönderir"buyurmaktadir. Islam Alimleri, İslama hizmet edecek olan bu muceddidlerin manaviyat alanında ve ilim sahasında olduğu kadar, siyaset alaninda da olabileceğini ifade etmektedirler. Bilinmeyen Osmanlı sy. 137.
Sultan veled den bir şiir : Dünyayı bırak, zira bu dünya senin değildir Şu an aldığın nefes senin isteğinle değildir Dünya malını biriktirdinse mutlu olma Şu kendisine dayandığın can, senin değildir. Ruhu'l Beyan
Kur'ân-ı Kerîm Meali Ve Tefsiri cilt. 21.sy.405.
YANITLASİL
yuksel18 Eylül 2021 21:58 Bir Hadis i Şerifte merhaba şöyle buyurulmustur: Güneş her doğduğunda mutlaka yanında iki melek vardır, bu iki melek, insanlar ve cinler dışında bütün yaratılmışlara isittirecek şekilde şöyle seslenirler::Ey İnsanlar! Rabbi nize gelin az olup yeterli olan, çok olup oyalayici olandan daha iyidir. Tergib, 2,172. Ruhu'l Beyan Kur'an Meali Ve Tefsiri cilt. 21.sy.399.
YANITLASİL
yuksel18 Eylül 2021 22:52 İnsanlar onu tanıyacak diye faciri anmaktan çekiniyor musunuz? Facirden, bulunduğu hal üzere bahsedin ki, insanlar ondan sakınsınlar. Ravi: Hz. Behz İbni Hakim (r.a.) Sayfa: 12 / No: 13 Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel18 Eylül 2021 22:58 Nitekim Peygamberimiz (a. s.) in bir hadis i şerifin de "Facirin/isyankarin kötülüklerini söyleyiniz ki, insanlar ondan korunsunlar" buyrulmustur. Acluni 1, 114. Ruhu'l Beyan, Kur'an Meali Ve Tefsiri cilt. 21.sy.379.
YANITLASİL
yuksel18 Eylül 2021 23:12 Her ne kadar risaletin keramet ve mucize nurlar onları aydınlattığı için doğru olduğuna şahidlik edyorlarsada Peygamber (a. s.) den ve ona uymaktan çevirdikleri ve dünya ile sehvetlerine yöneldikleri için "şahidlik ederiz ki sen Allah in Peygamber işin sözünde yalancıdırlar. O halde Sahadetin gerçeği yalnız uymakla olur. Resulullah i gördüklerinde dünya ehlinin sehadetlerini de bununla karşılaştır. Ruhu'l Beyan Kur'an Meali Ve Tefsiri cilt. 21.sy.376.
YANITLASİL
yuksel18 Eylül 2021 23:22 Sultan veled den bir şiir : Dünyayı bırak, zira bu dünya senin değildir Şu an aldığın nefes senin isteğinle değildir Dünya malını biriktirdinse mutlu olma Şu kendisine dayandığın can, senin değildir. Ruhu'l Beyan
Kur'ân-ı Kerîm Meali Ve Tefsiri cilt. 21.sy.405.
YANITLASİL
yuksel18 Eylül 2021 21:58 Bir Hadis i Şerifte merhaba şöyle buyurulmustur: Güneş her doğduğunda mutlaka yanında iki melek vardır, bu iki melek, insanlar ve cinler dışında bütün yaratılmışlara isittirecek şekilde şöyle seslenirler::Ey İnsanlar! Rabbi nize gelin az olup yeterli olan, çok olup oyalayici olandan daha iyidir. Tergib, 2,172. Ruhu'l Beyan Kur'an Meali Ve Tefsiri cilt. 21.sy.399.
YANITLASİL
yuksel18 Eylül 2021 22:52 İnsanlar onu tanıyacak diye faciri anmaktan çekiniyor musunuz? Facirden, bulunduğu hal üzere bahsedin ki, insanlar ondan sakınsınlar. Ravi: Hz. Behz İbni Hakim (r.a.) Sayfa: 12 / No: 13 Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel18 Eylül 2021 22:58 Nitekim Peygamberimiz (a. s.) in bir hadis i şerifin de "Facirin/isyankarin kötülüklerini söyleyiniz ki, insanlar ondan korunsunlar" buyrulmustur. Acluni 1, 114. Ruhu'l Beyan, Kur'an Meali Ve Tefsiri cilt. 21.sy.379.
YANITLASİL
yuksel18 Eylül 2021 23:12 Her ne kadar risaletin keramet ve mucize nurlar onları aydınlattığı için doğru olduğuna şahidlik edyorlarsada Peygamber (a. s.) den ve ona uymaktan çevirdikleri ve dünya ile sehvetlerine yöneldikleri için "şahidlik ederiz ki sen Allah in Peygamberişin sözünde yalancıdırlar. O halde Sahadetin gerçeği yalnız uymakla olur. Resulullah i gördüklerinde dünya ehlinin sehadetlerini de bununla karşılaştır. Ruhu'l Beyan Kur'an Meali Ve Tefsiri cilt. 21.sy.376.
Rivayet edildiğine göre Resulullah (s.a.) hutbe okuyup şöyle buyurdu :"Şüphesiz Allah Teala benim bu günümde, bulunduğum bu yerde cuma namazını size farz kıldı. Başında adaletli veya zalim bir devlet reisi bulunduğu ve hiç bir özrü de olmadığı halde, benim hayatta bulunduğum veya ahirete intikal ettiğimden sonra terk eden kimseye Allah bereket vermesin, iki yakasını bir araya getirmesin. İyi biliniz ki, o kimsenin haccı da, orucu da makbul değildir. Tevbe edenin Allah tevbesini kabul buyurur. Ruhu'l Beyan Kur'an Meali Ve Tefsiri cilt 21.sy.360,361.
MUSTAFA KEMAL ATATÜRK ÜN VASİYETİ AÇIKLAMA VAKTİ GELMİŞTİR. 23 Eylül 2021 04:44 yuksel dedi ki... Hafız şöyle demiştir. BİR PADİŞAHIN ADALETLE HÜKMETTİĞİ BİR SAATLİK ÖMÜR, YÜZYILLIK İBADET VE ZÜHDLE GEÇEN HAYATINDAN DAHA KIYMETLİDİR. RUHU L BEYAN KUR AN MEALİ VE TEFSİRİ CİLT. 21. SY. 256. 23 Eylül 2021 04:51 yuksel dedi ki... .... EY KULLARIM SİZİN YAPTIKLARINIZ AMELLERİNİZİ BEN KAYDEDİP SAKLIYORUM. ONLARIN KARŞILIĞINI SİZE VERECEĞİM.KİM İYİLİK BULURSA, HAYIRLA KARŞILAŞIRSA ALLAH C.C. A HAMDETSİN, BUNDAN BAŞKA BİR ŞEY BULURSA KENDİNDEN BAŞKASINI AYIPLAMASIN. RUHU L BEYAN KUR AN MEALİ VE TEFSİRİ CİLT.21. SY. 251. MÜSLİM , BİRR 2577.
23 Eylül 2021 05:01 yuksel dedi ki... CENNETİN ANAHTARI HİDAYET ÜZERE OLMAKTIR. MAHMUD ESAD COŞAN GÜNÜN SOHBETİ AKRA FM.
23 Eylül 2021 05:04 yuksel dedi ki... TEFEKKÜR İMANIN ANAHTARIDIR. ERKAM RADYO OSMAN NURİ TOPBAŞ
23 Eylül 2021 05:06
YANITLASİL
yuksel23 Eylül 2021 23:20 Kefeni güzelleştiriniz. Ölülerinize, arkalarından feryad etmekle, fena tezkiye ile, vasiyetlerini tehirle ve yakanlarını ve kabirlerini ziyareti terk ile eza vermeyiniz. Onlaran borçlarını ödemede acele ediniz. (Kabirde) kötü komşudan uzak tutunuz. Kabir kazdığınızda, onu derinleştirip güzelleştiriniz. Ravi: Hz. Ümmü Seleme (r.a.) Sayfa: 19 / No: 2 Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel23 Eylül 2021 23:27 Anne baba nin vasiyetini yerine getirmemekle eziyet etmeyiniz.Osman Nuri Topbas not. Mustafa Kemal Atatürk ün vasiyeti yerine getirilmelidir.
YANITLASİL
yuksel24 Eylül 2021 21:37 Hiç bir peygamber yoktur ki ümmetimde onun bir naziri olmasın. Ebu Bekir (r.a) İbrahim (a.s.)'ın benzeri, Ömer (r.a) Musa (a.s.)'ın benzeri, Osman (r.a) Harun (a.s.)'ın benzeri, Ali İbni Ebu Talib (r.a) da benim nazirimdir. Kim Meryemoğlu İsa (a.s.)'a bakmaktan sürur duyarsa Ebu Zerri'l Gıfariye (r.a) baksın. Ravi: Hz. Enes (r.a.) Sayfa: 388 / No: 11 Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel24 Eylül 2021 23:50 Yalanın hepsi kaydolur. Müslümanın başından bir musibet defeden veya iyilik getiren yalan müstesna. Ravi: Hz. Sevban (r.a.) Sayfa: 229 / No: 1 Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel25 Eylül 2021 00:59 Bu olayda, açıklamasında bir fayda veya gizli kalmasında bir fesad ve mahzur olması halinde casuslarin sırlarını ve bozguncularin ayıplarını ortaya çıkarmanın caiz olduğuna işaret bulunmaktadır. 60.el-Mumtehine Suresi Ayet:1. Ruhu'l Beyan Kur'an Meali Ve Tefsiri cilt. 21.sy.234.
YANITLASİL
yuksel25 Eylül 2021 01:19 Ayrıca İslami açıdan sakıncalı bir şey işleyip ortaya çıktığında, kendisini bu mahzuru işlemeye mecbur eden geçerli bir özür söyleyen kimsenin özrünü kabul edileceğine, özrün büyük saygı değer insanlar katında makbul bulunduguna da işaret vardır. 60.el-Mumtehine Suresi. Ayet:1. Ruhu'l Beyan Kur'an Meali Ve Tefsiri cilt. 21.sy. 234.
YANITLASİL
yuksel25 Eylül 2021 02:19 Allah c. c. sevgisinin belirtisi ise, Allah c. c. düşmanlarına buğz etmek ve onlara kizmaktir. 60.el-Mumtehine Suresi Ruhu'l Beyan Kur'an Meali Ve Tefsiri cilt. 21.sy.237.
mevc-i mekfuf. kararını bulup durgun hale gelmiş dalga. Özel Lügat sy. 445.
YANITLASİL
yuksel2 Ekim 2021 23:41 esir. atomdan daha küçük olup alemi kaplayan minicik madde. uzayı dolduran ve yıldızların tarlası olan latif varlık. Özel Lügat Ömer Sevincgul sy. 150.
YANITLASİL
yuksel2 Ekim 2021 23:46 Dünya esir den olan ve mevc-i mekfuf tabir olunan sema denizinde seyahat ediyor ve yüzüyor.(M. h.) 70:2.maka.8.mes. Bir Hazinenin Anahtarı Risale-i Nur Kulliyati Fihrist Ve İndeksi sy. 177.
YANITLASİL
yuksel2 Ekim 2021 23:49 Dünya esir den olan ve mevc-i mekfuf tabir olunan sema denizinde seyahat ediyor ve yüzüyor.(M. h.) 70:2.maka.8.mes. Bir Hazinenin Anahtarı Risale-i Nur Kulliyati Fihrist Ve İndeksi sy. 177.
YANITLASİL
yuksel2 Ekim 2021 23:52 Kürtce Asr Suresi esir Suresi diye yazılıyor. Yani asra yemin olsunki esire yemin olsunki anlaşılabilir.
Allah c. c., kulum, bir hiç iken seni kim yarattı? buyuracak. Kul, Sen yarattın Ya Rabbi cevabını verecek. Bu yaratilma, senin amelinlemi benim rahmetimlemi oldu? Kul, senin rahmetinle oldu diyecek. Ruhu'l Beyan Kur'an Meali Ve Tefsiri cilt 20.sy.607. Hadid Suresi 21.ayet.
Ey insanlar! Kimin yanında (ganimet malından veya diğer haklardan) ne varsa, vakti geçti, "rezil olurum" demesin. Getirsin versin. Haberiniz olsun ki, dünya rezilliği ahiret rezilliğinden ehvendir. Ravi: Hz. İbni Abbas (r.anhüma) Sayfa: 183 / No: 6 Ramuz El-Ehadis
16. İman edenlerin Allah’ı anma ve hak olarak inen (Kur’an’)a karşı kalplerinin ürpermesi/saygıyla yumuşaması zamanı gelmedi mi?[2] (Mü’minler,) sakın bundan önce kendilerine kitap verilip de (onunla alakayı keserek) üzerlerinden uzun zaman geçmiş, kalpleri artık katılaşmış kimseler gibi olmasınlar. Çünkü onlardan çoğu (Allah’ın emrinden çıkmış) fâsık (olmuş)lardır.
(Âyet-i kerîmede yüce Allah, mü’minlere, kitaplarından uzaklaşan yahudiler ve hıristiyanlar gibi olmamalarını emir buyuruyor. Çünkü mü’minlerin Kur’an’la imanlarının kuvvetlenmesi, kalplerinin sükûn, hayatlarının huzur içinde olması gerekirken (8/2; 13/28), bunun aksine Kur’an’dan, onun kültüründen, mânevî gıdasından ve hükümlerinden uzaklaşan kalp imanca zayıflar, katılaşır ve duygusuzlaşır. Böyle bir kalbe sahip olan insan Allah’a karşı sorumluluğunu unutur, maddeci ve menfaatperest olur. Menfaatini başkalarının zararlarına, hatta yok olmaları üzerine kurmakta kalbi huzursuz olmaz.)
Sayfa Sıra Hadis-i Şerif Ravi 203 1 Hased imanı bozar. Sabr (müshil ilacı)nın balı bozduğu gibi. Hz. Ebû Hakim (r.a.) 203 2 Hak bununla beraberdir. Hak bununla beraberdir. (Hz. Ali r.a işaret ederek ilerideki fitneler için buyurmuştur) Hz. Ebû Said (r.a.) 203 3 Benden sonra hak, nerede olsa, Ömer İbni Hattab'ladır. Hz. Fadl İbni Abbas (r.a.) 203 4 Hikmet on cüzdür. Dokuzu halktan kendini çekmekte, biri susmaktadır. Hz. Ebû Hüreyre (r.a.) 203 5 Halim olan adam, dünya ve ahirette seyyiddir. Hz. Enes (r.a.) 203 6 Nimete hamd etmek, o nimetin gitmesine karşı emandır. Hz. Ömer (r.a.) 203 7 Hamd olsun O Allaha, ümmetimden öyle kimseler yarattı ki, onlarla birlikte (zikrederek) sabretmeyi isterdim. (Şu mealdeki ayetin nüzulu üzerine bu hadisi şerif varid olmuştur. "Nefsimi, akşam ve sabah, sırf Onun rızasını murad ederek Rablerine dua edenlerle sabırlı kıl.") Hz. Selman (r.a.) 203 8 O Allah'a hamd olsun ki yedirir yedirilmez ve bize ihsanda bulunur, bize hidayet eder. Ve bizi doyurur, içirir ve bizi tatlı belalarla imtihan eder. Arası kesilmeyen nimetlerinin karşılığı ödenemiyecek olan, kendisine karşı nankörlük yapılamayacak olan ve kendisine muhtaç olmamaya imkan bulunmayan Allah'a hamd ederim. O Allah'a hamd olsun ki, bize yiyeceklerden yedirdi, içeceklerden içirdi. Çıplaklıktan giydirdi. Ve dalaletten hidayete erdirdi. Ve körlükten görür hale getirdi. Mahlukatının çoğuna da bizi üstün kıldı. Hamd, Alemlerin Rabbı olan Allah'a muhsustur. Hz. Ebû Hüreyre (r.a.) 203 9 O Allaha Hamd ederim ki, Resulullahın gönderdiği adama, onun istediği şekilde hareket nasib etti. Ve tevfik ihsan etti. Hz. Muaz (r.a.) 203 10 Fatiha yedi ayettir. Birincisi Besmeledir. Fatiha Sebül mesanidir. (tekrar edilen yedi ayettir) Kur'anı azimdir. Ümmül Kur'andır. Ve Fatihatül Kitaptır. Hz. Ebû Hüreyre (r.a.) 203 11 Ey Allahın düşmanı, seni zelil eden Allah'a hamd olsun. Bu ümmetin, bu firavunu idi. (Bedirde Ebu Cehilin başı getirildiğinde) Hz. İbni Mes'ud (r.anhüma) 203 12 Ümmetim içinde seni bu şekilde yaratan Allaha hamd ederim. (Hz. Salim (r.a) için) Hz. Âişe (r. anha) 203 13 O Allah'a Hamd olsun ki, avretimi örtebileceğim bir elbise ile beni giydirdi. Ve hayatımda onunla beni güzelleştirdi. Beni Hak ile gönderene yemin ederim ki, hiçbir müslüman kul yoktur ki, Allah (z.c.hz) leri onu yeni bir elbise ile giydirdi de o da eskisini fakir bir müslümana verdi ise, o kimse diri veya ölü de olsa o elbisenin bir ipliği kalıncaya kadar Allah'ın hıfzında ve emanında olmasın. Hz. Ömer (r.a.) 203 14 Hamd olsun Rabbıma ki Beni senin gibi leîm kılmadı. (Ebu Cehili kasdederek) Hz. Ali (r.a.) 203 15 Humma günahları döker. Ağacın yapraklarının dökülmesi gibi. Hz. Abdullahil Kasrinin babasından 203 16 Humma, Cehennem ateşinin şiddetindendir. Onu su ile serinleşirin. (Bir rivayette zemzemle) Hz. Ömer (r.a.) 203 17 Humma, Cehennem körüklerinden bir körüktür. Ve mü'minin Cehennemden payıdır. Hz. Ebû Reyhâne (r.a.)
YANITLASİL
yuksel21 Ekim 2021 00:05 Şu üç şeyi yapan dünya ve ahiret nimetlerine nail olur. 1-Başa gelen belaya sabır. 2-Allah c. c. in hükmüne rıza göstermek. 3-Genişlik zamanında çok dua etmek. Akra Fm günün sohbeti Mahmud Es'ad Coşan
YANITLASİL
yuksel21 Ekim 2021 00:17 Bir kimse sıkıntı ve musibet zamanlarında kendisinin elini Allah'ın tutmasından hoşlanıyorsa, bollukta çok dua etsin. Ravi: Hz. Ebû Hüreyre (r.a.) Sayfa: 423 / No: 10 Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel21 Ekim 2021 02:07 Şu üç şeyi yapan dünya ve ahiret nimetlerine nail olur. 1-Başa gelen belaya sabır. 2-Allah c. c. in hükmüne rıza göstermek. 3-Genişlik zamanında çok dua etmek. Akra Fm günün sohbeti Mahmud Es'ad Coşan
YANITLASİL
yuksel21 Ekim 2021 00:16 Bir kimse sıkıntı ve musibet zamanlarında kendisinin elini Allah'ın tutmasından hoşlanıyorsa, bollukta çok dua etsin. Ravi: Hz. Ebû Hüreyre (r.a.) Sayfa: 423 / No: 10 Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel21 Ekim 2021 02:06 Miras bölünürken Yetimlere ve yoksullarada vermek Nisa, 8:1575 Hadislerle Kur'ân-ı Kerîm Tefsiri İbn Kesîr cilt 16.sy.184.
Vasiyetimdir. 24.3.1974. Bir çok suikastler geçirdim.Şu anda vucudumda arıza var. Hafızamı kaybettim.Askerden sonra rahatsızlandım. Adımın Muhammed Ahmed Yüksel Çelik Nursi olmasını isterdim. Kitablarımı ziyan olmayacak bir kütübhaneye veilmesini istiyorum. Mustafa Kemal ile Muhammed Said Nursi.arasındaki sırrın Mustafa Kemal Atatürk ün vasiyetnamesinin açıklanmasıyla açığa çıkmasını umuyorum. Yüksel Çelik.
Kılıçla birlikte veba yoktur, cekirgeyle birlikte de kurtuluş yoktur. Ruhu'l Furkan Tefsiri Hazret-i Mevlana eş şeyh Mahmud en Nakşibendi El-Muceddidi el Halidi el-Ufi cilt. 14.sy. 182. Hadis-i Şerif
Sayfa Sıra Hadis-i Şerif Ravi 10 1 Size Ramazan ayı geldi. O mübarek bir aydır. Allah size Ramazan ayı orucunu farz kıldı. O ayda gök (rahmet) kapıları açılır, Cehennem kapıları kapanır ve azılı şeytanlar bağlanır. O ayda bir gece vardır ki bin aydan daha hayırlıdır. Kim o gecenin hayrından mahrum kalmışsa, o kimse hakikaten (bütün hayırlardan) mahrum kalmıştır. Hz. Ebû Hüreyre (r.a.) 163 3 İnsanların hayırlıları ile şerlilerini size haber vereyim mi? İnsanların hayırlıları öyle kimselerdir ki; ölüm, atının sırtında, yahud devesinin üzerinde veyahutta ayaklarının üzerinde iken, ona gelinceye kadar Allah yolunda çalışır. İnsanların şerlisi ise; o kimsedir ki, hakikaten facir ve çok cüretkardır. Allah'ın kitabını okur da, onun buyruklarından hiç birine uymaz. Hz. Ebû Said (r.a.) 205 7 Güzel yazı, hakkı hakikatı daha ziyade açıklar. Hz. Seleme (r.a.) 264 4 Benden sonra ümmetim için üç şeyden korkarım: Hak ve hakikatı tanıdıktan sonra dalalete düşmek, dalalete düşürücü fitneler, boğazına ve cinsi şehvete düşmek. Hz. Ali (r.a.) 350 3 Herşeyin bir hakikatı vardır. Kul imanın hakikatine erişmez, kaderi teslim etmedikçe, Olacak şeyin muhakkak olacağını ve olmıyacak şeyin de geri kalacağını teslim etmedikçe. Hz. Ebul Derda (r.a.) 435 7 Bir kimse akşamleyin, "Radiytü billahi Rabben, vebil İslami dînen ve bi Muhammedin Resulen" derse imanın hakikatine ermiş olur. Hz. Ata İbni Yesar (r.a.) 455 2 Ümmetimin helakı Kitab ile süttedir. Kitaba gelince; Kura'nı okurlar hilafı hakikat te'vil ederler. Sütü ise severler, kıra çıkarlar, cemaatı ve Cumaları terkederler. Hz. Ukbe İbni Amir (r.a.) 483 5 Kul imanın hakikatine erişemez; kendine istediğini halk için de istemedikçe. Hz. Enes (r.a.) 485 5 Kul hakikat-I imanı hak etmez. Allah için gazab etmedikçe ve Allah için razı olmadıkça. Bunu yaptığı zaman ise imanın hakikatına muhakkak müstehak olur. "Benim dostlarım, evliyam onlardır ki, Benim zikrolunuşumla zikrolunur ve onların zikrolunuşu ile de Ben zikrolunurum." Hz. Amr İbni Hamid (r.a.) 490 7 Sizden birine, halktan korkması, işittiği veya gördüğü bir hakikatı söylemeye mani olmasın. Hz. Ebû Said (r.a.)
Sizden birine, halktan korkması, işittiği veya gördüğü bir hakikatı söylemeye mani olmasın. Ravi: Hz. Ebû Said (r.a.) Sayfa: 490 / No: 7 Ramuz El-Ehadis
Ecdat, Ayasofya'nin bugünkü akibetini görmüş ve yanı başına SultanAhmed gibi bir muhteşem eseri inşa etmiştir" dedi. Bediuzzaman'ın Sır Katibi Mehmed Feyzi Efendi. sy. 337.
İslam'ın ve imanın hakikati paranın nasıl degerlendirildigidir. Kur'ân-ı Kerîm 'de infak âyetleri çok fazladır. Emanet olarak verilen dunyaliklar esas imtihan vesilesidir. Kenzü'l İrfan Şerhi İbadet ve Ahlakla ilgili 1001 hadis Şerh eden: Ahmed Karakullukcu şer kitab sy. 607,608.
YANITLASİL
yuksel15 Ocak 2022 06:26 Başkasının hakkını yemek haram,yetim malını, dulun malını yemek haram. Gayet Güzel! Haksız yere, alın teri dökmeden beleşten, bedavadan, başkasının sırtından geçinmek haram. Ondan dolayı faiz haram. Birisinin emeği var, çalışarak kazanıyor, otekisinin parasına kuvvet, o paradan dolayı zahmetsiz risksiz para kazanıyor Ticaret olsa, kar-zarar imkan ve ihtimali olduğundan ortaklık oluyor. İslam'da emek ve sermaye ortaklığı caiz. Bakara Suresi Tefsiri cilt 4.sy.142. prof.Dr.Mahmud Esad Coşan
Kuvvetlimisiniz, zayıfmısınız? diye sordu.O zaman doğru söylenir mi ?Söylenmez.Dosdoğru , dobra dobra söyeyeyim mi?Hayır söylenmez! Neden?savaş,harb, hud'adır. Bakara Suresi Tefsiri cilt .4.sy.232. Prof.Dr.Mahmud Es'ad Coşan.
Biz parayı , mevkiyi çoluk çocuğumuzu Allah (c.c.) rızası için seveceğiz, gerektiğinde de Allah (c.c.) ı tercih edeceğiz. Kenzü'l İrfan Şerhi sy.541. Şerh eden.Ahmet Karakullukçu.
Ebu Eyyub el-Ensari de, "Hayır, bu ayet-i kerime onu göstermiyor. Malla, ticaretle bağla, bahçeyle, ziraatle uğraşıp Allah yolunda cihadı terk etmek, insanı mânevî bakımından tehlikeye sokar." manasinadir. "demiş.
YANITLASİL
yuksel15 Şubat 2022 04:31 "Allah yolunda mallarınızi sarf edin, cimrilik yaparak kendi ellerinizle kendinizi tehlikeye atmayın. Bakara Suresi Tefsiri Cilt.5 sy. 58. Prof.Dr.Mahmud Esad Coşan
YANITLASİL
yuksel15 Şubat 2022 04:39 Allah c. c. Tevfikini refik eylesin.
Kibredene karşı kibretmek sadakadır". Ruhu'l Furkan Tefsiri Hazret-i Mevlana eş şeyh Mahmud en Nakşibendi El-Muceddidi el Halidi el-Ufi cilt 14.sy. 342.
YANITLASİL
yuksel28 Şubat 2022 00:21 Ama kulların tamamı birbirine benzeyen ayıplı ve ihtiyaçli yaratıklar olması hasebiyle birbirlerine denk olduğuna göre, kimsenin kimseye karşı kibirlenme hakkı yoktur. Ruhu'l Furkan Tefsiri Hazret-i Mevlana eş şeyh Mahmud en Nakşibendi El-Muceddidi el Halidi el-Ufi cilt 14.sy.343.
YANITLASİL
yuksel28 Şubat 2022 00:27 O halde kibirlenmek, ancak eşi ve benzeri bulunmayan, bütün ayiplardan ve ihtiyaçlardan münezzeh olan Allah-u teala 'ya mahsustur. Zaten onun içindir ki kibriya ve azametle sadece Kendisi mevsuftur. Ruhu'l Furkan Tefsiri Hazret-i Mevlana eş şeyh Mahmud en Nakşibendi El-Muceddidi el Halidi el-Ufi cilt 14.sy.343.
Adem'in tırnaklarında "La ilahe illallah Muhammedun Resulullah" cümlesinin yazılı olması. İlmin Işığında Asrın Kur'an Tefsiri Celal Yıldırım Anadolu Yayınları cilt. 14.sy. 15.
YANITLASİL
yuksel1 Mart 2022 00:09 Kendisinden çocuk peydah olacak meniyi, kayanın üstüne döksen, Allah (z.c.hz.) yaratacağını yaratır ve hiç şüphe yok ki Allah yaratacağı canı yaratır. Ravi: Hz. Sumame (r.a.) Sayfa: 354 / No: 14 Ramuz El-Ehadis
Vasiti (Rahimehullah) şöyle demiştir : "Haklı olarak yapılan tekebbbur, zenginlere, fasiklara kafirlere ve bid'at ehline (Ehl-i Sünnet dışı fırkalara) karşı kibirli olmaktır. Ruhu'l Furkan Tefsiri Hazret-i Mevlana eş şeyh Mahmud en Nakşibendi El-Muceddidi el Halidi el-Ufi cilt 14.sy.350.
YANITLASİL
yuksel1 Mart 2022 23:42 Denilmistir ki: Hakkın doğruluğunu bildiği halde, hakkı bile bile inkar eden kişinin durumu, hakkı tanıyıp tanıtmak hususunda aciz kalan bir cahilin vaziyetinden daha çirkindir. Ruhu'l Furkan Tefsiri Hazret-i Mevlana eş şeyh Mahmud en Nakşibendi El-Muceddidi el Halidi el-Ufi cilt 14.sy.351. A'raf Suresi Ayet 146.
Azınlıklara Lozan sulhu icabınca bahşedilen her nev' din ve vicdan hürriyetinin Türk ve Müslüman camiasından esirgendiginden mi bahsediyor? Bu hal imansizligin ve imansizlik metodunun takib edildiğinin bir delili ve bariz bir alameti değil midir? Isari Tefsîr ve Cifir ilmi Işığında Sirr-i İnnâ A'tayna Rumuzat-i Semaniye Mâidet-ül-Kur'an sy. 101.
Genelkurmay Başkanlığı, geçen ay vefat eden araştırmacı Aytunç Altındal tarafından 1981 yılında ortaya atılan “Atatürk, hilafeti vasiyet etti. Evren ve Menderes 400 sayfalık vasiyeti okudu” iddiasını 32 yıl sonra yalanladı. Genelkurmay, “Atatürk'ün el yazısıyla kaleme aldığı vasiyeti ölümünden hemen sonra açıldı.12 Ara 2013
Lozan'da dinin öldürülmesi kararı alındı. Siyaseti dinsizliğe alet ettiler. Siyaseti dinsizliğe alet yapanlar, kabahatlerini örtmek için başkasını irtca ile ve dini siyasete alet yapmakla itham ederler. Bir Hazinenin Anahtarı. Risale-i Nur Külliyatı Fihrist ve İndeksi.sy.168,169.
YANITLASİL
yuksel23 Mart 2022 22:40 Cennet ehli Cennete girdiklerinde, Aziz ve Celil olan Allah şöyle buyurur: "İstediğiniz bir şey var mı ki size onu ziyade edeyim?" Bunun üzerine şöyle derler: "Ey Rabbimiz bize verdiğinin üstünde başka şey var mı?" Buyurur ki: "Rızam en büyüktür." Ravi: Hz. Câbir (r.a.) Sayfa: 44 / No: 5 Ramuz El-Ehadis
1. Allahım!... Şu vakitte ve şu anda noksansız salavatını (bütün rahmetini), tertemiz selamlarını, en mükemmel ve en yüce daimi hoşnutluğunu bu alemdeki en üstün kuluna ulaştır.Sen O’nu (s.a.v), Adem’in (a.s) çocukları arasından seçip kendi irade ettiğin hükümlerin gölgesi kıldın.Yarattıklarının ihtiyaçlarına O’nu (s.a.v) bir kıble ve bir makam eyledin.O’nu (s.a.v) kendine bir delil kıldın.Razı olduğun şekilde O’nu (s.a.v) ortaya çıkardın.Tecellilerine layık hale getirdin. O’nu (s.a.v) yerde ve göklerde emir ve yasaklarının uygulama mahalli kıldın.Kendin ile var olan her şey arasına O’nu (s.a.v) vasıta eyledin.Şu aciz kulunun selamını O’na (s.a.v) ulaştır.Şu anda selamların en şereflisi ve en temizi O’nun (s.a.v) üzerine olsun.
2. Ey Allahım!... Beni O’na (s.a.v) hatırlat ki, senin katında benden söz etsin.Çünkü bunun bana hem dünyada hem ahirette faydalı olduğunu en iyi bilen sensin.Hatta bu fayda, O’nun (s.a.v) seni tanıdığı ve senin yüce katında kıymetinin bulunduğu ölçüde olsun.Benim bilgim ve anlayışım hesaba katılmasın.Ey rabbim!... Şüphesiz sen, her türlü üstünlüğe layık, dilediğin her şeye güç yetirensin.
3. Ey Allahım!... O en mükemmel insanın gönlünde bana da yer ver.Bana onu sevdir.Efendimiz Muhammed’e , onun ali ve ashabına varlıklarının zerreleri sayısınca, Allah Teala’nın sonsuz ilmi miktarınca salat eyle.
4. Ey Allahım!...Bu salavatları devamlı olarak okuyabilmeme yardım eyle.Amin
Hayırlı işlerini tehir geriye bırakanlar helak oldular. Hayırlı işlerini yapmak için acele etmek lazımdır. Prof. Dr.Mahmud Es'ad Coşan Akra Fm. Günün Sohbeti
Mehmed Akif, ideal bir eğitimciyi şöyle tarif eder: Muallimim diyen olmak gerektir imanlı, Edepli, sonra liyakatli, sonra vicdanlı... Gönül dergahindan Hakikat İncileri sy. 141. Osman Nuri Topbaş
YANITLASİL
yuksel31 Mart 2022 01:46 Yani bir muallim, her şeyden önce "imanlı" olacak, yüreğinden rahmet tasiracak. "Edepli" olacak, örnek bir karakter ve şahsiyet inşa edecek. Liyakatli olacak, mesuliyet şuuruyla kendini yetiştirip vazifesinin ehli olacak. "Vicdanlı" olacak, merhamet şefkat, fedakarlık gibi faziletlerle insanlığını tescil ettirecek. Gönül dergahindan Hakikat İncileri Osman Nuri Topbaş. sy. 141.
Sizlerden birinizin Allah yolunda bir gazada bir saat bulunması, evinde bütün ömrünce ibadet etmesinden hayırlıdır. Ravi: Hz. Ebû Said (r.a.) Sayfa: 393 / No: 11 Ramuz El-Ehadis
Kadın resmine şehvetle bakmak ruhun yüce hissiyatını öldürür.(S.) 668: Lemaat. Bir Hazinenin Anahtarı. Risale-i Nur Külliyatı Fihrist ve İndeksi. sy.570.
YANITLASİL
yuksel7 Nisan 2022 00:08 Allah bir kula hayır murad ettiğinde, onun kalbinin kilidini açar. Ve onun kalbinde yakın ve sıdk hasıl eder. Onun kalbini, içine girenleri koruyan, bir mahfaza kılar ve o kimsenin kalbini selim, lisanını sadık, ahlakını müstakim, kulağını işitici ve gözünü de görücü kılar. Ravi: Hz. Ebû Zerr (r.a.) Sayfa: 27 / No: 1 Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel7 Nisan 2022 00:16 Allah'ın muhabbetini, insanların muhabbetine tercih eden kimseye, Allah halkın meşakkati hususunda kafi gelir. Ravi: Hz. Âişe (r.anha) Sayfa: 395 / No: 2 Ramuz El-Ehadis
"Paşa Hazretleri!... Sen henüz bu Devleti Aliyeyi bilmemissin! Bu Devlet isterse donanmanin demirlerini gümüşten, yelkenlerini atlastan, iplerini de ipekten yapabilir!.. Lozan zafer mi Hezimet mi cilt 2.sy.48.
Sizden biriniz, uyumak için yatağına girdiğinde, Fatiha ile birlikte bir süre okusun. Bu takdirde Allah Teala o kimse için bir melek görevlendirir ki, o kimse nereye gitse melek de onunla beraber gider. Ravi: Hz. Şeddad İbni Evs (r.a.) Sayfa: 26 / No: 1 Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel8 Nisan 2022 08:50 "Paşa Hazretleri!... Sen henüz bu Devleti Aliyeyi bilmemissin! Bu Devlet isterse donanmanin demirlerini gümüşten, yelkenlerini atlastan, iplerini de ipekten yapabilir!.. Lozan zafer mi Hezimet mi cilt 2.sy.48.
YANITLASİL
yuksel11 Nisan 2022 05:16 İslam'ın kader anlayışının müslümanları teknikte ve sanayide geri kalmalarına sebep olduğunu iddia eden bir soruya da neden İslam dünyasında yaşayan Hıristiyan, Yahudi, Durzi ve Nusayrilerin ayrıca Ruslarin Avrupalilar'dan geri kaldığı karsi sorusuyla cevap vermektedir. Harputlu İshak Efendi, Islam'da kader anlayışını da Es'ile - i Ilm-i Kelâm adlı eserinde uzun uzun izah etmektedir. Medreseler Neydi, Ne değildi? Ekmeleddin İhsanoğlu sy. 405.
YANITLASİL
yuksel11 Nisan 2022 05:18 Allah Teala bir kulu sevdiğinde ona dünya işlerini kapar, ahiret işlerini ise açar. Ravi: Hz. Enes (r.a.) Sayfa: 25 / No: 3 Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel11 Nisan 2022 05:26 Devlet ile toplumun seyyidlere gösterdiği saygının devlet yararına birtakım gelişmeleri doğurduğu bilinmektedir. Zira onlar, bilhassa fetih esnasında yeni yerleşim yerleri kurarak İslam'ın ve yeni devletin gücünün yayılmasında rol aliyordu. Osmanlı 'da Eğitim Ve Öğretim Ziya Kazici sy. 201.
O hikmetin tebeddülü ile illet değişmez.Illet değişmezse hüküm değişmez. Risale-i Nur'un Tariflerine göre Istılahlar ve Anahtar Kelimeler. Heyet. sy.396.
BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM Esirgeyen, bağışlayan Allah c. c. in adı ile başlarım.
Bakara Suresi. 42.Bile,bile hakkı batıla karıştırıp gizlemeyin. (Tevrat’ta son Peygamber'e ait bir şey bulmadık demeyin.) Kur'ân-ı Kerîm ve Meal-i Celilesi. sy. 2. sy.8.
Telgrafın Türkiye'de kurulmasını istemeyen biri tarafından koparıldığı anlaşılıyordu. demektedir. Muteakiben Sultan'ın kendileri ve Samuel Morse'u çeşitli hediyeler ve "ihtira beratı" ile taltiflerini naklettikten sonra : Sultan'ın ilgisine rağmen İstanbul ile Edirne arasında telgraf hattı kurulması işi tahakkuk etmedi. Lozan Zafer mi Hezimet mi? Kadir Mısıroğlu. Cilt:2.sy.101.
Gerçekten Türk murahhas hey'eti ile Ankara arasındaki istihbarat Köstence üzerinden yapılıyordu. Burası ise tamamen İngiliz kontrolü altındaydı. Kendi sırlarını düşmana kaptırdığı.... Lozan Zafer mi Hezimet mi? Kadir Mısıroğlu. Cilt.2.sy.177.
YANITLASİL
yuksel21 Nisan 2022 03:57 Gerçekten Londra'daki casus mektebini bitirdikten sonra şarkıyat tahsil etmiş ve tam bir müsteşrik hüviyetini intisab etmişti. Sir Persi Koks (Cocks) Lozan Zafer mi Hezimet mi? Kadir Mısıroğlu. cilt. 2.sy.188.
Zulmün topu var, gullesi var kal'asi varsa, "Hakkın bükülmez kolu, dönmez yüzü vardır, Göz yumma güneşten, nuru ne kadar kararsa, Sönmez ebedi her gecenin sabahı vardır!.." Tevfik Fikret Lozan Zafer mi Hezimet mi? Kadir Mısıroğlu cilt 2.sy.243.
".....Kaldı ki ; bugün ancak üç beş kişinin bildiği bazı çok esrarlı sebeplerden ötürü bizzat Atatürk'de... Hikayesi uzun ve bir hayli çapraşık işlerdir bunlar... ( N.Nazif Tepedenlenliğlu- Tayfur Sökmen isyanı , Yeni İstanbul Gazetesi , 7.Kasım 1966.). Lozan Zafer mi Hezimet mi? Kadir Mısıroğlu. Cilt.2.sy.421.
Def'i mazarrat, tahsili menfaatten mukaddem (zararı savusturmak fayda kazanmaktan önce) olduğu için, birincisi ikincisine takdim edilmistir. Yani bu ayeti kerimede merhametten önce magfiret istenmistir. Ruhu'l Furkan Tefsiri Hazret-i Mevlana eş şeyh Mahmud en Nakşibendi El-Muceddidi el Halidi el-Ufi (Kuddisu Sirruhu) cilt 14.sy. 419.
YANITLASİL
yuksel24 Nisan 2022 05:35 "(Sana:)" Halim ol! denilince, de ki:"Hilmin de yeri var!" Bir delikanlınin gerekmediği yerde sakin davranması cehalettir! " Ruhu'l Furkan Tefsiri Hazret-i Mevlana eş şeyh Mahmud en Nakşibendi El-Muceddidi el Halidi el-Ufi (Kuddisu Sirruhu) cilt 14.sy. 403.
YANITLASİL
yuksel24 Nisan 2022 05:44 "Ölüm bile, düşmanların sevinmesinden aşağıdır!" denilmiştir. Rasulullah (s. a. v.) şöyle buyurmuştur : Kardeşinin başına gelen (musibet) e sevinç gosterme, sonra Allah c. c. ona acır da sana bela verir!" Ruhu'l Furkan Tefsiri Hazret-i Mevlana eş şeyh Mahmud en Nakşibendi El-Muceddidi el Halidi el-Ufi (Kuddisu Sirruhu) cilt 14.sy. 381.
YANITLASİL
yuksel24 Nisan 2022 05:53 Sehl ibn-i Abdillah (k.s.) demistir ki :"Dünyada kulu Allah c. c. dan çeviren ve ona itaatten alıkoyan her şey onun buzağısıdır, o da onun kulu ve tapıcisidir." Ruhu'l Furkan Tefsiri Hazret-i Mevlana eş şeyh Mahmud en Nakşibendi El-Muceddidi el Halidi el-Ufi (Kuddisu Sirruhu) cilt 14.sy. 368.
YANITLASİL
yuksel24 Nisan 2022 06:03 Şeyh Ebû'l Abbas (k.s.) şöyle demiştir : "Bu zamanın dervislerinden her kim zalimlerin mallarını yer ve sema' i tercih ederse onda Yahudi dürtüsü vardır, Çünkü Allah-u Teala onlar hakkında " Yalanı çokça dinleyenler ve Haramı çokça yiyenler.. "(Maide suresi 42.) buyurmustur. Ruhu'l Furkan Tefsiri Hazret-i Mevlana eş şeyh Mahmud en Nakşibendi El-Muceddidi el Halidi el-Ufi (Kuddisu Sirruhu) cilt 14.sy. 366.
Allah'ın insanlardan en nefret ettiği kişi, sığırın diliyle ağzını karıştırdığı gibi (yanlışı doğru, doğruyu yanlış göstermek için) konuşurken dilini dolaştırıp duran belağat sahibi kimsedir. Ravi: Hz. Abdullah İbni Amr (r.a.) Sayfa: 8 / No: 6 Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel27 Nisan 2022 01:17 Allah Resulu buyurmustur ki. Kazaya rıza, Allah-u Teala'nin rızasına ulaştıran en büyük kapısıdır! Ruhu'l Furkan Tefsiri Hazret-i Mevlana eş şeyh Mahmud en Nakşibendi El-Muceddidi el Halidi el-Ufi sy. 443.cilt.14.
YANITLASİL
yuksel27 Nisan 2022 01:20 Kafirin Cehennemde ebedi kalması adalettir. Bir Hazinenin Anahtari Risale-i Nur Kulliyati Fihrist Ve İndeksi İsmail Mutlu sy. 412.
Bir ülkenin geleceği o ülke insanlarının göreceği eğitime bağlıdır. Albert Einstein. Türk ve Dünya Edebiyatından Konularına göre sınıflandırilmis Özlü sözler Hasan Ozperhiz sy. 111.
Aziz ve Celil olan Allah'dan seni takdim etmesini (önce hilafete geçmeni) üç kere istedim, kabul etmedi. Ancak Ebu Bekir'i kabul etti. (Bu sözü Hz. Ali (r.a)'a buyurdu.) Ravi: Hz Ali (r.a.) Sayfa: 293 / No: 10 Ramuz El-Ehadis
Türkiye'de bugüne kadar ki zıtlaşma iki bağdaşık güç arasındaki, aile içindeki zıtlaşmaktan ibarettir. Ama gerçekte bütün dünyada olan zıtlaşma vardır ki ikinci dünya savaşının galipleri ile mağlupları arasındaki zıtlaşmadır. Sorulunca Söylenen İsmet Özel. sy.250.
570 :Evvelce de işaret olunduğu üzere ictihad, ifta vazifeleri, pek mühimdir, pek müşkildir. Bu; pek büyük, bir ilm, bir ihtisas işidir. Yoksa kitabullahın, ve ahadisi nebeviyyenin mübarek mânâlarını öyle sathî bir surette anlıyabilen, öyle hâfızalarında mahdut bir kaç hadisi şe- rif bulunan kimselerin bir müctehide tâbi olmayıp da edillei şer'iyyeden hüküm çıkarmaya, kalkışmaları, kendi namlarina fetva vermeleri aslâ caiz olamaz. Hattâ vaktile arabcaya hakkile vâkıf, hâfızları yüz binlerce ahadisi şerife ile müzeyyen olan birçok muhterem âlimler, muhaddisler bile ictihad dâvâsına kalkışmamış, fetva vermekten çekinmiş, bu ciheti fukahaya bırakmak insafını göstermişlerdir. Hukuki İslamiye ve Istilahati Fikhiyye KAMUSU Ömer Nasuhi Bilmen cilt. 1.sy.250
şer'iyyeden hüküm çıkarmaya, kalkışmaları, kendi namlarina fetva vermeleri aslâ caiz olamaz. Hattâ vaktile arabcaya hakkile vâkıf, hâfızları yüz binlerce ahadisi şerife ile müzeyyen olan birçok muhterem âlimler, muhaddisler bile ictihad dâvâsına kalkışmamış, fetva vermekten çekinmiş, bu ciheti fukahaya bırakmak insafını göstermişlerdir. Hukuki İslamiye ve Istilahati Fikhiyye KAMUSU Ömer Nasuhi Bilmen cilt. 1.sy.250
YANITLASİL
yuksel3 Mayıs 2022 21:36 Allah Benim hulefama rahmet eylesin. Denildi ki: "Senin halifelerin kimlerdir Ya Resulallah?" Buyurdu ki: "Benim sünnetimi ihya edenler ve onu insanlara öğretenlerdir." Ravi: Hz. Hasan (r.a.) Sayfa: 291 / No: 1 Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel3 Mayıs 2022 21:37 Verağ sahibi bir adamın iki rekatı, karışık amellinin bin rekatından hayırlıdır. Ravi: Hz. Enes ra. Sayfa: 291 / No: 8 Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel3 Mayıs 2022 21:39 "Had" (ceza) hususunda kalem; Küçükten büyüyünceye kadar, uykuda olandan uyanıncaya kadar, mecnun ise iyileşinceye kadar ve bir de bunamış olandan kaldırılmıştır. Ravi: Hz. Sevban (r.a.) Sayfa: 291 / No: 7 Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel3 Mayıs 2022 21:40 Bir kimse Allah'dan sıdk ile şehidlik isterse, Allah onu şehitler mertebesine ulaştırır; yatağında da ölse. Ravi: Hz. Sehl (r.a.) Sayfa: 422 / No: 12 Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel3 Mayıs 2022 21:41 Bir kimse yanında kendisini müstağni edecek kadar varken bir şey isterse, ancak Cehennem ateşini çoğaltmış olur."Kendisini müstağni kılacak şey nedir ya Resulallah" dediler. Buyurdu ki: "Kuşluk yiyeceği veya akşam yiyeceğine kadar." Ravi: Hz. Sehl (r.a.) Sayfa: 422 / No: 11 Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel3 Mayıs 2022 21:48 Kur'an'daki pek çok cüz'î hadiselerin arkasında küllî düsturlar saklıdır.(S.) 223:20.Söz, 1.makam.1.nukte Bir Hazinenin Anahtari Risale-i Nur Kulliyati Fihrist Ve İndeksi İsmail Mutlu sy. 403.
YANITLASİL
yuksel3 Mayıs 2022 21:55 Sadece din ilimlerinin okutulmasindan taassub doğar. (Mn.) 127. Taassubun en dehşetlisi bazı Avrupa taklitcilerinde ve dinsizlerde bulunur. (Mn.) 131. Bir Hazinenin Anahtari Risale-i Nur Kulliyati Fihrist Ve İndeksi İsmail Mutlu sy. 621.
Allah Resulu Peygamber efendimiz buyurmuştur: "Miraç 'ta üçüncü kat gökte yetmiş bin melek gördüm. Bunlar, Hazret-i Ömer' i sevenler için, Cenab-ı Hak 'tan af taleb ediyorlardı". Biz de, Hazret-i Ömer' i seviyoruz ya Rab, o meleklerin istiğfarindan, bizi de mahrum etme Allah 'im. İslam' ın Adil ve cesur reisi Halife Hazret-i Ömer (Radıyallahu Anh) cilt. 2. Abdurrahman Şeref Laç sy. 384.
Bu konuyu daha ileri derecede düşünecek olursak devletlerinde sırları vardır.İleride yapacakları eylemleri ve hizmetleri yeri ve zamanı gelmeden açığa vurmamalıdır.Sır saklamayan milletler ve devletler düşmanın tuzağınaher an düşmeye hazırdırlar. Bu sebeple casusluk müessesi oluşmuştur. Gizli ajanlar vardır. Bunlar kendi ülkeleri adına bilgi toplamaya çalışırlar. Hazret-i Ömer Yüz veciz Söz. sy.178.
YANITLASİL
yuksel5 Mayıs 2022 22:40 Özellikle askeri bilgilere önem verirler.Zira, her ülke için güvenlikleri önemlidir.En yakın komşularından bile emin olmak için büyük bir çaba içerisinde bulunurlar.Konuya Hz. Ali (k.v.) 'nin bir vecizesiyle son verelim:" Düşmanın en zararlısı hilesini gizleyendir." Hiç şüphe yok ki, düşman hilesini gizlerken Müslüman'ın sırrını açığa vurması, düşmana davetiye çıkarmaktır. Hazret-i Ömer Yüz Veciz Söz.sy.178.
YANITLASİL
yuksel5 Mayıs 2022 22:45 Bu vecizeye benzer bir sözü de Hz. Ebubekir söylemiştir." Sırrını açığa vurma, sonra işlerin karışır. 177.Aşir efendi, 11a. Hazret-i Ömer Yüz Veciz Söz.sy.178.
YanıtlaSil1-Beş vakit namazı camide kılan Bismillahirrahmanirrahim demiş gibidir. 2-Ümmetim yıldızlara gidesiye kadar kıyamet kopmayacaktır. Hadis-i Şerif
بِسْــــــــــــــــــــــمِ اﷲِارَّحْمَنِ ارَّحِيم
YanıtlaSilBismillahirrahmanirrahim
Elhamdülillah
Allahuekber
Subhanallah
Allahümmesallialaseyyidinamuhammed
Sallaahualeyhivesellem
Estagfirullah
YanıtlaSilKış 95 [ 49. Sayı ]
The Supremacy of The Qur'an
“The Strongest Voice will be Islam’s”
In the December of 1919, Bediuzzaman had a “true dream” or sort of vision, which he subsequently recorded and included in Sünûhat.1 He tells us there that he was at the time greatly distressed at the course of events and was “searching for a light in the dense darkness.” In his dream, Bediuzzaman was summoned by “a great assembly” made up of representatives of the leading figures of Islam from each century and called upon to give an account of the present state of Islam. Contrary to what might be expected, Bediuzzaman’s reply pointed out positive aspects of the defeat, including the strengthening of Islamic brotherhood and the Ottomans’ being saved from being carried away to a greater extent on “the tyrannical current” of capitalism. Then, in order to show why Islam rejects modern Western civilization, which was epitomised by the ugly and exploitative capitalism and aggressive imperialism of the time, he made a comparison of the principles on which Western civilization and Islamic civilization are based and their results. This extremely interesting and original exposition was greeted with approval by the Assembly in the dream, and one of the deputies declared:
“Yes, be hopeful! The loudest and strongest voice in the coming upheavals and changes will be that of Islam!”
The same comparison of Western and Islamic civilizations appears in different contexts in a number of Bediuzzaman’s works of the period. And from these and from other references to the same subject, we see in greater detail his views on the subject, and also the reasons for the optimism and hope for the future engendered by the dream.
It should be noted firstly that Bediuzzaman frequently pointed out that just as modern civilization was not the product or property of Christianity, neither was decline and retrogression in keeping with Islam: “To consider civilization to be the property of Christianity, which it is not, and to show decline, which is the enemy of Islam, to be its friend, is to suggest that the firmament is revolving in the opposite direction.”2 As we have already seen, Islam enjoins progress and comprises all the necessities of civilization: “I declare with all my strength that there is nothing which is in reality good in civilization that is itself, or what is better than it, not guaranteed either explicitly or implicitly by Islam...”3 And in another work he wrote: “The things known as the virtues of civilization are each a transformed matter of the Shari’a.”4 Further to this, Bediuzzaman pointed out that Islam had played a fundamental and significant role in the development of modern civilization:
“I cannot deny this: there are numerous virtues in [modern] civilization, but they are neither the property of Christianity, nor the creation of Europe, nor the work of this century. Rather, they are the property of all. They arise from the combined thought of mankind, the laws of the revealed religions, innate need, and in particular from the Islamic revolution brought about by the Shari’a of Muhammad (PBUH).”5 And in another work he put it in even stronger terms: “The good things and great industrial progress to be seen in Western civilization are entirely reflected and derived from Islamic civilization, the guidance of the Qur'an, and the [other] revealed religions....”6
YanıtlaSilHowever, in the West, the evils of civilization had come to preponderate over its beneficial aspects. Bediuzzaman gave two reasons for this. The first was the permissive attitude of Western civilization towards “dissipation” and “the appetites of the flesh”, which arose from “not making religion and virtue the principles of civilization.” While the second was “the appalling inequality in the means of livelihood”, which also ultimately resulted from lack of religion. These would eventually lead to its destruction.7
Thus, Bediuzzaman predicted that because Western civilization had become distant from true Christianity and was based not on the principles of revealed religion, but on those of Greek and, primarily, Roman philosophy, it would eventually “be dispersed” and “change its form”, and make way for the emergence of Islamic civilization. His comparisons, then, are between the “positive” principles and results of revelation, and the “negative” principles and results of philosophy, or between divine guidance (hüda) and genius, meaning ‘reason’ (deha), as he sometimes calls them. Western civilization he describes as follows:
“It takes as its point of support force, which manifests itself in aggression. Its aim and purpose is benefit and self-interest, after which everyone jostles and pushes without restraint. Its principle in life is conflict, which manifests itself in contention and discord. The tie between different groups is racialism and negative nationalism, which thrives on devouring others and which manifests itself in ghastly clashes. Its alluring service is encouraging lust and passion, satisfying desires, and facilitating the attainment of whims. And as for lust and passion, they make man descend from the level of the angels to that of a dog. They cause him to become a beast. If most of these civilized people were turned inside out, the skin of a wolf, bear, snake, pig, or ape would appear. Or so it seems to the imagination.”
The principles on which Islamic civilization is based, on the other hand, are the reverse of these:
“Its point of support is truth instead of force, which is manifest as justice and equity. Its aims are virtue and God’s pleasure in place of benefit and self-interest, which are manifest as love and friendly competition. Its means of unity are the bonds of religion, country, and class instead of racialism and nationalism, which are manifest as sincere brotherhood and reconciliation, and co-operation in only defending against outside aggression. The principle in life is that of mutual assistance and co-operation instead of conflict, which is manifest as unity and mutual support. In place of lust is guidance, which is manifest as progress for humanity and being perfected spiritually. It restricts the passions, and instead of facilitating the base desires of the carnal soul, it gratifies the high sentiments of the spirit.”8
Of the various aspects of civilization of which there are more detailed comparisons in Bediuzzaman’s works, we shall briefly mention two. The first of these is literature.
In a piece on the subject in Lemeat, a collection of writings in free verse on various subjects which was published in Istanbul, probably in 1921, Bediuzzaman makes a comparison between the Qur'an as literature and European literature. This literature is represented by the novel, for which there had been a strong vogue among ‘Europeanized’ Ottomans since the time of Abdulhamid. Bediuzzaman states that there are three areas of literature. These are concerned with love and beauty, heroism and valour, and thirdly, the depiction of reality. As regards European literature, he says that in the first sort it does not know the meaning of true love, and merely excites the carnal appetites – though it purports to be high-minded and condemn such things as unfitting for man, while in the second, it does not favour right and justice, but exalts the concept of force.
YanıtlaSilIn the depiction of reality, Bediuzzaman describes the Western view in greater detail. He points out that since European literature regards the universe not as Divine art, but from the point of view of nature, it prompts materialism and the worship of nature. And the novel, whether in book form, or as theatre or cinema, is the only remedy it has been able to find for the distress of the spirit arising from this misguidance. He goes on to say that both produce feelings of sadness, but while the sadness produced by the Qur'an is of a lofty and elevated nature, that caused by European literature offers no hope. This again springs from the view of existence it expresses. The world is a wild and ownerless place; what inspires the sorrow is “deaf nature” and “blind force”. It is the pathetic woe of an orphan, of the lack of friends, rather than their absence. And while both give pleasure and stir the emotions, where the Qur'an stirs the spirit and moves the higher emotions, European literature stimulates man’s animal appetites and affords pleasure to his lower nature only.9
The second aspect to be considered here is of a socio-economic nature. It concerns the injustice inherent in Western civilization and the remedy for its grievous consequences provided by Islam.
Bediuzzaman summarizes the root cause of the great social upheavals man has suffered, particularly this century, in two phrases. One is: “So long as I’m full, what is it to me if others die of hunger.” And the other: “You struggle and labour so that I can live in ease and comfort.” And he demonstrates that if they are to be eradicated, it will be through applying the Qur'anic injunction of almsgiving (vüjub-u zekat) and prohibition on usury and interest (hurmet-i riba). His argument is as follows:
Through urging the wealthy classes to act in a cruel, oppressive, and arrogant manner towards the poor, the first phrase has been the cause of such sedition and strife that it has come close to overturning humanity. And the second phrase, through driving the poor to harbour hatred and envy towards the rich, has for several centuries destroyed public order and security, and this century, due to the struggle between capital and labour, has given rise to disaster and disorder on a vast scale. The role of zekat and the prohibition on interest in rectifying this situation is this:
The most important factor in maintaining the order of society as a whole is not allowing an unbridgeable gulf to develop between the various classes. The upper classes and the rich should not become so far removed from the lower classes and the poor that the lines of communication are broken, as happened in European civilization. “Despite all its societies for good works, all its establishments for the teaching of ethics, all its severe discipline and regulations”, it could neither reconcile those two classes, nor heal the two wounds in human life caused by the two phrases above. However, through making the payment of zekat obligatory and prohibiting interest, Islam establishes relations between rich and poor, and forges links of respect and sympathy between them. By not allowing the classes to draw far apart, it maintains the order and balance of society. It “uproots” the two phrases and heals the wounds they have caused in mankind.10
How is it then that while Islam comprises true civilization, it was materially defeated by Western civilization? In his dream, Bediuzzaman was questioned concerning this. He was asked by one of the deputies in the Assembly: “With which of your actions did you issue a fatwa to Divine Determining so that it ordered this disaster for you?” Bediuzzaman replied that it was their neglect of three of the ‘pillars of Islam’ – the prescribed prayers, fasting in Ramadan, and payment of zekat – that had brought it upon them.11 And he afterwards added a note to this, including neglect of the Hajj.
YanıtlaSilThe Absolute Sovereignty of the Qur'an
Many reasons have been touched on in describing Bediuzzaman’s thought and works up to here for the decline of the Islamic world and the Ottomans in particular. Broadly speaking they can be classed under two main headings. One is despotism and the other is religion, or rather the failure to adhere to its principles in various areas. The two are interconnected. Despotism, together with its numerous, far-reaching, and negative consequences, and the solutions for them in the form of Constitutionalism and Freedom within the sphere of the Shari’a worked for with such dedication by Bediuzzaman, we have discussed in some detail. With regard to religion, many areas of decline may be included under this heading, and these too, together with their solutions, have been described in various places. For example, the decline in the field of learning and medrese education, and the solutions put forward by Bediuzzaman for this which would also heal the deep rifts that had developed between the ‘ulama, the Sufi community, and those with a secular, Western educational background. The negligent attitude towards the ‘pillars of Islam’ mentioned in the dream above. And the various “sicknesses” in the social life of Muslims, and in the field of morality, and the “remedies” offered by Bediuzzaman in his sermon in Damascus. However, rather than attempting a comprehensive analysis of all the reasons Bediuzzaman put forward for the decline and relative backwardness of the Islamic world, we shall just make the following points.
In Muhâkemat, a work written to establish the principles of Qur'anic exegesis (tafsir) and published in 1911, Bediuzzaman attributes the decline to the fact that the heart or true meaning of the teachings of Islam had been abandoned for its externals. He wrote:
“...Abandoning the essence and kernel of Islam, we fixed our gazes on its exterior and shell. And through misapprehension and ill-manners, we did not afford Islam its right nor pay it the respect it was due. So in disgust, it swathed itself in clouds of illusion and delusion, and concealed itself. And it had the right, for we mixed Isra’iliyat12 with the fundamentals of belief, and stories with the tenets of faith, and metaphors with the truths of belief, and did not appreciate its value. So to punish us in this world, it left us in abasement and penury. And what will save us, is again its mercy.”13
Later in the same work, Bediuzzaman expands on this, explaining how some Isra’iliyat, and a portion of Greek philosophy, had been incorporated into Islam, and “appearing in the apparel of religion”, had thrown minds into disarray. Explaining how this happened, he concludes that when commenting on the Qur'an, some ‘externalist’ ‘ulama had expounded certain of its verses (nakliyat) by making them fit the Isra’iliyat. “Whereas”, he wrote. “What will explain and expound the Qur'an is again the Qur'an, and sound Hadiths. Not the Gospels and the Torah, whose ordinances have been superseded, just as their stories are corrupted.”
As for Greek philosophy, it had sprung from fables and superstition, and just as it had caused confusion, so also had it opened up a way to mere imitation (taqlid) in place of investigative and dynamic scholarship. Supposing there to be points of similarity and agreement between philosophy and matters of the Qur'an which demand the use of reason (akliyat), externalist scholars explained these verses in terms of the philosophy and adapted them to it. Bediuzzaman then said:
“God forbid! ...For the criterion of the Book of Miraculous Exposition is its miraculousness. Its expounder and commentator is its parts. Its meaning is within it. Its shell, too, is of pearl, not clods....”14
YanıtlaSilAnd so to return to Sünûhat, published in 1919-20, and a piece concerned with the Qur'an and the decline of Islam. Entitled, The Absolute Sovereignty of the Qur'an, it describes what Bediuzzaman considered to be “the most important cause of the Islamic community displaying carelessness and negligence in the precepts of religion.”
The gist of Bediuzzaman’s argument is that while it is the sacredness (qudsiyet) of the Qur'an, rather than reasoning, that drives the mass of ordinary believers to conform to the precepts of religion, the way Qur'anic commentaries and books on the Shari’a have developed in the course of time is such that they have come to act as a veil to the Qur'an's sacredness.
Firstly in his argument, Bediuzzaman states that although the fundamentals of belief and pillars of Islam, which are the ‘personal’ property of the Qur'an and the Sunna of the Prophet (PBUH), which expounds the Qur'an, form ninety per cent of the religion, and controversial matters which are open to interpretation (ijtihadî) form only ten per cent, in the course of time the former have been “placed under the patronage” of the latter, have been combined with them, and become subordinate to them.
Then, while “the books of those qualified to interpret the law (mujtahidin) should be like means and display the Qur'an as though they were glass; they should neither act on its behalf nor obscure it”, it is on these books that the attention of the mass of believers became focussed. They have only thought of the Qur'an in a hazy sort of way. They have read these books in order to understand not what the Qur'an says, but what the authors say. As a result of this the ordinary believer’s conscience “has become accustomed to being indifferent, and has become lifeless and unresponsive.” However, Bediuzzaman continues:
“If the Qur'an had been shown directly in the fundamentals of religion, the mind would have naturally perceived its sacredness, which urges conformity [to the precepts of religion], is the rouser of the conscience, and is [the Qur'an’s] inherent property. In this way the heart would have become sensitive towards it, and would not have remained deaf to the admonitions of belief.”
Bediuzzaman then states that there are three ways to direct the attention of the mass of believers towards the Qur'an – “the exemplification of the Pre-Eternal Address, which shimmers with the attraction of miraculousness, has a halo of sacredness, and constantly stirs the conscience through belief.” The first he describes as dangerous, the second as needing time, while the third is to remove the veils obscuring the Qur'an and display it directly to the ordinary believers; to seek its “pure, unmixed property” from itself alone, and only its secondary (bilvasita) decrees from the means.
That is to say, the fundamentals and essentials, which as we saw form ninety per cent, should be sought from the Qur'an itself and from the Sunna, while matters of secondary importance, which are open to interpretation and form ten per cent, sought from the works of those qualified to interpret them, that is, the mujtahids. If that had been the case, the demand shown for these truly numerous commentaries and books on the Shari’a and divided up between them would have been directed towards the Qur'an itself, indeed, the demand would have been greater because of need. And in that way the Qur'an would have been dominant and influential in its full meaning over the Muslim community.
Bediuzzaman had a significant dream shortly after writing this piece, and included it at the end of it. We also include it:
YanıtlaSil“One night shortly after writing this matter, I dreamt of the Prophet (peace and blessings be upon him). I was in a medrese in his blessed presence. The Prophet was going to instruct me in the Qur'an. On their bringing the Qur'an, the Prophet (peace and blessings be upon him) rose to his feet out of respect. It occurred to me at that moment that he rose in order to guide his community.
“Finally I related this dream to a righteous member of his community, and he interpreted it in this way: ‘It is a powerful sign and certain good news that the Qur'an of Mighty Stature will acquire the exalted position of which it is worthy throughout the world.’”15
Birth of the New Said
Some two years after his return to Istanbul from the prisoner-of-war camp in Russia, Bediuzzaman underwent a radical interior change, “a strange revolution of the spirit”, and out of this inner turmoil, the New Said was born. Indeed, it is clear from Abdurrahman’s biography and from his own requests for leave of absence from the Darü’l-Hikmet that from his return Bediuzzaman suffered certain difficulties. The strains of war and harsh conditions of his captivity had taken their toll on his health, while the Ottoman defeat and foreign occupation were sources of great distress. However, as we saw at the end of the piece describing his “awakening” in the little mosque beside the River Volga, Bediuzzaman considered the first two years of his return, despite all his activities, to be a period of heedlessness, during which his fame and the acclaim he received made him temporarily forget his decision to withdraw from social life and concentrate on the inner life. Bediuzzaman described the major turning-point that then occurred in some detail in various places in his works, and we shall chart its course from these.
It seems that a few flashes of realization restarted the process of “spiritual awakening”. These occurred on high vantage points overlooking the city of Istanbul and took the form of realizing the stark realities of death and separation, old age and the transitoriness of things. Bediuzzaman says that then, before anything, he tried to find consolation and a ray of light in his learning and the things he had studied for so many years. But rather than providing this, he found that they had “dirtied his spirit”, and been an obstacle to his spiritual progress.16
Until this time, Bediuzzaman had “filled his brain with the philosophical as well as the Islamic sciences”, for he thought that “the philosophical sciences were the means to spiritual progress and enlightenment.” In addition, he was of the opinion that European science and philosophy could be used to “reinforce” and “strengthen” Islam. He described it like this:
“The Old Said together with a group of thinkers accepted in part the principles of human philosophy [as opposed to revealed knowledge] and European science, and fought them with their own weapons; they admitted them to a degree. They accepted unshakeably some of their principles in the form of the positive sciences, and thus could not demonstrate the true value of Islam. Simply, they supposed philosophy’s roots to be extremely deep, and grafted Islam with its branches, as though they were strengthening it. But since the victories were few, and it depreciated Islam, I gave up that way. And I demonstrated [in the Risale-i Nur] that Islam’s principles are so profound that those of philosophy cannot reach them; indeed, they remain superficial beside them.”17
And, now, when overwhelmed by the realization of his own increasing years and the fleeting nature of everything to which he was attached, Bediuzzaman’s learning afforded him no light, no hope. “The spiritual darkness arising from the sciences of philosophy plunged my spirit into the universe, suffocating it. Whichever way I looked seeking light, I could find no light in those matters, I could not breathe...”18
YanıtlaSilBediuzzaman’s spiritual crisis prompted him to withdraw from the society of men and seek solitude in places removed from Istanbul life. He retreated to Yusha Tepesi,19 a high hill on the Asian side of the Bosphorus near its junction with the Black Sea. Here, he tells us, he would not permit Abdurrahman even to attend to his essential needs.20 Following this he took a house in Sariyer, on the European side, and it was here in this old wooden house which is still standing that Bediuzzaman’s crisis was resolved and he found what he was searching for.
It was Gawth-i A’zam, ‘Abd al-Qadir Geylani, who came first to Bediuzzaman’s aid. A copy of his Fütûhu’l-Gayb came into Bediuzzaman’s possession “by a happy coincidence”, and on opening the pages at random to take an omen from it, these lines came up:
21
or, as Bediuzzaman interpreted them:
“Oh, you unfortunate! As a member of the Darü’l-Hikmeti’l-Islamiye, you are as though a doctor curing the spiritual sicknesses of the people of Islam, whereas it is you who is sicker than anyone. You first of all find a doctor for yourself, then try to cure others!” Bediuzzaman continued:
“So I said to the shaykh: ‘You be my doctor!’ And I took him as my doctor, and read the book as though it was addressing me. But it was most severe. It smashed my pride in the most fearsome manner. It carried out the most drastic surgery on my soul. I could not stand it. I read half of it as though it was addressing me, but did not have the strength and endurance to finish it. I put the book back on the shelf. Then a week later the pain of that curative operation subsided, and the pleasure came in its place. I again opened the book and read it right through; I benefited a lot from that book of my first master. I listened to his prayers and supplications, and profited abundantly.22
The second work which was instrumental in transforming the Old Said into the New Said was the Mektûbat of Shaykh Ahmad Sirhindi, Imam-i Rabbani. Some time after his “cure” through the mediation of Gawth-i A’zam, Bediuzzaman opened Imam-i Rabbani’s Mektûbat to take an omen from this too. He wrote:
“It is strange, but in the whole of Mektûbat, the word Bediuzzaman appears only twice. And those two letters fell open for me at once. I saw that written at the head of them was: Letter to Mirza Bediuzzaman, and my father’s name was Mirza. Glory be to God! I exclaimed, these letters are addressing me. At that time the Old Said was also known as Bediuzzaman. Apart from Bediuzzaman Hamadani, I knew of no one else in the last three hundred years famous with the name. Whereas in the Imam’s time there was such a person and he wrote him these two letters. This person’s state must have been similar to mine, for I found these letters to be the cure for my ills. Only, the Imam persistently recommended in many of his letters what he wrote in these two, which was: ‘Make your Qibla one.’ That is, take one person as your master and follow him; do not concern yourself with anyone else.’”23
YanıtlaSilBediuzzaman wrote that this most important piece of advice seemed inappropriate for his state of mind, and he was bewildered as whom to follow. In the Introduction to the Mesnevi-i Nuriye, he explained this in greater detail:
“Since the Old Said proceeded more in the rational and philosophical sciences, he started to look for a way to the essence of reality like that of the Sufi’s (ahl-i tarikat) and the mystics (ahl-i haqiqat). But he was not content to proceed with the heart only like the Sufis, for his intellect and thought were to a degree wounded by philosophy; a cure was needed. Then, he wanted to follow some of the great mystics, who approached reality with both the heart and the mind. He looked, and each of them had different points of attraction. He was bewildered as to which of them to follow.”24 None of the great figures, such as Imam Gazzali, Mawlana Jalaluddin Rumi, or Imam-i Rabbani, answered all of his needs.
While in this state, “it was imparted to the Old Said’s much wounded heart” that the one true master was the Holy Qur'an. It occurred to him “through Divine Mercy” that “the head of these various ways and the source of these streams and the sun of these planets is the All-Wise Qur'an; the true single Qibla is to be found in it. In which case, it is also the most elevated guide and most holy master. So I clasped it with both hands and clung on to it.”25
Thus, we can say that Bediuzzaman’s enlightenment occurred in three stages. Firstly, he realized the deficiency of the “human philosophy” he had studied and how it had been an obstacle to his enlightenment and progress. And secondly, as Bediuzzaman himself confessed, through the “bitter medicine” of Shaykh ‘Abd al-Qadir Geylani’s Fütûhu’l-Gayb: “I understood my faults, perceived my wounds, and my pride was to a degree destroyed.”26 Then to complete the process of his transformation into the New Said, he understood through the Mektûbat of Imam-i Rabbani that he should take the Qur'an as his sole master. The instruction in Divine Unity he then received from the Qur'an through the phrase There is no god but God was “a most brilliant light” scattering the darkness in which he had been plunged and allowing him to breathe easily. Bediuzzaman describes how the Devil and his ‘evil-commanding soul’ would not brook this, and “relying on what they had learnt from philosophers and the people of misguidance, attacked his mind and his heart”, but that the ensuing debate resulted in “the heart’s victory.”27
Bediuzzaman notes that he now proceeded “through an alliance of mind and heart”. That is, through the guidance of the Qur'an he found a way to the essence of reality through employing both the heart and the mind. And since it employed both heart and mind, he found that before anything it cured his wounded spirit and heart, and silencing Satan and his evil-commanding soul, rescued him from doubts and scepticism. This then was the way of the New Said. It was also to be the way of the Risale-i Nur. In fact, the first work the New Said wrote was a collection of eleven or so treatises in Arabic called the Mesnevi-i Nuriye, which he described as “a kind of seed of the Risale-i Nur”, and as “the seedbed” and the Risale-i Nur as “its garden.”28
YanıtlaSilAs will be recalled, Bediuzzaman had undergone “a radical change in his ideas” at the turn of the century on learning of the explicit threats to the Qur'an and Islamic world made by the British Colonial Secretary, and had understood that he should dedicate his life to the defence of them with his learning. However events and his youth had served as “obstacles”, preventing him “taking up the duty.”29 From Bediuzzaman’s own accounts of his transformation into the New Said quoted above it is seen that his first realization was of the deficiency of “human philosophy” as opposed to revealed knowledge. And so, in addition to the other “obstacles” which had prevented him from “taking up his duty to defend the Qur'an and Islam” was his preoccupation with “philosophy”. Now some twenty years later at the age of forty-three or four, through what was clearly an overwhelming mental and spiritual upheaval, he had found what he had been searching for. Near the end of his life, he described this search in the presence of his close student, Mustafa Sungur:
“Sixty years ago, I was searching for a way to reach the truth and reality at the present time. That is, I was searching for a short way to obtain firm faith and belief and a complete understanding of Islam which would not be shaken by the attacks of the numerous negative and damaging currents. Firstly, I had recourse to the way of the philosophers; I wanted to reach the truth with just the reason. I reached it only twice with extreme difficulty. I looked and saw that even the greatest geniuses of mankind had gone only half the way, only one or two had been able to reach the truth by means of the reason alone. Then I said: ‘A way which even the greatest geniuses had been unable to take cannot be made general for everyone’, and I gave it up. For numerous philosophers, even Ibn-i Sina [Avicenna], Farabi, Aristotle and others had only got half way. I saw that only one or two had been able to rise to the truth. Then I understood that a path and way by which not even the great geniuses had been able to rise, could not be the way for everyone. Then I had recourse to the way of Sufism and studied it. I saw that it was most luminous and effulgent, but that it needed the greatest caution. Only the highest of the elite could take that way. And so, saying, neither can this way be a way for everyone at this time, I sought help from the Qur'an. And thanks be to God, the Risale-i Nur was bestowed on me, which at this time is a sound and short way of the Qur'an for the believers.”30
Footnotes
1. Sünûhat, 41-47
2. Ibid., 60-61; Mektûbat, 445.
3. Bediüzzaman Kürdi’nin Fihriste-i Makasidi, Volkan Nos. 83-84, in Asar-i Bedi’iye, 373.
4. Muhâkemat, 39.
5. Sözler, 666-7.
6. Hubab, in Mesnevi-i Nuriye, 81.
7. Muhâkemat, 37-38.
8. Sünûhat, 44; Sözler, 664, 119, 379; Mektûbat, 445-6.
9. Sözler, 686-8; see also, Sözler, 382.
10. Ishârâtü’l-I'caz, 47-49; Sözler, 380.
11. Sünûhat, 47-48; Sözler, 667.
12. Isra’iliyat: teachings and stories which with time had been corrupted and become superstitions and were introduced into Islam by scholars of ‘the People of the Book’ on their becoming Muslim in the early period of Islam.
13. Muhâkemat, 7.
14. Ibid., 16-18.
15. Sünûhat, 31-35.
16. Lem’alar, 226-228.
17. Mektûbat, 413.
18. Lem’alar, 229.
YanıtlaSil19. A point of interest which should be mentioned here was recorded by Bediuzzaman’s student of later years, Ibrahim Fakazli, from one of Bediuzzaman’s Van students, Seyyid Shefik, who joined Bediuzzaman in Istanbul on his return from captivity in Russia. Seyyid Shefik Efendi, who was subsequently Imam of Sultan Ahmad Mosque in Istanbul, related to Ibrahim Fakazli how Said Halim Pasha, in the period following his resignation from the office of Sadriazam (Prime Minister) in 1917, and “before going abroad”, had decided to make over to Bediuzzaman an estate on the Bosphorus containing woods and number of fine buildings for the purpose of founding an Islamic university, since he had no heir. However at this point Bediuzzaman had disappeared off the scene for a month. When it was learnt he was on Yusha Tepesi, word was sent to him that he had only to present himself at the Land-Registry Office for the transaction to be completed. Bediuzzaman requested twenty-four hours’ grace to seek guidance, whereupon the two ‘Levhas’, or tables in verse, beginning “Don’t call me to the world!”, occurred to him, and he turned down the offer. That is to say, Bediuzzaman had already taken the decision “to abandon the world”, and on the strength of the two pieces, which he later included in the Risale-i Nur in the Seventeenth Word, did not go back on his decision (See, Sözler, 203-4). This event, which shows the esteem in which Bediuzzaman was held by the highest members of the Ottoman establishment, makes it probable that the process of his transformation into the New Said began at an early date and continued for some period of time. For, as a member of the CUP Government which had taken Turkey into the First World War, Said Halim Pasha was arrested in early March 1919, and together with 66 others, sent into exile in Malta on a British ship on 28 May 1919 (See, Inal, Ibnü’l-Emin, Son Sadriazamlar, iv, 1909-12). And the extant documents show Bediuzzaman as resident in Sariyer in September, 1921.
20. Sualar, 446.
21. The original reads:
“Ya ibada’llah anta fi dari’l-hikmati; labud min al-wasita, atlubu min ma’budikum tabiba; yutibbu amrad qalbikum…”
It is in the 62nd. Meclis, p. 245, of Shaykh Geylani’s work, al-Fath al-Rabbânî, which in a printed edition of uncertain date was bound together with Fütûh al-Ghayb under that title.
22. Mektûbat, 330; Sikke-i Tasdik-i Gaybî, 116-7.
23. Mektûbat, 330-331.
24. Mesnevi-i Nuriye, 7.
25. Mektûbat, 331.
26. Sikke-i Tasdik-i Gaybî, 117.
27. Lem’alar, 229.
28. Mesnevi-i Nuriye, 7-8.
29. Sikke-i Tasdik-i Gaybî, 76.
YanıtlaSilKış 95 [ 49. Sayı ]
The Supreme Sign
Bediüzzaman Said Nursi
Then that traveller looking closely at the World of the Unseen, and voyaging in it with his intellect and his heart, knocked inquisitively on the door of that world, thinking to himself, “What does this world have to say?” The following occurred to him: it is to be clearly understood that behind the veil of the Unseen is one who wants to make himself known through all these numerous finely adorned artefacts full of art in this corporeal Manifest World, and to make himself loved through these infinite sweet and decorated bounties, and to make known his hidden perfections through these innumerable miraculous and skilful works of art, and who does this by act rather than speech and by making himself known by the tongue of disposition. Since this is so, of a certainty he will speak and make himself known and loved through speech and utterance just as he does through deed and state. In which case, from his manifestations we must know him in respect to the World of the Unseen. Whereupon he entered that world with his heart and saw the following with the eye of his intellect:
The truth of revelations prevails at all instants over all parts of the World of the Unseen, with a most powerful manifestation. There comes with the truths of revelation and inspiration proceeding from the One All-Knowing of the Unseen, a testimony to His existence and unity far stronger than testimony of the universe and created beings. He does not leave Himself, His existence and His unity, only to the testimony of His creatures. Rather, He speaks with a pre-eternal Speech consonant with His own being. The Speech of the One Who is all-present and all-seeing everywhere with His Knowledge and Power is also endless, and just as the meaning of His Speech makes Him known, so does His discourse make Himself known together with His attributes.
The traveller recognized that the truth, reality, and existence of revelation has been made plain to the point of being self-evident by the consensus of one hundred thousand prophets (Peace be upon them), by the agreement among their proclamations concerning the manifestion of Divine revelation; by the evidences and miracles contained in the sacred books and heavenly pages, which are the guides and exemplars of the overwhelming majority of humanity, confirmed and assented to by them, and are the visible fruits of revelation. He understood further that the truth of revelation proclaims five sacred truths.
The First: To speak in accordance with men’s intellects and understandings, known as ‘Divine condescension to the minds of men,’ is a form of Divine descent. It is a requirement of God’s dominicality that He endows all of his conscious creatures with speech, understands their speech, and then participates in it with His own speech.
The Second: The One Who, in order to make Himself known, fills the cosmos with His miraculous creations and endows them with tongues speaking of His perfections, will necessarily make Himself known with His own words also.
The Third: It is a function of His being Creator to respond in words to the supplications and offerings of thanks that are made by the most select, the most needy, the most delicate and the most ardent among His beings — true men.
The Fourth: The attribute of Speech, an essential concomitant and luminous manifestation of both Knowledge and Life, will necessarily be found in a comprehensive and eternal form in the being Whose Knowledge is comprehensive and Whose Life is eternal.
YanıtlaSilThe Fifth: It is a consequence of Divinity that the Being Who endows men with impotence and desire, poverty and need, anxiety for the future, love and worship, should communicate His own existence, by way of His speech, to His most loved and lovable, His most anxious and needy creatures, who are most desirous of finding their Lord and Master.
The evidences for the existence in unity of the Necessary Existent offered in unanimity by universal and heavenly revelations, which contain the truths of Divine descent, dominical self-proclamation, compassionate response, Divine conversation, and eternal self-communication, constitute a proof more powerful than the testimony for the existence of the sun brought by the rays of sunlight.
Our traveller understood this then looked in the direction of inspiration and saw that veracious inspiration indeed resembles revelation in some respects and is a mode of dominical speech.
THE FIRST: Revelation, which is much higher than inspiration, generally comes by the medium of the angels, whereas inspiration generally comes directly.
So too a king has two modes of speech and command. The first consists of his sending to a governor a lieutenant equipped with all the pomp of monarchy and the splendour of sovereignty. Sometimes, in order to demonstrate the splendour of his sovereignty and the importance of his command, he may meet with the intermediary, and then the decree will be issued.
The second consists of his speaking privately in his own person, not with the title of monarch or in the name of kingship, concerning some private matter, some petty affair, using for this purpose a trusted servant, some ordinary subject, or his private telephone.
In the same way the Pre-Eternal Monarch may either, in the name of the Sustainer of All the Worlds, and with the title of Creator of the Universe, speak with revelation or the comprehensive inspiration that performs the function of revelation, or He may speak in a different and private fashion, as the Sustainer and Creator of all animate beings, from behind the veil, in a way suited to the recipient.
THE SECOND DIFFERENCE: Revelation is without shadow, pure, and reserved for the elect. Inspiration, by contrast, has shadow, colours intermingle with it, and it is general. There are numerous different kinds of inspiration, such as the inspiration of angels, the inspiration of men, and the inspiration of animals; inspiration thus forms a field for the multiplication of God’s words, that are as numeous as the drops in the ocean. Our traveller understood that this matter is, indeed, a kind of commentary on the verse,
Were the sea to become ink for the words of my Sustainer, verily the sea would be exhausted before the words of my Sustainer.18
Then he looked at the nature, the wisdom, and the testimony of inspiration and saw that its nature, wisdom and result were composed of four lights.
The first: it is the result of God’s Lovingness and Mercifulness that He makes himself loved through word, presence and discourse, in the same way that He makes Himself loved to His creatures through His deeds.
The second: it is a requirement of His Compassionateness that just as He answers His servants’ prayers in deed, He should also answer them in word, from behind veils.
The third: it is a concomitant of dominicality that just as He responds in deed to the cries for help, supplications, and pleadings of those of His creatures who are afflicted with grievous misfortunes and hardships, so too He should hasten to their help with words of inspiration, which are like a form of speech.
YanıtlaSilThe fourth: God makes His existence, presence and protection perceptible in deed to His most weak and indigent, His most poor and needy, conscious creatures, that stand in great need of finding their Master, Protector, Guardian, and Disposer. It is a necessary and essential consequence of His Divine solicitousness and His dominical compassion that He should also communicate His presence and existence by speech, from behind the veil of veracious inspiration —a mode of dominical discourse— to individuals, in a manner peculiar to them and their capacities, through the telephone of their hearts.
He then looked to the testimony of inspiration and saw that if the sun, for example, had consciousness and life, and if the seven colours of sunlight were the seven attributes, in that respect it would have a form of speech through the rays and manifestations found in its light. And in this situation both its similitudes and reflections would be present in all transparent objects, and it would speak with all mirrors and shining objects and fragments of glass and bubbles and droplets of water, indeed with all transparent particles, in accordance with the capacity of each; it would respond to the needs of each, and all these would testify to the sun’s existence; and no task would form an obstacle to any other task, and no speaking obstruct any other speaking. This is self-evident.
In the same way, the Speech of the Glorious Monarch of Pre-Eternity and Post-Eternity, the Beauteous and Exalted Creator of All Beings, Who may be described as the Pre-Eternal Sun, manifests itself to all things, in general and comprehensive fashion, in a manner appropriate to their capacity, as do also His Knowledge and Power. No request interferes with another, no task prevents the fulfilment of another, and no address becomes confused with another. All of this our traveller understood as self-evident. He knew that all of those manifestations, those discourses, those inspirations, separately and together, evidenced and bore witness unanimously to the presence, the necessary existence, the unity and the oneness of that Pre-Eternal Sun with a knowlege of certainty that approached a vision of certainty.
In brief allusion to the lesson in knowledge of God from the World of the Unseen gained by our inquisitive traveller, we said in the Fourteenth and Fifteenth Degrees of the First Station:
There is no god but God, the Necessary Existent, the One, the Single, to Whose Necessary Existence in Unity points the consensus of all true revelations, containing Divine descent, glorious discourse, dominical self-revelation, compassionate response to the invocations of men, and eternal indications of His existence to his creatures. There points also to His Necessary Existence in Unity the agreement of all veracious inspirations, containing expressions of God’s love, compassionate responses to the prayers of God’s creatures, dominical responses to the appeals of His servants for aid, and glorious intimations of His existence to His creatures.
Then that traveller through the world addressed his own intellect saying: “Since I am seeking my Master and Creator by means of the creatures of the cosmos, I ought before all else to visit the most celebrated of all these creatures, the greatest and most accomplished commander among them, according to the testimony even of his enemies, the most renowned ruler, the most exalted in speech and the most brilliant an intellect, who has illuminated fourteen centuries with his excellence and with his Qur’an, Muhammad the Arabian Prophet (May God’s peace and blessings be upon him).” In order thus to visit him and seek from him the answer to his quest, he entered the blessed age of the Prophet in his mind, and saw that age to be one of true felicity, thanks to that being. For through the light he had brought, he had turned the most primitive and illiterate of peoples into the masters and teachers of the world.
He said too to his own intellect, “Before asking him concerning our Creator, we should first learn that value of this extraordinary being, the veracity of his words and the truthfulness of his warnings.” Thus he began investigating, and of the numerous conclusive proofs that he found we will briefly indicate here only nine of the most general ones.
YanıtlaSilTHE FIRST: All excellent qualities and characteristics were to be found in that extraordinary being, according to the testimony even of his enemies. Hundreds of miracles were made manifest at his hands, according to explicit Qur’anic verses or traditions enjoying the status of tawatur.19 Examples of these miracles are his splitting of the moon, And the moon split,20 with a single indication of his finger; his casting of a handful of dust into the eyes of his enemies, causing them to flee, It was not your act when you threw, but God’s,21 and his giving his thirsting army to drink from the water that flowed forth from his five fingers like the Spring of Kawthar. Since some of those miracles, numbering more than three hundred, have been set forth with decisive proofs in the remarkable and wondrous work known as The Miracles of Muhammad (The Nineteenth Letter), we leave discussion of the miracles to that work, and permit the traveller to continue speaking:
“A being who in addition to noble characteristics and perfections has all these luminous miracles to demonstrate, must certainly be the most truthful in speech of all men. It is inconceivable that he would stoop to trickery, lies and error, the deeds of the vile.”
THE SECOND: He holds in his hand a decree from the lord of the universe, a decree accepted and affirmed in each century by more than three hundred million people. This decree, the Qur’an of Mighty Stature, is wondrous in seven different ways. The fact that the Qur’an has forty different aspects of miraculousnes and that it is the word of the Creator of all beings has been set forth in detail with strong proofs in the Twenty-Fifth Word, The Miraculousness of the Qur’an, a celebrated treatise that is like the sun of the Risale-i Nur. We therefore leave such matters to that work and listen to the traveller as he says,“There can never be any possibility of lying on the part of the being who is the conveyor and proclaimer of this decree, for that would be a violation of the decree and treachery toward the One Who issued it.”
THE THIRD: Such a Sacred Law, an Islam, a code of worship, a cause, a summons, and a faith did that being bring forth that the like of them does not exist, nor could it exist. Nor does a more perfect form of them exist, nor could it exist. For the Law appearing with that unlettered being has no rival in its administration of one fifth of humanity for fourteen centuries, in a just and precise manner through its numerous injuctions. Moreover the Islam that emerged from the deeds, sayings, and inward states of that unlettered being has no peer, nor can it have, for in each century it has been for three hundred million men a guide and a refuge, the teacher and educator of their intellects and the illuminator and purifier of their hearts, the cause for the refinement and training of their souls, and the source of progress and advancement of their spirits.
The Prophet is similarly unparalleled in the way in which he was the foremost in practising all the forms of worship found in his religion, and the first in piety and the fear of God; in his observing the duties of worship fully and with attention to their profoundest dimensions, even while engaged in constant struggle and activity; in his practice of worship combining in perfect fashion the beginning and end of worship and servitude to God without imitation of anyone.
With the Jawshan al-Kabir, from among his thousands of supplicatory prayers and invocations, he describes his Sustainer with such a degree of gnosis that all the gnostics and saints who have come after him have been unable, with their joint efforts, to attain a similar degree of gnosis and accurate description.
This shows that in prayer too he is without peer. Whoever looks at the section at the beginning of the Treatise On Supplicatory Prayer which sets forth some part of the meaning of one of the ninety-nine sections of the Jawshan al-Kabir will say that the Jawshan too has no peer.
YanıtlaSilIn his conveying of the message and his summoning men to the truth, he displayed such steadfastness, firmness and courage that although great states and religions, and even his own people, tribe and uncle opposed him in the most hostile fashion, he exhibited not the slightest trace of hesitation anxiety or fear. The fact that he successfully challenged the whole world and made Islam the master of the world likewise proves that there is not and cannot be anyone like him in his conveying of the message and summons.
In his faith, he had so extraordinary a strength, so marvellous a certainty, so miraculous a breadth, and so exalted a conviction, illumining the whole world, that none of the ideas and beliefs then dominating the world, and none of the philosophies of the sages and teachings of the religious leaders, was able, despite extreme hostility and denial, to induce in his certainty, conviction, trust and assurance, the slightest doubt, hesitation, weakness or anxiety. Moreover, the saintly of all ages, headed by the Companions, the foremost in the degrees of belief, have all drawn on his fountain of belief and regarded him as representing the highest degree of faith. This proves that his faith too is matchless. Our traveller therefore concluded, and affirmed with his intellect, that lying and duplicity have no place in the one who has brought such a unique sacred law, such an unparalleled Islam, such a wondrous devotion to worship, such an extra-ordinary excellence in supplicatory prayer, such a universally acclaimed summons to the truth and such a miraculous faith.
THE FOURTH: In the same way that the consensus of the prophets is a strong proof for the existence and unity of God, so too it is a firm testimony to the truthfulness and messengerhood of this being. For all the sacred attributes, miracles and functions that indicate the truthfulness and messengerhood of the prophets (Peace be upon them) existed in full measure in that being according to the testimony of history. The prophets have verbally predicted the coming of that being and given good tidings thereof in the Torah, the Gospels, the Psalms, and the pages; more than twenty of the most conclusive examples of these glad tidings, drawn from the scriptures, have been set forth and proven in the Nineteenth Letter. Similarly, through all the deeds and miracles associated with their prophethood they have affirmed and, as it were, put their signature to the mission of that being which is the foremost and most perfect in the tasks and functions of prophethood. Just as through verbal consensus they indicate the Divine unity, through the unanimity of their deeds they bear witness to the truthfulness of that being. This too was understood by our traveller.
THE FIFTH: Similarly, the thousands of saints who have attained truth, reality, perfection, wondrous deeds, unveiling and witnessing through the instruction of this being and following him, bear unanimous witness not only to the Divine unity but also to the truthfulness and messengerhood of this being. Again, the fact that they witness, through the light of sainthood, some of the truths he proclaimed concerning the World of the Unseen, and that they believe in and affirm all of those truths through the light of belief, either with knowledge of certainty, or with the vision of certainty, or with absolute certainty. He saw that this too demonstates like the sun the degree of truthfulness and rectitude of that great being, their master.
YanıtlaSilTHE SIXTH: The millions of purified, sincere, and punctilious scholars and faithful sages, who have reached the highest station of learning through the teaching and instruction contained in the sacred truths brought by that being, despite his unlettered nature, the exalted sciences he invented and Divine knowledge he discovered — they not only prove and affirm, unanimously and with the strongest proofs, the Divine unity which is the foundation of his mission, but also bear unanimous witness to the truthfulness of this supreme teacher and great master, and to the veracity of his words. This is a proof as clear as daylight. The Risale-i Nur too with its one hundred parts is but a single proof of his truthfulness.
THE SEVENTH: The Family and Companions of the Prophet —who with their insight, knowledge, and spiritual accomplishment are the most renowned, the most respected, the most celebrated, the most pious and the most keensighted of men after the prophets— examined and scrutinized, with the utmost attention, seriousness and exactitude, all the states, thoughts and conditions of this being, whether hidden or open. They came to the unanimous conclusion that he was the most truthful, exalted, and honest being in the world, and this, their unshakeable affirmation and firm belief, is a proof like the daylight attesting the reality of the sun.
THE EIGHTH: The cosmos indicates its Maker, Inscriber, and Designer, Who creates, administers, and arranges it, and through determining its measure and form and regulating it, has disposal over it as though it was a palace, a book, an exhibition, a spectacle. And so too it indicates that it requires and necessitates an elevated herald, a truthful unveiler, a learned master, and a truthful teacher who will know and make known the Divine purposes in the universe’s creation, teach the dominical instances of wisdom in its changes and transformations, give instruction in the results of its dutiful motions, proclaim its essential value and the perfections of the beings within it, and express the meanings of that mighty book; it indicates that he is certain to exist. Thus, the traveller knew that it testified to the truthfulness of this being, who performed these functions better than anyone, and to his being a most elevated and loyal official of the universe’s Creator.
THE NINTH: There is behind the veil One Who wishes to demonstrate with these ingenious and wise artefacts the perfection of His talent and art; to make Himself known and loved by means of these countless adorned and decorated creations; to evoke praise and thanks through the unnumbered pleasurable and valuable bounties that he bestows; to cause men to worship Him with gratitude and appreciation in the face of His dominicality, through His solicitous and protective sustenance of life, and His provision of nurture and bounty in such manner as to satisfy the most delicate of tastes and appetites; to manifest His Divinity through the change of seasons, the alternation of night and day, and through all His magnificent and majestic deeds, all His awe-inspiring and wise acts and creativity, and thereby to cause men to believe in his Divinity, in submission, humility and obedience; and to demonstrate His justice and truthfulness by at all times protecting virtue and the virtuous and destroying evil and the evil, by annihilating with blows from heaven the oppressor and the liar. There will of a certainty be at the side of this Unseen Being His most beloved creature and most devoted bondsman, who, serving the purposes that have just been mentioned, discovers and unravels the talisman and riddle of the creation of the universe, who acts always in the name of that Creator, who seeks aid and success from Him, and who receives them from Him — Muhammad of Quraysh (Peace and blessings be upon him!)
YanıtlaSilThe traveller further said, addressing his own intellect: “Since these nine truths bear witness to the truthfulness of this being, he must be the source of glory of mankind and the source of honour for the world. If we therefore call him the Pride of the World and Glory of the Sons of Adam, it will be fitting. The fact that the awesome sovereignty of that decree of the Compassionate One, the Qur’an of Miraculous Exposition that he holds in his hand, has conquered half the world, together with his individual perfections and exalted virtues, shows that he is the most important personage in the world. The most important word concerning our Creator is that which he utters.”
Now see: the foundation of the summons of this extraordinary being and the aim of all his life, based on the strength furnished by his hundreds of decisive and evident and manifest miracles, and the thousands of exalted, fundamental truths contained in his religion, was to prove and bear witness to the existence of the Necessary Existent, His Unity, attributes and Names, to affirm, proclaim and announce Him. He is therefore like a sun in the cosmos, the most brilliant proof of our Creator, this being whom we call the Beloved of God. There are three forms of great and infallible consensus each of which affirms, confirms, and puts its signature to the witness he bears.
The First: the unanimous affirmation made by that luminous assembly known and celebrated throughout the world as the Family of Muhammad (Peace and blessings be upon him) including thousands of poles and supreme saints of penetrating gaze and ability to perceive the Unseen, such as Imam ‘Ali (May God be pleased with him), who said, “Were the veil to be lifted, my certainty would not increase,” and ‘Abd al-Qadir al-Gilani, the Ghawth al-A‘zam (May his mystery be sanctified), who saw the Supreme Throne and the awesome form of Israfil while yet on the earth.
The Second: the confirmation made with a strong faith that permitted men to sacrifice their lives and their property, their fathers and tribes, by the renowned assembly known as the Companions, who found themselves among a primitive people and in an unlettered environment, devoid of all social life and political thought, without any scripture and lost in the darkness of a period between prophets; and who in a very brief time came to be the masters, guides, and just rulers of the most civilized and politically and socially advanced peoples and states, and to rule the world from east to west in universally approved fashion.
The Third: the confirmation provided with unanimous and certain knowledge by that lofty group of punctilious and profound scholars of whom in each age thousands spring forth, who advance in wondrous fashion in every science and work in different fields.
Thus, the testimony brought by this being to the Divine unity is not particular and individual, but general and universal and unshakeable. If all the demons that exist were to unite, they could not challenge it. Such was the conclusion reached by the traveller.
.
YanıtlaSilIn reference to the lesson learned in the School of Light by that traveller from the world, that wayfarer in life, when he visited in his mind the blessed age of the Prophet, we said at the end of the Sixteenth Degree of the First Station:
There is no god but God, the Necessary Existent, the One, the Unique, the Necessity of Whose Existence in Unity is indicated by the Pride of the World and the Glory of the Sons of Adam, through the majesty of the sovereignty of his Qur’an, the splendour of the expanse of his religion, the multiplicity of his perfections, and the exaltedness of his characterisitics, as confirmed even by the testimony of his enemies. He bears witness and brings proof through the strength of his hundreds of manifest and evident miracles, that both testify to truth and are themselves the object of true testimony; and through the strength of the thousands of luminous and conclusive truths contained in his religion, according to the consensus of all the possessors of light, the agreement of his illumined Companions, and the unanimity of the scholars of his community, the possessors of proofs and luminous insight.
Yukarı
YanıtlaSilGüz 99 [ 68. Sayı ]
Eğitim, İdeoloji ve Din
Hüseyin Özdemir
İnsan yaratılışı itibariyle gelişmeye müsait büyük bir istidat ve kabiliyet taşır. Eğitim bu ferdî potansiyelin fert ve toplum açısından en uygun bir şekilde geliştirilmesi ve istenilen değişmelerin meydana getirilmesi ameliyesidir.
İdeoloji de bir toplumun şu veya bu yana yönlendirilmesi gerektiğine inananların düşünce ve fikirleridir. Bir düşünce sistemidir. Bu düşünce sistemi belli bir çıkara dayanabilir, Marxsizm'e dayanabilir veya dine dayanabilir.
Teknik ve terim olarak din ise, akıl ve irade sahibi insanların idarî, iktisadî, sosyal, hissî ve manevî hayatlarının bütününün tanzimi için Allah tarafından indirilen kaideler bütünüdür. İnsanlar bilerek ve isteyerek bu kaidelere uyarlar.
Avrupa'nın Din Dışı Eğitim ve Terbiye Sistemine Kayması
Tarih boyunca toplumların temel yapısını ve düşünce sistemlerini oluşturan din olmuştur. 19. yüzyıla kadar bütün toplumların eğitim sistemlerinde din eğitimi önemli bir yer tutmuştur. Örgün eğitim kurumlarının dışında dinlere ait ibadet yerleri aynı zamanda insanlar için birer eğitim kurumu olmuştur. İnsanlar hayatlarını bu çerçevede şekillendirmiş, ilk medeniyetler ve dünyevi sistemler de dini temellere dayandırılmıştır. Çünkü insanın ve kainatın varoluş problemini, yaratılış gayesini ilahi vahye dayanan din çözümlemiştir.
Muharref dinler zamanla evrensel ve ilahi boyuttan bazı ideolojik ve siyasal boyutlara indirgenmiştir. Yahudilik ırkçı ve dünyevi bir ideolojiye, Hıristiyanlık bilime, gelişmeye, adeta dünyaya karşı bir taassuba düşürülmüştür. Bazı toplumlar da ilahi mesajdan yeterince nasiplenememiştir. İşte bunun sonucunda ortaya çıkan problemler ve tepkiler yeni dünyevî ideolojilerin doğmasını netice vermiştir. Kainatın meydana gelişi, varlık vb. konularda çesitli mitolojik tasavvurlar ortaya atan Sokrat, Eflaton , Aristo vb. Yunan filozoflarının başlattıkları felsefi akımlar, bazen din ile barışık, bazen din dışı olarak gelişme göstermiş, az sayıdaki filozofların başlattığı fikir akımları 13-14. yüzyıllarda rönesans ve reform hareketleriyle daha geniş alanlarda ivme kazanmıştır. 19. yüzyıla gelindiğinde ise, Avrupa'da din dışı pozitivizt felsefe egemen olmaya başlamıştır. İnsanüstü bilgi ve kavramlar reddedilip, sadece ferde ve ferdî olana itibar edilmiş, din de her ferdin zihin kalıpları arasında sıkışıp kalmıştır.
19. yüzyıl ideolojilerin hakim olduğu bir asır olmuş, bu durum 20. yüzyılda da devam etmiştir. İktisadi alanda kapitalizm, kominizim ve faşizim gibi ideolojiler ve sistemler gelişmiş, idari alanda derebeylikler, krallıklar, saltanat sistemleri yıkılmış veya yıkılma sürecine girmiş, bunun yerine genelde milliyetçilik esasları üzerinde parlamenter sisteme doğru bir süreç başlamıştır. Eğitim sistemi olarak da genelde kapitalizme ve diğer ideolojilere hizmet eden bir anlayış hakim olmuştur.
19. yüzyıl eğitim ve terbiye sisteminin önemli bir vasfı da ferdiyetçi ve faydacı oluşudur. Yani bu felsefelere göre ferdin şahsiyet ve inkişafına ait faaliyetler cemiyetin menfaatleriyle bir görülmüş ve fert fayda bekledeği şeylere teşebbüs ettikçe cemiyetin de fayda göreceği kabul edilmiştir.1 Teavün düsturu yerine, “insan insanın kurdudur”, “ben tok olayım başkası açlıktan ölsün” gibi düşünceler eğitimde işlenmiştir.
YanıtlaSilHiç şüphesiz bu ideoloji ve sistem değişikliklerinin bir eğitim altyapısı vardır. Rönesansla başlayan bu yeni süreçte 17. yüzyılda Bacon, tetkik ve münakaşa edilmeksizin kabul edilen esaslardan netice çıkmaz demiş ve şe'niyetin tetkik ve müşahedesi ile tabiatın sırlarına nüfuz etmeyi esas alan tecrübî metodu ortaya koymuştur. (Avrupa'da yeni keşfedilen tecrübî metot İslam dünyasında uygulanıyordu. Endülüs'de binlerce cilt kitapları dolduran müşahhas bilgi elde edilmiş ve bu birikim Rönesansın kaynağını oluşturmuştur.) Daha sonra Descartes bu metodu tamamlamıştır. Bu arada Montaigne, Rousseau gibi büyük terbiyeciler eğitimde ihtilaller yapacak mahiyette yeni terbiye esaslarını ortaya koymuşlardır2. Bu eğitim ve terbiye sistemi büyük ölçüde dünyevi ve mataryalisttir. Batı dünyası din anlayışı ile ilim anlayışı arasında bir çatışmaya, açmaza girmiştir. Sadece aklı ve tecrübeyi esas alan, bilim adı altında materyalizme kayan Batı dünyası, maddi ve bilimsel alanda büyük bir ilerleme kaydetmiş olmasına karşın, manevi alanda büyük tahribat yapmış, yüzlerce manevi duygulara sahip olan insanı adeta maddenin, makinanın bir parçası haline getirmiş, maddileştirmiştir. Sınıf çatışmaları, menfaat çatışmaları, ırkçılık, anarşizim gibi yeni toplumsal hastalıklar meydana gelmiş ve Hitler, Max, Musolini gibi meşhurlar bu terbiye sisteminde yetişmiştir.
Osmanlı'dan Günümüze Eğitim, İdeoloji ve Din
Selçuklu Devleti ve Osmanlı'nın gelişme dönemine kadar yegane ilim ve irfan müesseseleri olan medreselerde din ile ilim arasında bir uyum sağlanmıştır. Çünkü bu eğitim modeli tevhid inancına, birliğe dayanırdı. Eğitimde tabiat bilimleri İslam'dan ayrı görülmezdi. İlim Çin'de bile olsa aranması emrine uyan, taassuptan uzak, ileri görüşlü müslümanlar Hint, Fars, Mezopotamya, Mısır, Bizans ve Greko-Romen kültürlerine ait zengin bir ilim mirasını İslami ölçüler içersinde alıp yeni büyük bir İslam medeniyeti oluşturmuşlardır.
Astronomi, tıp, matematik gibi ilimlerde bir çok öncü bilim adamı yetiştiren Osmanlılar, geliştirdiği terbiye sistemiyle de faziletli bir toplum oluşturmuşlardır. Hatta öyle ki düşmanına bile farkettirmeden iyilik edebilen ince ruhlu insanlar yetiştirmişlerdir. Çünkü onların eğitim ve yaşantılarında rehber bir peygamber vardır ve O peygamber (SAV)'de bütün güzelliklerin dercedildiği bir "üsve-i hasene" vardır. Cenab-ı Hak insanın yaratılışında imtihan gereği fısk ve takva esaslarıyla techiz etmiş, onu hayra da şerre de müsait bir şekilde yaratmıştır. İşte din eğitimi nefsine uymaya, kötülükler işlemeye müsait olan bu insanoğlunu, nefsanî menfiliklerden uzaklaştırıp, buna karşılık ahlakî, nuranî yönünü geliştirmeyi amaç edinmiştir. Bu konuda Peygamber (SAV)'de bir örnek kişi olarak takdim edilmiştir. Bu gün bütün dünyada yaptığı inkılap sayesinde en etkili ilk sıraya yerleşen Hz Peygamberi tanımak ve sevmek çok önemli bir meseledir. İnsan tanıdıkça sever, sevdikçe onun gibi olmak ister. Allah Kur'an'da Peygamberi model olarak sunmuş "peygamber size neyi verdiyse alın, neyi yasakladıysa ondan sakının"(Haşr Suresi 59/7) buyurmuştur. Model şahsiyet ahlak gibi teorik bir konuda insanların işini kolaylaştıran müşahhas bir numunedir. İnsanlık tarihinde de bazı kahraman ve bilge kişiler insanların gönüllerine nüfuz ederek onları yeni ufuklara taşımıştır.
YanıtlaSilOsmanlı Devleti'nde 17. yüzyılın başlarından itibaren bütün kurum ve sistemlerde daha önceden belirtileri görülen birtakım bozulmalar meydana gelmeye başlamıştı. Medreselerde din ilimleri ile fen ilimlerinin uyumlu birlikteliğinden, yavaş yavaş sadece din ilimlerine, hatta oradan da aslî ilimlerden sadece alet ilimlerine doğru bir kayma daha doğrusu bir dejenerasyon olmuştur. Her alanda görülen bu bozulma ve gerilemenin sonucunda Tanzimat denilen yeni bir döneme gelinmiştir. Tanzimat'la bizzat devlet tarafından geleneksel kurum ve sistemlerden, Batılı tarzda modern kurum ve sistemlere geçilmesine karar verilmiştir.
Tanzimat sonrası modernleşme çerçevesinde eğitim faaliyetlerinde Batı örnek alınmış ve medreselerin yanında mektepler açılmaya başlanmıştır. 1869 yılında çok önemli bir değişim olmuş, o güne kadar ilmiye sınıfının, vakıfların ve şahısların uhdesinde olan eğitim hizmetleri, artık devletin bir işi, umumi bir hizmet olarak kabul edilmiş ve eğitim nezaret bünyesinde umumi olarak teşkilatlanmaya başlamıştır. Bu yeni kurumların açılmasında temel amaç gerçekten işlevlerini yerine getiremeyen kurumları bir süreç içersinde yenilemek ve devletin yıkılmasını önlemekti. Fakat bu çabalar daha sonra ideolojik bir saplantıya dönüşmüş ve bugüne kadar devam eden mektep-medrese çatışmasını, onun da arkasında Batıcı, İslamcı gibi ideolojik kavgaların başlangıcını doğurmuştur. Tanzimat'ı ve eğitim sistemini tenkit eden bir kısım sözde aydınlar, Tanzimatçıların içinde Bacon, Luther, Descartes, Rousseau gibi gibi adamlar yoktu. "Maarif sahasında da, mazi ile, dinî an'anelerle alakayı keserek, yahut gevşeterek, medreseleri ka-patmak-hatta ıslah etmek- cesaretini göstermeksizin, sadece onların yanında ve umumiyetle onların tesiri altında , mahdut miktarda, Avrupa mektepleri tipinde mektepler açmakla iktifa ettiler"3 diyerek dinin tamamen bu gün olduğu gibi vicdanlara hapsedilmesini istiyordu. Bu görüşlerin tam tersi sistemlerdeki kokuşmuşluğu göremeyen katı gelenekçi kimseler de vardı.
19. Asırda Avrupa'da sanayi devrimi ile daha çok iktisadi ağırlıklı (kominizim, kapitalizm vb.) ortaya çıkan ideolojik akımlar, Osmanlı'nın son dönemlerinde Türkçülük, Batıcılık, Osmanlıcılık ve islamcılık şeklinde ortaya çıkmıştır. Bu ideolojilerden hangisi devlete hakim olmuşsa, bu ideoloji devletin kurumlarına ve eğitim politikalarına da yansımıştır. Sözgelimi II. Abdülhamid pan-islamist bir görüşü benimsemiş, en çok Batı tarzında mektep açmakla birlikte, dini eğitim ve terbiye sisteminden de vaz geçmemiştir. İttihatçılar daha çok Türçülüğü ön plana çıkarmış, Cumhuriyet'le de Türkçü-Ulusçu ve Batıcı fikirler devlete egemen olmuşlardır.
Cumhuriyet döneminde 1924 yılında çıkarılan "tevhid-i tedrisat" kanunu ile mektep medrese ikiliği sona ermiş ve maarifte inkılap safhası başlamıştır. 1925 yılında Muallimler Birliği'nde konuşan İsmet İnönü Tevhid-i Tedrisat Kanunu savunarak şöyle diyordu: "...Hedefe varmak için her cahilane itiraz ve teşebbüs bertaraf edilecektir. Kanunun bu husustaki salahiyetlerini bütün şumulu ile tatbikte en ufak bir tereddüt gösterecek değiliz. Hiç bir mani karşısında tevakkuf etmeyiz ve etmiyeceğiz..."4. Bu ifadelerin ideolojik bir yaklaşım olduğu çok barizdir. Gerçekten ideolojiler genelde diğer görüşleri yok etmeyi amaçlar.
.
YanıtlaSilBüyük Şef yeni terbiye sisteminin esaslarını da şöyle belirtiyordu: "Milli terbiye istiyoruz; bu ne demektir. Bunu zıddile daha vazıh anlarız. Milli terbiyenin zıddı nedir derlerse söyleyebiliriz, bu belki dini terbiye yahut beynelmilel terbiyedir. Sizin vereceğiniz terbiye dini değil milli, beynelmilel değil millidir. Sistem bu. Dini terbiyenin milli terbiyeye taarruz teşkil etmediğini, zaman, her iki terbiyenin kendi yollarında en temiz bir tecelli göstereceğini isbat edicektir. Beynelmilel terbiyeye gelince esas itibariyle dini terbiye dahi bir nevi beynelmilel terbiye demektir. Bizim terbiyemiz kendimizin olacak ve kendimiz için olacaktır"5.
"Milli terbiyede iki kısım düşünebiliriz; milli terbiyenin siyasî ve vatanî mahiyeti itibariyle, bütün bu topraklara Türk mahiyetini veren bir Türk var. Fakat bu millet henüz istediğimiz yekpare millet manzarasını göstermiyor. Eğer bu nesil şuurla ilmin ve hayatın rehberliği ile ciddi olarak, bütün ömrünü vakfederek çalışırsa siyasi Türk milleti harsî, fikrî ve içtimaî tam ve kâmil bir Türk milleti olabilir. Bu yekpare milliyet içinde yabancı harslar hep erimelidir"6.
Bu ifadelerden anlaşılıyor ki, Cumhuriyetle birlikte Türkçü-ulusçu yeni bir ideoloji devletin resmi görüşü olarak benimsenmiştir. İdeoloji bir görüşü hakim kılmak ister. Bu çerçevede Cumhuriyet sonrası dönemde İnönü'nün de yukarıda ifade ettiği gibi yeni bir hedef, ideoloji ortaya konularak, diğer bütün harslar, fikirler eritilecek yok edilecektir. Bu çerçevede yeni eğitim ve terbiye sisteminin içersinden din tamamen çıkarılacaktır. Hasan Ali Yücel, İnönü'nün yukarıdaki görüşlerini açıklarken bunu açıkça beyan etmektedir: ".. Ahlakın , son devre kadar yalnız din esaslarına dayanmasındaki isabetsizliği ve onun millet bünyesinde riyakâr bir takım karekterler doğurmuş olmasını herkesten iyi bilen Büyük Şef, ahlakımızın bütün alemce müşterek medeni esaslarla ve taassuptan sıyrılmış, hür makul fikirlerle kuvvetlen-dirilmesini tavsiye ediyor. Böyle bir mane-viyat terbiyesi kurulmak için tutulacak inzibat yolunun akla, iç duyguya dayanacağını, korkutarak, sindirerek yapılamayacağını bize anlatıyor."7
Cumhuriyetin ilk yıllarında Türkçülük hakim bir görüş iken 1930'lardan itibaren Batıcılık adeta devletin resmi ideolojisi haline getirilmiştir. 1930 yılında mevcut birkaç İmam Hatip lisesinin de kapanmasıyla din eğitimi tamamen kaldırılmış ve artık "üsvet-ül hasene" olarak, Kur'an'ın örnek almamızı istediği peygamberi öğrenmek, gericilik olarak lanse edilmiş, horlanmış, hatta yasaklanmıştır. Özellikle kırk'lı yıllarda İnönü ve Hasan Ali Yücel tarafından, ders kitaplarında Darvin, Yunan felsefesi vb. konular işlenmiş, Halkevleri ve Köy Enstitülerinde kendileri açısından çok başarılı dine düşman materyalist bir nesil yetiştirilmiştir. Bu eğitim sistemi komünist, faşist, kapitalist gibi ne kadar "izm" varsa hepsinden bol miktarda yetiştirmiştir. Çünkü, devlet bir ideolojiyi dayatarak kabul ettirmek isteyince, karşısında bir çok farklı ideolojiler doğurmuştur. Bu da anarşizme zemin hazırlamıştır.
.
YanıtlaSilSonuç
İdeolojiler bilimsel anlayıştan uzaklaşan düşünce ve fikirlerdir, genellikle baskıcıdır. Bunun için Yargıtay başkanının itiraf ettiği gibi ve üniversitelerde halen uygulamaları görüldüğü gibi ideolojik devlet bilimden, ilerlemeden, özgürlükten uzak, anlamsız çeşitli çatışmaların, yolsuzlukların, iltimasların, despotlukların hüküm sürdüğü bir devlettir. Batı büyük ölçüde bu ideolojik yaklaşımları aşmış, eğitimde ve diğer sistemlerde bilimsel yaklaşımlara ulaşmıştır.
Din adına da, bilim adına da katı doğmalar ve ideolojiler tarih boyunca olagelmiştir. Gerçek dinin nasları ile gerçek ilmin verileri birbiriyle çatışmaz. Çünkü ilim "adetullah kanunları" dediğimiz kâinatın, kevnî ayetlerin araştırılması ve keşfedilmesidir. Çatışma insanların farklı yorumlarından ve düşüncelerinden kaynaklanmaktadır. Osmanlının son dönemlerinde medreselerdeki yozlaşma ve taassup dine fatura edilmiş, Cumhuriyet döneminde din tamamen eğitim sisteminden ve bütün diğer alanlardan çıkarılmış vicdanlara hapsedilmiştir. Yeni Türk terbiyesinin felsefesi 19. yüzyıldaki felsefenin bazı değişikliklerle yeniden kuruluşudur. En önemli değişiklik de ferdi fayda mefhumunu biraz daraltarak hareket ve faaliyete milli gaye ile birleştirilmiştir. Hele terbiye sistemi olarak Asr-ı Saadet gibi dost düşman herkesin kabul ettiği bir saadet dönemi varken, ahlaklı olmak dinden kaynaklanmıyor, bilimden, vicdandan kaynaklanıyor demek fevkalade yanlıştır. Kız çocuklarını diri diri toprağa gömecek kadar her türlü vahşiliği yapabilen insanlar, İslam ile şereflendikten sonra," acaba bir karıncayı incitir miyim?" diye hassasiyet kesbetmiş ve tarih-te benzeri görülmeyen fazilet ve ahlak timsali bir "Asr-ı Saadet" dönemi meydana getirmişlerdir.
Artık tarihteki eğitim alanındaki bu ifrat ve tefritten ders almanın zamanı geldi, geçmektedir. Eğitimde en doğru metot, din ile tecrübî ilimleri kaynaştıran metotdur. Büyük araştırmalara, tecrübelere ve deneylere dayanan bilime karşı olmak mümkün olmadığı gibi, dine karşı olmak veya dışlamak da mümkün değildir. Zaten Batı geçen yüzyılın yanlışlarından dönmekte ve her geçen gün din eğitimine ağırlık vermektedir. Bizde problem Batıyı geriden takip etmektir. Yani Yargıtay Başkanının dediği gibi, Fransa'nın yaptığı yanlışları yapmadan doğruyu bulamamaktadır. İnşallah ideoloji değil aklıselim galip gelir.
Dipnotlar
1. M. Saffet Engin, “Terbiyede Kemalist Felsefe”, Atatürk Devri Fikir Hayatı, C. II, s. 313.
2. Prof. Sadreddin Celal Antel, " Tanzimat Maarifi", Tanzimat I, s. 442-443.
3. A.g.y., s. 446
4. Hasan Ali Yücel, Türkiye'de Orta Öğretim, s. 24
5. A.g.e., s. 25
6. A.g.y.
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>>
YanıtlaSilPek çok zâtlar daha başka isimleri, ism-i a‘zam görmüşler. Bu Beşinci Nükte ism-i Hayy hakkında olduğu münâsebetiyle, hem teberrük, hem şâhid, hem delil, hem kudsî bir huccet, hem kendimize bir duâ, hem bu risâleye bir hüsn-ü hâtime olarak Resûl-ü Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, Cevşenü’l-Kebîr nâmındaki münâcât-ı a‘zamında, ma‘rifetullâhta gāyet yüksek ve gāyet câmi‘ derecede ma‘rifetini göstererek böyle demiştir. Biz de hayâlen o zamana gidip, Resûl-ü Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın dediğine “Âmîn” diyerek, aynı münâcâtı kendimiz de söylüyoruz gibi, sadâ-yı Muhammedî Aleyhissalâtü Vesselâm ile deriz:
يَا حَيُّ قَبْلَ كُلِّ حَيٍّ يَا حَيُّ بَعْدَ كُلِّ حَيٌّ
يَا حَيُّ الَّذ۪ي لَايُشْبِهُهُ شَئٌ يَا حَيُّ الَّذ۪ي لَيْسَ كَمِثْلِه۪ حَيٌّ
يَا حَيُّ الَّذ۪ي لَايُشَارِكُهُ حَيٌّ يَا حَيُّ الَّذ۪ي لَايَحْتَاجُ اِلٰي حَيٍّ
يَا حَيُّ الَّذ۪ي يُم۪يتُ كُلَّ حَيٍّ يَا حَيُّ الَّذ۪ي
يَرْزُقُ كُلَّ حَيٍّ يَا حَيُّ الَّذ۪ي يُحْيِي الْمَوْتٰي يَا حَيُّ الَّذ۪ي لَايَمُوتُ
سُبْحَانَكَ يَا لَٓااِلٰهَ اِلَّٓا اَنْتَ الْأَمَانُ الْأَمَانُ
نَجِّنَا مِنَ النَّارِ اٰم۪ينَ
سُبْحَانَكَ لَاعِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ
Otuzuncu Lem‘a’nın Altıncı Nüktesi İsm-i Kayyûm’a bakar
İsm-i Hayy’ın bir hulâsası, nûr çeşmesinin bir zeyli olmuş. Bu ism-i Kayyûm dahi, Otuzuncu Söz’ün zeyli olması münâsib görüldü.
İ‘tizâr: Bu çok ehemmiyetli mes’eleler ve çok derin ve geniş ism-i Kayyûm’un cilve-i a‘zamı, hem muntazaman değil, belki
ayrı ayrı lem‘alar tarzında kalbe hutûr ettiğinden, hem gāyet müşevveş ve acele yazılarak tedkîksiz müsvedde hâlinde kaldığından, elbette ta‘bîrât ve ifadelerde çok noksânlar ve intizâmsızlıklar bulunacaktır. Mes’elelerin güzelliklerine bakarak benim kusurlarımı bağışlamalısınız. İhtâr: İsm-i a‘zama âit nükteler, a‘zamî bir sûrette geniş, hem derin olduğundan, hususan ism-i Kayyûm’a âit mes’eleler ve bilhassa Birinci Şuâ‘ı,(Hâşiye) maddiyyûnlara baktığı için, daha ziyâde derin gittiğinden, elbette her adam her mes’eleyi her cihetle anlamaz. Fakat herkes herbir mes’eleden bir derece hisse alabilir. Bir şey bütün elde edilmezse, _________________________________Hâşiye: Bu risâleyi okuyan, eğer mütefennin değilse, Birinci Şuâ‘ı okumasın veya âhirde okusun. İkinciden başlasın.
YanıtlaSilLemalarOtuzuncu Lem‘a<<>>
bütün bütün elden kaçırılmaz kaidesiyle, “Bu ma‘nevî bahçenin bütün meyvelerini koparamıyorum” diye vazgeçmek, kâr-ı akıl değildir. İnsan ne kadar koparırsa, o kadar kârdır. İsm-i a‘zama âit mes’elelerin ihâta edilmeyecek derecede genişleri olduğu gibi, akıl görmeyecek derecede inceleri de vardır. Hususan ism-i Hayy ve Kayyûm’a ve bilhassa hayatın îmân erkânına karşı remizlerine ve bilhassa kazâ ve kader rüknüne hayatın işaretine ve ism-i Kayyûm’un Birinci Şuâ‘ına, herkesin fikri yetişmez. Fakat hissesiz de kalınmaz. Belki herhalde îmânını kuvvetlendirir. Saadet-i ebediyenin anahtarı olan îmânın kuvvetleşmesi, ehemmiyeti çok azîmdir. Îmânın bir zerre kadar kuvveti ziyâde olması, bir hazinedir. İmâm-ı Rabbânî Ahmed-i Fârûkî (ra) diyor ki: “Bir küçük mes’ele-i îmâniyenin inkişâfı, benim nazarımda yüzler ezvâk ve kerâmetlere müreccahtır.”
بِسْـــــــــــــــــــــــــــــــــــــمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ بِيَدِه۪ مَلَكُوتُ كُلِّ شَئٍ لَهُ مَقَال۪يدُ السَّمٰوَاتِ وَ الْأَرْضِ
وَاِنْ مِنْ شَئٍ اِلَّا عِنْدَنَا خَزَٓائِنُهُ مَا مِنْ دَٓابَّةٍ اِلَّا هُوَ اٰخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا
gibi, kayyûmiyet-i İlâhiyeye işaret eden âyetlerin bir nüktesi ve ism-i a‘zam veyahud ism-i a‘zamın iki ziyâsından ikinci ziyâsı veyahud ism-i a‘zamın altı nûrundan altıncı nûru olan Kayyûm isminin bir cilve-i a‘zamı, Zilkade ayında aklıma göründü. Eskişehir Hapishânesi’ndeki müsâadesizliğim cihetiyle, o nûr-u a‘zamı elbette tamamıyla beyân edemeyeceğim. Fakat İmâm-ı Ali Radıyallâhü Anh, Kasîde-i Ercûze’sinde “Sekîne” ism-i âlîsiyle beyân ettiği ism-i a‘zamı ve Celcelûtiye’sinde, yine pek muhteşem isimlerle ism-i a‘zam içinde bulunan o altı ismi, en a‘zam ve en ehemmiyetli tuttuğu ve onların bahsi içinde kerâmetkârâne bize teselli verdiği için, bu ism-i Kayyûm’a dahi, evvelki beş esmâ gibi, hiç olmazsa muhtasar bir sûrette “beş şuâ‘” ile o nûr-u a‘zama işaret edeceğiz. Birinci Şuâ‘: Bu kâinâtın Hâlik-ı Zülcelâl’i Kayyûm’dur. Yani bizâtihî kāimdir, dâimdir, bâkîdir. Bütün eşyâ onunla kāimdir, devam eder ve vücûdda kalır, bekā bulur. Eğer bir dakikacık olsun o nisbet-i kayyûmiyet kesilse, kâinât mahvolur. Hem o Zât-ı Zülcelâl, kayyûmiyetiyle beraber Kur’ân-ı Azîmüşşân’da ferman ettiği gibi لَيْسَ كَمِثْلِه۪ شَئٌ ’dür.Yani, ne zâtında, ne sıfâtında, ne ef‘âlinde nazîri yoktur, misli olmaz, şebîhi yoktur, şerîki olmaz.Evet, bütün kâinâtı bütün şuûnâtıyla ve keyfiyâtıyla kabza-i rubûbiyetinde tutup, bir hâne ve bir saray hükmünde
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>>
YanıtlaSilkemâl-i intizâm ile tedbîr ve idare ve terbiye eden bir Zât-ı Akdes’e misil ve mesîl ve şebîh ve şerîk olmaz, muhâldir. Evet, bir zât ki ona, yıldızların îcâdı zerreler kadar kolay gele; ve en büyük şey en küçük şey gibi kudretine musahhar ola; ve hiçbir şey hiçbir şeye ve hiçbir fiil hiçbir fiile mâni‘ olmaya; ve hadsiz efrâd, bir ferd gibi nazarında hazır ola; ve bütün sesleri birden işite; ve umumun hadsiz hâcâtını birden yapabile; ve kâinâtın mevcûdâtındaki bütün intizâmât ve mîzânların şehâdetiyle, hiçbir şey, hiçbir hâl, dâire-i meşîet ve irâdesinden hâriç olmaya; ve hiçbir mekânda olmadığı halde, herbir yerde ve herbir mekânda kudretiyle ve ilmiyle hazır ola; ve her şey ondan nihâyet derecede uzak olduğu halde, o ise her şeye nihâyet derecede yakın olabilen bir Zât-ı Hayy-ı Kayyûm-u Zülcelâl’in, elbette hiçbir cihetle misli, nazîri, şerîki, veziri, zıddı ve niddi olmaz ve olması muhâldir. Yalnız mesel ve temsîl sûretinde şuûnât-ı kudsiyesine bakılabilir. Risâle-i Nûr’daki bütün temsîlât ve teşbîhât, bu mesel ve temsîl nev‘indendirler.
İşte, böyle misilsiz ve vâcibü’l-vücûd ve maddeden mücerred ve mekândan münezzeh ve tecezzîsi ve inkısâmı her cihetle muhâl ve tagayyür ve tebeddülü mümteni‘ ve ihtiyaç ve aczi imkân hâricinde olan bir Zât-ı Akdes’in, kâinât safahâtında ve tabakāt-ı mevcûdâtında tecellî eden bir kısım cilvelerini, ayn-ı Zât-ı Akdes tevehhüm ederek bir kısım mahlûkātına ulûhiyetin ahkâmını veren ehl-i dalâlet insanların bir kısmı, o Zât-ı Zülcelâl’in bazı eserlerini tabiata isnâd etmişler. Halbuki Risâle-i Nûr’un müteaddid yerlerinde kat‘î burhânlarla isbat edilmiş ki: Tabiat bir san‘at-ı İlâhiyedir, Sâni‘ olamaz. Bir kitâb-ı Rabbânîdir, kâtib olamaz. Bir nakıştır, nakkāş olamaz. Bir defterdir, defterdâr olamaz. Bir kanundur, kudret olamaz. Bir mistardır, masdar olamaz. Bir kābildir, münfail olur; fâil olamaz. Bir nizâmdır, nâzım olamaz. Bir şerîat-ı fıtriyedir, şâri‘ olamaz.
Farz-ı muhâl olarak, en küçük bir zîhayat mahlûk, tabiata havâle edilse, “Bunu yap” denilse; Risâle-i Nûr’un çok yerlerinde kat‘î burhânlarla isbat edildiği gibi, o küçük zîhayatın a‘zâları ve cihâzâtları adedince kalıblar, belki de makineler bulundurmak gerektir; tâ ki tabiat o işi görebilsin.
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>>
YanıtlaSilHem maddiyyûn denilen bir kısım ehl-i dalâlet, zerrâttaki tahavvülât-ı muntazama içinde hallâkıyet-i İlâhiyenin ve kudret-i Rabbâniyenin bir cilve-i a‘zamını hissettiklerinden; ve o cilvenin nereden geldiğini bilmediklerinden; ve kudret-i Samedâniyenin cilvesinden gelen umûmî kuvvetin, nereden idare edildiğini anlayamadıklarından, madde ve kuvveti ezelî tevehhüm ederek, zerrelere ve hareketlerine âsâr-ı İlâhiyeyi isnâd etmeye başlamışlar. Fesübhânallâh! İnsanlarda bu derece hadsiz cehâlet olabilir mi ki, mekândan münezzeh olmakla beraber herbir yerde, herbir şeyin îcâdında, her şeyi görecek ve bilecek ve idare edecek bir tarzda bulunur bir vaz‘iyetle yaptığı fiilleri ve eserleri; câmid, kör, şuûrsuz, irâdesiz, mîzânsız ve tesâdüf fırtınaları içinde çalkanan zerrâta ve harekâtına vermek, ne kadar câhilâne ve hurâfetkârâne bir fikir olduğunu, zerre kadar aklı bulunanların bilmeleri gerektir. Evet, bu herifler vahdet-i mutlakadan vazgeçtikleri için, hadsiz ve nihâyetsiz bir kesret-i mutlakaya düşmüşler; yani bir tek ilâhı kabûl etmedikleri için, nihâyetsiz ilâhları kabûl etmeye mecbûr oluyorlar. Yani, bir tek Zât-ı Akdes’in hâssası ve lâzım-ı zâtîsi olan ezeliyeti ve hâlikıyeti, bozulmuş akıllarına sığıştıramadıklarından; o hadsiz ve nihâyetsiz câmid zerrelerin ezeliyetlerini, belki ulûhiyetlerini kabûl etmeye mesleklerince mecbûr oluyorlar. İşte sen gel, cehâletin nihâyetsiz derecesine bak! Evet, zerrelerdeki cilve ise; zerreler tâifesini Vâcibü’l-Vücûd’un havliyle, kudretiyle, emriyle muntazam ve muhteşem bir ordu hükmüne getirmiştir. Eğer bir saniye o Kumandan-ı A‘zam’ın emri ve kuvveti geri alınsa, o çok kesretli câmid, şuûrsuz tâifeler, başıbozuk hükmüne gelecekler; belki bütün bütün mahvolacaklar. Hem insanların bir kısmı, güya daha ileri görüyorlar gibi, daha ziyâde câhilâne bir dalâletle Sâni‘-i Zülcelâl’in gāyet latîf ve nâzenîn, mutî‘ ve musahhar bir sahîfe-i icrââtı ve emirlerinin bir vâsıta-i nakliyâtı ve zayıf bir perde-i tasarrufâtı ve latîf bir mürekkebi, midâd-ı kitâbeti ve en nâzenîn bir hulle-i îcâdâtı ve bir mâye-i masnûâtı ve bir mezraa-i hubûbâtı olan esîr maddesini, cilve-i rubûbiyetine aynadârlık ettiği için masdar ve fâil tevehhüm etmişler. Bu acîb cehâlet, hadsiz muhâlleri istilzâm ediyor. Çünki esîr maddesi, maddiyyûnları boğduran zerrât maddesinden daha latîf ve eski hukemânın saplandığı heyûlâ fihristinden daha kesîf, ihtiyârsız, şuûrsuz, câmid bir maddedir. Bu hadsiz bir sûrette tecezzî ve inkısâm eden ve nâkillik ve infiâllik hâssasıyla ve vazîfesiyle techîz edilen bu maddeye, belki bu maddenin zerreden çok derece daha küçük olan zerrelerine; her şeyde her şeyi görecek, bilecek, idare edecek bir ihtiyâr ve bir iktidar ile
Otuzuncu Lem‘a<<>>
YanıtlaSilvücûd bulan fiilleri ve eserleri isnâd etmek, esîrin zerreleri adedince yanlıştır. Evet, mevcûdâttaki görünen fiil-i îcâd, öyle bir keyfiyettedir ki her şeyde, hususan zîhayat olsa, ekser eşyâyı ve belki umum kâinâtı görecek, bilecek ve kâinâta karşı, o zîhayatın münâsebetini tanıyacak ve te’mîn edecek bir iktidar ve ihtiyârdan geldiği gösteriyor ki; maddî ve ihâtasız olan esbâbın, hiç bir cihetle fiili olamaz. Evet, sırr-ı kayyûmiyetle en cüz’î bir fiil-i îcâdî, doğrudan doğruya bütün kâinât Hâlikının fiili olduğuna delâlet eden bir sırr-ı azîmi taşıyor. Evet meselâ, bir arının îcâdına teveccüh eden bir fiil, iki cihetle Hâlik-ı Kâinât’a mahsûs olduğunu gösteriyor. Birincisi: O arının bütün emsâlinin bütün zeminde, aynı zamanda aynı fiile mazhariyetleri gösteriyor ki, bu cüz’î ve hususî fiil ise, ihâtalı ve rû-yu zemîni kaplamış bir fiilin bir ucudur. Öyle ise; o büyük fiilin fâili ve o fiilin sâhibi kim ise, o cüz’î fiil dahi onundur. İkinci Cihet: Bu hazır arının hilkatine teveccüh eden fiilin fâili olmak için, o arının şerâit-i hayatiyesini ve cihâzâtını ve kâinâtla münâsebetini te’mîn edecek ve bilecek kadar pek büyük bir iktidar ve ihtiyâr lâzım geldiğinden, o cüz’î fiili yapan zâtın, ekser kâinâta hükmü geçmekle, ancak o fiili öyle mükemmel yapabilir. Demek en cüz’î fiil, iki cihetle Hâlik-ı Külli Şey’e hâs olduğunu gösterir. En ziyâde cây-ı dikkat ve cây-ı hayret olan şudur ki; vücûdun en kuvvetli mertebesi olan vücûbun; ve vücûdun en sebatlı derecesi olan maddeden tecerrüdün; ve vücûdun zevâlden en uzak tavrı olan mekândan münezzehiyetin; ve vücûdun en sağlam ve tagayyürden ve ademden en mukaddes sıfatı olan vahdetin sâhibi olan Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’un en hâs hâssası ve lâzım-ı zâtîsi olan ezeliyeti ve sermediyeti; vücûdun en zayıf mertebesi ve en incecik derecesi ve en mütegayyir ve mütehavvil tavrı ve en ziyâde mekâna yayılmış olan ve hadsiz kesretli bir maddî madde olan esîr ve zerrât gibi şeylere vermek ve onlara ezeliyet isnâd etmek ve onları ezelî tasavvur etmek ve kısmen âsâr-ı İlâhiyenin onlardan neş’et ettiğini tevehhüm etmek, ne kadar hilâf-ı hakîkat ve vâkıa muhâlif ve akıldan uzak ve bâtıl bir fikir olduğu, Risâle-i Nûr’un müteaddid cüz’lerinde kat‘î burhânlarla gösterilmiştir. İkinci Şuâ‘: İki mes’ele’dir. Birinci Mes’ele: İsm-i Kayyûm’un bir cilve-i a‘zamına işaret eden لَاتَاْخُذُهُ سِنَةٌ وَلاَ نَوْمٌ مَا مِنْ دَٓابَّةٍ اِلَّا هُوَ اٰخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا لَهُ مَقَال۪يدُ السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ gibi âyetlerin işaret ettiği
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>>
YanıtlaSilhakîkat-i a‘zamın bir vechi şudur ki; şu kâinâttaki ecrâm-ı semâviyenin kıyâmları, devamları ve bekāları; sırr-ı kayyûmiyete bağlıdır. Eğer o cilve-i kayyûmiyet bir dakikada yüzünü çevirse, bir kısmı küre-i arzdan bin def‘a büyük milyonlar küreler, fezâ-yı gayr-i mütenâhî boşluğunda dağılacak, birbirine çarpacak, ademe dökülecekler. Nasıl ki meselâ, havada tayyâreler yerinde binler muhteşem kasırları, kemâl-i intizâmla durdurup seyahat ettiren bir Zât-ı Kayyûm’un iktidarı, o havadaki sarayların sebat ve nizâm ve devamlarıyla ölçülür. Öyle de, o Zât-ı Kayyûm-u Zülcelâl’in madde-i esîriye içinde hadsiz ecrâm-ı semâviyeye, nihâyet derecede nizâm ve mîzân içinde, sırr-ı kayyûmiyetle bir kıyâm ve bir bekā ve bir devam vererek, bazısı küre-i arzdan bin def‘a büyük ve bir kısmı bir milyon def‘a büyük milyonlarla azîm küreleri direksiz, istinâdsız, boşlukta durdurmakla beraber, herbirini bir vazîfe ile tavzîf edip, gāyet muhteşem bir ordu şeklinde emr-i künfeyekûnden gelen fermanlara kemâl-i inkıyâd ile itâat ettirmesi, ism-i Kayyûm’un a‘zamî cilvesine bir ölçü olduğu gibi, her bir mevcûdun zerreleri dahi, yıldızlar gibi sırr-ı kayyûmiyetle kāim ve o sır ile bekā buluyorlar ve devam ediyorlar. Evet, bir zîhayatın cesedindeki zerrelerin her bir a‘zâya mahsûs bir hey’et ile küme küme toplanıp dağılmadıkları; ve sel gibi akan unsurların fırtınaları içinde vaz‘iyetlerini muhâfaza edip dağılmamaları ve muntazaman durmaları, bilbedâhe kendi kendine olmayıp, belki sırr-ı kayyûmiyetle olduğundan; herbir cesed muntazam bir tabur, herbir nev‘ muntazam bir ordu hükmünde olarak bütün zîhayatın ve mürekkebâtın, zemin yüzünde ve yıldızların fezâ-yı âlemde durmaları ve gezmeleri gibi bu zerreler dahi sırr-ı kayyûmiyeti hadsiz dilleriyle i‘lân ederler. İkinci Mes’ele: Eşyânın sırr-ı kayyûmiyetle münâsebetdâr fâidelerinin ve hikmetlerinin bir kısmına işaret etmeyi, bu makam iktizâ ediyor.
Evet, her şeyin hikmet-i vücûdu ve gāye-i fıtratı ve fâide-i hilkati ve netice-i hayatı üçer nev‘dir. Birinci Nev‘ kendine ve insana ve insanın maslahatlarına bakar. İkinci Nev‘ daha mühimdir ki; her şey, umum zîşuûr mütâlaa edebilecek ve Fâtır-ı Zülcelâl’in cilve-i esmâsını bildirecek birer âyet, birer mektub, birer kitap, birer kasîde hükmünde olarak ma‘nâlarını hadsiz okuyucularına ifade etmesidir. Üçüncü Nev‘ ise, Sâni‘-i Zülcelâl’e âittir, ona bakar. Herbir şeyin fâidesi, neticesi kendine bakan bir ise, Sâni‘-i Zülcelâl’e bakan
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>>
YanıtlaSilyüzlerdir ki, Sâni‘-i Zülcelâl kendi acâib-i san‘atını kendisi temâşâ eder; kendi cilve-i esmâsına, kendi masnûâtında bakar. Bu a‘zamî üçüncü nev‘de, hikmet-i hilkatini ifade için bir saniye kadar yaşamak kâfîdir. Hem her şeyin vücûdunu iktizâ eden bir sırr-ı kayyûmiyet var ki, Üçüncü Şuâ‘da îzâh edilecek. Bir zaman, tılsım-ı kâinât ve muammâ-yı hilkat cilvesiyle, mevcûdâtın hikmetlerine ve fâidelerine baktım, dedim: “Acaba bu eşyâ neden böyle kendilerini gösteriyorlar? Çabuk kaybolup gidiyorlar? Onların şahıslarına bakıyorum; muntazam, hikmetli giyinmiş, giydirilmiş, süslendirilmiş, sergiye, temâşâgâha gönderilmiş. Halbuki bir iki günde, belki bir kısmı birkaç dakikada kaybolup, fâidesiz boş boşuna gidiyorlar. Bu kısa zamanda bize görünmelerinden maksad nedir?” diye çok merak ediyordum. O zaman mevcûdâtın, hususan zîhayatın dünya dershânesine gelmelerinin mühim bir hikmetini lütf-u İlâhî ile buldum. O da şudur: Her şey, hususan zîhayat olanlar, gāyet ma‘nîdâr birer kelime, birer mektub, birer kasîde-i Rabbâniyedir. Birer i‘lânnâme-i İlâhîdir. Umum zîşuûrun mütâlaasına mazhar olduktan ve hadsiz mütâlaacılara ma‘nâsını ifade ettikten sonra, lafzı ve hurûfu hükmündeki sûret-i cismâniyesi kaybolur. Bir sene kadar bu hikmet bana kâfî geldi. Bir sene sonra masnûâtta ve bilhassa zîhayatlarda bulunan çok hârika ve pek ince san‘atın mu‘cizeleri inkişâf etti. Anladım ki; bu çok ince ve çok hârika olan dekāik-i san‘at, yalnız zîşuûrların nazarlarına ifâde-i ma‘nâ için değildir. Gerçi herbir mevcûdu, hadsiz zîşuûrlar mütâlaa edebilirler. Fakat hem onların mütâlaası mahdûddur, hem de herkes o zîhayatın bütün dekāik-i san‘atına nüfûz edemezler. Demek zîhayatların en mühim netice-i hilkati ve en büyük gāye-i fıtratı, Zât-ı Kayyûm-u Ezelî’nin kendi nazarına; kendi acâib-i san‘atını ve verdiği rahîmâne hediyelerini ve ihsânlarını arz etmektir. Bu gāye ise, çok zaman bana kanâat verdi ve ondan anladım ki, her mevcûdda, hususan zîhayatlarda hadsiz dekāik-i san‘at bulunması, Zât-ı Kayyûm-u Ezelî’nin nazarına arzetmek, yani Zât-ı Kayyûm-u Ezelî kendi san‘atını kendisi temâşâ etmek olan hikmet-i hilkat, o büyük masârıfa kâfî geliyordu. Bir zaman sonra gördüm ki, mevcûdâtın şahıslarındaki ve sûretlerindeki dekāik-i san‘at devam etmiyor; gāyet sür‘atle tazeleniyor, tebeddül ediyor, nihâyetsiz bir fa‘âliyet ve bir hallâkıyet içinde tahavvül ediyor.
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>>
YanıtlaSilBu hallâkıyet ve bu fa‘âliyetin hikmeti, elbette o fa‘âliyet derecesinde büyük olması lâzım geliyor diye tefekküre başladım. Bu def‘a mezkûr iki hikmet kâfî gelmemeye başladılar, noksân kaldılar. Gāyet merakla ayrı bir hikmeti aramaya başladım. Bir zaman sonra lillâhilhamd, Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân’ın feyziyle, sırr-ı kayyûmiyet noktasında azîm hadsiz bir hikmet ve bir gāye göründü ve onunla tılsım-ı kâinât ve muammâ-yı hilkat ta‘bîr edilen bir sırr-ı İlâhî anlaşıldı. Yirmidördüncü Mektub’da tafsîlen beyân edildiğinden, burada yalnız icmâlen iki, üç noktasını Üçüncü Şuâ‘da zikredeceğiz. Evet, sırr-ı kayyûmiyetin cilvesine bu noktadan bakınız ki; bütün mevcûdâtı ademden çıkarıp, herbirisini bu nihâyetsiz fezâda اَللّٰهُ الَّذ۪ي رَفَعَ السَّمٰوَاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا sırrıyla durdurup, kıyâm ve bekā verip, umumunu böyle sırr-ı kayyûmiyetin tecellîsine mazhar eyliyor. Eğer bu nokta-i istinâd olmazsa; hiç bir şey kendi başıyla durmaz. Hadsiz bir boşlukta yuvarlanıp gidecek. Ademe sukūt edecek. Hem nasıl ki bütün mevcûdât, vücûdları ve kıyâmları ve bekāları cihetinde Kayyûm-u Zülcelâl’e dayanıyorlar; kıyâmları onunladır. Öyle de mevcûdât keyfiyât ve ahvâlinde binler silsilelerin; -temsîlde hatâ olmasın- telefon, telgraf silsilelerinin merkezi ve santral direği hükmünde olan sırr-ı kayyûmiyette uçları وَ اِلَيْهِ يُرْجَعُ الْأَمْرُ كُلُّهُ sırrıyla bağlıdır. Eğer o nûrânî nokta-i istinâda dayanmazlarsa, ehl-i akılca muhâl ve bâtıl olan binler devirler ve teselsüller lâzım gelecek. Belki mevcûdât adedince bâtıl olan devirler ve teselsüller lâzım gelir. Meselâ bu şey, hıfz veya nûr veya vücûd veya rızık gibi, bir cihette buna dayanır, bu da ötekisine, o da daha ötekisine, gitgide herhalde nihâyetsiz olamaz. Bir nihâyeti bulunacak. İşte, bütün böyle silsilelerin müntehâları, elbette sırr-ı kayyûmiyettir. Sırr-ı kayyûmiyet anlaşıldıktan sonra, o mevhûm silsilelerde birbirine dayanmak râbıtası ve ma‘nâsı kalmaz, kalkar; her şey doğrudan doğruya sırr-ı kayyûmiyete bakar. Üçüncü Şuâ‘: كُلَّ يَوْمٍ هُوَ ف۪ي شَاْنٍ فَعَّالٌ لِمَا يُر۪يدُ يَخْلُقُ مَا يَشَٓاءُ بِيَدِه۪ مَلَكُوتُ كُلِّ شَئٍ فَانْظُرْ اِلٰٓي اٰثَارِ رَحْمَتِ اللّٰهِ كَيْفَ يُحْيِي الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاgibi, âyetlerin işaret ettikleri hallâkıyet-i İlâhiyeve fa‘âliyet-i Rabbâniye içindeki sırr-ı kayyûmiyetin bir derece inkişâfına, bir iki mukaddeme ile işaret edeceğiz. Birincisi: Şu kâinâta baktığımız vakit görüyoruz ki; zaman selinde mütemâdiyen çalkanan ve kāfile kāfile
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>>
YanıtlaSilarkasından gelip geçen mahlûkātın bir kısmı, bir saniyede gelir, der‘akab kaybolur. Bir tâifesi, bir dakikada gelir, geçer. Bir nev‘i, bir saat âlem-i şehâdete uğrar, âlem-i gayba girer. Bir kısmı bir günde, bir kısmı bir senede, bir kısmı bir asırda, bir kısmı da asırlarda âlem-i şehâdete geliyor, konuyor; vazîfeler görüp gidiyorlar. Bu hayret verici seyahat ve seyerân-ı mevcûdât ve sefer ve seyelân-ı mahlûkāt, öyle bir intizâm ve mîzân ve hikmetle sevk ve idare edilir ki; ve onlara ve o kāfilelere kumandanlık eden öyle basîrâne, hakîmâne ve müdebbirâne kumandanlık ediyor ki; bütün akıllar -farazâ ittihâd edip bir tek akıl olsa- o hakîmâne idarenin künhüne yetişemez ve kusur bulup tenkîd edemez. İşte bu hallâkıyet-i Rabbâniyenin içinde; o sevimli ve sevdiği masnûâtın, hususan zîhayatların hiçbirine göz açtırmayarak âlem-i gayba gönderiyor. Hiçbirine nefes aldırmayarak dünyada hayattan terhîs ediyor. Mütemâdiyen bu misâfirhâneyi doldurup misafirlerin rızâları olmadan boşaltıyor. Kalem-i kazâ ve kader, küre-i arzı yazar bozar tahtası gibi yaparak يُحْي۪ي وَ يُم۪يتُ cilveleriyle küre-i arzda, mütemâdiyen yazılarını yazar ve o yazıları tazelendirir, tebdîl eder. İşte, bu fa‘âliyet-i Rabbâniyenin ve hallâkıyet-i İlâhiyenin bir sırr-ı hikmeti ve esaslı bir muktezâsı ve bir sebeb-i dâîsi, üç mühim şu‘beye ayrılan hadsiz ve nihâyetsiz bir hikmettir. O Hikmetin Birinci Şu‘besi budur ki; fa‘âliyetin her nev‘i, cüz’î olsun, küllî olsun bir lezzet verir. Belki herbir fa‘âliyette bir lezzet var. Belki fa‘âliyet, ayn-ı lezzettir. Belki fa‘âliyet, ayn-ı lezzet olan vücûdun tezâhürüdür ve ayn-ı elem olan ademden tebâüd ile silkinmektir. Evet, her kābiliyet sâhibi, bir fa‘âliyetle kābiliyetinin inkişâfını lezzetle ta‘kîb eder. Herbir isti‘dâdın fa‘âliyetle tezâhür etmesi, bir lezzetten gelir ve bir lezzeti netice verir. Herbir kemâl sâhibi, fa‘âliyetle kemâlâtının tezâhürünü lezzetle ta‘kîb eder. Madem herbir fa‘âliyette böyle sevilir, istenilir bir kemâl, bir lezzet vardır; ve fa‘âliyet dahi, bir kemâldir; ve madem zîhayat âleminde dâimî ve ezelî bir hayattan neş’et eden hadsiz bir muhabbetin, nihâyetsiz bir merhametin cilveleri görünüyor; ve o cilveler gösteriyor ki kendini böyle sevdiren ve seven ve şefkat edip lütuflarda bulunan zât-ı kudsiyete lâyık, vücûb-u vücûduna münâsib, o hayat-ı sermediyenin muktezâsı olarak -ta‘bîrde hatâ olmasın- hadsiz derecede bir aşk-ı lâhûtî, bir muhabbet-i kudsiye, bir lezzet-i mukaddese gibi şuûnât-ı kudsiye, o hayat-ı akdeste var ki; o şuûnât,
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>>
YanıtlaSilböyle hadsiz fa‘âliyetle ve nihâyetsiz bir hallâkıyetle kâinâtı dâimâ tazelendiriyor, çalkalandırıyor, değiştiriyor. Sırr-ı Kayyûmiyete Bakan Hadsiz Fa‘âliyet-i İlâhiyedeki Hikmetin İkinci Şu‘besi: Esmâ-yı İlâhiye’ye bakar. Ma‘lûmdur ki, herbir cemâl sâhibi, kendi cemâlini görmek ve göstermek ister; herbir hüner sâhibi, kendi hünerini teşhîr ve i‘lân etmekle nazar-ı dikkati celbetmek ister ve sever; ve hüneri gizli kalmış bir güzel hakîkat ve bir güzel ma‘nâ, meydana çıkmak ve müşterileri bulmak ister ve sever. Ve madem bu esaslı kaideler, her şeyde derecesine göre cereyân ediyor. Elbette Cemîl-i Mutlak olan Zât-ı Kayyûm-u Zülcelâl’in bin bir esmâ-yı hüsnâsından herbir ismin, kâinâtın şehâdetiyle ve cilvelerinin delâletiyle ve nakışlarının işaretiyle, herbirisinin herbir mertebesinde hakîkî bir hüsün, hakîkî bir kemâl, hakîkî bir cemâl ve gāyet güzel bir hakîkat, belki herbir ismin herbir mertebesinde hadsiz envâ‘-ı hüsünle hadsiz hakāik-i cemîle vardır. Madem bu esmânın kudsî cemâllerini irâe eden aynaları ve güzel nakışlarını gösteren levhaları ve güzel hakîkatlerini ifade eden sahîfeleri, bu mevcûdâttır ve bu kâinâttır. Elbette o dâimî ve bâkî esmâ, hadsiz cilvelerini ve nihâyetsiz ma‘nidâr nakışlarını ve kitaplarını; hem müsemmâları olan Zât-ı Kayyûm-u Zülcelâl’in nazar-ı müşâhedesine, hem had ve hesaba gelmeyen zîruh ve zîşuûr mahlûkātın nazar-ı mütâlaasına göstermek; ve nihâyetli mahdûd bir şeyden nihâyetsiz levhaları ve bir tek şahıstan pek çok şahısları ve bir hakîkatten pek kesretli hakîkatleri göstermek için, umumen o aşk-ı mukaddes-i İlâhîye istinâden ve o sırr-ı kayyûmiyete binâen, kâinâtı mütemâdiyen cilveleriyle tazelendiriyorlar, değiştiriyorlar.
Dördüncü Şuâ‘: Kâinâttaki hayretnümâ fa‘âliyet-i dâimenin hikmetinin Üçüncü Şu‘besi şudur ki; herbir merhamet sâhibi,
başkasını memnun etmekten mesrûr olur; herbir şefkat sâhibi, başkasını mesrûr etmekten memnun olur; herbir muhabbet sâhibi, sevindirmeye lâyık mahlûkları sevindirmekle sevinir; herbir âlîcenâb zât, başkasını mes‘ud etmekle lezzet alır; herbir âdil zât, ihkāk-ı hak etmek ve müstehaklara cezâ vermekte hukuk sâhiblerini minnetdâr etmekle keyiflenir; herbir hüner sâhibi herbir san‘atkâr, san‘atını teşhîr etmekle ve san‘atının tasavvur ettiği tarzda işlemesiyle ve istediği neticeleri vermesiyle iftihâr eder. İşte bu mezkûr düstûrların herbiri birer kāide-i esâsiyedir ki, kâinâtta ve âlem-i insaniyette cereyân ediyorlar ve bu kaidelerin esmâ-yı İlâhiyede cereyân ettiklerini gösteren üç misâl, Otuzikinci Söz’ün İkinci Mevkıfı’nda îzâh edilmiştir. Bir hulâsası bu makamda yazılması münâsib olduğundan, deriz:
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>>
YanıtlaSilNasıl ki merhametli ve sehâvetli, gāyet kerîm âlîcenâb bir zât, fıtratındaki âlî seciyelerin muktezâsıyla, büyük seyahat gemisinde, çok muhtaç ve fakir insanları bindirip, gāyet mükemmel ziyafetlerle, ikrâmlarla o muhtaç fakirleri memnun ederek, denizlerde arzın etrafında gezdirir; ve kendisi de onların üstünde, onları mesrûrâne temâşâ ederek o muhtaçların minnetdârlıklarından lezzet alır ve onların telezzüzlerinden de mesrûr olur ve onların keyiflerinden sevinir, iftihâr eder. Madem böyle bir tevzîât me’muru hükmünde olan bir insan, böyle cüz’î bir ziyafet vermekten bu derece memnun ve mesrûr olur. Elbette bütün hayvanları ve insanları ve hadsiz melekleri ve cinleri ve ruhları, bir sefîne-i Rahmâniye olan küre-i arz gemisine bindirerek; rû-yu zemîni, envâ‘-ı mat‘ûmâtla ve bütün duyguların ezvâk ve erzâkıyla doldurulmuş bir sofra-i Rabbâniye şeklinde onlara açmak; ve o muhtaç ve müteşekkir ve minnetdâr ve mesrûr mahlûkātını aktâr-ı kâinâtta seyahat ettirmekle ve bu dünyada bu kadar ikrâmlarla onları mesrûr etmekle beraber; dâr-ı bekāda cennetlerinden herbirini, ziyâfet-i dâime için birer sofra yapan Zât-ı Hayy-ı Kayyûm’a âit olarak o mahlûkātın teşekkürlerinden ve minnetdârlıklarından ve mesrûriyetlerinden ve sevinçlerinden gelen ve ta‘bîrinde âciz olduğumuz ve me’zun olmadığımız “şuûnât-ı İlâhiye, memnûniyet-i mukaddese, iftihâr-ı kudsî ve lezzet-i mukaddese” gibi isimlerle işaret edilen maânî-i rubûbiyettir ki, bu dâimî fa‘âliyeti ve mütemâdî hallâkıyeti iktizâ eder.
Hem meselâ bir mâhir san‘atkâr, plaksız bir fonograf yapsa, o fonograf istediği gibi konuşsa, işlese; ne kadar san‘atkârı müftehir olur, mütelezziz olur; kendi kendine “Mâşâallâh!” der. Madem îcâdsız ve sûrî bir küçük san‘at, san‘atkârının ruhunda bu derece bir iftihâr ve bir memnuniyet hissi uyandırırsa, elbette bu mevcûdâtın Sâni‘-i Hakîm’i, kâinâtın mecmûunu, hadsiz nağmelerin envâıyla, sadâ veren ve ses verip tesbîh eden ve zikredip konuşan bir mûsîkî-i İlâhî ve bir fabrika-i acîb yapmakla beraber, kâinâtın herbir nev‘ini, herbir âlemini, ayrı bir san‘atla ve ayrı san‘at mu‘cizeleriyle göstererek zîhayatların kafalarında bir fonograf, bir fotoğraf, bir telgraf gibi çok makineleri, hatta en küçük kafada dahi yapmakla beraber herbir insan kafasına, değil yalnız birer plaksız fonograf, birer aynasız fotoğraf, birer telsiz telgraf; belki bunlardan yirmi def‘a daha hârika, her insan kafasında öyle bir makineyi yapmaktan ve istediği tarzda işleyip neticeleri vermekten gelen iftihâr-ı kudsî ve memnûniyet-i mukaddese gibi çok ma‘nâları ve rubûbiyetin bu nev‘den ulvî şuûnâtı; elbette ve herhalde bu fa‘âliyet-i dâimeyi istilzâm eder.
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>>
YanıtlaSilHem meselâ, bir hükümdâr-ı âdil, ihkāk-ı hak için mazlumların hakkını zâlimlerden almakla ve fakirleri kavîlerin şerrinden muhâfaza etmekle ve herkese müstehak olduğu hakkı vermekle lezzet alması, iftihâr etmesi, memnun olması; hükümdârlığın ve adâletin bir kāide-i esâsiyesi olduğundan, elbette Hâkim-i Hakîm, Adl-i Âdil olan Zât-ı Hayy-ı Kayyûm’un bütün mahlûkātına, hususan zîhayatlara, “hukuk-u hayat” ta‘bîr edilen şerâit-i hayatiyeyi vermekle ve hayatlarını muhâfaza için onlara cihâzât ihsân etmekle ve zayıfları kavîlerin şerrinden rahîmâne himâye etmekle ve umum zîhayatlarda bu dünyada ihkāk-ı hak etmek nev‘i tamamen; ve haksızlara cezâ vermek nev‘i ise kısmen, sırr-ı adâletin icrâsından olmakla ve bilhassa mahkeme-i kübrâ-yı haşirde adâlet-i kübrânın tecellîsinde hâsıl olan ve ta‘bîrinde âciz olduğumuz şuûnât-ı Rabbâniye ve maânî-i kudsiyedir ki, kâinâtta bu fa‘âliyet-i dâimeyi iktizâ ediyor. İşte bu üç misâl gibi; esmâ-yı hüsnânın umumunda, herbirisi bu fa‘âliyet-i dâimede böyle kudsî bazı şuûnât-ı İlâhiyeye medâr olduklarından, hallâkıyet-i dâimeyi iktizâ ederler. Hem madem her kābiliyet ve herbir isti‘dâd, inbisât ve inkişâf edip semere vermekle bir ferahlık, bir genişlik, bir lezzet verir. Hem madem her vazîfedâr, vazîfesini yapmak ve bitirmekle, vazîfesinden terhîsinde büyük bir rahatlık, bir memnuniyet hisseder. Hem madem bir tek tohumdan bir çok meyveleri almak ve bir dirhemden yüz dirhem kâr kazanmak, sâhiblerine çok sevinçli bir hâlettir, bir ticârettir. Elbette bütün mahlûkāttaki hadsiz isti‘dâdları inkişâf ettiren ve bütün mahlûkātını kıymetdar vazîfelerde istihdâm ettikten sonra terakkîvârî terhîs ettiren, yani unsurları, ma‘denler mertebesine; ma‘denleri, nebâtlar hayatına; ve nebâtları, rızık vâsıtasıyla hayvanların derece-i hayatına; ve hayvanları insanların şuûrkârâne olan yüksek hayatına çıkaran ve herbir zîhayatın zâhirî bir vücûdunun zevâliyle; Yirmidördüncü Mektub’da îzâh edildiği gibi ruhu, mâhiyeti, hüviyeti, sûreti gibi pek çok vücûdlarını arkasında bıraktıran ve yerlerinde başkalarını vazîfe başına geçiren fa‘âliyet-i dâimeden ve hallâkıyet-i Rabbâniyeden neş’et eden maânî-i kudsiyenin ve rubûbiyet-i İlâhiyenin ne kadar ehemmiyetli oldukları anlaşılır.
Mühim Bir Suâle Kat‘î Bir Cevab: Ehl-i dalâletten bir kısmı diyorlar ki: “Kâinâtı bir fa‘âliyet-i dâime ile tağyîr ve tebdîl
eden zâtın, elbette kendisinin de mütegayyir ve mütehavvil olması lâzım gelir.”
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>>
YanıtlaSilElcevab: Hâşâ! Yüz bin def‘a hâşâ! Yerdeki aynaların tagayyürü, gökteki güneşin tagayyürünü değil, bil’akis cilvelerinin tazelendiğini gösterir. Hem ezelî, ebedî, sermedî ve her cihetçe kemâl-i mutlakta ve istiğnâ-yı mutlakta ve maddeden mücerred ve mekândan, kayıddan, imkândan münezzeh, müberrâ ve muallâ olan bir Zât-ı Akdes’in tagayyürü ve tebeddülü muhâldir. Kâinâtın tagayyürü, onun tagayyürüne değil, belki adem-i tagayyürüne ve gayr-i mütehavvil olduğuna delildir. Çünki müteaddid şeyleri intizâmla dâimî tağyîr ve tahrîk eden bir zât, mütegayyir olmamak ve hareket etmemek lâzım gelir. Meselâ, sen çok iplerle bağlı çok gülleleri ve topları çevirdiğin ve dâimî intizâmla tahrîk edipvaz‘iyetler verdiğin vakit, senin yerinde durup tagayyür ve hareket etmemekliğin gerektir. Yoksa o intizâmı bozacaksın.Meşhurdur ki intizâmla tahrîk eden, hareket etmemek ve devam ile tağyîr eden, mütegayyir olmamak gerektir; tâ ki o iş intizâm ile devam etsin.
Sâniyen: Tagayyür ve tebeddül; hudûstan ve tekemmül etmek için tazelenmekten ve ihtiyaçtan ve maddîlikten ve imkândan ileri
geliyor. Zât-ı Akdes ise hem kadîm, hem her cihetçe kemâl-i mutlakta, hem istiğnâ-yı mutlakta, hem maddeden mücerred, hem Vâcibü’l-Vücûd olduğundan; elbette tagayyür ve tebeddülü muhâldir, mümkün değildir. Beşinci Şuâ‘ın Birinci Mes’elesi: İsm-i Kayyûm’un cilve-i a‘zamını görmek istersen, hayâlimizi bütün kâinâtı temâşâedecek; biri, en uzak şeyleri; diğeri, en küçük zerreleri gösterecek iki dürbün yapıp, birinci dürbün ile bakıyoruz görüyoruz ki; ism-i Kayyûm’un cilvesiyle, küre-i arzdan bin def‘a büyük milyonlar küreler, yıldızlar, direksiz olarak havadan daha latîf olan madde-i esîriye içinde kısmen durdurulmuşlar, kısmen vazîfe için seyahat ettiriliyorlar.
Sonra, o hayâlin hurdebînî olan ikinci dürbün ile, küçük zerrâtı görecek bir sûretle bakıyoruz, görüyoruz ki; o sırr-ı kayyûmiyetle, zîhayat mahlûkāt-ı arziyenin herbirinin zerrât-ı vücûdiyeleri, yıldızlar gibi muntazam bir vaz‘iyet alıp hareket ediyorlar ve vazîfeler görüyorlar. Hususan zîhayatların kanındaki küreyvât-ı hamrâ ve beyzâ ta‘bîr ettikleri zerrelerden teşekkül eden küçücük kitleler, seyyâr yıldızlar gibi, mevlevîvârî iki hareket-i muntazama ile hareket ediyorlar.
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>>
YanıtlaSilBir Hulâsatü’l-Hulâsa: (Hâşiye) İsm-i a‘zamın altı ismi, ziyâdaki yedi renk gibi imtizâc ederek teşkîl
ettikleri ziyâ-yı kudsîye bakmak için, bir hulâsanın zikri münâsibdir. Şöyle ki: Bütün kâinâtın mevcûdâtını, böyle durduran, bekā ve kıyâm veren, ism-i Kayyûm’un bu cilve-i a‘zamının arkasından bak! İsm-i Hayy’ın cilve-i a‘zamı, o bütün mevcûdât-ı zîhayatı, cilvesiyle şu‘lelendirmiş, kâinâtı nûrlandırmış ve bütün o zîhayat mevcûdâtı cilvesiyle yaldızlamış. Şimdi bak! İsm-i Hayy’ın arkasında ism-i Ferd’in cilve-i a‘zamı, bütün kâinâtı envâıyla, eczâsıyla bir vahdet içine alıyor; her şeyin alnına bir sikke-i vahdet koyuyor; her şeyin yüzüne bir hâtem-i ehadiyet basıyor; nihâyetsiz ve hadsiz diller ile cilvesini i‘lân ettiriyor.
Şimdi ism-i Ferd’in arkasından, ism-i Hakem’in cilve-i a‘zamına bak ki; yıldızlardan zerrelere kadar, hayâlin iki dürbünüyle temâşâ ettiğimiz mevcûdâtın herbirisini, cüz’î olsun, küllî olsun, en büyük dâireden en küçük dâireye kadar, herbirine lâyık ve münâsib olarak meyvedâr bir nizâm ve hikmetli bir intizâm ve semeredâr bir insicâm içine almış, bütün mevcûdâtı süslendirmiş, yaldızlandırmış.
Sonra ism-i Hakem’in cilve-i a‘zamı arkasından bak ki, ism-i Adl’in cilve-i a‘zamı ile, İkinci Nükte’de îzâh edildiği vecihle, bütün kâinâtı mevcûdâtıyla, fa‘âliyet-i dâime içinde öyle hayret-engîz mîzânlarla, ölçülerle, tartılarla idare eder ki; ecrâm-ı semâviyeden biri, bir saniyede muvâzenesini kaybetse; yani ism-i Adl’in cilvesi altından çıksa, yıldızlar içinde bir herc ü merce ve bir kıyâmet kopmasına sebebiyet verecek. İşte bütün mevcûdâtın dâire-i a‘zam-ı kehkeşândan, yani Samanyolu ta‘bîr edilen mıntıka-i kübrâdan tut, tâ kan içindeki küreyvât-ı hamrâ ve beyzânın dâire-i hareketlerine kadar herbir dâiresini, her bir mevcûdunu hassâs bir mîzân ve bir ölçü ile, biçilmiş bir şekil ve bir vaz‘iyetle baştan başa, yıldızlar ordusundan, tâ zerreler ordusuna kadar bütün mevcûdâtın emr-i künfeyekûnden gelen emirlere kemâl-i musahhariyetle itâat ettiklerini gösteriyor. _________________________________Hâşiye: Otuzuncu Lem‘a’nın altı risâleciğinin esasının ve mevzûunun ve ism-i a‘zamın sırrını taşıyan altı mukaddes isimleringāyet kısa bir hulâsasıdır.
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>>
YanıtlaSilŞimdi ism-i Adl’in cilve-i a‘zamı arkasından Birinci Nükte’de îzâh edildiği gibi, ism-i Kuddûs’ün cilve-i a‘zamına bak ki; kâinâtın bütün mevcûdâtını öyle tertemiz, pâk, sâfî, güzel, süslü, berrâk yapar, gösterir ki:Bütün kâinâta ve bütün mevcûdâta Cemîl-i Mutlak’ın hadsiz derecede cemâl-i zâtîsine ve nihâyetsiz güzel olan esmâ-yı hüsnâsına lâyık ve münâsib olacak güzel aynalar şeklini vermiştir. Elhâsıl: İsm-i a‘zamın bu altı ismi ve altı nûru, kâinâtı ve mevcûdâtı ayrı ayrı güzel renklerde, çeşit çeşit nakışlarda, başka başka zînetlerde bulunan yaldızlı perdeler içine sarmıştır. Beşinci Şuâ‘nın İkinci Mes’elesi: Kâinâta tecellî eden kayyûmiyetin cilvesi, vâhidiyet ve celâl noktasında olduğu gibi, kâinâtın merkezi ve medârı ve zîşuûr meyvesi olan insanda dahi, kayyûmiyetin cilvesi, ehadiyet ve cemâl noktasında tezâhürü var. Yani nasıl ki kâinât sırr-ı kayyûmiyetle kāimdir. Öyle de ism-i Kayyûm’un mazhar-ı ekmeli olan insan ile, bir cihette kâinât kıyâmbulur; yani kâinâtın ekser hikmetleri, maslahatları, gāyeleri insana baktığı için, güya insandaki cilve-i kayyûmiyet, kâinâta bir direktir. Evet, Zât-ı Hayy-ı Kayyûm, bu kâinâtta insanı irâde etmiş ve kâinâtı onun için yaratmışdenilebilir. Çünki insan, câmiiyet-i tâmme ile bütün esmâ-yı İlâhiyeyi anlar ve zevkeder. Hususan rızıktakizevk cihetiyle, pek çok esmâ-yı hüsnâyı anlar. Halbuki melâikeler, onları o zevk ile bilemezler. İşte insanın bu ehemmiyetli câmiiyetidir ki Zât-ı Hayy-ı Kayyûm, insana bütün esmâsını ihsâs etmek ve bütün envâ‘-ı ihsânâtını tattırmak için öyle iştihâlı bir mide vermiş ki, o midenin geniş sofrasını hadsiz envâ‘-ı mat‘ûmâtıyla kerîmâne doldurmuş. Hem bu maddî mide gibi, hayatı da bir mide yapmış. O hayat midesine duygular ve eller hükmünde gāyet geniş bir sofra-i ni‘met açmış. O hayat ise, duyguları vâsıtasıyla, o sofra-i ni‘metten her çeşit istifâdeler ile, teşekkürâtın her nev‘ini yapar. Ve bu hayat midesinden sonra bir insaniyet midesini vermiş ki; o mide, hayattan daha geniş bir dâirede rızık ve ni‘met ister. Akıl, fikir, hayâl, o midenin elleri hükmünde, semâvât ve zemin genişliğinde, o sofra-i rahmetten istifâde edip, şükreder. Ve insaniyet midesinden sonra hadsiz geniş diğer bir sofra-i ni‘meti açmak için, İslâmiyet ve îmân akîdelerini, çok rızık ister bir ma‘nevî mide hükmüne getirip, onun rızık sofrasının dâiresini, mümkinât dâiresinin hâricinde
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>>
YanıtlaSilkendinde göstermektir. Âdetâ insan, câmiiyetiyle kâinâtın küçük bir fihristi ve misâl-i musağğarı hükmünde olup, umum esmânın nakışlarını gösterir.
İkinci yüzü, şuûnât-ı İlâhiyeye aynadârlık eder. Yani kendi hayatıyla Zât-ı Hayy-ı Kayyûm’un hayatına işaret ettiği gibi,
kendi hayatında inkişâf eden sem‘ ve basar gibi duyguların vâsıtasıyla, Zât-ı Hayy-ı Kayyûm’un sem‘ ve basar gibi sıfatlarına aynadârlık eder, bildirir. Hem insan, hayatında bulunan ve inkişâf etmeyen ve his ve hissiyât sûretinde galeyân eden ve kesretli bir sûrette bulunan çok ince hayatî duygular, ma‘nâlar ve hisler vâsıtasıyla, Zât-ı Hayy-ı Kayyûm’un şuûnât-ı kudsiyesine aynadârlık eder. Meselâ, o hassâsiyet içinde; sevmek, iftihâr etmek, memnun olmak, mesrûr olmak, müferrah olmak gibi ma‘nâlarla, Zât-ı Akdes’in kudsiyetine ve gınâ-yı mutlakına münâsib ve lâyık olmak şartıyla, o nev‘den olan şuûnâtınaaynadârlık eder. Hem insan, nasıl ki hayat-ı câmiasıyla Zât-ı Zülcelâl’in sıfât ve şuûnâtına bir mikyâs-ı ma‘rifettir ve cilve-i esmâsına bir fihristtir ve şuûrlu bir aynadır ve hâkezâ... Çok cihetlerle Zât-ı Hayy-ı Kayyûm’a aynadârlık eder. Öyle de insan, şu kâinâtın hakāiklerine bir vâhid-i kıyâsîdir. Bir fihristtir ve bir mikyâstır ve bir mîzândır. Meselâ, kâinâtta Levh-i Mahfûz’un gāyet kat‘î bir delîl-i vücûdu ve bir numûnesi, insandaki kuvve-i hâfızadır; ve âlem-i misâlin vücûduna delil ve numûne, kuvve-i hayâliyedir.(Hâşiye) Ve kâinâttaki rûhânîlerin bir delîl-i vücûdu ve numûnesi, insandaki kuvveler ve latîfelerdir ve hâkezâ... İnsan, küçük bir mikyâsta, kâinâttaki hakāik-i îmâniyeyi şuhûd derecesinde gösterebilir. İşte insanın mezkûr vazîfeler gibi çok mühim hizmetleri var. Cemâl-i Bâkî’ye aynadır. Kemâl-i Sermedî’ye dellâl-ı mazhardır ve rahmet-i ebediyeye muhtâc-ı müteşekkirdir. Madem cemâl, kemâl, rahmet bâkîdirler ve sermedîdirler; elbette o Cemâl-i Bâkî’nin âyîne-i müştâkı ve o Kemâl-i Sermedî’nin dellâl-ı âşıkı ve o rahmet-i ebediyenin muhtâc-ı müteşekkiri olan insan, bâkî kalmak için, _________________________________Hâşiye: Evet, nasıl ki insanın anâsırları, kâinâtın unsurlarından; kemikleri, taş ve kayalarından; saçları, nebât ve eşcârından; ve bedeninde cereyân eden kan ve gözünden, kulağından, burnundan ve ağzından akan ayrı ayrı suları, arzın çeşmelerinden ve ma‘denî sularından haber veriyorlar, delâlet edip onlara işaret ediyorlar. Aynen öyle de insanın ruhu, âlem-i ervâhtan; hâfızaları, Levh-i Mahfûz’dan; kuvve-i hayâliyeleri, âlem-i misâlden ve hâkezâ herbir cihazı, bir âlemden haber veriyorlar ve onların vücûdlarına kat‘î şehâdet ederler.
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>>
YanıtlaSilbir dâr-ı bekāya girecek ve o bâkîlere refâkat etmek için ebede gidecek ve o ebedî cemâle ve o sermedî kemâle ve o dâimî rahmete, ebedü’l-âbâdda refâkat edecek ve refâkat etmesi gerektir, lâzımdır. Çünki ebedî bir cemâl, fânî bir müştâka ve zâil bir dosta râzı olmaz. Çünkicemâl, kendini sevdiği için, sevmesine mukābil muhabbet ister. Zevâl ve fenâ ise, o muhabbeti adâvete kalbeder, çevirir. Eğer insan ebede gidip bâkî kalmazsa, fıtratındaki cemâl-i sermedîye karşı olan esaslı muhabbet yerine adâvet bulunacaktı. Onuncu Söz’ün hâşiyesinde beyân edildiği gibi, bir zaman bir dünya güzeli, bir âşıkı huzûrundan çıkarmış. O adamdaki aşk, birden adâvete dönmüş ve demiş, “Tüh! Ne kadar çirkindir!” diyerek, kendisine teselli vermek için cemâlinden küsmüş ve cemâlini inkâr etmiş. Evet, insan bilmediği şeye düşman olduğu gibi, eli yetişmediği veyahud tutamadığı şeylerin adâvetkârâne kusurlarını arar, âdetâ düşmanlık etmek ister. Madem bütün kâinâtın şehâdetiyle Mahbûb-u Hakîkî ve Cemîl-i Mutlak, bütün güzel olan esmâ-yı hüsnâsıyla kendini insana sevdiriyor ve insanların kendini sevmelerini istiyor; elbette ve herhalde, kendisinin hem mahbûbu, hem habîbi olan insana fıtrî bir adâveti verip derinden derine insanı kendisinden küstürmeyecek ve fıtraten en ziyâde sevimli ve muhabbetli ve perestiş için yarattığı en müstesnâ mahlûku olan insanın fıtratına bütün bütün zıd olarak bir gizli adâveti, insanın ruhuna vermeyecek. Çünki insan, sevdiği ve kıymetini takdîr ettiği bir cemâl-i mutlaktan ebedî ayrılmaktan gelen derin yarasını; ancak ona adâvetle ve ondan küsmekle ve onu inkâr etmekle tedâvi edebilir. İşte kâfirlerin Allah’ın düşmanı olması, bu noktadan ileri geliyor. Öyle ise, herhalde o Cemâl-i Ezelî, kendisinin âyîne-i müştâkı olan insanla ebedü’l-âbâd yolunda ve seyahatinde beraber bulunmak için, alâ küll-i hâl bir dâr-ı bekāda bir hayat-ı bâkiyeye insanı mazhar edecek. Evet, madem insan fıtraten bir Cemâl-i Bâkî’ye müştâk ve muhib bir sûrette halkedilmiştir; ve madem bâkî bir cemâl, zâil bir müştâka râzı olamaz; ve madem insan, bilmediği ve yetişemediği veya tutamadığı bir maksûddan gelen hüzün ve elemden teselli bulmak için, o maksûdun kusurunu bulmakla ve belki gizli adâvet etmekle kendini teskîn eder; ve madem bu kâinât, insan için halkedilmiş ve insan ise, ma‘rifet ve muhabbet-i İlâhiye için yaratılmış;
LemalarOtuzuncu Lem‘a<<>>
YanıtlaSilve madem bu kâinâtın Hâlikı, esmâsıyla sermedîdir; ve madem esmâların cilveleri, dâim ve bâkî ve ebedî olacaktır. Elbette ve herhalde insan, bir dâr-ı bekāya gidecek ve bir hayat-ı bâkiyeye mazhar olacaktır. Ve insanın kıymetini ve vazîfelerini ve kemâlâtını bildiren rehber-i a‘zam ve insan-ı ekmel olan Muhammed-i Arabî Aleyhissalâtü Vesselâm, insana dâir beyân ettiğimiz bütün kemâlâtı ve vazîfeleri en ekmel bir sûrette kendinde ve dininde göstermesiyle gösteriyor ki, nasıl kâinât, insan için yaratılmış ve kâinâttan maksûd ve müntehab insandır. Öyle de insandan dahi en büyük maksûd ve en kıymetdar müntehab ve en parlak âyîne-i Ehad ve Samed, elbette Ahmed-i Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’dır.
عَلَيْهِ وَ عَلٰٓي اٰلِهِ الصَّلَاةُ وَ السَّلَامُ بِعَدَدِ حَسَنَاتِ اُمَّتِه۪
يَٓا اَللّٰهُ يَا رَحْمٰنُ يَا رَح۪يمُ يَا فَرْدُ يَا حَيُّ يَا قَيُّومُ يَا حَكَمُ يَا عَدْلُ يَا قُدُّوسُ
نَسْئَلُكَ بِحَقِّ فُرْقَانِكَ الْحَك۪يمِ وَ بِحُرْمَةِ حَب۪يبِكَ الْأَكْرَمِ وَ بِحَقِّ اَسْمَٓائِكَ الْحُسْنٰي
وَ بِحُرْمَةِ اسْمِكَ الْأَعْظَمِ احْفَظْنَا مِنْ شَرِّ النَّفْسِ وَالشَّيْطَانِ وَمِنْ شَرِّ الْجِنِّ وَالْأِنْسَانِ
اٰم۪ينَ
سُبْحَانَكَ لَاعِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ
Saîdü’n-Nûrsî
OTUZBİRİNCİ LEM‘A
Şuâ‘lar mecmûası olup, müstakil olarak neşredilmiştir.
OTUZİKİNCİ LEM‘A
Lemeât Risâlesi olup, Sözler mecmûasınınâhirine dercedilmiştir.
OTUZÜÇÜNCÜ LEM‘A
Mesnevî-i Nûriye mecmûası olup, müstakil olarak neşredilmiştir.
YanıtlaSilبِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
يَٓااَللّٰهُ يَارَحْمٰنُ يَارَح۪يمُ يَافَرْدُ يَاحَيُّ يَاقُيُّومُ يَاحَكَمُ يَاعَدْلُ يَاقُدُّوسُ
İsm-i A‘zamın hakkına, Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân’ın hürmetine ve Resûl-ü Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın şerefine, bir kalemle binler nüsha yazan Husrev’i ve mübârek yardımcılarını ve Nûrcu arkadaşlarını Cennetü’l-Firdevs’tesaadet-i ebediyeye mazhar eyle. Âmîn! Ve hizmet-i îmâniye ve Kur’âniyede dâimâ muvaffak eyle. Âmîn! Ve defter-ihasenâtlarına bu mecmûanın her bir harfine mukābil, bin hasene yazdır. Âmîn!Ve Nûrların neşrinde sebat ve devam ve ihlâs ihsân eyle. Âmîn! Âmîn! Âmîn!
Yâ Erhame’r-Râhimîn! Umum Risâle-i Nûr şâkirdlerini iki cihanda mes‘ud eyle. Âmîn! İnsî ve cinnî şeytanların şerlerinden muhâfaza eyle. Âmîn! Ve bu âciz ve bîçâre Said’in kusûrâtını affeyle. Âmîn! Âmîn! Âmîn!
Umum Nûr Şâkirdleri Nâmına
Saîdü’n-Nûrsî
Said Nursi, iftiralar ve evhamlar sebebiyle pek çok defa tutuklandı ise de hepsinden suçsuz bulundu.Teşkilât-ı Mahsusa'da görev aldı.
YanıtlaSilAçıklamalı yorumlu
Kronolojik kültür sanat
Tarih Ansiklopedisi.
(7007 yıllık Dünya Tarihi)
Cilt.1.sy.808.
9 Mayıs 2020 07:48 Sil
Blogger yuksel dedi ki...
İslâm Tasavvufunun gayesi de, insanı imân ve şeriat hakikatlerine hâl yoluyla ulaştırmak onu açıklıkla kavratmaktır.
Fakat Said Nursi, tasavvuf yoluna girilmeden ve daha kısa yoldan, imân hakikatleri üzerinde düşünmekle hakikate yol açılabileceğini ifade eder.Der.
Açıklamalı Yorumlu
Kronolojik Kültür Sanat
Tarih Ansiklopedisi
Cilt.1.sy.809.
9 Mayıs 2020 07:55 Sil
Blogger yuksel dedi ki...
Dünya günden güne egoizmle zehirlenirken; ahireti dışlayan, adaletsiz, merhametsiz bir karanlığa mahkum olurken; biz s.a.v.efendimiz'in muazzam ahlakını, alemlere getirdiği rahmeti, insanlığa tevdi etmeliyiz.
Sırlar Hikmetler Rumuzlar.sy.458.
10 Mayıs 2020 04:41 Sil
Blogger yuksel dedi ki...
Hasılı; Toplumlar kütüphanelerin tozlu raflarında kalmış kara kaplı felsefe kitaplarının üzerine abanmış bilgiçlerin boş hayalleriyle selamete kavuşamaz.
Sırlar, Hikmetler ve Rumuzlar.sy.459.
10 Mayıs 2020 04:44 Sil
Blogger yuksel dedi ki...
İnsanlığı hakiki saâdet ve selâmete çıkaracak olan peygamberlerin ve onların ardında Kur'an ve Sünnet kültürüyle yoğrulup tasavvufi hikmetlerle kemâle ermiş olan Hak dostlarının ruhudur.Onların kana kana içtiği hidâyet ve rahmet pınarıdır.
Sırlar, Hikmetler ve Rumuzlar.sy.459.
10 Mayıs 2020 04:50 Sil
Blogger yuksel dedi ki...
Necip Fazıl bu hissiyatla şöyle der:
Şu geçeni durdursam, çekip de eteğinden;
Soruversem: "Haberin var mı öleceğinden?"
Hepimiz haberdarız.Lâkin hazırlık ne âlemde?
Ömür, bu hazırlık için verilmiş bir sermayedir.
Sırlar,Hikmetler ve Rumuzlar.sy.505.
10 Mayıs 2020 08:41 Sil
Blogger yuksel dedi ki...
BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
SÜBHANALLAH
ELHAMDÜLİLLAH
ALLAHUEKBER
ALLAHÜMME SALLİ ALA SEYYİDİNA MUHAMMED
ESTAĞFİRULLAH
10 Mayıs 2020 08:42 Sil
Blogger yuksel dedi ki...
Edebâli Hazretleri:
"Unutma ki zirvede yer tutanlar, aşağıdakiler kadar emniyette değildir.Dâima kaygan bir zemin üzerindedirler.Çünkü zirvede fırtınaların tesiri çoktur.
Sırlar, Hikmetler ve Rumuzlar.sy.469.
10 Mayıs 2020 08:48 Sil
Blogger yuksel dedi ki...
O gün, ne mal fayda verir ne de evlât.Ancak Allah c.c. a kalb-i selim (temiz bir kalp) ile gelenler (o günde fayda bulur).
(eş-Şuara,88-89)
İbâdetin kabulü de, âhirette kurtuluş da ancak kalp temizliği nisbetinde hâsıl olur.
Sırlar, Hikmetler ve Rumuzlar.sy.468.
10 Mayıs 2020 08:56 Sil
Blogger yuksel dedi ki...
Adalet üç kısımdır:
a) Allahu Teâlâya kulluk ermek.Bunda sahibinin hakıkını gözetmek vardır.Her insanın yaradanına karşı borçlu olduğu bu kulluk vazifesini yerine getirmesi vacibtir.
b) insanların hakkını gözetmek.
Dini Terimler Sözlüğü.sy.2.
Yasin Şeref Asil
12 Mayıs 2020 05:38 Sil
Blogger yuksel dedi ki...
Adalet üçkısımdır:
c) Vefat eden geçmişlerin hakkını gözetmek yâni onların borçlarını ödemek ve vasiyetlerini yerine getirmek.( Kınalızade Ali Efendi)
Dini Terimler Sözlüğü.sy.2.
Yasin Şeref Asil
12 Mayıs 2020 05:41
yuksel3 Ağustos 2020 22:19
YanıtlaSil7-Nisbet etmek:
.....
Okunuşu: Onları babalarına nispet ederek çağırın.Bu, Allah Celle Celaluhu katında daha (doğru ve) adaletlidir.11.
11.Bakara : 2/69.
Resulullah'ın dilinden en güzel dualar.sy.32.
YANITLAYINSIL
yuksel3 Ağustos 2020 22:23
Sevgili peygamberimiz sallallahu aleyhi ve sellem bir hadis-i Şeriflerinde
...
Anlamı: Dua, ibadetin özüdür.13.
13.Tirmizi, Deavat: 1.
Resulullah S.A.V.Dilinden En Güzel Dualar.sy.33.
Abdulselam Akbana.
YANITLAYINSIL
yuksel3 Ağustos 2020 22:27
Işık cisimlerin görülmesine sebeptir ve renklerin valık nedenidir.(S.) 467:29.Söz 1.makam, 1.esas.
Bir Hazinenin Anahtarı
Risale-i Nur Külliyatı Fihrist Ve İndeksi.sy.281.
YANITLAYINSIL
yuksel3 Ağustos 2020 22:31
Mutlak hürriyet hayvanlıktır.(H.Ş.) 103: 6 .vehim.
Bir Hazinenin Anahtarı
Risale-i Nur Külliyatı Fihrist Ve İndeksi.sy.278.
YANITLAYINSIL
yuksel3 Ağustos 2020 22:36
İslâm Aleminin terakkisinin birinci kapısı, meşrutiyet-i meşrua ve şeriat dâiresindeki hürriyettir.
( D.H.Ö.) 55 ; (T.H.) 72..
Bir Hazinenin Anahtarı.
Risale-i Nur Külliyatı Fihrist Ve İndeksi.sy.278.
Tabanı bölen gerilim
YanıtlaSil+
-
İslami camianın önemli bir kanaat önderinin whatsapp grubuna gönderdiği “Kıymetli dostlarım” diye başlayan mesaj ciddi bir çığlık niteliğinde:
“Hayatımın en sıkıntılı Kurban Bayramını idrak ediyorum.”
Nedir sıkıntı? Şöyle diyor:
“İstanbul Sözleşmesi konusunda 2 parçaya bölündük. Her kafadan bir ses çıkıyor. Kimimiz sonuna kadar bu sözleşmeyi destekliyor ve kimimiz de bu sözleşmeyi son derece yanlış ve tehlikeli buluyor. Birbirimizi suçlamak yerine ortak bir noktada buluşmak zorundayız. Aksi takdirde birbirimizi incitiriz.”
Oysa çoktan incitmeler başlamış bulunuyor.
İktidar, denebilir ki, İstanbul sözleşmesi kadar yönetmekte zorlandığı bir gerilim ile karşılaşmamış bulunuyor. Zeminde müthiş bir tartışma – kamplaşma sürüyor ve iktidar nerede duracağını belirlemekte zorlanıyor.
İktidarla – Parti ile iç içeymiş gibi görünen bazı yapılar var: KADEM onlardan biri. Pelikan bir başka boyut. Milli İrade Platformu öyle. Kadem’de Cumhurbaşkanı’nın kızları var, Milli İrade Platformu Bilal Erdoğan’la iletişim halinde iktidara destek veriyor. Pelikan eylemleriyle biliniyor.
İstanbul Sözleşmesi dendiğinde KADEM ana aktör durumunda. Başından beri Aile Bakanlığı ve kadın örgütleriyle birlikte hareket ederek İstanbul Sözleşmesi’nin sahibi gibi görünme noktasına geldi. Bu süreçte Cumhurbaşkanı’nın ailesi (Sümeyye Erdoğan Bayraktar üzerinden) ile bağlantılı olmanın avantajlarını kullandı. Belki eleştiriler de bu yüzden sınırlı kaldı.
Bugün İstanbul Sözleşmesi en hararetli biçimde tartışılıyor ve KADEM hedefte. İlginç olan şu ki, önce Numan Kurtulmuş “Değişiklik olabilir” sinyali verdi, ardından Cumhurbaşkanı “Bir bakın bakalım” dedi.
Yine muhafazakar – islami camia bünyesinde öteden beri bir tepki var Sözleşme ve bağlantılı düzenlemelere. Bu tepki azalmadı arttı. KADEM’e yönelik tepki de, Cumhurbaşkanı’na yakınlık vs de göz önüne alınmadan çok sertleşmiş durumda.
Whatsapp ortamında oluşan Aile Meclisi platformu tepkilerin ortak zemini halinde. Buna medyadan öncelikle gazete olarak Akit ve tabii Abdurrahman Dilipak gibi, Yusuf Kaplan gibi, Ergun Yıldırım gibi isimler de, üstelik çok sert dozda katılınca başta söylediğimiz “iktidarın yönetmekte zorlandığı gerilim” haline geldi.
Milli İrade Platformu’ndan henüz ortak bir açıklama gelmiş değil. Ancak o bünyedeki bazı kuruluşlar, Sözleşmeye tepki ihtiva eden açıklamalar yaptılar. Bilal Erdoğan’ın platformu etkileyecek bir yaklaşımı olacak mı, bu henüz belli değil. Kadem – Platform farklılaşması özellikle önem taşıyor.
YanıtlaSilİktidarın Sözleşme konusunda tepkileri dikkate alan adım atmakta zorlanması kadın örgütlerinden gelecek tepkileri hesaba kattığı için olmalı. İlginçtir, KADEM bunca tepkiye rağmen Sözleşme ile ilgili tavrında ısrar eden açıklamalar yaptı. Bu, Cumhurbaşkanı’ndan habersiz midir? İktidar konuyu değerlendirirken “Muhafazakar camia şu veya bu sebeple tepki gösterse de sonunda bize oy verecektir ama kadın örgütlerini kaybedersek o alanı toparlayamayız” gibi bir muhakeme yapıyor mudur?
Bir soru daha: Acaba DEVA Partisi’nin, tepkileri hiç dikkate almayarak, açıktan Sözleşmeye sahip çıkması iktidarın tavrında etkili olmakta mıdır?
Buraya kadar yazılanlar, İstanbul Sözleşmesi ekseninde ortaya çıkan “siyasi konumlanmalar”la ilgili. Bu alanın ilginç yönü, doğrudan iktidarın tabanını çatlatması.
Meselenin sosyal problem boyutunu ilgilendiren alana gelince, o alan siyasi konumlanmalardan çok daha hayati sorunlar içermektedir. Kadın – erkek ilişkileri, ailede sancı, cinsel tercihler, gençlik vs… Her başlığı açtığınızda altından dev sorunlar yumağı çıkıyor.
Diyelim İstanbul Sözleşmesi, küresel bir fesat projesi niteliğinde. Onu tasfiye edelim.
Ama diğer sorunlara ilişkin tavrımız ne?
Gidin kendisine fikir danışılan alim Hocalara sorun, gidin dindar ailelerin danıştığı psikolog – psikiyatrlara sorun… Aileler için, çocukları için nasıl sorunlar getiriyorlar…
Dünyada yaşanan sorunlar gelip kapınıza dayanıyor. Duvarlar elektro – manyetik dalgalarla gelen küresel iletişimi durduramıyor. Çocuklarınızın elindeki aletler tüm dünyadan iletiler taşıyor onların yüreklerine… Siz mesaj – değer üretemiyorsanız, başkalarının ürettiğini tüketiyor çocuklarınız.
Kozalak yangını diye bir deyim var. Bir yerde orman yangını başlar, çam kozalakları ısınır ısınır ve sıçrayıp beş yüz metre ileriye uçar, orada da yangın başlatır. Bugün kozalak yangınlarını iletişim araçları çıkarıyor. Bugün Amerika’da yangın başlıyor yarın evinizde…
İktidarı asıl, eğitim, kültür, gençlik, aile gibi sosyal alanlarda üretemediği politikalar sebebiyle eleştirmek gerekiyordu. Koca 18 yıl. Geldiğimiz noktada “Gençlik elden gidiyor, aile derin sancılar içinde…” yi konuşuyorsak bir şeyler yanlış gitmiş demektir.
Ekonomiyi düzeltmek mümkün, askeri bir konuyu çözmek mümkün, ama sosyal sorunlar derinleştikçe ona hakim olmak zorun zorudur. Pandemi var ya pandemi tıpkı onun gibi, bir kişi enfekte olmuşsa onun bulaştırma riski kadar büyük bir risktir sosyal hastalıklar pandemisi…
Nursi’nin İslam Dünyası Tasavvuru: Hutbe-i Şamiye
YanıtlaSilBahar 2011 [ 114. Sayı ]
Emevi Camii'nden Terakki Dersi
Lesson of Progress from Emevi Mosque
Sadık YALSIZUÇANLAR
Hutbe-i Şamiye1, Bediüzzaman’ın, "Birinci Said" döneminin önemli ve tipik eserlerindendir. Otuz beş yaşındayken Şam alimlerinin ısrarı üzerine Emevi Camii’nde hutbe olarak irad edilmiştir. Bu camide, İmam Gazzali, manevi tarihinin ikinci evresini geçirmiştir. Ondan yüzyıllar sonra, bu kez Bediüzzaman, "İslam alemi"nin yüzyüze kaldığı sorunlara ilişkin düşüncelerini açıklamak üzere minberdeki yerini almıştır. Gazzali, ilmi tedrisatın, manevi yaşamı açısından yetersiz kaldığını düşünerek, ailesini, sosyal çevresini, medresesini ve talebelerini terk ederek; tüm çabasını nefsin tezkiyesine ve marifet nurlarının gönlüne doğmasına ayırmak üzere köktenci bir karar alır ve bu camie gelir. Burada küçük bir menzilde yıllarını geçirir. Bu yıllar, tıpkı İkinci Said’e geçiş süreci gibi, yaşamında yeni bir döneme geçişin de tanığıdır. Bediüzzaman, selefi Gazzali gibi gelmemiştir buraya ama, minberden yaptığı konuşma, çağının sorunlarına ve bunlardan çıkış yollarına ilişkin etkili ve işlevsel, somut çözüm önerileriyle doludur, bu yüzden de, Şam’da bir hafta içinde iki kez basılmıştır.
Bediüzzaman hutbeyi, tabi Arapça olarak irad eder. Sonradan, "Külliyat"a alınmak ve talebelerinin de ihtiyacına cevap olmak üzere Türkçeleştirir. Girişinde, aralarında yüzlerce alimin bulunduğu yaklaşık on bin kişilik bir cemaate yapılmış olan konuşmada geçen kimi müjdelerin iki dünya savaşı ve özellikle Türkiye’de, yeni devletin ilk yıllarında görülen "istibdat" yüzünden, zamanında anlaşılamadığını, elli yıla yakın bir süre sonra algılanabildiğini belirtir ve bu hutbenin, camide bulunan topluluğa değil de o zamanki toplamıyla üç yüz yetmiş milyondan oluşan bir cemaat olarak "İslam dünyası"na irad edilmiş olduğunu belirtir. Hamd ve salattan sonra, minbere (makam der buna ki, bu da oldukça anlamlıdır. Makam, geleneksel sözlükte, manevi halin süreklilik kazanmasıdır ve insanın ulaştığı bir manevi durumda ikamet eder hale gelmesidir) irşad amacı ve niyetiyle çıkmadığını söyler. "Belki" der, "içinizde yüze yakın alim bulunan cemaate karşı benim misalim, medreseye giden bir çocuğun misalidir ki, sabahleyin medreseye gidip, okuyup, akşam da babasına gelip, okuduğu dersini arze der. Ta ki, doğru ders almış mı almamış mı, anlaşılsın? Evet, biz, size nisbeten çocuk hükmündeyiz ve talebeleriniz. Sizler, bizim ve İslam milletlerinin üstadlarısınız." Burada kuşkusuz, O’nun alçakgönüllülüğünün belirtisi olduğu kadar, Arap-İslam dünyasındaki ilmi birikimi de onaylama ve yüceltme eğilimi gözlenir. Bu coğrafya, O’na göre, Şam, Bağdat, Basra, Kufe, Şiraz vd. kentleriyle, ilim ve sanata yuvalık etmiştir. Büyük geleneksel damarlar oluşmuştur
YanıtlaSilBu girişten sonra, Bediüzzaman, "insanlığın sosyal hayatının medresesi"nden aldığı dersi şöyle özetler: "Avrupalılar, terakkide istikbale uçmalarıyla beraber; bizi, maddi cihette orta çağda durduran altı hastalıktır:" Bu belirlemelere geçmeden iki hususu vurgulamakta yarar var. Biri, Bediüzzaman’ın, hayatı okul olarak görmesi. Bu iddiasını Lemaat’ta da tekrarlar. Ve, "bu eserde, kitabım hayattır, üstadım Kur’an’dır" der. Diğeri ise, buradaki düşüncelerin, Birinci Said dönemine özgü olmasıdır. Gerçi hutbede, dönemsel sayılmayacak, sonraki düşünce yaşamında da tekrarlayacağı ve açımlayacağı fikirler bulunmaktadır; ama esas itibariyle Bediüzzaman, yaşamının ikinci ve Afyon hapsinden sonra başlayan üçüncü evresinde, ilgi alanları ve yoğunlaştığı temalar bakımından olsun, sözlüğü bakımından olsun, dikkat çekici biçimde farklılaşmıştır. İlk dönemde "maddeten terakki" bir vurgu noktasıyken, sonradan bu, "maddeden tecerrüt" biçiminde evrilmiştir, dense yanlış olmaz. Bu, Bediüzzaman benzeri arif-i billahlarda gözlemlediğimiz bir olgudur. Buna rağmen, Hutbe-i Şamiye gibi, birinci dönem eserlerdeki çoğu düşünceleri, Üstad’ın yaşamı boyunca, sürekli gündemde tuttuğu ve sonradan derinleştirdiği de söylenmelidir. Belki, kimi ıstılah ve ifadelendirme farklılıkları ön plana çıkmıştır. Bediüzzaman, zaman zaman düşüncelerinde tashihe gider, ne ki, yaşamının hiçbir dönemi, esasa ilişkin bir fikri çelişkiye konu olmaz. Bu değinilere ilişkin her türlü eleştiri hakkını da saklı tutmak kaydıyla, metne geçebiliriz.
İslam toplumlarının, Batılı toplumlara göre "geri kalmaları"nı, Bediüzzaman, esasta altı hastalığa bağlar: "Birincisi, ümitsizliğin, içimizde hayat bulup dirilmesi. İkincisi, doğruluğun siyasi ve sosyal hayatta ölmesi. Üçüncüsü, düşmanlığı sevmek. Dördüncüsü, müminleri birbirine bağlayan bağları bilmemek. Beşincisi, çeşitli bulaşıcı hastalıklar gibi yayılan baskı ve zulüm. Ve altıncısı, tüm çabayı, şahsi çıkarına hasretmek." Bu hastalıkları, "dehşetli" diye niteleyen Bediüzzaman, ardından, bunların ilaçlarını, yine iki kaynaktan; bir hayattan bir de Kur’an eczahanesinden ders aldığını ifade eder ve sırayla açıklar.
YanıtlaSilİlk hastalık, yeis, ümitsizliktir ki, çaresi, "el-emel", yani, Allah’ın rahmetinden kuvvetli umut beslemek. İslam aleminin dünyevi mutluluğu buna bağlıdır. Özellikle Osmanlıların saadeti ve İslam’ın "terakki"si, Arapların gerçek bir fecirle uyanmalarına bağlıdır. Bu mutluluk güneşinin doğuşu yakınlaşmıştır. Tam burada Bediüzzaman bir dipnot düşer: “Eski Said hiss-i kable’l-vuku ile 1371’de, başta Arap devletleri, İslam Alemi’nin ecnebi esaretinden ve istibdadından kurtulup İslami devletler teşkil edeceklerini kırk beş sene evvel haber vermiş. İki Harb-i Umumi ve otuz-kırk sene istibdad-ı mutlakı düşünmemiş. 1370’te olan vaziyeti, 1327’de olacak gibi müjde vermiş, tehirinin sebebini nazara almamış.” Bu dipnottan sonra, geleceğin yalnız ve yalnız İslamiyet’in olacağına ilişkin bir müjde verir. Kur’an hakikatlerinin egemen olacağını belirtir. O halde, İlahi takdire ve kısmetimize razı olmalıyız, der. Bu iddianın kendisinde oluşmasını sağlayan nedenleri ise şöyle açıklar: İslam’ın hakikatlerinin hem manen hem de maddeten terakkiye elverişli, kusursuz bir yeteneği vardır. Gerçekleri kaydeden tarih, hakikate en doğru tanıktır. Rus’u yenen Japon Başkumandanı şunu açıkça onaylamıştır: "Müslümanlar, İslam’ın hakikatlerine bağlı olduklarında, temeddün (medeniyet kurmuşlar) ve terakki etmişlerdir." Esasen bu önerme, Devlet-i Aliyye’nin, Batı dünyası karşısındaki gerileyişinin ve güçsüzleşmesinin nedenlerini araştıran ve çeşitli çözüm önerileri getiren Tanzimat seçkinlerinin de büyük oranda dile getirdiği bir düşüncedir. Bediüzzaman şöyle sürdürür: "Müslümanlar, İslam’ın hakikatlerinde zaafa düştüklerinde, tedenniye düşmüşler (gerilemişler), hercümerc içinde belalara uğramışlar ve mağlup olmuşlardır." Oysa, diğer dinlerde durum farklıdır. Onlar, taassuplarının zaafiyeti oranında terakki etmiş, dinlerine salabetlerinin güçlenmesiyle de gerilemiş ve ihtilallere maruz kalmışlardır. Ayrıca, Saadet çağından bugüne, tarih, bize, herhangi bir Müslüman’ın akli ve yakini bir delille İslam’ı bırakıp başka bir dini seçmediğini söylemektedir. Bu belirlemeleri, aforizmik bir tesbit izler: "Eğer, biz, ahlak-ı İslamiyenin ve hakaik-i imaniyenin kemalatını ef’alimizle izhar etsek, sair dinlerin tabileri, elbette cemaatlerle İslamiyet'e girecekler; belki küre-i arzın bazı kıt’aları ve devletleri de İslamiyet’e dehalet edecekler.2" Sonrasında, insanlığın, özellikle "medeniyet fenleri"nin uyarılarıyla uyanmış olduğu belirtilir. İnsanlık uyanmış, "insaniyetin mahiyeti"ni anlamıştır. Elbette dinsiz ve başıboş yaşayamaz. En ateisti de, dine sığınmaya mecburdur. Çünkü, beşeri acziyle birlikte, sınırsız musibetlere, harici ve dahili düşmanlara karşı bir dayanak noktası aramaktadır. Sonsuzluğa uzayan arzularına cevap verecek olan yalnızca ahiret inancıdır. İnsanlığın bundan başka çaresi yoktur. Eğer kalbin sadefinde, gerçek dinin cevheri bulunmazsa, insanlığın başına maddi ve manevi kıyametler kopacak ve onu perişan edecektir
YanıtlaSilBediüzzaman bu uyanışta, savaşların uyarıcı etkisini anar ve "fen"lerin kışkırtıcı tesirinden söz eder. İnsanın özündeki gerçeği farketmesinde, bu "sınırlı ve geçici dünya"nın, onun, sonsuz emellerini doyuramayışının da payı vardır. Şöyle der: "insaniyetin bir kuvvesi ve hizmetçisi olan hayale3 denilse, "sana bir milyon sene dünya saltanatı verilse ama sonunda hiç dirilmeyecek bir idam olsa", elbette, gerçek insaniyetini kaybetmeyen ve intibaha gelmiş olan o insanın hayali, sevinç ve müjdeye bedel, derinden derine teessüf ve eyvahlarla, ebedi saadetin bulunmamasına ağlayacak." Bu, herkesin kalbinde derinden derine, gerçeği arama eğilimini hareketlendirmiştir. İnsanın bu şiddetli ihtiyacını, dinsizliğin doğuşuyla, yeryüzünün kıt’aları ve devletleri, birer insan gibi hissetmeye başlamıştır. Bu açıklamadan sonra, Bediüzzaman, Emevi camiindeki ‘kardeşlerine’ seslenerek, "biz" der, "Kur’an şakirtleri olan Müslümanlar, bürhana tabi oluyoruz, akıl4, fikir ve kalbimizle, iman hakikatlerine giriyoruz. Başka dinlerin bazı fertleri gibi ruhbanları taklit için bürhanı bırakmıyoruz. Onun için aklın, ilmin ve fennin hükmettiği istikbalde, elbette akli bürhana istinad eden ve bütün hükümlerini akla tesbit ettiren Kur’an hükmedecek
YanıtlaSilHutbenin ilerleyen bölümünde, Bediüzzaman, İslamiyet’in hakikatlerinin "mazi kıtası"nı tümüyle kuşatamamasına neden olarak, "sekiz mani"yi gösterir. Bunlar, sırasıyla, "ecnebilerin cehaleti, vahşeti, dinlerine taassub derecesinde bağlılıkları, papazların ve ruhbanların baskıları, ecnebilerin onları körü körüne taklitleri, bizdeki istibdat ve şeriatın muhalefetinden gelen kötü ahlakımız, yeni fenlerin bazı müsbet meselelerinin İslam’ın zahiri manalarına aykırı sanılması." Bu engellerin ise şu nedenlerle artık mani olmaktan çıkmaya başladığını belirtir: "Marifet ve medeniyetin iyilikleri, hürriyet fikri ve insanlıkta gerçeği arama meylinin güçlenmesi, istibdatın zeval bulması, kötü ahlakın çirkin sonuçlarının görünmesi, Kur’an ve hadisteki müteşabih haberlerin doğru yorumlanması." Özellikle "cedit fenler"le, İslamın hakikatleri arasındaki ilişkinin kurulmasında Risale-i Nur’un öncü rolünü de anar: ‘Risale-i Nur, Mu’cizat-ı Kur’aniyye risalesinde, fennin iliştiği bütün ayetlerin herbirisinin altında Kur’an’ın bir i’caz lem’asını gösterip, ehl-i fennin tenkit sebebi saydıkları Kur’an-ı Kerim’in cümle ve kelimelerinde fennin elinin yetişemediği yüksek hakikatleri izhar edip en muannid filozofu da teslime mecbur ediyor." Burada sözü edilen açıklamaların özellikle peygamber mucizelerine ilişkin değiniler olduğu görülüyor. Bu metnin kimi araştırmacılar tarafından, "dinin aklileştirilmesi" biçiminde nitelendiği ve çıkış noktasının da, "her mucizenin, bilimin erişebileceği nihai düzey olacağı" iddiasında yoğunlaştığı biliniyor. Bu da bize, metne yaklaşılırken bir tür zihin karışıklığı ve buna bağlı bir kavramlaştırma sorununa düşüldüğünü hatırlatıyor. Bediüzzaman, "teknolojik uygarlığı" veya "teknolojiyi üreten bilim"i yüceltmiyor, O, daha çok, "beşere nafi (faydalı)" addettiği kimi "bilimsel" verilerin, yöntemi ve amacı itibariyle Kur’an’daki peygamber mucizeleriyle uyumlu bir biçimde yorumlanabileceğini ima ediyor. Bu yorumunu, sonraki metinlerinde belirli bir düzeyde tashih etmekle birlikte, yapmaya çalıştığı şeyi, "modern bilimle Kur’an’ı uzlaştırma" olarak görmek en hafif deyimiyle haksızlık olacaktır. Aynı risalede, "medeniyet-i hazıra"nın, insanın nefs-i emmaresini kışkırtan boyutlarına dikkati çekerek, bu eğilimini daha da netleştirir. Burada asıl vurgulamak istediği, özellikle müteşabih haberlerin dolaysız biçimde yorumlanması ve deşifre edilmesinin yol açtığı sorunlar. Bunu Hutbe’de bir örnekle açıklıyor: "Mesela, yeryüzüne, Allah’ın emriyle nezarete memur "Sevr" ve "Hut" adında iki ruhani meleği, dehşetli, cismani bir öküz, bir balık tevehhüm edip, ehl-i fen ve felsefe, hakikati bilmediklerinden, İslamiyet’e muarız olmuşlar. Bu misal gibi, yüzlerce misal var ki, hakikati bilindikten sonra, en muannid filozof da teslim olmaya mecbur oluyor." Bu belirlemelerin ardından, duyduğunda Şeyh Sünusi’yi de şaşırtan ve bir boyutu bugün gerçekleşmiş olan bir kestirmede bulunuyor: "Avrupa ve Amerika, İslamiyetle hamiledir, günün birinde bir İslami devlet doğuracak; nasıl ki, Osmanlılar Avrupa ile hamile olup bir Avrupa devleti doğurdu. Ey Cami-i Emevideki kardeşlerim ve yarım asır sonraki alem-i İslam camiindeki ihvanlarım! Acaba, baştan buraya kadar olan mukaddimeler netice vermiyor mu ki, istikbalin kıtalarında hakiki ve manevi hakim olacak ve beşeri, dünyevi ve uhrevi saadete sevk edecek yalnız İslamiyet’tir ve İslamiyete inkılab etmiş ve hurafattan ve tahrifattan sıyrılacak İsevilerin hakiki dinidir ki, Kur’an’a tabi olur, ittifak eder.5
Bediüzzaman, zamanın lineer olmadığını, düz bir çizgi üzerinde hareket etmediğini6 Risale-i Nur’un pek çok yerinde dile getirir. O’nu ilerlemeci ve evrimci bir "gelişme" düşüncesinden köktenci biçimde ayıran düşünceleri, Külliyat’ın her yerinde bulmak mümkündür. Fakat döneminde "gözde" olan kimi kavramları rahatlıkla kullandığı da gözden uzak tutulmamalıdır. Özellikle "maddeten terakki" meselesi, bunların başında gelir. "Bu zamanda ila-yı kelimetullah, maddeten terakkiye mütevakkıftır" belirlemesi, büyük oranda dönemseldir ve sonradan bu düşüncesini tümüyle tashih etmiştir. Hutbe’de, bu düşüncesini çağrıştıran çok sayıda belirlemeyle karşılaşırız. Bu gelen önermede de böylesi bir yaklaşımın izini buluruz: "Maddeten İslamiyet’in terakkisinin kuvvetli sebepleri gösteriyor ki, maddeten dahi İslamiyet istikbale hükmedecek. Birinci cihet, maneviyat cihetinde terakkiyatı isbat ettiği gibi; bu ikinci cihet dahi, maddi terakkiyatını ve istikbaldeki hakimiyetini kuvvetli gösteriyor." Peki bu düşünceye O’nu yönelten nedir? Bu soruyu beş ayrı nedenle açıklar: İlki, tüm olgunlukların ve güzelliklerin üstadı olan ve üç yüz yetmiş milyon (o zamanki Müslüman nüfus) nefsi bir tek nefis haline getiren, gerçek bir medeniyetle, müsbet ve doğru fenlerle teçhiz edilmiş olan, hiçbir kuvvet onu kıramayacak mahiyette bulunan İslam’ın hakikatidir. İkincisi, medeniyet ve sanatın gerçek üstadı, araçların ve başlangıçların olgunlaşmasıyla donanmış olan şiddetli bir ihtiyaç, belimizi kıran tam bir yoksulluk. Üçüncüsü, insanlığa yüksek amaçları ders veren, o yolda çalıştıran, baskıları yok eden, yüce duyguları coşkulandıran, gıpta, haset, kıskançlık, rekabet, tam uyanmak, yarışma şevkiyle, yenilenme eğilimleriyle desteklenmiş olan şer’î hürriyet.7 Dördüncüsü, şefkatle donanmış olan iman gücü. Yani boyun eğmemek, mazlumları ezmemek. Yani şer’i hürriyetin ilkesi olan, müstebitlere dalkavukluk etmemek ve çaresizlere tahakkümde bulunmamak. Beşincisi, İslam’ın izzeti. Bu ise, ila-yı kelimetullahı8 ilan eder. Ve bu zamanda Allah’ın kelamını yüceltmek, maddeten gelişmeye ve gerçek medeniyete girmekle mümkündür. Nasıl ki eski zamanda İslamiyet’in gelişmesi, düşmanın taassubunu parçalamak, inadını kırmak, saldırılarını defetmek silahla, kılıçla olmuş. Gelecekte ise, silah ve kılıç yerine, gerçek medeniyet, maddi gelişme, hak ve hakkaniyetin manevi kılıçları9, düşmanları mağlup edip dağıtacak. Bu beş gücü andıktan sonra, Lem’alar’daki Nota’larda ayrıntılandıracağı bir belirlemeye sıra gelir: "Bizim muradımız, medeniyetin mehasini ve beşere menfaati bulunan iyilikleridir. Yoksa medeniyetin günahları, seyyiatları değil ki, ahmaklar, o seyyiatları, o sefahetleri mehasin zannedip, taklit edip, malımızı harap ettiler. Ve dini rüşvet verip dünyayı da kazanamadılar. Medeniyetin günahları, iyiliklerine galebe edip, seyyiatı hasenatına racih gelmekle, beşer, iki harb-i umumi ile dehşetli tokat yiyip, o günahkar medeniyeti paramparça edip öyle bir kustu ki, yeryüzünü kana boğdu. İnşallah, istikbaldeki İslamiyet’in kuvvetiyle, medeniyetin iyilikleri üstün gelecek, yeryüzünü pisliklerden temizleyecek, umumi barışı da temin edecek. Evet, Avrupa’nın medeniyeti, fazilet ve hüda üstüne kurulmadığından; belki, heves ve heva, rekabet ve tahakküm üzerine bina edildiğinden, şimdiye kadar, medeniyetin kötülükleri iyiliklerine galip gelip, ihtilalci komitelerle kurtlaşmış bir ağaç hükmüne girdiği cihetle, Asya medeniyetinin galebesine kuvvetli bir medar, bir delil hükmündedir." Devamında, "niçin dünya, herkese terakki dünyası olsun da bize tedenni dünyası olsun?" sorusunu çağrıştıran açıklamalar gelir ve nihayet, zamana ilişkin belirleme kendini gösterir: Zaman müstakim bir hat üzerinde hareket etmiyor ki, başlangıç ve sonu birbirinden uzaklaşsın. Belki, dünyanın hareketi gibi bir daire içinde dönüyor. Bazen gelişme içinde yaz ve bahar mevsimi gösterir.
YanıtlaSilBazen gerileyiş içinde kış ve fırtına gösterir. Her kıştan sonra bir bahar, her geceden sonra bir sabah olduğu gibi, insanlığın da bir baharı ve bir sabahı olacaktır.
YanıtlaSilBediüzzaman, bu uzun bölümü, umutsuzluğa ilişkin çarpıcı bir tesbit taçlandırır: Yeis, İslam aleminin kalbine girmiş olan en dehşetli hastalıktır. Batı’da birkaç milyonluk küçük bir devletin, Doğu’daki yirmi milyon Müslümanı buyruğuna ve hizmetine almasının ve sömürge kılmasının ana nedeni, bu hastalıktır. Yüksek ahlakı öldüren, yeistir. Toplumun menfaatini bırakıp, kişisel çıkarın peşinde koşturan, yeistir. Müslümanları, bir avuç zalimin tutsağı kılan, yeistir. Madem bu hastalık, bize böylesi zulümleri reva görüyor ve ruhumuzu öldürüyor, biz de, "Allah’ın rahmetinden umut kesmeyiniz" kılıcıyla, ondan kısasımızı alıp, öldüreceğiz, başını parçalayacağız.
Üçüncü kelime, sıdk, doğruluktur. Bediüzzaman, bu ilkeyi, İslamiyet’in "ussü’l-esas"ı olarak niteler. Toplumsal hayatın temel ilkesi olan doğruluğu, içimizde diriltmeli, onunla manevi hastalıklarımızı iyileştirmeliyiz, der: "Evet, sıdk ve doğruluk, İslamiyet"in içtimai hayatında hayati bir ukdedir. İkiyüzlülük, bir tür fiili yalancılıktır. Dalkavukluk, alçakça bir yalancılıktır10. Ayrılıkçılık ve münafıklık, zararlı bir yalancılıktır. Yalancılık ise, Celal Sahibi olan Allah’ın kudretine iftira etmektir. Küfür, bütün türleriyle yalancılıktır. İman, sıdktır, doğruluktur. Bu sırdan dolayıdır ki, doğrulukla yalan arasında sonsuz bir uzaklık var, Doğu ve Batı gibi birbirinden uzak olması gerekiyor. Ateş ve ışık gibi birbirine karışmaması lazım. Oysa gaddar siyaset ve zalim propaganda onları birbirine karıştırmış, insanlığın olgunluğunu da karıştırmıştır." Bediüzzaman, burada "saadet çağını" söz konusu ederek, doğru ile yalanın, o çağda, birbirinden sonsuz derecede uzak olduğunu söyler. Peygamber’in (asm) yaptığı o büyük inkılapla, sıdkla kizb, imanla küfür gibi birbirinden uzaklaşmışken, zamanla yakınlaştıklarını ve siyaset propagandasının yalana revaç verdiğini, fenalık ve yalancılığın ortalığı kapladığını ileri sürer. Son olarak bir kayıt düşer: "Her söylediğin doğru olmalı, fakat her doğruyu söylemek doğru değildir. Bazen zarar verse, susmak... Yoksa yalana hiç fetva yok. Her söylediğin hak olmalı fakat her hakkı söylemeye hakkın yok.
Dördüncü kelime, "adavete muhabbet"in bir tür panzehiri olan, "muhabbete muhabbet"tir. Sosyal hayatta huzuru ve mutluluğu sağlayan sevgidir ve en fazla sevilmeye layık olan şey de "muhabbet"tir. Aksi olan düşmanlık, insanlığın yaşamını darmadağın eder. "Artık" der Bediüzzaman, "husumet ve adavetin vakti bitti. İki büyük savaş, düşmanlığın ne kadar çok tahripkar ve dehşetli bir zulüm olduğunu gösterdi." Bu bölümde, özellikle Müslümanların, gururla, bir tür narsizmle, mü’min kardeşlerine düşmanlık ettikleri ve kendilerini bu konuda haklı gördükleri vurgulanır: Oysa, muhabbet, düşmanlığa zıttır, ışıkla karanlık gibi birleşemez. Hangisinin nedenleri üstün geliyorsa, o duygu, kalpte hakkıyla bulunur. Sözgelimi sevgi, tüm hakikatiyle kalpte bulunsa, o zaman düşmanlık şefkate dönüşür. İman ehline karşı tutum böyle olmalıdır. Sevginin sebepleri, iman, İslamiyet, cinsiyet ve insaniyet gibi nurani bağlar, manevi kalelerdir
YanıtlaSilBeşinci kelime, İslam dünyasının bugün hâlâ gündeminde olan temel bir soruna yönelik çözüm önerilerini içerir. Bediüzzaman, burada "İslam Birliği" ve "milletin menfaati"ni öne çıkarır: Şeriatın öngördüğü meşveretten aldığım ders budur: Şu zamanda bir insanın bir günahı, tek kalmıyor. Bazen büyür, başkalarına da bulaşır, çoğalır. Bazen bir tek iyilik de bir kalmıyor, büyüyor ve yaygınlaşıyor. Bunun sırrı şudur: Şeriatın sağladığı özgürlük ve meşru olan meşveret, bize, gerçek milliyetimizin egemenliğini göstermiştir. Bizim, gerçek milliyetimizin esası ve ruhu, İslamiyet’tir. Bu kutsal milliyetin bağlarıyla, bütün Müslümanlar, tek bir toplum haline geliyor. Bir aşiretin bireyleri gibi, bütün Müslüman topluluklar, birbirine kardeşlik duygularıyla yaklaşıyor ve alakadar oluyor. Birbirine manen yardım ediyor. Tüm İslam toplulukları, nurani bir silsile ile birbirine bağlanmış oluyor. Bediüzzaman, bu sırdan dolayı, bir Müslüman’ın işlediği kötülüğün de, tüm Müslümanları mahkum edeceğini belirterek, bu gerçeğin, özellikle ileriki yıllarda daha da belirginleşeceğini söyler ve sözlerini şöyle bağlar: Ey bu camide sözlerimi dinleyen kardeşlerim ve kırk-elli sene sonra İslam camiindeki Müslüman kardeşlerim, "biz, zarar vermiyoruz, fakat bir yarar sağlamaya da gücümüz yok, bu yüzden mazeretimiz var" diyerek özür açıklamayınız. Tembellik ve nemelazım diyerek çalışmamanız ve ittihad-ı İslam konusunda çaba göstermemeniz, büyük bir haksızlıktır. Tembellikte günahınız büyüktür. İyilik ve güzellikleriniz de çok yücedir. Özellikle, kırk-elli yıl sonra, Arap toplumları, Amerika Birleşik Devletleri gibi, bir örgütlenme ve birliğe girmeye, tutsaklıkta kalan İslam varlığını, eski çağlardaki gibi, yeryüzünün yarısında, belki daha çoğunda gerçekleştirmeye mecburdur. Biz bunu kuvvetle umuyor ve bekliyoruz. Kıyamet başına çabuk kopmazsa, inşallah, gelecek kuşaklar bunu göreceklerdir11. Bu bölümde Bediüzzaman, ilginç bir uyarıda bulunur. "Benim" der, "sakın sizi bu sözlerimle siyasete yöneltmek istediğimi, siyasetle meşgul olmanızı dilediğimi sanmayın. İslamiyet’in hakikatleri, tüm siyasetlerin üzerindedir. Bütün siyasetler ona hizmetkar olabilir. Hiçbir siyasetin haddi değil ki, İslamiyet’i kendine alet etsin.12 ’Bediüzzaman, "İslami toplumu", "çok çark ve dolapları bulunan büyük bir fabrika" olarak gördüğünü belirtir. Bir çarkı geri kalsa veya biri diğerine tecavüz etse, ‘makinenin mihakiniyeti’ bozulacaktır. Bu, amaç ve idealde birlik ve ahengi öngörür. Bu yüzden, "İslam Birliği’ne ihtiyaç şiddetlidir.13 Çünkü, (bunu üzülerek söylediğini belirtir) yabancıların bir kısmı, nasıl, değerli mal ve vatanımızı bizden aldılar, karşılığında "çürük" bir fiyat verdiler. Bunun gibi, yüksek ahlakımızı ve toplumsal yaşamımızla ilgili ‘seciye’lerimizden kimisini de aldılar ve "terakki"lerine araç kıldılar14. Ve onun bedeli olarak bize verdikleri, "sefihane" bir kötü ahlaklarıdır. Peki bizden aldıkları seciyeler nelerdir? Bunu şöyle örnekler: Bu seçkin ahlak ile bir kimse şöyle der: "Ben ölsem de milletim sağ olsun. Çünkü milletimin içinde sonsuz bir hayatım var." İşte bu kelimeyi bizden almışlar ve "terakkiyat"larına sağlam bir ilke yapmışlar. Bizden çalmışlar. Bu kelime ise, hak dinden ve imanın hakikatinden doğar. O, bizim, iman ehlinin malıdır. (Metnin ilerleyen bölümünde, bir yerde şöyle der: kimin himmeti milleti ise, o tek başına bir millettir.) Oysa, onlardan bize geçen fena bir seciye itibariyle, sadece çıkarını düşünen bir kimse şöyle der: "Ben, susuzluktan ölsem, yağmur hiçbir zaman yağmasın. Eğer ben mutlu olamazsam, dünya tümüyle bozulsun, mutsuz olsun." İşte bu kelime, ötedünya inancı olmamasından çıkar, dinsizlikten doğar. Bize, dışarıdan girmiştir ve zehirlemektedir.
Başımızdakilerin dikkatsizlik ve duyarsızlıklarından, yabancıların zararlı seciyelerini almamızdan, kuvvetli ve kutsi İslami milliyetimizle15 beraber, herkes kendi çıkarını düşünmekle ve milletin16 menfaatini düşünmemekle, bin kişi, bir kişi sayılır. Kim, sadece kendi çıkarları için çaba gösterirse, o insan değildir. Çünkü insanın fıtratı, medenidir. Hemcinslerini düşünmeye mecburdur. Şahsi hayat, toplumsal yaşamla birlikte sürebilir. Sözgelimi, bir ekmeği yese, kaç ele muhtaç ve ona karşılık, o elleri manen öptüğünü ve giydiği elbiseyle kaç fabrikayla ilgili olduğunu kıyas edin. Hayvan gibi bir postla yaşayamadığından, hemcinsleriyle alakadar olduğundan ve onlara manevi bir bedel ödemeye mecbur bulunduğundan, doğası gereği medenidir. Şahsi menfaatinden başka bir şey düşünmeyen kimse, insanlıktan çıkar, masum olmayan, cani bir canavara dönüşür. Elinden bir şey gelmezse, geçerli bir özrü olsa müstesna... Böylece son kelimeye geliriz. Burada, Bediüzzaman, "şer’i hürriyet" ve "meşveret" kavramlarına vurgu yapar. Sorun, bugüne değin uzantılar veren ve halen tartışılan, temel bir meseleyi işaret etmektedir. Katılımcı, çoğulcu ve özgürlükçü bir "demokrasi" anlayışı. Burada anahtar kavram olarak, "meşveret"i buluruz: Müslümanların İslami-toplumsal yaşamdaki mutluluklarının anahtarı, şer’i meşverettir. (Gönderme alanı Saadet Çağıdır) "Onların aralarındaki işleri, istişare iledir" (Şura suresi, 38) ayeti, şurayı, ilke olarak emreder. Asya’nın, geri kalmasının bir nedeni, bu gerçek şurayı gündeminden çıkarmış olmasıdır. Şöyle der, "Asya kıtasının ve istikbalinin keşfedicisi ve anahtarı, şuradır. Yani, nasıl, fertler birbiriyle meşveret eder, toplumlar, kıt’alar dahi o şurayı yapmalıdırlar ki, üç yüz, belki dört yüz milyon İslam’ın ayaklarına konulmuş çeşit çeşit baskı ve istibdatların zincirlerini açacak, şer’i meşveretle, imanın verdiği şefkatten gelen, şer’i hürriyettir. Ancak bununla, batı medeniyetinin kötülüklerinden kurtulunabilinir." Peki, imandan gelen şer’i hürriyet hangi ilkeleri öngörür? Bu soruyu şöyle cevaplar: "İman, hürriyeti gerektirir. Tahakküm ve istibdatla başkasını aşağılamamak ve alçaltmamak, zalimlere de boyun eğmemek... Allah’a gerçek kul olan, başkasına kul olmaz. Allah’tan başkasını Rab edinmeyin. Yani Allah’ı tanımayan, her şeye ve herkese, gücü oranında bir Rablık izafe eder, başına da musallat kılar. Evet, şer’i hürriyet, Allah’ın Rahman ve Rahim tecellisiyle bir bağışı, bir ihsanıdır ve imanın bir özelliğidir." Metnin devamında, şuraya niçin bu kadar değer verdiği sorusunu sorar ve şöyle cevaplar: "Gerçek şura, ihlas ve dayanışmayı sonuç verir. Üç elif, yanyana gelse, yüz on bir olur. İhlas ve dayanışmayla, üç kişi, üç yüz kişi kadar güçlü olur ve milletine fayda verir." Hutbe-yi Şamiye’ye esas teşkil eden metin, şu dileklerle son bulur: "Yaşasın sıdk! Ölsün yeis! Muhabbet devam etsin! Şura kuvvet bulsun! Bütün lanet ve nefret, heva ve hevese tabi olanlara olsun. Selam ve selamet, Hüdaya tabi olanlar üstüne olsun
YanıtlaSil
YanıtlaSilÖz
Hutbe-i Şamiye; Bediüzzaman’ın, ‘Birinci Said’ döneminin önemli ve tipik eserlerindendir. Eser, çağının sorunlarına ve bunlardan çıkış yollarına ilişkin etkili ve işlevsel, somut çözüm önerileriyle doludur. Bu çalışmada, İslam toplumlarının Batılı toplumlara göre ‘geri kalmaları’nı, altı hastalığa bağlayan ve çözüm önerilerini sunan Hutbe-i Şamiye’deki fikirler incelenecektir.
Anahtar Kelimeler: Gerileme, terakki, maddeten terakki, ümitsizlik, sıdk, muhabbet, İttihad-ı İslam, hürriyet-i şeriye
Abstract
Hutbe-i Şamiye is one of the important and typical works of Bediüzzaman in ‘The First Said’ period. The work is full of effective, functional and concrete solution recommendations for the period’s problems. In this work, opinions in Hutbe-i Şamiye that connects ‘lag’ of Islamic societies compared to the Western ones to six illnesses and offers solution recommendations will be analyzed.
Keywords: Lagging, progress, material progress, despair, truth, law, Islamic unity, Islamic freedom
Dipnotlar
1. Burada esas aldığımız nüsha, Nesil Yayınlarınca basılmış olan iki ciltlik Külliyat’tır. Bkz. Nursi, Bediüzzaman Said. Risale-i Nur Külliyatı-2, Nesil Basım-Yayın. İstanbul, 1996. Sh, 1959-1979. Bu not, kendi nitelemesiyle İkinci Said döneminde yapılmıştır. İkinci Said’e dönüşümünü anlatırken, Birinci Said’in felsefi okumalar yapmış olduğunu, nazarını toplumsal ve siyasal sorunlarda dağıtmış bulunduğunu, akli ilimlerle aşırı biçimde ilgilenmenin kalbi hastalıklara yol açacağını, Kur’an’dan başka bir kaynağa ihtiyaç duyulmaması gerektiğini, dünyaya çağıran davetçilerin çok olmasına karşılık, ahirete çağıran sebeplerin az olduğunu, sorunun iman zaafından kaynaklandığını, bu yüzden tüm çabasını iman üzerine yoğunlaştırdığını belirtir. Bu dönüşümde, selefi olarak gördüğü Abdulkadir Geylani’nin (ks) Fütuhu’l-Gayb’ının hem simgesel hem de işlevsel bir önemi vardır. Kitabı birkaç kez okur ve orada kesin biçimde, batıni yaşamına dönmesi ve nefsin ıslahı yolunu izlemesi gerektiğini fark eder. Hatta eserin kendisinde bir "ameliyat-ı cerrahiye" etkisi yaptığını söyler. Bu yenilenmenin kıvılcımı Fütuhu’l-Gayb’dır; ama Üstad, sonradan, başucunda Kur’an dışında herhangi bir kitap bırakmaz
YanıtlaSil2. Bu, belirleme, geleneksel sözlükte, ‘lisan-ı hal’ diye ifade edilen olguya dayanır. Hal dili, kal dilinden daha etkindir. Düşünce-eylem bütünlüğüne, en olgun düzeyde tasavvufta rastlarız. Orada, ‘nefsini ıslah etmeyen başkasını ıslah edemez’ kaziyyesi geçerlidir. Bu yüzden, dil susar, hal konuşmaya başlar. Sükut ve sembol, hikmetin dilidir. Bunu ima eden bir Yunus ilahisinde şu dizelere rastlarız: ‘Dilsizler haberini kulaksız dinleyesi/Dilsiz kulaksız sözü can gerek anlayası’ Sessizliğin haberi, aslında, hal diliyle verilendir. Bu ise, dinin kamil biçimde yaşanmasıyla mümkündür. Eğer, biz, diyor Bediüzzaman, dinin gerçeğini, eylemlerimizle ortaya koyarsak, bu, hiçbir sözün ve düşüncenin sağlayamayacağı biçimde etkili bir ‘tebliğ’ kanalı açar.
3. Hayal kavramını Bediüzzaman, gelenekteki anlamıyla kullanır. Hayal alemi, gayb ile şehadet arasında bir berzahtır. Hayal, insanda nefsin ve aklın bir hizmetkarıdır. Bu hususa ilişkin, William Chittick’in, Varolmanın Boyutları’ndaki (Çeviren: Turan Koç) iki makalesi okunabilir.
4. Akıl kavramını, Bediüzzaman, yine geleneksel sözlükteki anlamıyla, yani kalbin bir işlevi olarak düşünür ve kullanır. Kalbi akıl anlamında, Ortaçağ Batı düşüncesinde kullanılan İntellectus kelimesine karşılık gelecek biçimde ele alır. Bu, kimi araştırmacıların bir zihin karmaşasına yol açacak biçimde, "araçsal akıl" ya da "ration" anlamında ele alınmıştır. Oysa, Risale’nin tümünde, akıl kavramı, traditionel anlamıyla, yani kalbin bir fonksiyonu olarak, "akletme" bağlamı içerisinde mütalaa edilmelidir. Bu göz önüne alınmazsa, Bediüzzaman rasyonalist anlayışa yerleştirilecek (özellikle Birinci Said dönemi için) bu ise, haksız ve yersiz bir iddia olacaktır.
5. Bu son belirlemeye ilişkin de bir zihin karışıklığından söz etmemiz gerekiyor. Kimileri, bunu, Hristiyanlığın sahih biçimine yeniden avdet edeceği, (bunun için yine Bediüzzaman’ın, "Hristiyanlık ya tasaffi veya intifa edecek, din-i hakiki olan İslam’a inkılab edecektir" imasını da veri olarak alıyorlar) kimileri ise, Hristiyanlık’la İslam arasında bir tür ‘uzlaşma’ veya "kaynaşma" olacağı şeklinde yorumluyorlar. Bu iki iddiayı da tümüyle reddeden bir başka yaklaşım sahipleri ise, bugünkü Hristiyanların (Musevilerin vs) "ehl-i kitap" olarak nitelenemeyeceğini, dolayısıyla "kafir" olduklarını, küfürlerinden vazgeçerek, İslamlaşmaları gerektiğini söylüyorlar.
6. Sadece zamanın dairevi niteliği değil, aynı zamanda kozmik özellikleri de Risale’de kendisine ifade imkanı sıkça bulur. Bu anlamda Bediüzzaman’la Rene Guenon arasında yakınlıklar görürüz. Kozmik devirler meselesinde neredeyse tümüyle uyumludurlar
.
YanıtlaSil7. el-Hürriye(t) kelimesi modern Arapça’da ortaya çıkmıştır. Bu dönemsel kavramları kullanırken Bediüzzaman, amacını ayrıntılı biçimde vurgulamak üzere, "hürriyet-i şer’iyye" terkibini kullanır. Şeriatın zemin olduğu bir hürriyet düşüncesi, kastettiği budur. Bunu farklı risalelerde de açıkça tanımlar. "İnsanlar hür oldular ama yine de abdullahtırlar", "Allah’a hakiki abd olana her şey musahhardır", "hürriyet-i mutlaka vahşet-i mutlakadır" bu türden belirlemelere çok rastlarız Eski Said dönemi eserlerinde. Hürriyeti, şeriatın sınırlarını belirlediği bir özgürlük alanı olarak algılar. "Hakiki imanı elde eden adam, kainata meydan okuyabilir" tesbitinde de buna ima buluruz. Hutbe-yi Şamiye’nin "Reddü’l-Evham" başlıklı bölümünde, buna ayrıntılı biçimde değinir. "Nebevi sünneti amaç edinen İslam Birliği düşüncesi, hürriyeti tehdit ediyor ve medeniyetin gereklerine de aykırıdır" iddiasını cevaplarken şöyle der: "Asıl, mü’min, hakkıyla hürdür. Alemin Yaratıcısı’na abd ve hizmetkar olan, insanlara tezellüle tenezzül etmemek gerektir. Demek ne kadar imana kuvvet verilse, hürriyet de o kadar kuvvet bulur. Ama, mutlak hürriyet ise, mutlak vahşettir, belki hayvanlıktır. Hürriyetin sınırlanması ise, insaniyet nokta-yı nazarından zaruridir. Bazı sefih ve laubaliler hür yaşamak istemediklerinden, nefs-i emmarenin rezilane esareti altına girmek istiyorlar. Şeriat dairesinin dışında olan hürriyet, ya istibdat veya canavarcasına hayvanlık ve vahşettir. Böyle laubaliler ve dinsizler iyi bilsinler ki, dinsizlikle ve sefahetle, vicdan sahibi hiçbir ecnebiye kendilerini sevdiremezler ve benzetemezler. "Bu belirlemesini, "ihtar-ı mahsus"ta özellikle ‘gazeteci’leri söz konusu ederek örneklendirir: "Gazeteci denilen huteba-yı umumi (genele seslenenler), iki bozuk ve yanlış kıyasla milleti bataklığa düşürmüştür. Birincisi, vilayetleri (taşra kentlerini) İstanbul’a kıyas ederek... Halbuki, elifbayı okumayan çocuklara felsefe dersi verilse sathi olur. İkincisi, İstanbul’u, Avrupa’ya kıyas etmişler. Halbuki, bir erkek, kadının kametinden istihsan ettiği elbiseyi giyinse maskara ve rezil olur."
8. İla-yı kelimetullah’ın, o dönemde, bir toplumsal amaç ve bir tür "devlet politikası" olduğu göz önüne alınmalı. Bediüzzaman sonraki dönemlerinde, bu söz grubunu kullanmaz, cihad kavramını da tümüyle, "nefsle mücahade" anlamında kullanır. (Küçük cihaddan büyük cihada dönüyoruz, hadisine uygun biçimde)
9. "Kur’an’ın elmas kılıncı" veya "Zülfikar" olarak da kullanır sonradan bu ifadeyi. Hz. Ali’yle (ra) manevi bağlarının güçlü olmasının da bunda etkisi vardır. Bir yerde, Risale-i Nur’un kimi meselelerini Hz. Ali’den (ra) manevi olarak ders aldığını belirtir.
10. İktidar ve nüfuz sahiplerine karşı daima mesafeli ve eleştirel olmayı, muhalif durmayı ilke edinmiş olan Bediüzzaman, bu ifadesinde despot yöneticilere karşı riyakar biçimde dalkavukluk yapmayı, "alçakça bir yalancılık" olarak niteliyor. Sultan II. Abdulhamid’i, kimi yazılarında şiddetle eleştiren Bediüzzaman, sonraki dönemlerde tanık olduğu baskıcı yönetimi de aynı şekilde tenkid etmiş ve Abdulhamid’e karşı yaptığı eleştiriyi kastederek, "Eski Said, istikbalde gelecek şedit istibdadı yanlış hissederek, o Sultan-ı Mazlum’a tenkit oklarını göndermiş" biçiminde bir tashihte bulunmuştur.
YanıtlaSil11. Bediüzzaman’ın, "ittihad-ı İslam" düşüncesine, bu dönemde çok önem atfettiğini, dönemindeki bu idealin ateşli bir savunucusu olduğunu görüyoruz. Bu toplumsal idealin gerçekleşmesinde Arap-İslam toplumlarının önemli bir işlevi olacağını da düşünerek, hutbesinde, onları yüreklendirmek ve gayrete yönelmek için çok çaba harcıyor.
12. Bu düşüncesini Bediüzzaman, tüm yaşamı boyunca titizlikle korumuş ve savunmuştur. O’nun siyasi çabalar içine girdiği Eski Said döneminde olsun, sonraki ömründe olsun, özenle korumaya çalıştığı ilke, Kur’an’ın hakikatlerinin, herşeyin üzerinde olduğu fikridir. Çabalarına ve eserlerine ilişkin açılan yüzlerce davada, "gizli cemiyet kurmak", "dini siyasete alet etmek" iddiaları yer almasına rağmen, O, hiçbir biçimde, dini çabalarını, herhangi bir siyasal harekete bağımlı veya yakın bulmamış, ve ısrarla, "şeytandan ve siyasetten Allah’a sığınırım" ilkesini benimsemiş, bu türden iddiaları şiddetle reddetmiştir. Siyaset yapan Müslümanların, kimi İslami talepleri merkeze taşıma gayretleri karşısında bu türden suçlamalara maruz kalmaları, dinin siyasi alanla ilişkisinin ne denli tartışmalı ve netameli olduğunu da göstermiş ve zaman Üstad’ı doğrulamıştır. Üstad, sadece siyasi çıkar ve çabaların dini çabalarla karıştırılmaması gerektiğini iddia etmemiş, hakikatin inhisar altına alınamayacağını, dini hizmetlerin ücret karşılığında ifa edilmesinin doğru olmayacağını da belirterek, "dini hakikatler, resmi bir surette ders verilemez" diyerek kimi "dini kurum"lara da eleştirel baktığını ortaya koymuştur.
13. Sonraki yıllarda Bediüzzaman’ın bu düşüncesinden epeyi uzaklaştığı söylenebilir. İslam Birliği idealini, o dönemin içerdiği siyasal ve toplumsal şartlar açısından zorunlu bulmuştur ancak, aşırı biçimde dünyevileşmenin başladığı yıllarda, tüm çabasını iman çevresinde yoğunlaştırmıştır. Siyasal ve toplumsal örgütlenmelerle ve çabalarla, iman ve ahlak zaafının aşılamayacağını, erdemli bir toplum oluşamayacağını görmüştür. Böylece, daha özgür ve özerk bir alanda, Müslüman bireylerin uç vermesi; yeniden insanın irfani gelenekle, kutsal olanla buluşması için çalışmıştır.
14. Batılı ülkelerin "terakki"sinin kaynağının "biz"im bir zamanlar sahip olduğumuz "seciye"ler olduğu düşüncesi, o dönem elitlerinin çoğunun paylaştığı bir fikirdir. Bu kanaat, günümüze değin gelmiştir. Akif bunu, Berlin Hatıralarında şöyle dile getirir: "İşleri var dinimiz gibi, dinleri var işimiz gibi." Bediüzzaman’ın "terakki" kavramından tam olarak ne anladığını belirlemek kolay görünse de, burada bir nüansı atlamamak gerektiğini sanıyorum. O da şudur: Sanıyorum Üstad, Endülüs, Selçuk ve Osmanlı tecrübelerinin (eleştirileri olmakla birlikte) hasıl ettiği "medeniyet" birikiminden hareketle bir "gelişme" kavramı ortaya koyuyor. Yoksa, evrimci gelişme düşüncesini ve teknolojik uygarlığın önümüze getirdiği "terakki" fikrini benimsemiyor.
15. Milliyet kavramını Bediüzzaman, "İslam"la birlikte kullanıyor. Burada dini milliyetçiliği çağrıştıran bir yaklaşım görülmekle birlikte, sonraki yıllarda bu düşünceden uzaklaştığı söylenebilir.
16. "Millet" kavramının "ulus" anlamında kullanılmadığı, "millet-i İbrahim" bağlamındaki mânâsıyla ele alındığı belirtilmelidi
yuksel18 Eylül 2020 07:36
YanıtlaSilHikmekli Sözler
"Hak ağır ve acı, batıl ise hafif ve tarlıdır. Nice şehvet ve arzular vardır ki,
tatmin edildiklerinde uzun süreli üzüntülere yol açarlar."
Abdullah Ibni Mes'ud (Radıyallahu anh)
"insanı, kusurlarını sayan düşmanlarından edeceği istifade,
kendisini öven dostlarından edeceği istifadeden daha fazladır.
Imam-ı Gazali (Rahmetullahi aleyh)
"Şeytan bir dakika zaman bulsa insanları yoldan çıkarmaya çalışıyor:
Bizde az bi saman bulsak, bir insan doğru yola almaya çalışalım"
Mahmud Efendi hazretleri (Kuddise sirruhu)
"İhlas, Allah-u Teala ile kul arasında bir sırdır. Onu melek bilemez ki
yazsın, şeytan bilemez ki bozsun, nefis fark edemez ki saptırsın.
Cüneyd-i Bağdadi (Kuddise sirruhu)
"Allah'a yemin ederim ki, gıybet; müminin dinini ifsad etme hususunda,
cuzzamın bedeni ifsad etmesinden çok daha hızlıdır.
Hasan- Basri (Rahmetullahi aleyh)
"Günah işlediği zaman üzüntü yerine sevinç duyanların hali,
günah işlemekten daha beterdir."
Mansur bin Ammar
"Ibadet etmeyi boş vakit bulma şartma bağlayıp erteleme
nefsi enmarenin ahmaklığındandır."
Ibn Ataullah el- Iskenderi
lalegül dergisi 62.syf sayı 91 eylül 2020
Zübeyir Gündüzalp'in notlarından seçmeler
YanıtlaSilKur'ân nurlarından sadık talebesi, İslâmiyetin fedakâr hizmetkârı, rahmetli Zübeyir Gündüzalp Ağabeyin dersinden, sohbet ve nasihatlarından zaman zaman istifade edip feyiz alırdık. Yazılacak bir makalede kâğıt kullanma şeklinden, Üstada ait herhangi bir hatıraya kadar birçok mevzuların üzerinde ciddiyetle durur; gayet net ve keskin ifadelerle, yaptığı izahlarla muhatabını aydınlatırdı. İlk günkü görüşmemizden en son görüştüğümüz günlere kadar daima yazmanın ehemmiyet ve faydalarını anlatırdı. Zaman zaman da "müellif efendi" diye takılarak, lâtife yapardı. Küçük çocuklara öğretmek için hazırladığı kelimeler defteri, hadis mealleri ve İslâmî sözlerden derlediği birçok defterleri bulunmaktadır.
Bu notlardan bazılarını takdim ediyoruz:
Bilgili insan
"Bilgili insan güneşe benzer, girdiği yeri aydınlatır.
"Bir kimse bir saat ilim tahsil ederse, bir geceyi ihya etmekten daha hayırlıdır. Eğer bir gün ilim tahsil ederse, üç ay oruç tutmaktan hayırlıdır.
"Kim ilim meselelerinden bir mesele öğrenirse, öğrendiği ilmi başkalarına öğretirse, o kimseye yetmiş sıddık sevabı verilir.
İlim öğretmek
"İlim tâlimine, öğretimine memur olan insanların öğrettiği ilim ile ister amel edilsin, ister edilmesin; ücreti, ancak kabul olmuş bin rekât nafile namaz kılmaktan efdaldir. Eğer o kimsenin öğretmiş olduğu ilim ile amel edilirse, kıyamete kadar amellerin sevabı o kimsenin defterine yazılır.
Enbiya hakkında sohbet ayn-ı ibadettir
"Enbiyâ-yı izamdan (büyük peygamberlerden) her birinin gerek isimleri ve gerek ibadet ve ahlâklarından bahisler etmek, ayn-ı ibadettir. Kezâlik, salih, yani ehl-i takva denilen ve Sünnet-i Seniyyeden ayrılmayan ve bid'a ile amel etmeyen kimseleri sevmek, hallerinden bahsetmek keffâretü'z-zünûbtur (günahlara keffarettir).
YanıtlaSilEy nefsim!
"Tahkikî iman ilmini oku. Hakkı ve hakikatı öğren. Cahil kalma. Münevver ol. Aydın ol. Cahil insan, cahil bir genç, cahil bir kadın, ne kadar varlıklı da olsa yine fakirdir, geridedir, aşağıdadır. Okuyan erkek ve kadın, genç ve ihtiyar daima ileride, daima yükseklerdedir. Bütün fenalıkların, hayattaki bütün bedbahtlıkların vasıtası cehalettir. Bütün iyilik ve güzelliklerin, bütün saadet ve huzurun tek çaresi ilm-i iman bilgisiyle aydınlanmak ve nurlanmaktır.
"Hem, erkek ve kadın için ilme çalışmak, cahillik bataklıklarında batmamak farzdır. Cenab-ı Hakk'ın ve Hazret-i Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâm Efendimizin emridir.
"Her türlü belâlar, şer ve azaplar, dinimizi iyi bilmemezlikten, tahkikî iman ilminin nurundan ve feyzinden mahrum kalmaklıktan, cehalet karanlıklarından ileri gelir. Her nevi saadetler, her çeşit selâmetler, ferah ve neşeler, umum huzur ve sükûnlar, her sınıf güzellikler, tahkikî iman ilmi ile tenevvür etmekten, aydınlanmaktan ileri gelir.
İslâm büyüklerinin hayatı ve hatıraları genç nesiller için en güzel rehberdir. Hayatın fırtınalı ve dağdağalı hadiseleri içinde bu rehberler ışıklı deniz fenerleri gibi aydınlık verirler. Hayatını vatan, millet ve din yolunda feda eden maneviyat önderleri ise, dünyada birer kutup yıldızı oldukları gibi, ukbâda da günahkârların şefaatçisi olurlar.
İman ilmi
"Ey genç kardeşim ve zamanlarını hayhuylu, başıboş yaratıklar gibi boşluklar içerisinde geçiren sersem nefsim! Bu yaşa geldin, çocukluktan çıktın. Çocuklar var ki, sen onlardan geçersin. Sakallı çocuk olmak, bir insan için maskaralık, çirkinlik ve kötülük alâmetidir.
"Halbuki sana yakışan, senin taze ve şirin gençliğine yaraşan, hoplayıp zıplamayı bırakıp, olgun ve yüksek bir Müslüman namzedi olarak ilm-i imana çalışmak, İslâmiyetin yüce bilgisiyle bilgin olmaya gayret etmektir. Allah'a ibadet ve itaat edip, namaz ve ibadete sarılıp, güzel gençliğini çirkinleşmekten, gençlik günlerini boşu boşuna öldürmekten kurtarmaktır.
YanıtlaSil"Kendini bir yokla. Ben seni görüyorum ki, sende parlak ve ebedî bir istikbali kazanmak kabiliyeti var. Bu istidat senin gençlik ruhunun nurundan fışkırarak, senin manevî ve maddî simanda ışıldamakta, gözlerinden okumaya ve Allah'a ibadete olan sevgi kıvılcımları pırıl pırıl pırıldamaktadır. Bu nurları karartmamayı, bu ışıkları söndürmemeyi aklın ve kalbin sana feryad ü figânla ihtar ediyor.
"Ruhun , derinliklerde 'Oku! Allah'ın bahtiyar bir kulu, cemiyetin gülü, İslâmiyetin bülbülü ol!' diye İlâhî bir sada ile sana sesleniyor. Bu sadaya kulak verip nur-u Kur'ân'la ilim ve irfan sahibi olarak iki cihadın saadetiyle mes'ud ol!
"Ah, nur kardeşim! Sözlerin, senin bu sevimli özleyişlerin, senin bu sevgi dolu tavsiyelerin beni iman, İslâm ve Kur'ân yolunu öğretmek yolunda nur-u Kur'ân, nuruna kaptırdı.
* * *
"Ya İlâhî ve Rabbî! Kusurlarımı affeyle! Beni Kendine kul kabul eyle. Beni nur-u imanla münevver eyle. Emanetinin alınma zamanına kadar beni emanette emin kıl.
Merhamet
"Merhametsizliğin bir alâmeti, nisyan-ı nefisle, kendi kusurlarını unutmakla din kardeşlerinin her birinde bir kusur bulmak, onlara karşı sevgisini ve merhametini kaybederek tenkid gözlüğünü takınmaktır. Kendi kusurlarına; yakını uzaklaştırıcı, sisli gösterici âletle bakıp, din kardeşinin kusurlarına ise mikroskopla bakmaktadır. Böyle fertlerden mürekkep yiğitler, kuvvetsiz cılızlardır. Kendi kusurlarını gören, ihvanlarınınkini örten; kendi kabahatini büyük, din ve dâvâ kardeşinin kabahatini küçük gören, hattâ görmeyen Müslümanlar, Allah'ın rahmet ve mağfiretine nail olan, yüksek ahlâklı, yüksek seciyeli Müslümanlardır, ehli iman nişanını taşıyan dindarlardır. Öyle fertlerden müteşekkil azlar, çoktur. Küçükler, büyüktür. Zaifler, kuvvetlidir.
"Merhametsizlikten, münekkitlikten kurtulma yolunda ilerle, ey kardeş! Aksi halde, ya yakında, ya uzakta, ya dünyada; ya Hakk'tan, ya halktan inmesin sana adem-i merhamet. Zira, "Men dakka dukka" (Eden bulur). Merhametsizlik etme, sonra merhametli dosttan dahi merhametsizlik görürsün. Eğer görmezsen dünyaya mukabil, ukbada görürsün muzaaf ceza, bunu bil.
YanıtlaSil"Merhametsizliği körükleyen, hürmetsizliği alevlendiren öfke zamanındaki hürmet ve muhabbet, cennetmekân kimselerin güzelliklerindendir.
"Öfke zamanında hürmet ve merhamet en güzel ahlâktır.
"Merhamet tohumunu eken, muhakkak huzur ve saadet harmanını elde eder.
"Güya kendisi kusurdan müberrâ olmuş, hata ve yanlışlardan kurtulmuş gibi, çoklarının ve içinde yaşadığı muhitteki ehl-i imanın kusurları ile fiilen, amelen ve hayalen uğraşmak merhametsizliktir. Bu fena huya sahip olanlar, bu tehlikeli merhametsizliği işleyenler, nisyan-ı nefs illetine tutulmuş ve nefsinin şımarmış olması ihtimalinden titresinler. Ef nefsim! Sen titre, kendine bak, kendini gör, kendini bil, kendini anla, kendini tecessüs et; ancak nefsine müfettiş, nefs-i emmârene murakıp olmak yüksekliğine çık.
Sabır ve rıfk
"Cennete giren fazilet sahiplerine melekler sorarlar: 'Faziletiniz nedir?' Onlar da, 'Zulme uğradığımız vakit saberderdik; bize kötülük edilince de rıfk ile davranırdık.' diye cevap verirler.
Hadis meâlleri
"Allahu Teâlâ sertlik ve kabalığa vermediği ecir, sevap ve mükâfatları, rıfk ve mülâyemete, yumuşaklığa verir. Rıfktan mahrum olan ev halkı, çok şeylerden mahrum olurlar.
"Rıfktan (şefkatten) mahrum olanlar, hayırdan, sevaplı amellerden mahrum kalırlar.
Hilm
"Hiddete getirilince kızmayıp, hilm ve sabır gösteren kimse, Allah sevgisine mazhar olur.
Sabır ve bağışlamak
YanıtlaSil"Peygamberimiz sorar:
"Allah Teâlâ'nın, şerefleri ne ile kıymetlendirdiğini ve dereceleri ne ile yükselttiğini size bildireyim mi?'
"Ashab-ı Kiram, Hazret-i Peygamber (a.s.m.) Efendimize, 'Buyur, bildir, yâ Resulallah!' diye cevap verirler.
"Hazreti Fahr-i Kâinat Efendimiz ferman buyururlar ki:
"Sana karşı cahilâne hareket edildiği zaman, halim ve yumuşak olursun, sana zulmedenleri bağışlarsın, sana vermeyenlere sen verirsin ve senden alâkasını kesenlerle sen alâkalanırsın.'
Rıfk
"Resul-i Ekrem Efendimiz buyuruyor ki:
"Allah Teâlâ rıfk sahibidir. Her hayırlı işte rıfkı sever.'
Hiddet
"Resul-i Ekrem (a.s.m.) kendisinden bir şey öğretmesini, lütfetmesini talep eden bir kimseye ferman etti:
"Hiddetlenme."
Dindar kadınlarımız
"Resul-i Ekrem (a.s.m.) Efendimiz, kadının din, namus, şeref ve hukukuna büyük ehemmiyet verirdi. Onlara rikkat ve şefkatle muamele buyururlardı. Kadınların hislerindeki inceliği, seriütteessür olduklarını, kalblerindeki hassasiyet ve merhameti çok iyi bildiğinden gönüllerini incitmemek için dikkat gösterir ve hanımların haksız yere kalplerinin kırılmaması hususlarında tavsiyelerde bulunurlardı
YanıtlaSil"Resul-i Ekrem (a.s.m.) Efendimiz buyurdu ki:
"Kadın, Allah'ın, kullarına en büyük hediyesidir. Allah'tan korkun, onlara zulüm ve eziyet etmeyin, onları ihmal eylemeyin.'
Kız evlâdı
"Anne ve baba, kız çocukları hakkında daha ziyade re'fetperver, şefkatli olmalıdır. Zira onların fıtratları, yaratılışları, zaif, nahif ve hassasedir. Kız çocukları daha ziyade merhamete, siyanet ve korunmaya muhtaçtır.
Üç kız evlâdı
"Hazreti Peygamber (a.s.m.) Efendimiz bir hadis-i şeriflerinde buyurdu ki:
"Üç kız çocuğuna nail olup da onlara, kendisine muhtaç olmayacakları zamana kadar infak ve ihsanda bulunan, nafakaların temin eden kimseye, Cenab-ı Hak cennetini vâcib kılmıştır. Meğerki o kimse affedilmeyecek büyük bir günah işlemiş olsun veya böyle bir amelde bulunsun.'
Kız evlât
"Baba ve annenin kız evlâtları için en büyük iyilik ve en birinci vazifesi, en yüksek lütufları şudur ki, onlara iman ve İslâmiyet ilmini öğretmektir. İslâmiyete lâyık bir edep, terbiye ve ahlâkla büyütmektir. Kız yavruların insan ve cin şeytanların şerlerinden kendilerini koruyacak bir ilimle, bilgiyle yetiştirmektir. Böylece mânevî güzelliklerle ruhu parlayan bir ev kadını, bir hane hanımı olabilecek bir hâlde dünya ve âhirete hazırlanacaktır.
Ev kadını
"Bir İslâm kadını için yemek pişirmek, elbise dikmek, evinin nezafetine, temizliğine bakmak, çamaşır yıkamak, çocuğuna bakıp beslemek, erkeğinin hizmetini görmek büyük bir şereftir, iffet ve ismettir. Namazını geçirmeyen, farzlarını eda eden, Allah'ın emirlerini yerine getiren hanımların bütün dünyevî işlerini dahi bir nevi ibadet olarak, Allahu Teâlâ Hazretleri kabul buyurur. Bu suretle geçici fâni ömürleri âhiret hesabına, bâki, daimî bir hayata tebdil edebilir, ebedî, sonsuz bir ömre çevirebilir
Gaflet örneği
YanıtlaSil"En büyük gaflet örneklerinden:
"Müşterek bir işte çalışan şahıslar, dinî veya dünyevî bir müessese mensupları müdavele-i efkâr yaparlarken, herkes kendi fikrini mutlak bir isabet bilmesi, diğer arkadaşlarının fikirlerini daima isabetsiz görmesi, müessese arkadaşlarının reylerini hakir bulmasıdır. Kendi fikirlğriyle yapılan işlerin zararlı ve iflasa doğru gittiğini hatırlatan en yakın arkadaşlarına yüz çevirmesi, müessesenin maddî imkânlarının elinde bulunması, şubelerdeki işin içyüzünden haberi olmayanların teveccühüne aldanmasıdır. Müesseseye, sekiz-on işlerde şahsî kanaatinden ve başka arkadaşların fikirlerinden dolayı zararlar gelince de, birtakım teviller yapmak yoluna sapması, telâşsız görünerek kendi cebindekini değil, umumun hukukunu zâyi etmesidir.
"Müdavele-i efkârda bir işi isabetsiz veya zararlı bulduğunu arkadaşına söylerken edep, terbiye, hürmet gibi yüksek ahlâkı çiğneyerek tehevvürle, şiddetle söylemesi; karşısındakinin izzetini kırması; İslamî terbiye ve ahlâka sırt çevirmeye sebep olduğu halde, bunu hiç nazara almayarak, 'Bana böyle dedi, şöyle dedi' gibi hiddetli mukabele etmesidir. Dehşetli zararlarda kendisinin dahli olmadığına, ya cehl-i mürekkeple veya gururla iddiada bulunmasıdır.
"Halbuki mesai arkadaşlarına hürmetle mukabele edip, kendi fikirlerinin isabetsiz olabileceğine ihtimal vererek, yirmi meselede hiç olmazsa on adedini arkadaşlarının kanaatlerine münasip bulup, iş yapmasıyla fikirlere menfî hislerin karışmadığı da anlaşılmış olur.
"Müteaddit defalar bir iş hususunda meşveret ve müdavele-i efkâr adı ile söze oturulur; münakaşa ve kavga ile kalkılır. Bu kavgamsı konuşmada, herkes heyecanlanır. Hisler heyecana gelir. Biri diğerine, diğeri ötekine hakaretli sözler sarf eder. İlk defa birisi hakaret eder, diğeri misilleme yapar. Birinci hareket edip kalp kırana sor: "Birinci bana böyle dedi, ben de ona öyle dedim" der. Bu beş-altı defa tekerrür edince, artık en yakın dâvâ arkadaşına ikinci küskün durur. Bu küskünlüğü gören üçüncü, birinciden soğur. İkinci ile üçüncü birleşir. Birincinin gıyabında konuşa konuşa, artık o da hâricîlerin müşfiki, can kardeşine küsücü olmuştur. Artık birincinin hakkında tenkit ve kusurları sayıp dökmeler başlamıştır.
YanıtlaSil"İslâm: muaşereti, edep ve terbiye riayet etmeyi evvelâ yakınlarımıza karşı tatbik etmeyi gerektirir. Bunu yapmayarak hisse ve nefse uyarak veya tehevvüre kapılarak dahilî müessese mensuplarına, hâriçtekilere dahi yapılmayacak olan bed muameleyi yapmak yanlıştır. Bu kötü hissiyat zararlı netice doğurunca 'Ben sebep oldum, özür dilerim' kâmilliğini yapmayarak, zararlı neticeyi acib bir hâlet-i ruhiye ile karşısındaki ticaret arkadaşına yüklememelidir. Taraflardaki şahısların umumunun alâkadar olduğu umumî bir mes'eleye iki taraf da birbirini sabit fikirlilikle ittiham ederek, müessese hizmetine dinamit koyarak umumun zararına sebep olmamalıdırlar."
(bk. Necmeddin ŞAHİNER, Son Şahitler-III)
***
KAFKAS ASILLI Ziver Gündüzalp, 1920 Konya Ermenek doğumludur. “Zübür’ümü kâinata değişmem” diyen Sevgili Üstad’ı, kâinata bedel gördüğü bu talebesinin adını “Zübeyir” olarak değiştirmişti. Konya Postahanesinde telgraf memuruyken, Sabri Halıcı ve Rıfat Filizer Ağabeyler vesilesiyle Nurlarla müşerref olmuştur.
1946’da ilk defa Üstad Bediüzzaman Hazretlerini ziyaret etmiş, 1948’de altı ay Afyon hapishanesinde Üstad Hazretleriyle beraber hapis yatmıştır. Afyon mahkemesi kendisini yanlışlıkla tahliye edince, Üstad’ından ayrılmamak için bu yanlış tahliyeyi düzelttirmiştir. Daha sonraları da kendisinin Nur talebesi olduğunu ihbar ederek Üstad’ının yanında bulunabilme çarelerini aramıştır. 1971 yılında İstanbul’da vefat eden Zübeyir Ağabey, henüz 51 yaşında idi...
Zübeyir Ağabeyi ilk defa Ankara’da gördüm
Vefatlarından bir sene öncesi, yani 1970 senesiydi. Bir pazar günü, kaldığım Tandoğan Mebusevler dershanesinden Hacı Bayram Camii yanındaki “27 Numara” isimli Bayram Yüksel Ağabeyimizin kaldığı dershaneye gitmiştim. Niyetim, Bayram Ağabeyi ziyaret etmekti. 27 Numaralı dershanede toplam yedi veya sekiz kişi ya var, ya yoktu.
Baktım ortadaki salonda birkaç kişi, kolları sıvalı, ayaküstü sohbeti yapıyorlar. Bayram Ağabey dedi: “Ömer Kardeş, bak Zübeyir Ağabey; hiç görmüş müydün?” İstanbul’da okuyan ağabeyim Abdülkadir Özcan, Zübeyir Ağabeyi bana çok anlatmıştı. Zübeyir Ağabeyin Afyon müdafaasına da hayrandım. Bu sebeplerden dolayı Zübeyir Ağabeyi çok merak ediyordum. Henüz görmemiştim.
YanıtlaSilBayram Ağabeyin sözünden sonra Zübeyir Ağabeye tekrar baktım. O anda sanki Üstad’ı görmüş gibi oldum. O kadar çok benziyordu ki, nutkum tutulmuş, öylece donakalmıştım. Epey şeyler anlattığı halde hiçbiri aklımda kalmadı! Sadece “Avrupa ve Amerika’nın ahlâksızlıklarına karşı yalnız, ancak Risale-i Nur’un kal’a olabileceği” ifadeleri hulaseten zihnimde kalmıştı.
Zübeyir Ağabeyin şahidi olduğum bir kerameti
Namazı beraber eda ettikten sonra Bayram Ağabey, “Zübeyir Ağabeyle meşveret etmek isteyen varsa, Zübeyir Ağabey yandaki odaya geçti, sırayla girin” dedi. Birden içime bir ateş düştü; Zübeyir Ağabeyle baş başa kalıp konuşmak... Fakat aklıma bir türlü bir şey gelmiyordu! “Allah’ım, ben ne konuşayım!” diye kıvranırken, birden okulumuzda mescit olmadığını hatırladım. Hakikaten namazları olmayacak yerlerde kılıyor, zorlanıyorduk.
Birkaç kişi Zübeyir Ağabeyle görüşüp çıktıktan sonra kapıyı tıkladım, içeri girdim. Zübeyir Ağabey yerde diz çökmüş, başında takkesi takılı, önünde ellerini koyduğu bir rahle var. Selâm verdim, kendimi tanıttım. Dedim ki: “Ağabey, okulumuzda mescit yok. Bilhassa ikindi namazlarını kılmakta zorlanıyoruz. Ne yapmamız lazım?” Ziyaretimin sunîliğinden olacak herhalde, namazları aksatıyoruz gibi bir mana uyandırmıştım. Zübeyir Ağabey kaşlarını çattı, sağ elini şecaatle ileri doğru bir yay çizerek salladı, “Kılacaksınız kardeşim! İmza toplayın, idarecilerinizle görüşün, mescit açtırın. Allah sizi muvaffak edecektir.” dedi, Bu manada başka müjdeli şeyler de söyledi. Teşekkür edip dışarı çıktım.
Hakikaten hiç aklımıza gelmiyordu idarecilerle görüşüp mescit açtırmak... Halbuki idareciler müspet insanlardı. Fakat o tarihlerde üniversitelerde mescit açtırmak, çok mühim ve zor bir hadiseydi. Belki de başka okullarda da hiç yoktu.
Neyse bilhassa Zübeyir Ağabeyin hemşehrisi hocamız Konyalı Abdullah Nişancı Bey’in samimi gayretleriyle revirin yanında bir mescidimiz oldu.
Okulda da öyle bir Nur hizmeti başladı ki, hem keyfiyetli, hem kemiyetli, muazzam bir cemaat çıktı ortaya... O zaman okulda yatılı kalan Malatyalı Bilâl, Cumali, Hacı Mehmet gibi kardeşlerin çok büyük hizmetleri oldu. Hatta ekseri kardeşler motor bölümünde olduğundan o senelerde bölümler arası futbol turnuvası için “motor bölümü” takım çıkaramadı; çünkü bölümün çoğu ehl-i dershane oldu. Onların top oynayacak vakitleri de yoktu yani… Zübeyir Ağabeyin “Allah sizi muvaffak edecektir” sözünü şahsen hiçbir zaman unutmuyor ve manen kuvvet buluyordum.
Teknik ilâhiyat fakültesi!
YanıtlaSilO tarihlerde, 1970’li yıllarda anarşinin, boykot ve işgallerin üniversiteleri sardığı unutulmamalı... Okulumuzda cemaat o kadar büyüdü, o kadar bereketli hizmetler yaptı ki kardeşlere, mescit yetmemeye başladı. Bir teşebbüs daha yapılarak, yatılı talebelerin kaldığı koskoca B bloğunun altı neredeyse cami büyüklüğünde bir mescit oldu. Bilhassa Ramazan aylarında ve diğer günlerde dışarıdan ağabeyler geliyor, dersler yapıyorlardı. Artık okulun adı halk arasında “Teknik İlâhiyat Fakültesi!” diye esprili olarak anılıyordu. Bu hizmetler Bayram Ağabeyin çok hoşuna gidiyor, kardeşlere iltifatlar ediyordu. Vefatına kadar da her görüşmemizde o ekibin isimlerini sırayla sayar, halâ memnuniyetini belirtirdi.
Aklımdan Zübeyir Ağabeyin sözleri hiç çıkmıyordu. Âdeta bu hizmetlerde Zübeyir Ağabeyin tasarrufu vardı. Vefatından önce muvaffakiyet müjdelerini vermişti. Şimdi bu notları yazdığım 30 küsur sene sonra da bu okuldaki hizmetlerin birinciliği koruduğu söyleniyor.
Bir kuyuya bir fare düşse…
Zübeyir Ağabeyin buna benzer yıllar sonra ortaya çıkan bir kerametini Rahmi Erdem Ağabey’in hatıralarında okumuştum. Şöyle ki:
Rahmi Erdem, Zübeyir Ağabeye “Ağabey seni biraz Şark’taki medreseleri gezdirelim, kardeşlere takviye olur” diye teklif ediyor. Zübeyir Ağabey diyor: “Kardeşim! Benim gönlüm Üstad aşkıyla dolmuş. Şark’ın bazı âlimleri kıskanç olur, ‘Bediüzzaman’ın talebesi gelmiş, şunu bir imtihan edelim; bir kuyuya bir fare düşse, kaç kova su çektikten sonra temiz olur?’ diye sorarlar...”
Rahmi Ağabey anlatıyor: “Zübeyir Ağabey vefat etti. Yıllar sonra Şark’ta yaptığım bir dersten sonra bir âlim zat dedi, ‘Siz Bediüzzaman’ın talebeleri âlim olmuşsunuz, şimdi ben de seni bir imtihan edeyim, bir soru sorayım: Bir kuyuya bir fare düşse kaç kova su çektikten sonra su temiz sayılır?’ diyerek Zübeyir Ağabeyin kerametinin musaddıkı oluyordu!
Zübeyir Ağabey tam bir edep ve ahlâk timsaliydi. Derslerde takkeyle oturur, namaz kılar ibadet eder gibi huşû içinde ders dinlerdi. Daha önceleri, Fatiha’yı okuduktan sonra ellerimizi yüzümüze sürerdik. Ben ilk defa Zübeyir Ağabeyde Fatiha’nın tamamını elleri dua şeklinde açık okurken gördüm. Dikkatimi çekmişti...
Risale-i Nur’da Zübeyir Ağabey
YanıtlaSil“...Hakikî fedakâr Zübeyir, en lüzumlu ve hizmete şiddet-i ihtiyacım zamanında buraya imdadıma geldi. Yoksa Isparta’dan o sistemde birisini isteyecektim.” (Emirdağ Lâhikası-II, 15)
“Zübeyir, bana merhum biraderzadem Abdurrahman yerine ve Ceylan, merhum biraderzadem Fuat bedeline verilmiş diye manevî ihtar aldım...” (Şualar, 535)
“Şimdi manevî evlatlarım, fedakâr hizmetkârlarım olan Zübeyir, Ceylan, Sungur, Bayram, Hüsnü, Abdullah, Mustafa gibi ve has ve halis Nur’un kahramanları olan Hüsrev ve Nazif, Tahiri, Mustafa Gül gibi zatların nezaretinde o düsturumun muhafaza edilmesini vasiyet ediyorum.” (Emirdağ Lâhikası-II, 217)
“Zübeyir’in mahkemede okuduğu müdafaası gibi, parlak methiyesi inşaallah onları takdir ve tahsine sevk etmiş ki taaccüple kararnamede yazmışlar.” (Şualar, 444)
Eyüp Ekmekçi Ağabeyden tespitler
Eyüp Ekmekçi Ağabey, 1962-1971 seneleri arasında fasılasız olarak Zübeyir Gündüzalp Ağabeyimizin dokuz sene hizmetinde bulunmuştur. Neredeyse Zübeyir Ağabeyin yaşadığı her hadisenin en yakın şahidi ve Zübeyir Ağabeyi en iyi tanıyanlardan birisi, belki de birincisidir.
Eyüp Ağabeyde, Aziz Üstad’ımızın “Hayatım, hayatınla devam edecek” dediği iki ağabeyden birisi olan Zübeyir Ağabeyin (diğeri Sungur Ağabey) sıbgasını hissediyoruz. Eyüp Ağabeyle beraberliğimizden dolayı Zübeyir Ağabeyle çok konuşmuşuz, yanında çok bulunmuşuz hissini veriyor bize... Senelerden beri ısrarlı taleplerimiz üzerine çok cüz’î bir kısmı da olsa hazırladığı notlardan istifa etmemize müsaade etmiştir:
Zübeyir Ağabeyden işittiğimiz ilk hatıra
Muazzez Üstad’ımızın sadık ve sıddık hizmetkârı Zübeyir Gündüzalp Ağabeyden ilk işittiğimiz hatıra şuydu:
Üstad’ımız Bediüzzaman Said Nursî Hazretlerinin zaman zaman Nur’un erkânı olan ağabeylere şu Nur’un Kur’anî meslek ve meşrebi noktasında çok ehemmiyetli dersi verdiklerini naklediyorlardı:
YanıtlaSil“Şah-ı Geylânî, İmam-ı Rabbanî gibi zatlar da gelseler, ‘Said, sen bu tarzda devam edersen şu birkaç biçareden başka şakirdin olmayacak; hem aç kalacaksın, hapis yatacaksın. Fakat tarzını şöyle bir parça değiştirsen -yani siyasetvari veya tasavvufvari- bütün memleket senin şakirdin olacak, hatta başbakan ve reis-i cumhur da sana şakirt olup, gelip elini öpecekler’ deseler ben bu tarzımı bırakmayacağım’ buyuruyorlardı.
“Üstad’ımız bazen ders verdikten sonra bizi imtihan ederlerdi: ‘Bana bir şeyler olsa desem ki: ‘Kardeşim! Biz şimdiye kadar bu tarzda gittik, fakat ben yanılmışım! Bundan sonra şöyle bir tarzda gideceğiz.’ Biz derdik: ‘Üstad’ım, biz size hürmet ederiz, elinizi öperiz; fakat Risale-i Nur, serapa delil ve burhandır ve Kur’anîdir. Biz Risale-i Nur’dan ve tarzından vazgeçmeyeceğiz.’”
“Konuştuklarımızın Risale-i Nur’dan yerini bulun”
Merhum Zübeyir Ağabey, sohbetlerinin ekserisini sonunda, “Kardeşim! Konuştuklarımızın Risale-i Nur’dan yerini bulun” derdi. Demek Zübeyir Ağabeyden nakledilen meseleler, sözler, Risale-i Nur mehazına uygun değilse yanlıştır veya tevil-i fasit olabilir. Maalesef çok vak’a cereyan etmiştir. Halen çok galat ve yanlışlar var.
Merhum muazzez ağabeyimiz, “Ben nakilciyim, Üstad’ımdan naklediyorum” buyururlardı. Ve “Ben Üstad’ımın sözüyle hareket edersem, muvaffak olamasam da Üstad’ım beni kurtarır. Fakat kafadan hareket edersem, beni kim kurtaracak!” diye ibretli mes’uliyet dersleri verirlerdi.
Bir kardeşe de, “Kafadan hareket etme, kafanı çalıştır!” diye bir ikazı var.
Fırıncı Ağabeyin rivayetiyle de, “Biz bazen kafadan konuştuğumuz zaman, ‘Satırdan kardeşim!’ diye Zübeyir Ağabey ‘nun’u tınlatırdı…”
“Mesleğimiz cihad-ı manevîdir”
Yine Zübeyir Ağabeyden naklen: “Üstad’ımız şiddetli bir ders verdiği zaman bakarız halimizde o derse bizi muhatap etmeye sebep bir yanlışlık var mı? Halde yoksa maziye döneriz; geçmişte de yoksa istikbalde başımıza gelecek bir halin dersidir, ikazıdır.”
Dava adamı, davasını bazen bir cümlede ifade eder. Bu neviden ders ve sözler Üstad’ımızın hayatında ve Risale-i Nur Külliyatında pek çok vardır. Fikrine fazla güvenen bazı zatlar vardır. Birisi bir gün bizzat Üstad’ımıza: “Üstad’ım! Daha geniş çalışmamız lâzım” diye bir nevi itirazda bulunuyor. Üstad’ımız ise yanında bulunan Nur erkânı ağabeylere bedi’ mürebbiliği itibarıyla bazen şiddet kullandığı halde Zübeyir Ağabeyin ifadeleriyle, bazen vartaya düşen bir talebeyi kurtarmak için o Aziz Üstad, o talebenin karşısında “Evlâdım! Yavrum!” diyerek iknaya çalışırken âdeta tezellül haline girerlerdi
YanıtlaSilO esnada Fırıncı Ağabey geliyor. Üstad’ımız, Fırıncı Ağabeye dönerek: ‘Kardaşım Fırıncı! Seni hakem tutuyorum. Ben diyorum ki, bu hizmet Risale-i Nur’un neşri medrese-i Nuriyelerle olacak. Bunlar başka tarzlar arıyorlar; sen ne dersin?”
Hatta merhum Zübeyir Ağabey son zamanlarında, “Mesleğimiz cihad-ı manevî olduğuna dair bahisler Hizmet Rehberi’ne az girmiş. Siz Külliyat’tan bu mevzuda bir tahşiye yapın” diye tavsiye etmişlerdi.
Altı bin sayfa Külliyat’ta üç bin küsur sayfada iman hakikatlerini, marifetullahı ve muhabbetullahı ders verirlerken üç bin sayfaya yakın, tarihçe, lâhika ve müdafaatında mahza Kur’anî olan meslek ve meşrebini ders vermişlerdir. Necip ve Mualla Üstad’ımızın Kur’anî olan meslek meşrebine dair bütün tahşidatları bu “cihad-ı manevî” üzerinedir.
Ahir zamanda gelecek zatın üç vazifesi mevzuunda; birinci vazife doğrudan doğruya bu “cihad-ı manevî” mesleğidir ve yüz sene sonra gelecek o zat dahi şimdi gelse siyaset âlemindeki vaziyetinden feragat edecek ve iman hizmetini esas yapacağına dair lâhikalarda çok bahisler var. Diğer iki vazife ise, netice olarak mütalâa ediliyor. Allah’ın vazifesidir, deniliyor ve kader programına havale edilip zamana bırakılıyor.
Hatta Mustafa Sungur Ağabeyimizin bu meyanda hatıraları var. Mealen: “Üstad’ımız bir gün ‘Zübeyir, Sungur, Hüsrev, Nur’dan yükselen üç sütundur’ buyurdular. O anda benim aklıma geldi ki, Hüsrev Ağabeyin hizmeti Isparta’ya bakıyor; Zübeyir Ağabeyin İstanbul’a… Üstad beni de daha ziyade Ankara’ya gönderirdi. O anda Ankara’daki hizmet muhitinde olma arzusu bende uyandı.
“Üstad’ımız, ‘Sungur, Menderes seni Ankara’ya çağırsa, ‘Gel Risale-i Nur’u devlet eliyle bütün dünyaya neşret’ dese, senin burada bulunman daha mühimdir. Gerçi o vazife-i İlâhiyedir’ buyurmuştur.”
Cihad-ı manevînin en büyük şartı, vazife-i İlâhiyeye karışmamaktır ki, bizim vazifemiz hizmettir, netice Cenab-ı Hakk’a aittir. Biz vazifemizi yapmakla mecbur ve mükellefiz.
“Üstad’ımızın emirlerine akıl ve mantık karıştırılmamalı”
Zübeyir Ağabey şunları anlatmıştı:
YanıtlaSil“Hizmette en mühim bir husus, Üstad’ın emir ve işlerine kendi aklını karıştırmamaktır. Bir gün Üstad Hazretleri, yazdığı bir dilekçeyi bana verdi ve ‘Git bunu kaymakama ver’ dedi. Şimdi ben aklımı ve mantığımı karıştırsam şöyle düşünmem lazım:
“‘Kaymakam bu saatte yatıyordur, yarın nasıl olsa dairesine gelecek, ben de erkenden getirip dilekçeyi veririm...’
“Halbuki Üstad’ımızın emirlerine akıl ve mantık karıştırılmamalı. Ben dilekçeyi aldım ve hemen kaymakama gittim. Adam kapıyı açar açmaz bin bir küfür ve hakaretler savurmaya başladı. Ben Üstad’ın emrini yerine getirmek için sükûnetle bekledim ve ‘Bu, Üstad’ımızın dilekçesidir’ dedim, uzattım. Adam, ‘Neyse haydi ver’ dedi ve dilekçeyi aldı. Meğer sonradan anlaşıldı ki adam ertesi gün izne ayrılacakmış...”
“Bediüzzaman, yeryüzünde üç cemaatin üstadıdır”
“Bir zata soruyorlar: ‘Bediüzzaman Hazretleri hakkında ne diyorsunuz?’ O ehl-i ilim muhterem zat: ‘Kardeşim! Bediüzzaman Said Nursî Hazretleri, yeryüzünde üç cemaatin üstadıdır. Bir: Risale-i Nur’dan iman-ı tahkiki, marifetullah, muhabbetullah dersleri alarak bu memleketi, sonra âlem-i İslâm’ı, hatta şimdi küre-i arzı bir mekteb-i Kur’anî ve imanî hükmüne getiren cemaatin üstadıdır. İki: Mü’minler mabeyninde imanî uhuvveti tesis etmesiyle âlem-i İslâm’ın Üstad’ıdır. Ve yeryüzünde muvahhidin cemaatinin üstadıdır. Risale-i Nur’un has dairesinde ve sıhhatli ve şifabahş hanesinde siyaseti terk ve geniş daireyi medar-ı nazar etmemesi, bütün cereyanların fevkinde bir keyfiyete ulaşmasının sırrını taşıyor.’”
“Seyyid veya efendi, hizmetkâr veya talebesini imtihan eder”
“Üstad, Risale-i Nur’da, ‘İfadelerim müşevveş oldu, filanca talebem tâdil veya ıslah etsin’ gibi ifadeler kullanıyor. Bunu ‘Bir seyyid veya efendinin hizmetkâr veya talebesinin sadakatini ölçmek için bir imtihanıdır’ diye düşünmek lazımdır.”
“Üstad’ımız, ‘Kardeşim! Ben âlim değil, hizmetkâr yetiştirdim’ demişti.”
“Eğer ben Bediüzzaman’ın hizmetçisiyim veya talebesiyim diye kendime bir paye verirsem kardeşlerim, şimdiden hakkımı helâl ediyorum, damarımdan şırıngayla bir zehir zerk ediverin!
YanıtlaSil“Derslerde üç şeyden bahsedilir”
“Biz derslerde ya Risale-i Nur okuruz, ya Üstad ve Risale-i Nurlardan bahsederiz veya havadis-i Nuriyelerden anlatırız. Bunun dışında her türlü müspet ve menfî günlük siyasî içtimaî meselelerden bahsetmek sadakatsizliktir, bid’attir.”
“Kalemlerinizi çalıştırın”
“Üstad’ımıza ve Risale-i Nurlara taarruz edildiği zaman gazete lisanıyla cevap verilmemeli. Kendi dairemizde lâhikalar neşrederek cevap verilmelidir. Böyle durumlarda kalemlerinizi çalıştırın...”
“Ben Risale-i Nur’u okuduktan sonra…”
Bir kardeşimiz bir gün heyecanla geldi, ortada bir mesele varmış gibi, Zübeyir Ağabeye, “Ben şahidim, Üstad gazeteleri size okutuyordu!” deyince, ben ömrümde Zübeyir Ağabeyin o kadar hiddetlendiğini görmemiştim. “Otur kardeşim!” dedi. Bana “Sen de otur, yaz bunları!” dedi. “Evet kardeşim, Üstad gazeteleri bana okutuyordu; fakat ben Risale-i Nur okuduktan sonra bir tek yazı, makale, gazeteyi istifade niyetiyle okumamışım. Nerede bir iğne, bir çuvaldız, bir plân, bir taarruz var, onu anlamak için okurum.”
Çocuk terbiyesine çok önem verirdi
Zübeyir Ağabey çocuk terbiyesine çok önem verirdi. Şu sözler ona ait:
“Çocuklar veli-yi nasihten ziyade, güzel örneklere muhtaçtırlar.”
“Çocuk terbiyesi hakaik-i imaniyedir.”
“Mesleğimiz cihad-ı manevî olduğundan, muvaffak olanlar tecrübelerini yazsalar havadis-i Nuriye hükmüne geçer.”
Ben bir gün çocuklara biraz sertçe davranmışım. Zübeyir Ağabey hemen ikaz etti, “Bu çocuklara sert davranma. Biz irşadı Risale-i Nur’a bırakmışız. İmtizaç, şefkat, müsamaha lazım…” dedi.
(bk. Ömer ÖZCAN, Ağabeyler Anlatıyor-I)
***
YanıtlaSilÜstad Bediüzzaman Said Nursi
Nur Risalelerinin müellifi, Bediüzzaman Said Nursi Hazretleri’dir. Bu Zât-ı nuranî, büyük bir insan-ı kâmil, dâhi bir İslâm müellifidir. Misli benzeri pek ender olan namdar bir İslâm mütefekkiridir. Şarkî Anadolu afakında parlayan bir ateşpare-i zekadır. Envar-ı Kur’aniyenin fem-i mübareklerinden fışkırdığı bir hazine-i ulûmdur. Fart-ı zeka ve hafızaya malik ve meşhur olan bir nadire-i hilkattir. Harika bir iradeye, ruhî bir kuvve-i kudsiyeye, Kur’an-ı Hakim’in feyz-i dersiyle, Resûl-i Ekrem’in (a.s.m.) talimiyle, âdeta fevkalbeşer diyebileceğimiz bir ikna, bir irşad, tenvir ve teshir kudretine mazhar bir mana adamı, bir muallim-i ekber ve bir hatib-i umumîdir.
Evet, O Bediüzzaman ki; tek başıyla dünya dinsizliğine meydan okuyan, harikulade bir iman kuvvetinin timsalidir.
Evet, O Bediüzzaman ki; Peygamber-i Zişanımız, İki Cihan Serveri Resûl-i Ekrem’in (a.s.m.) bu asırda ef’al, ahval ve akvaliyle, eserleri, ilim ve hizmetiyle, bir varis-i peygamberî olduğu aşikâr bir sûrette görünen bir Zâttır.
Bediüzzaman ki; din düşmanları, gaddar zalimlerin karşısında iman ve İslâmiyet’i, emsalsiz bir celadet, şecaat ve şehametle müdafaa eden, cihad-ı mukaddesenin serdarlığını ifa etmiş bulunan bir mücahid-i ekberdir.
Bediüzzaman ki; Yüce Peygamberimiz Resûl-i Ekrem’in (a.s.m.) senasına mazhar Türk Milletinin ve millet-i İslâm’ın medar-ı iftiharıdır. Nesilden nesile intikal eden, Kur’anî hizmetiyle ve eserleriyle, Türk ve İslâm tarihini şan ve şereflerle donatan tarihî bir insan-ı ekmeldir. Bu asırda bir serdar-ı İslâm ve bir sertac-ı insandır.
Bediüzzaman ki; bin seneden beri İslâmiyet’in bayraktarlığını yapan şanlı ve namlı milletimizin, Nur Risaleleri’yle münevver bir önderidir, en mütekâmil, en mutemet ve mustakim bir mürşiddir. Bu hakikat, İslâm ordusunun sevgi, hürmet ve tâzimle kalbinde yaşattığı nuranî bir varlıktır. Eserleriyle, milyonlarca mü’minin gönlünde yüksek bir mevki ihraz etmiş bulunan müessir bir Mürşid-i Âzam’dır.
Bediüzzaman ki; yüz binlerce bu mübarek vatan evladının okuduğu Nur Risaleleri’nin ilmî kuvvet ve rüchaniyetiyle, eserleri en çok okunan ve cihanpesendane bir revaca nail olan bir İslâm müellifidir. Bütün varlık halitası Kur’an’ın nuruyla nurlanmış, kalbi İslâmî cevherlerle donanmış, dimağı, Kur’anî ve ledunnî ilimlerle tenvir edilmiş, manevî mevcudiyeti iman ve Kur’an hakikatleriyle teçhiz edilmiş bir ilim, irfan ve iman timsalidir.
YanıtlaSilBediüzzaman ki; bütün maddî kuvvet ve imkânlara sahip olan zalim din düşmanlarının İslâmiyet’i yok etmek icraatları karşısında harikulade bir iman kudret ve şehametiyle şahlanarak, cihad-ı mukaddes bayrağını açan manevî bir kahraman-ı âzamdır. Din düşmanlarını mağlubiyet vadilerine, hezimet gayyalarına yuvarlayan bir esedullah, bir seyfullah ve bir saykal-ı İslâmiyet’tir.
O Bediüzzaman ki; deniz gibi engin ve zengin bir ilimle manevî servetlerin şahikasına yükselmiş hikmetfeşan bir hakîm-i İslâm ve beliğ bir bediü’l-beyandır.
Bediüzzaman ki; manevî, hikemî, irfanî, gül-ü Muhammdî (a.s.m.) ile dolu bir gülistanda Kur’anî hakikatleri terennüm eden bir bülbül-ü şeydadır. Ruhları teshir ve maneviyatı tehyiç eden ezvak-ı tayyibeyi müheyyiç kılan, akl-ı selimi zenginleştiren, kelâm-ı İlâhiyi füsunkâr nağmeler ile ilân eden, güzeller güzeli, güzelim, şakrak bir andelib-i yektadır.
En azgın ölümler ona zincir vuramamıştır. O, volkanlar gibi coşkundur. Âdeta yalçın kayalardan örülen şahikalardan aşmıştır. Onun eğilmeyen dağlar gibi dik başı, mahvolmak hengamında bile dinsizlere serfüru etmemiştir. Gül yüzlü melekler gibi rikkatle gülümser. Kar kış dememiş, üzülüp acı duyup yeise düşmemiştir. Güneş sönse, ay batsa, gökler yıkılıp çökse, en sarp uçurumlar civarını sarsa, o dâvâsından ve mücahede-i diniyesinden dönmeyecek bir yaradılışta idi. Ruhunda imanla yanan meş’ale sönmemiş ve söndürülememiştir. Kalbinde yanardağ gibi haşmet ve azamet saçan mukaddes bir iman vardı.
Üstad Bediüzzaman Said Nursi, tarihte misli görülmemiş işkence ve zulmün envaına giriftar edilmiştir. Barbarca ve hunharca muameleler yapılmıştır. Başlı başına birer facia olan gaddarane işkenceler içinde bırakılmıştır. Vahşi bir kavmin dahi yapamayacağı gayet vahşiyane icraatlar yapılmış, imanî hizmetinin önüne geçilmeye ve durdurulmasına çabalanmıştır. Onun öz vatanındaki esaret hayatı acı hakikatlerle doludur.
Bediüzzaman Said Nursi Hazretleri, cihad-ı ekber-i diniyenin pişdarı, rehberi ve öncüsüdür.
Bediüzzaman Said Nursi Hazretleri’nin dinsizlere karşı kahramanca mücadelesi, zalimlerin taarruzlarına karşı göğüs germesi, işkence ve zulme karşı sabır ve metaneti, imanı kuvvetleştirmek ve kökleştirmek kuvvetini kendine bahşeden, yine ondaki iman kuvveti olmuştur.
YanıtlaSilCenab-ı Hak, Üstad'ım Bediüzzaman Said Nursi Hazretleri’ni ender ve camii bir ayine ve küllî ve daimî bir ubûdiyeti eda edecek ulvî bir mahiyette yaratmıştır. Harikulade bir şecaat, cesaret ve fedakârlık seciye-i âliyesine mazhar kılmıştır. Nazirsiz bir akıl ve farlı zekâ, bahr-i umman misillü bir ilim ve irfan ihda eylemiştir.
Üstadım Bediüzzaman Said Nursi Hazretleri, hayat-ı içtimaiye-i beşeriye semasının güneşleri, ayları, yıldızları olan enbiya ve evliyanın bu asırda ümmet-i Muhammed’in ve beşerin imdadına gönderilen, yekta bir varis-i Nebevî ve ferd-i ferit makamında bir serdar-ı velidir. Buna 90 senelik harikulade ilmi, manevi şahsiyeti, Nur Risaleleri’yle hayat-ı içtimaiye-i beşeriyedeki gayet müessir ve müdavim hizmet-i Kur’aniye ve imaniyesi vukuat halinde bir şahid-i sadıktır.
O, parlak ve cevval bir zekâya malikti.
Hazret-i Şah-ı Ekber Bediüzzaman Said Nursi, bir halaskâr-ı İslâm’dır.
Prof.Dr.Ayhan Songar:
YanıtlaSilMeşhur Redouse İngilizce-Türkçe lügatinin 1890 yılında yapılan baskısının önsözünde, o zamanki konuşulan Türkçde vasati 100 bin kelimesi bulunduğu kayıtlıdır.Yine aynı tarihte ingilizcenin de 100 bin kelimesi vardır.
Türkçe soykırımı hakkında ne demişlerdi?.
Prof.Dr.Ayhan Songar:
YanıtlaSilBu sebeple lügatin nâşiri, İngilizce ve Türkçe, dünyanın en zengin iki dili olduğunu söylüyor ve bu dillerin lügatini basmaktan şeref duyduğunu yazıyor.O tarihten bugüne kadar bir asır geçti ve bugün için elimizde, konuşulan Türkçenin 10 bin kelimesi kalmıştır.İngilizcenin kelime hazinesi ise bir milyona yükselmiştir.
Türkçe soykırımı hakkında ne demişlerdi?
Prof.Dr.Geoflrey Lewis:
YanıtlaSilTürkiye, dünyada 200 devlet arasında ana dilini yeterince öğretmeyen ve nesilleri birbirinden koparan tek devlettir.
Prof.Dr.Necmettin Hacıeminoğlu:
YanıtlaSilTürk dilinin sadeleşmesi hareketi, tam bir kültür ihtilali şekline dönüşmesi 1960 yılından başladı. Devlet organlarının böyle bir kültür yıkımına öncülük etmeleri, Türkçenin çöküşünü büsbütün hızlandırmıştır.Eğer müslümanlar , bu gidişin karşısına dikilmezlerse, en geç bir nesil sonra Türkiye'de Türk dili ile yazılmış ilim , fikir, sanat eserine rastlamak mümkün olmayacaktır.
YanıtlaSilMüellif:
MUSTAFA FAYDA
VI. Hz. PEYGAMBER DEVRİ KRONOLOJİSİ
Mekke Dönemi
569 Hz. Muhammed’in doğumu
Bu konuda iki güçlü rivayet bulunmaktadır ve bu tabloda bunların ilki esas alınmıştır:
- Hicretten önce 12 Rebîülevvel 53 (17 Haziran 569) Pazartesi
- Hicretten önce 9 Rebîülevvel 51 (20 Nisan 571) Pazartesi
Kaynaklarda hicretten önceki bazı olaylar Hz. Peygamber’in yaşına göre tarihlendirildiğinden, bu olaylarla ilgili milâdî tarihlerin de esas alınan doğum yılına göre değişebileceği dikkate alınmalıdır.
Sütannesi Halîme’ye verilmesi.
574 Sütannesi tarafından Mekke’ye getirilerek annesi Âmine’ye teslim edilmesi.
575 Annesi Âmine’nin Ebvâ’da vefatı üzerine dadısı Ümmü Eymen tarafından Mekke’ye getirilip dedesi Abdülmuttalib’e teslim edilmesi.
577 Dedesi Abdülmuttalib’in vefatıyla amcası Ebû Tâlib’e emanet edilmesi.
578 Amcası Ebû Tâlib ile yaptığı Suriye seyahati.
589 [?] Ficâr savaşına katılması.
[?] Hilfü’l-fudûl Antlaşması’na katılması.
594 Hz. Hatice’ye ait ticaret kervanının başında Busrâ şehrine gitmesi.
Hatice ile evlenmesi.
605 Kureyş’in Kâbe’yi tamiri sırasında Hacerülesved’in yerine konulması hususunda hakemlik yapması.
610 Hira mağarasında ilk vahyi alması; Alak sûresinin ilk beş âyetinin nüzûlü (27 [?] Ramazan).
613 Açık davetle emrolunması üzerine yakın akrabasını İslâm’a davet etmesi.
614 Müşriklerin zayıf müslümanlara eziyet etmeye başlaması.
615 Habeşistan’a ilk hicret.
616 Habeşistan’a ikinci hicret.
Hz. Hamza’nın müslüman olması.
Hz. Ömer’in müslüman olması; Hz. Peygamber’in ve müslümanların Dârülerkam’dan çıkmaları.
Hâşimoğulları ve Muttaliboğulları’nın Hz. Peygamber’i korumak amacıyla Ebû Tâlib mahallesinde toplanması ve müşriklerin bunlara karşı sosyal ve ekonomik boykot uygulamaya başlaması.
619 Boykotun sona ermesi.
620 Ebû Tâlib’in ve Hz. Hatice’nin vefatı (hüzün yılı).
Hz. Peygamber’in Sevde bint Zem‘a ile evlenmesi (Ramazan).
Zeyd b. Hârise ile Tâif’e gitmesi ve Mut‘im b. Adî’nin himayesinde Mekke’ye dönmesi (Şevval).
Hac mevsiminde Medineli Hazrec kabilesinden bir grubun Akabe’de Hz. Peygamber’le görüşüp müslüman olması (Zilhicce).
621 İsrâ ve mi‘rac hadisesi, beş vakit namazın farz kılınması (27 Receb).
Birinci Akabe Biatı ve Hz. Peygamber’in İslâmiyet’i öğretmesi için Mus‘ab b. Umeyr’i Medine’ye göndermesi (Zilhicce).
Medine Dönemi
YanıtlaSil1/622 Müslümanların İkinci Akabe Biatı’ndan sonra Medine’ye hicret etmeye başlaması (Muharrem/Temmuz).
Müşriklerin Dârünnedve’de toplanıp Hz. Peygamber’i öldürmeye karar vermesi (26 Safer / 9 Eylül).
Hz. Peygamber’in Ebû Bekir’le birlikte hicreti ve Sevr mağarasına sığınmaları (26 Safer / 9 Eylül).
Sevr mağarasından Medine’ye doğru yola çıkmaları (1 Rebîülevvel / 13 Eylül).
Kubâ’ya varış (8 Rebîülevvel / 20 Eylül).
Kubâ Mescidi’nin inşası.
Hz. Peygamber’in Kubâ’dan ayrılması ve Rânûnâ vadisinde ilk cuma namazını kıldırması; aynı gün Medine’ye ulaşması ve Ebû Eyyûb el-Ensârî’nin evine yerleşmesi (12 Rebîülevvel / 24 Eylül).
Mescid-i Nebevî’nin inşasına başlanması (Rebîülevvel/Eylül).
Ezanın teşrîi.
1/623 Muhacirlerle ensar arasında kardeşlik tesis edilmesi (muâhât) (Receb/Ocak).
Medine vesikasının tanzimi ve Medine hareminin sınırlarının tesbiti (Ramazan/Mart).
Savaşa izin verilmesi.
Hz. Hamza’nın Îs (Sîfülbahr) Seriyyesi (Ramazan/Mart).
Mescid-i Nebevî’nin inşasının tamamlanması (Şevval/Nisan).
Ubeyde b. Hâris’in Râbiğ Seriyyesi (Şevval/Nisan).
Sa‘d b. Ebû Vakkās’ın Harrâr Seriyyesi (Zilkade/Mayıs).
Medine’de çarşı ve pazar yeri kurulması.
Mescid-i Nebevî’de Suffe’nin teşekkülü.
2/623 Hz. Peygamber’in âşûrâ orucunu tutması ve müslümanlara da tavsiye etmesi (10 Muharrem / 14 Temmuz).
Ebvâ (Veddân) Gazvesi (Safer/Ağustos).
Buvât Gazvesi (Rebîülevvel/Eylül).
İlk Bedir (Sefevân) Gazvesi (Rebîülevvel/Eylül).
Uşeyre (Zül‘uşeyre) Gazvesi (Cemâziyelevvel/Kasım).
2/624 Abdullah b. Cahş’ın kumandasındaki Batn-ı Nahle Seriyyesi (Receb/Ocak).
Kıblenin Kudüs’teki Mescid-i Aksâ’dan Mekke’deki Mescid-i Harâm’a (Kâbe) çevrilmesi (Receb/Ocak).
Orucun farz kılınması (Şâban/Şubat).
Teravih namazının kılınmaya başlanması (1 Ramazan / 26 Şubat).
Bedir Gazvesi (17 Ramazan / 13 Mart).
Enfâl sûresinin nâzil olması.
Hz. Peygamber’in kızı Rukıyye’nin vefatı (Ramazan/Mart).
Fıtır sadakasının (fitre) emredilmesi (Ramazan/Mart).
İlk ramazan bayramı (1 Şevval / 27 Mart).
Hz. Peygamber’in Hz. Âişe ile evlenmesi (Şevval/Nisan).
Karkaratülküdr Gazvesi (Şevval/Nisan).
Gālib b. Abdullah kumandasında Benî Süleym ve Gatafân kabileleri üzerine gönderilen seriyye (10 Şevval / 5 Nisan).
Benî Kaynukā‘ Gazvesi (Şevval/Nisan).
Hz. Ali ile Fâtıma’nın evlenmesi (Zilkade/Mayıs veya Zilhicce/Haziran).
Sevîk Gazvesi (5 Zilhicce / 29 Mayıs).
İlk kurban bayramı (10 Zilhicce / 3 Haziran).
Muhacirlerden Osman b. Maz‘ûn’un vefatı üzerine, Cennetü’l-bakī‘ın mezarlık için tahsis edilmesi (Zilhicce/Haziran).
Zekâtın farz kılınması.
3/624 Hz. Osman’ın Resûl-i Ekrem’in kızı Ümmü Külsûm ile evlenmesi (Rebîülevvel/Ağustos-Eylül).
Kâ‘b b. Eşref’in öldürülmesi (14 Rebîülevvel / 4 Eylül).
Zûemer (Gatafân) Gazvesi (Rebîülevvel/Eylül).
Bahran (Benî Süleym) Gazvesi (Cemâziyelevvel/Aralık).
Karede Seriyyesi (Cemâziyelâhir/Kasım).
3/625 Hz. Peygamber’in Hafsa ile evlenmesi (Şâban/Ocak).
Hz. Hasan’ın doğumu (Şâban/Ocak-Şubat veya 15 Ramazan / 1 Mart).
Hz. Peygamber’in Zeyneb bint Huzeyme ile evlenmesi (Ramazan/Şubat-Mart).
Uhud Gazvesi (7 veya 11 Şevval / 23 veya 27 Mart).
Hamrâülesed Gazvesi (Medine’den çıkış, 8 veya 12 Şevval / 24 veya 28 Mart).
4/625 Katan Seriyyesi (Muharrem/Haziran).
Abdullah b. Üneys el-Cühenî Seriyyesi (Muharrem/Haziran-Temmuz).
Recî‘ Vak‘ası (Mersed b. Ebû Mersed Seriyyesi) (Safer/Temmuz).
Bi’rimaûne Vak‘ası (Safer/Temmuz).
Amr b. Ümeyye Seriyyesi (Safer/Temmuz).
Benî Nadîr Gazvesi (Rebîülevvel/Ağustos).
İçkinin haram kılınması (Rebîülevvel/Ağustos-Eylül).
Hz. Peygamber’in hanımı Zeyneb bint Huzeyme’nin vefatı (Rebîülâhir/Eylül)
YanıtlaSil4/626 Benî Abs heyetinin Medine’ye gelip müslüman olması.
Hz. Hüseyin’in doğumu (5 Şâban / 10 Ocak).
Hz. Peygamber’in Ümmü Seleme ile evlenmesi (Şevval/Mart).
Bedrülmev‘id Gazvesi (Zilkade/Nisan).
Hz. Ali’nin annesi Fâtıma bint Esed’in vefatı.
5/626 Zâtürrikā‘ Gazvesi ve korku namazı (salâtü’l-havf) kılınması (10 Muharrem / 11 Haziran).
Dûmetülcendel Gazvesi (25 Rebîülevvel / 24 Ağustos).
Medine’de ay tutulmasının gözlenmesi ve Hz. Peygamber’in husûf namazı kıldırması (Cemâziyelâhir/Kasım).
Müslüman olan 400 kişilik Müzeyne heyetinin Medine’ye gelmesi (Receb/Aralık).
5/627 Benî Mustaliḳ (Müreysi‘) Gazvesi (Şâban-Ramazan/Ocak-Şubat).
İfk hadisesi.
Hz. Peygamber’in Cüveyriye bint Hâris ile evlenmesi.
Hendek (Ahzâb) Gazvesi (Zilkade/Nisan).
Hz. Peygamber’in Zeyneb bint Cahş ile evlenmesi ve evlât edinmenin hükmüyle ilgili âyetlerin (el-Ahzâb 33/4-5) nâzil olması (Zilkade/Nisan).
Benî Kurayza Gazvesi (Zilkade sonu / Nisan).
Abdullah b. Atîk Seriyyesi (Zilhicce başı / Nisan sonları).
Hz. Peygamber’in Reyhâne bint Şem‘ûn’u câriye (veya eş) olarak alması (Zilhicce/Mayıs).
6/627 Kuratâ Seriyyesi (Muharrem/Haziran).
Benî Lihyân Gazvesi (Rebîülevvel/Temmuz).
Gamre (Gamr) Seriyyesi (Rebîülevvel/Temmuz-Ağustos).
Gābe (Zûkared) Gazvesi (Rebîülâhir/Ağustos).
Muhammed b. Mesleme’nin I. Zülkassa Seriyyesi (Rebîülâhir/Ağustos).
Ebû Ubeyde b. Cerrâh’ın II. Zülkassa Seriyyesi (Rebîülâhir sonu / Eylül ortaları).
Zeyd b. Hârise’nin Cemûm Seriyyesi (Rebîülâhir/Eylül).
Zeyd b. Hârise’nin Îs Seriyyesi (Cemâziyelevvel/Eylül-Ekim).
Zeyd b. Hârise’nin Taref Seriyyesi (Cemâziyelâhir/Ekim-Kasım).
Zeyd b. Hârise’nin Vâdilkurâ Seriyyesi (Receb/Kasım-Aralık).
6/628 Hz. Peygamber’in Abdurrahman b. Avf’ı Dûmetülcendel’e göndermesi (Şâban 6 / Aralık 627 - Ocak 628).
Zeyd b. Hârise’nin Medyen Seriyyesi (Şâban 6 / Aralık 627 - Ocak 628).
Hz. Ali’nin Fedek Seriyyesi (Şâban 6 / Aralık 627 - Ocak 628).
Zeyd b. Hârise’nin II. Vâdilkurâ Seriyyesi (Ramazan/Ocak-Şubat).
Abdullah b. Revâha’nın Hayber’e keşif amaçlı seriyyesi (Ramazan/Şubat).
Medine’de kuraklık yaşanması ve Hz. Peygamber’in yağmur duası yapması.
Kürz b. Câbir el-Fihrî’nin Zülcedr (Becîle) Seriyyesi (Şevval/Şubat).
Abdullah b. Revâha’nın Useyr b. Zârim Seriyyesi (Şevval/Şubat-Mart).
Güneş tutulması ve Hz. Peygamber’in küsûf namazı kılması (Şevval sonu / Mart ortaları).
Umre Seferi (Zilkade/Mart).
Hz. Peygamber’in, annesi Âmine’nin Ebvâ’daki kabrini ziyaret etmesi.
Hudeybiye’de Kureyş’e elçi olarak gönderilen Hz. Osman’ın Mekke’de alıkonulması üzerine Bey‘atürrıdvân’ın yapılması (Zilkade/Mart-Nisan).
Hudeybiye Antlaşması (Zilkade/Mart-Nisan).
Feth sûresinin nâzil olması.
Benî Huzâa, Benî Eslem ve Benî Huşenî heyetlerinin Medine’ye gelip müslüman olması
YanıtlaSil7/628 Hz. Peygamber’in, Bizans ve Sâsânî imparatorları başta olmak üzere civar ülke yöneticilerine ve kabile reislerine elçiler ve İslâm’a davet mektupları göndermesi (Muharrem/Mayıs).
Habeş Necâşisi Ashame’nin müslüman olması.
Mısır mukavkısının çeşitli hediyelerle birlikte Mâriye’yi Hz. Peygamber’e göndermesi.
Ebü’l-Âs’ın müslüman olup Hz. Peygamber’in kızı Zeyneb ile yeniden evlenmesi (Muharrem/Mayıs).
Zeyd b. Hârise’nin Hismâ (Benî Cüzâm) Seriyyesi.
Hayber Seferi (Muharrem-Safer/Mayıs-Haziran).
Zeyneb bint Hâris’in Hz. Peygamber’i zehirleme teşebbüsü.
Hz. Peygamber’in Safiyye bint Huyey ile evlenmesi.
Benî Eş‘ar’dan bir heyetin Hayber’de Hz. Peygamber’e gelip biat etmesi.
Hz. Peygamber’in sütannesi Süveybe’nin vefatı.
Yemen Valisi Bâzân’ın müslüman olması (Cemâziyelevvel/Eylül).
Vâdilkurâ Gazvesi (Cemâziyelâhir/Ekim).
Teymâ yahudileriyle antlaşma yapılması.
Hz. Ömer’in Türebe Seriyyesi (Şâban/Aralık).
Hz. Ebû Bekir’in Necid Seriyyesi (Şâban/Aralık).
Beşîr b. Sa‘d’ın Fedek Seriyyesi (Şâban/Aralık).
7/629 Gālib b. Abdullah’ın Meyfaa Seriyyesi (Ramazan/Ocak).
Beşîr b. Sa‘d’ın Cinâb Seriyyesi (Şevval/Şubat).
Umretü’l-kazâ (Zilkade/Mart).
Hz. Peygamber’in Ümmü Habîbe bint Ebû Süfyân ile evlenmesi.
Hz. Peygamber’in Meymûne bint Hâris ile evlenmesi (Zilkade/Mart).
Ahrem b. Ebü’l-Avcâ’nın Benî Süleym Seriyyesi (Zilhicce/Nisan).
8/629 Hâlid b. Velîd, Amr b. Âs ve Osman b. Talha’nın müslüman olması (1 Safer / 31 Mayıs).
Gālib b. Abdullah’ın Kedîd Seferi (Safer/Haziran).
Gālib b. Abdullah’ın Mürre Seriyyesi (Safer/Haziran).
Hz. Peygamber’in kızı Zeyneb’in vefatı (Safer sonu / Haziran sonları).
Kâ‘b b. Umeyr’in Zâtüatlâh Seriyyesi (Rebîülevvel/Temmuz).
Şücâ‘ b. Vehb’in Siy Seriyyesi (Rebîülevvel/Temmuz).
Mûte Savaşı (Cemâziyelevvel/Eylül).
Amr b. Âs’ın Zâtüsselâsil Seriyyesi (Cemâziyelâhir/Ekim).
Ebû Ubeyde b. Cerrâh’ın Sîfülbahr Seriyyesi (Receb/Kasım).
Ebû Katâde’nin Hadıra Seriyyesi (Şâban/Aralık).
Benî Süleym ve Benî Gıfâr kabilelerinin müslüman olması ve Hâlid b. Velîd kumandasında Mekke fethine katılması.
Kureyşli müşriklerin Hudeybiye Antlaşması’nı ihlâl etmesi üzerine Ebû Süfyân’ın barışın devamını sağlama girişiminde bulunması.
8/630 Batn-ı İdam Seriyyesi (Ramazan/Ocak).
Hz. Peygamber’in Mekke fethi için yola çıkması (13 Ramazan / 4 Ocak).
Mekke’nin fethi (20 Ramazan / 11 Ocak).
Benî Mahzûm kabilesinin müslüman olması.
Hişâm b. Âs’ın Yelemlem tarafına, Hâlid b. Saîd’in Urene tarafına, Hâlid b. Velîd’in Nahle’deki Uzzâ putunu, Sa‘d b. Zeyd el-Eşhelî’nin Müşellel’deki Menât putunu, Amr b. Âs’ın Benî Hüzeyl’in Ruhât’taki Süvâ‘ putunu, Tufeyl b. Amr ed-Devsî’nin Amr b. Hümeme’nin Zülkeffeyn putunu yıkmaya gönderilmesi (Ramazan/Ocak).
Huneyn Gazvesi (11 Şevval / 1 Şubat).
Hâlid b. Velîd’in Benî Cezîme’yi İslâm’a davet seriyyesi (Şevval/Şubat).
Tâif Gazvesi (Şevval/Şubat).
Hz. Peygamber’in Ci‘râne’de Huneyn ganimetlerini taksim etmesi (Zilkade/Şubat).
Hz. Peygamber’in, yanlarından ayrıldıktan sonra ilk defa sütkızkardeşi Şeymâ ile görüşmesi.
Hz. Peygamber’in umre yapması (19 Zilkade / 10 Mart).
Muhâcir b. Ebû Ümeyye’nin San‘a Seriyyesi (28 Zilkade / 19 Mart).
Ziyâd b. Lebîd’in Hadramut Seriyyesi.
Kays b. Sa‘d b. Ubâde’nin Sudâ’ Seriyyesi kumandanı olarak tayini ve bu kabileden bir heyetin Medine’ye gelip Müslümanlığı kabul etmesi üzerine seriyyeden vazgeçilmesi (Zilkade/Mart).
Amr b. Âs’ın Uman yöneticileri Ceyfer ve Abd b. Cülendâ kardeşlere elçi olarak gönderilmesi (Zilkade/Mart).
Alâ b. Hadramî’nin Ebû Hüreyre ile birlikte Bahreyn yöneticisi Münzir b. Sâvâ’ya elçi olarak gönderilmesi.
Hz. Peygamber’in oğlu İbrâhim’in doğumu (Zilhicce/Mart-Nisan).
Benî Sa‘lebe, Benî Sudâ’, Benî Bâhile, Benî Sümâle, Benî Cerm, Ehâbîş, Benî Ak ve Benî Hüzeyl heyetlerinin Medine’ye gelip müslüman olması
YanıtlaSil9/630 Hz. Peygamber’in bazı şehir ve kabilelere zekât âmilleri göndermesi (Muharrem/Mayıs).
Abbâd b. Bişr’in Benî Süleym ve Benî Müzeyne’ye, Râfi‘ b. Mekîs el-Cühenî’nin Benî Cüheyne’ye, Dahhâk b. Süfyân el-Kilâbî’nin Benî Kilâb’a, Büsr b. Süfyân el-Kâ‘bî’nin Benî Kâ‘b’a, Abdullah İbnü’l-Lütbiyye el-Ezdî’nin Benî Zübyân’a, Mâlik b. Nüveyre’nin Benî Hanzale b. Mâlik’e, Amr b. Âs’ın Fezâre’ye, Velîd b. Ukbe’nin Benî Mustaliḳ’a zekât toplamak için gönderilmesi.
Uyeyne b. Hısn’ın Benî Temîm Seriyyesi ve Benî Temîm kabilesinin Medine’ye gelip müslüman olması (Muharrem/Mayıs).
Benî Esed’den bir heyetin Medine’ye gelip müslüman olması.
Benî Uzre’den bir heyetin Medine’ye gelip müslüman olması (Safer/Mayıs-Haziran).
Kutbe b. Âmir’in Benî Has‘am (Tebâle) Seriyyesi (Safer/Haziran).
Kuratâ Seriyyesi (Rebîülevvel/Haziran).
Alkame b. Mücezziz kumandasında ilk deniz seferinin düzenlenmesi (Rebîülâhir/Temmuz-Ağustos).
Hz. Ali’nin Tay kabilesinin putu Füls’ü tahrip etmesi.
Ukkâşe b. Mihsan’ın Benî Belî ve Benî Uzre’ye karşı Cinâb Seriyyesi.
Hz. Peygamber’in, Habeş Necâşîsi Ashame’nin vefatını haber verip gıyabî cenaze namazını kıldırması (Receb/Ekim).
Îlâ ve tahyîr hadisesi.
Tebük Gazvesi (Receb/Ekim).
Hâlid b. Velîd’in Dûmetülcendel reisi Ükeydir b. Abdülmelik’e karşı seriyyesi ve Hz. Peygamber’in Ükeydir ile antlaşma yapması.
Cerbâ, Ezruh, Maknâ, Eyle (Akabe) ve Tebük halkını temsilen heyetlerin Hz. Peygamber’e gelip barış yapması.
Hz. Peygamber’in, Tebük’ten Dihye b. Halîfe’yi Bizans İmparatoru Herakleios’a ikinci defa İslâm’a davet mektubuyla göndermesi.
Hz. Peygamber’in kızı Ümmü Külsûm’ün vefatı.
Benî Ukayl, Benî Kelb, Benî Kilâb, Benî Tücîb, Benî Gatafân, Benî Hanzale b. Mâlik, Benî Kudâa, Belî ve Benî Behrâ’dan heyetlerin Medine’ye gelip müslüman olması.
Hıristiyan Benî Tağlib’in Medine’ye gelip antlaşma yapması.
Kâ‘b b. Züheyr’in müslüman olması ve Hz. Peygamber’in hırkasını ona hediye etmesi.
Benî Sa‘d b. Bekir kabilesinin Dımâm b. Sa‘lebe’yi elçi olarak Medine’ye göndermesi ve müslüman olması.
Benî Cüzâm heyetinin Medine’ye gelip müslüman olması.
Hz. Peygamber’in münafıklara ait Mescid-i Dırâr’ı yıktırması.
Himyer krallarının İslâm’a davet edilmesi ve Müslümanlığı benimsemeleri.
Benî Hemdân, Benî Fezâre, Benî Mürre ve Tâif’teki Benî Sakīf’ten heyetlerin Medine’ye gelip müslüman olması.
Hz. Peygamber’in Ebû Süfyân ile Mugīre b. Şu‘be’yi Lât putunu kırmaya göndermesi.
9/631 Münafıkların reisi Abdullah b. Übeyy’in ölümü (Zilkade/Şubat).
Haccın farz kılınması.
Hz. Ebû Bekir’in emîr-i hac tayin edilmesi (Zilhicce/Mart).
Tevbe sûresinin hükümlerini bildirmek üzere Hz. Ali’nin Mekke’ye gönderilmesi (Zilhicce/Mart).
Benî Sa‘dü Hüzeym’den bir heyetin Medine’ye gelip müslüman olması (Zilhicce/Mart-Nisan).
Necran hıristiyanlarından bir heyetin Medine’ye gelmesi ve Hz. Peygamber’le mübâhele yapmayı reddedip antlaşmaya varması (Zilhicce/Nisan).
YanıtlaSil10/631 Hâlid b. Velîd’in Necran Seriyyesi ve Benî Hâris’ten bir heyetin Medine’ye gelip müslüman olması (Rebîülâhir/Temmuz).
Benî Havlân’dan bir heyetin Medine’ye gelip müslüman olması (Şâban/Kasım).
Hz. Ali’nin Yemen Seriyyesi ve Benî Mezhic’in müslüman olması (Ramazan/Aralık).
Benî Gāmid, Benî Gassân, Benî Becîle’den heyetlerin Medine’ye gelip müslüman olması.
Cerîr b. Abdullah’ın Zülhalesa putunu ve mâbedini yıkmaya gönderilmesi.
Hz. Peygamber’in Kur’ân-ı Kerîm’i Cebrâil’e iki defa arzetmesi ve yirmi gün itikâfta kalması (Ramazan/Aralık).
Benî Ezd, Ebnâ, Benî Tay, Benî Âmir b. Sa‘saa, Benî Kinde, Benî Rehaviyyîn, Benî Gāfiḳ, Benî Mehre, Benî Hanîfe, Benî Ans, Benî Murâd, Benî Abdülkays, Benî Hilâl, Benî Ruhâ ve Benî Zübeyde’den heyetlerin Medine’ye gelip müslüman olması.
Müseylime’nin peygamberlik iddiasında bulunması.
10/632 Hz. Peygamber’in oğlu İbrâhim’in vefatı (29 Şevval / 28 Ocak).
Benî Selâmân’dan bir heyetin Medine’ye gelip müslüman olması.
Vedâ haccı için Hz. Peygamber’in Medine’den ayrılışı (26 Zilkade / 23 Şubat).
Vedâ hutbesi (9 Zilhicce / 7 Mart).
Vedâ tavafı (14 Zilhicce / 12 Mart Perşembe).
Benî Muhârib’den bir heyetin Medine’ye gelip müslüman olması (Zilhicce/Mart).
Yemen Valisi Bâzân’ın vefatı; Hz. Peygamber’in Yemen’e on bir vali tayin etmesi.
Nasr sûresinin nâzil olması (Zilhicce/Mart).
Hz. Peygamber’in câriyesi (hanımı) Reyhâne bint Şem‘ûn’un vefatı.
11/632 Medine’ye en son gelen Benî Neha‘dan bir heyetin müslüman olması (15 Muharrem / 12 Nisan).
Üsâme b. Zeyd’in Suriye’ye gidecek orduya kumandan tayin edilmesi (Safer/Mayıs).
Hz. Peygamber’in şiddetli baş ağrısı ve hummaya yakalanması (27 Safer / 24 Mayıs Pazar).
Peygamberlik iddiasında bulunan Esved el-Ansî’nin öldürülmesi (8 Rebîülevvel / 3 Haziran).
Hz. Peygamber’in vefatı (13 Rebîülevvel / 8 Haziran Pazartesi).
Hz. Peygamber’in defnedilmesi (14 Rebîülevvel / 9 Haziran Salı).
2/19
YanıtlaSilMüellif:
M. YAŞAR KANDEMİR
II. ŞAHSİYETİ
A) İsimleri. Hz. Peygamber kendine has beş adının bulunduğunu, bunların Muhammed, Ahmed, Mâhî, Hâşir ve Âkıb olduğunu, bu isimlerin daha önce kullanılmadığını söylemiştir (Buhârî, “Menâḳıb”, 17, “Tefsîr”, 61/1; Müslim, “Feżâʾil”, 124, 125, 126). Muhammed, Resûl-i Ekrem’in en çok bilinen adı olup “övgüye değer bütün güzellikleri ve iyilikleri kendinde toplayan kişi” anlamına gelmektedir. Kur’ân-ı Kerîm’de, “Muhammed ancak bir peygamberdir” (Âl-i İmrân 3/144); “Muhammed sizin erkeklerinizden hiçbirinin babası değildir” (el-Ahzâb 33/40); “Rableri tarafından hak olarak Muhammed’e indirilene inananların günahlarını Allah bağışlamıştır” (Muhammed 47/2); “Muhammed Allah’ın elçisidir” (el-Feth 48/29) meâlindeki âyetlerde geçen bu isim aynı zamanda kırk yedinci sûrenin adıdır. Hz. Peygamber’in en çok kullanılan ikinci ismi Ahmed’dir. Bu isim de “hamd” kökünden türemiş olup “Allah’ı herkesten daha iyi ve daha çok öven; herkesten daha çok övülen” mânalarına gelmektedir. Ahmed ismi Kur’ân-ı Kerîm’de bir yerde geçmekte ve burada, Hz. Îsâ’nın İsrâiloğulları’na kendisinden sonra gelecek Ahmed adındaki peygamberi müjdelediği belirtilmektedir (es-Saf 61/6). Yuhanna İncili’ndeki Parakletos kelimesiyle de bu adın kastedildiği ifade edilmektedir (bk. FARAKLİT). Mâhî ismi küfrün onun eliyle yok edileceğini, Hâşir kıyamet gününde insanların onun ardından giderek haşrolacağını, Âkıb da kendisinden sonra hiçbir peygamberin gelmeyeceğini bildirmektedir. Resûlullah’ın yine kendi isimlerinden olduğunu söylediği diğer adlar arasında “nebiyyü’l-melhame” (kendisi için savaşın meşrû kılındığı peygamber) (Müsned, IV, 395, 404), Mukaffî (son peygamber), “nebiyyü’t-tevbe” ve “nebiyyü’r-rahme” (tövbe etmeyi ve merhametli olmayı insanlara öğreten) (Müslim, “Feżâʾil”, 126) bulunmaktadır. Hadislerde Resûl-i Ekrem’in daha başka adlarından bahsedilmesi, yukarıdaki beş ismin sadece ona has olduğunu (Tecrid Tercemesi, IX, 252), öteki isimlerinin diğer peygamberlere de verilebildiğini göstermektedir. Hz. Peygamber’in yaygın adlarından biri de Mustafâ olup “seçilmiş” anlamında bir sıfattır. Bir hadiste, “Allah Teâlâ, İbrâhim’in çocuklarından İsmâil’i seçti; İsmâil’in çocuklarından Kinâneoğulları’nı, Kinâneoğulları’ndan Kureyş’i, Kureyş’ten Hâşimoğulları’nı ve Hâşimoğulları’ndan da beni seçti” (Müslim, “Feżâʾil”, 1; Tirmizî, “Menâḳıb”, 1); bir diğerinde, “Ben son peygamberim (âkıb), ben seçilmiş (mustafâ) nebîyim” (Müsned, VI, 25) denilmiştir. Kur’ân-ı Kerîm’de Resûl-i Ekrem için “müzekkir” (el-Gāşiye 88/21), “beşîr” (el-İsrâ 17/105; Fâtır 35/24), “şâhid, mübeşşir, nezîr, dâî ilallah, sirâc” (el-Ahzâb 33/45, 46) ve “rahmet” (el-Enbiyâ 21/107) gibi isimler de zikredilmektedir. Abdullah b. Selâm, Tevrat’ta Allah’ın ona verdiği adlardan birinin “mütevekkil” olduğunu söylemektedir (Dârimî, “Muḳaddime”, 2). Bu konuda müstakil eserler kaleme alınmış olup Hz. Peygamber’in 300’ü aşkın adı ve sıfatı hakkında bilgi verilmiştir.
Milletin selâmeti için herşey feda edilir düsturu zâlimcedir.(M.) 59:15.Mektup,3.Suâl.
YanıtlaSilBir Hazinenin Anahtarı
Risale-i Nur Külliyatı Fihrist Ve İndeksi.sy.466.
Peygamberlerin mucizelerinin maddi ilimlere işâreti.(S.) 230-242:20.Söz, 2. makam;(H.Ş.) 39: Haşiye; (İ.İ.)256.
YanıtlaSilBir Hazinenin Anahtarı
Risale-i Nur Külliyatı Fihrist Ve İndeksi.sy.469.
Ömer'in (r.a.) fitnelere set olacağını bildirmesi.(M.) 108:19.Mektup,6.işaret.
YanıtlaSilBir Hazinenin Anahtarı
Risale-i Nur Külliyatı Fihrist Ve İndeksi.sy.472.
The Manifesto of Accuarcy, Love, Broherhood, and Solidarity: Hutbe-i Şamiye
YanıtlaSilEditorial
Hutbe-i Şamiye possesses the properties of a map seeking and showing the ways of the revival of Islamic societies which loose power, are left backwards vis-à-vis the West, and display their weaknesses through the “hopelessness” they have. To propose this work, which can also be described as a manifesto on the process of the revival of Islamic civilization, into the agenda of the Muslims, we gave place in our previous issue to the texts of the conference “Said Nursi’s Project of Islamic World: Hutbe-i Şamiye” held in Damascus by the Risale-i Nur Institute last March. In this issue, we keep on discussing the ideas in Hutbe-i Şamiye.
As a work drawing attention to the basic problems of the Islamic world and their ways of solution, Hutbe-i Şamiye analyzes the miserable situation of the Islamic societies from a number of aspects, diagnoses the illnesses which are accepted as the reasons of decline, and indicates the paths of treatment.
Said Nursi, who evaluates the weakening and decline of the Islamic world with respect to the West and goes beyond the classical approaches via separating himself from the thinkers who tried to take precautions regarding this issue, grounds his ideas through getting rid of the modernist constraints. Nursi, first of all, gets to the bottom of the diseases which left the Muslims in the darkness of the middle ages, and then he shows the ways of remedy via utilizing the pharmacy of Quran. This treatment method also offers the clues for a global peace which, starting from the Islamic societies, will cover all humankind.
Our writers, who discussed the illnesses of hopelessness, death of accuracy, loving enmity, being unfamiliar with the luminous ties connecting the believers to each other, despotism, and individualism in our previous issue, continue to talk about the ideas which will make Islamic societies advance and contribute to global peace, especially around the concepts of accuracy, love, and brotherhood in this issue. From this point of view, Hutbe-i Şamiye’s characteristic as being the manifesto of accuracy, love, brotherhood and solidarity comes into prominence.
***
While Bünyamin Duran tries to ground the importance of universal love for reaching global peace departing from the works of Bediüzzaman Said Nursi; Atilla Yargıcı deals with the thesis that possessing love for human beings is the recipe of societal diseases, and assesses this thesis from Risale-i Nur’s perspective. Sebahattin Yaşar, who, from a similar point of view, states that love is a formula which can solve the problems of not only the Islamic world, but also all humankind, mentions with examples that Said Nursi is suggesting a social treatment method which starts from the inner world of the person to confront the social diseases. Developing a critical approach to the modern perception of entity via a deeper analysis, Hakan Yalman emphasizes that a proper explanation of the being should contain the truth of nur-u Muhammedi (pbuh), and makes clear that the truth of “things” is love through an integrated ontological approach.
YanıtlaSilCüneyt Gökçe, who examines brotherhood as one of the basic concepts mentioned in Hutbe-i Şamiye, emphasizes that the brotherhood of Islam is a connection of brotherhood, which totally depends on religious grounds, ties the hearts to each other via the bond of faith and derives from the principle of taqwa; and then he states the basic elements of the brotherhood of Islam. Musa Kazım Yılmaz, on the other hand, puts weight on the ways to overcome the problems of weaknesses in the brotherhood of faith, and draws attention to the concepts of agreement and sincerity.
Mustafa Said İşeri deals with the concept of accuracy in a broader view and points out that the spirit of the civilization of Quran, which bases on the principles of right, justice, virtue, assistance, hüda and brotherhood, is consisted of “accuracy.” Our writer studies in his work the truth of accuracy on the path to the revival of the civilization of Quran, and shows the characteristics of Risale-i Nur’s accurate disciples.
Nimet Demir’s article discusses the relationship among “individualism, counseling, and patriotism” departing from the sixth illness in Hutbe-i Şamiye which is described as “devotion of help to personal benefit.” The comprehensive work produced by Mustafa Akça deals with two of the theses in Said Nursi’s Hutbe-i Şamiye. One of them argues that, as the point of “progress” is concerned, Muslims should get rid of the present modernist structure and Europe which produces this structure. And secondly, explanations are made regarding the six illnesses mentioned in Hutbe-i Şamiye.
YanıtlaSil***
We witness a time period in which the good news given by Bediüzzaman a hundred years ago are being realized one by one. We hold a certain belief that the seeds of “hope” which were put under the soil by Hutbe-i Şamiye will flourish in the Islamic world, the climate of accuracy, love and brotherhood will cover all personalities, and an understanding of freedom which is adorned by right, justice, and virtue will spread. As we leave you with our issue, we hope to meet again in our next issue with the dossier of “Münazarat”.
Sıdk, Muhabbet, Kardeşlik ve Dayanışma Manifestosu: Hutbe-i Şamiye
YanıtlaSilEditör
Hutbe-i Şamiye; Batı karşısında zayıflayıp gerileyen, “ümitsizlik” halleri sergileyerek aczini izhar eden İslam toplumlarının yeniden ayağa kalkabilme imkanını arayan ve bunun yollarını gösteren bir yol haritası özelliğine sahiptir. İslam medeniyetini yeniden ihya sürecinde bir manifesto olarak da niteleyebileceğimiz bu eseri Müslümanların gündemine taşımak amacıyla Risale-i Nur Enstitüsü tarafından geçtiğimiz Mart ayında Şam’da gerçekleştirilen “Said Nursi’nin İslam Dünyası Tasavvuru: Hutbe-i Şamiye” konulu kongrenin metinlerine bir önceki sayımızda yer vermiştik. Bu sayımızda da Hutbe-i Şamiye’deki fikirleri tartışmaya devam ediyoruz.
İslam dünyasının temel problemlerine ve çözüm yollarına dikkat çeken Hutbe-i Şamiye, İslam toplumlarının içinde bulunduğu içler acısı durumu birçok yönüyle analiz etmekte ve gerileme sebebi olarak kabul edilen hastalıkları teşhis ederek tedavi yollarını göstermektedir.
İslam dünyasının Batı karşısında zayıflaması ve gerilemesini yorumlayan ve bu yolda tedbirler almaya çalışan düşünürlerden ayrılarak klasik yaklaşımların dışına çıkan Said Nursi, modernist baskılardan sıyrılarak düşüncesini temellendirir. Nursi, öncelikle Müslümanları orta çağ karanlıklarında bırakan hastalıkların özüne iner ve sonrasında Kur’an eczanesinden faydalanarak tedavi yollarını gösterir. Bu tedavi metodu, İslam toplumlarından başlayarak tüm insanlığı saracak küresel bir barışın ipuçlarını da sunmaktadır.
Bir önceki sayımızda Hutbe-i Şamiye’de zikredilen ümitsizlik, sıdkın ölmesi, adavete muhabbet, ehl-i imanı birbirine bağlayan nurani rabıtaları bilmemek, istibdat, ferdiyetçilik hastalıklarını tartışan yazarlarımız, bu sayıda da İslam toplumlarını terakki ettirecek ve küresel barışa katkı sağlayacak fikirleri, ağırlıklı olarak sıdk, sevgi ve kardeşlik kavramları etrafında tartışmaya devam ediyorlar. Bu yönüyle Hutbe-i Şamiye’nin sıdk, muhabbet, kardeşlik ve dayanışma manifestosu olma özelliği ön plana çıkıyor.
**
Bünyamin Duran, küresel barışa ulaşabilmek için evrensel sevginin önemini Bediüzzaman Said Nursi’nin eserlerinden yola çıkarak temellendirilmeye çalışırken, aynı bağlamda Atilla Yargıcı da insan sevgisinin toplumsal hastalıkların reçetesi olduğu tezini işliyor ve bu tezini Risale-i Nur perspektifinden değerlendiriyor. Benzer bir yaklaşımla sevginin yalnız İslam âleminin değil, bütün insanlığın problemlerini çözebilecek en etkili formül olduğunu ifade eden Sebahattin Yaşar, Said Nursi’nin sosyal hastalıklar karşısında kişinin kendi iç dünyasından başlayan bir sosyal tedavi metodu önerdiğini örnekleriyle aktarıyor. Daha derin bir analizle modern varlık algısına eleştirel bir yaklaşım getiren Hakan Yalman doğru bir varlık izahının içinde nur-u Muhammedi (a.s.m.) hakikatinin yer alması gerektiğini vurguluyor ve varlığa bütüncül ontolojik yaklaşımla eşyanın hakikatinin “muhabbet” olduğunu gözler önüne seriyor.
YanıtlaSilHutbe-i Şamiye’de vurgulanan temel kavramlardan biri olan kardeşliği irdeleyen Cüneyt Gökçe, İslam kardeşliğinin bütünüyle akide temeline dayanan, gönülleri iman bağıyla sağlam bir şekilde birbirine bağlayan, takva esasından kaynaklanan bir kardeşlik bağı olduğunu vurguladıktan sonra İslam kardeşliğinin temel unsurlarını aktarıyor. İman kardeşliğinde görülen zafiyeti aşma yolları üzerinde duran Musa Kazım Yılmaz da ittifak ve ihlâs kavramlarına dikkat çekiyor. Geniş bir bakış açısıyla sıdk kavramını elen alan Mustafa Said İşeri; hak, adalet, fazilet, muavenet, hüda ve uhuvvet esaslarına dayanan Kur’an medeniyetinin ruhunu “sıdk”ın oluşturduğuna dikkat çekiyor. Yazarımız, çalışmasında Kur’an medeniyetinin ihyası yolunda sıdk hakikatini inceliyor ve Risale-i Nur’un sıddîk talebelerinin özelliklerini gözler önüne seriyor.
Nimet Demir’in çalışması Hutbe-i Şamiye’de altıncı hastalık olarak zikredilen “menfaat-ı şahsiyesine himmeti hasretmek” hastalığından yola çıkarak “ferdiyet, meşveret ve hamiyet” ilişkisini ele alıyor. Mustafa Akça’nın ortaya koyduğu kapsamlı çalışma ise Said Nursî’nin Hutbe-i Şamiye’nin içeriğinde ortaya koyduğu tezlerden ikisini ele alıyor. Birincisinde; Bediüzzaman’ın Müslümanların “terakki” noktasında mevcut modernist yapının ve bu yapıyı üreten Avrupa’nın psikolojik baskından kurtulma tezleri işleniyor. İkinci olarak da, Hutbe’nin içeriğinde bulunan altı hastalığa ilişkin açıklamalarda bulunuluyor.
***
Bediüzzaman’ın yüz yıl öncesinden verdiği müjdelerin bir bir gerçekleşmeye başladığı bir zaman dilimi içindeyiz. Hutbe-i Şamiye’de ekilen “ümit” tohumlarının İslam âleminde yeşereceğine, sıdk, muhabbet, kardeşlik ikliminin bütün benlikleri saracağına, hak, adalet ve faziletle bezenmiş bir hürriyet anlayışının yaygınlaşacağına inancımız tamdır. Sizleri dergimizle baş başa bırakırken gelecek sayımızda “Münazarat” dosyası ile karşınızda olmayı ümit ediyoruz.
YanıtlaSilİnsanlığın Kurtuluş Reçetesi: Kur’ân Medeniyeti
YanıtlaSilEditör
Bediüzzaman’ın medeniyet anlayışı çeşitli alanlarda büyük sıkıntılarla karşı karşıya olan insanlık için huzura giden bir yol haritasını sunmaktadır. Bediüzzaman’ın Kuran Medeniyeti olarak kavramsallaştırdığı bu olgu düşünce tarihi boyunca çok farklı algılamalara ve tanımlamalara konu olan medeniyete dair yeni açılımlar getirmektedir.
Risale-i Nur Enstitüsü’nün geçtiğimiz Mart ayında Uluslar arası Saraybosna Üniversitesi ile birlikte düzenlediği 7. Risale-i Nur Kongresi bu açılımların ele alındığı, Kuran medeniyetinin temel esaslarının irdelendiği ilmi bir çalışmaydı. Beş oturum halinde düzenlenen kongrenin bildirilerinin bir kısmını bir önceki sayıda sizlerle buluşturmuştuk. Bu sayımızda da İnsanlığın kurtuluş reçetesi olarak tanımladığımız Kuran Medeniyeti’ne dair diğer çalışmaları ve oturumlara ait deklarasyon ve sonuç bildirilerini sizlerle paylaşıyoruz.
Evrensel değerlerle bezenmiş olan Kuran’ın medeniyet anlayışı; insanlığı huzursuzluğa sevk eden çağımızın ilahi mesajlardan arındırılmış, kuvvet, menfaat, çatışma, ırkçılık, sefahet gibi ilkelere yaslanan seküler medeniyet anlayışına karşılık tüm insanlığa huzur, refah ve barış sunacak ilkeleri içermektedir.
Bugün düşünürler tarafından tartışılan en önemli hususlardan biri insanlığın geleceğine dair teorilerdir. Yol ayrımında bulunan insanlık ya yoksulluk, savaş ve adaletsizliğin hakim olduğu, ahlaki değerlerden yoksun bir meta düzenini devam ettirecek ve erken bir kıyametin kopmasına yol açacak bir medeniyet anlayışında ısrar edecek ya da tüm insanlığı huzura kavuşturacak, evrensel değerlerle bezenmiş, hak, adalet, yardımlaşma, dayanışma ve kardeşlik ilkeleriyle birlikte barış ve sevgi toplumlarının temelini atan yeni bir medeniyeti kabul edecektir. Kur’an medeniyetini yeniden ihya çabası ikinci yol için önem kazanmaktadır. Bu bağlamda Bediüzzaman’ın Kur’an medeniyeti açılımı ve bu medeniyeti ihya çabası insanlığın huzurlu geleceği açısından anlaşılmayı beklemektedir.
sahip olarak yaşayabileceği, yaratıcısıyla ilişkilerini tamir edebileceği, huzur içinde yaşayabileceği bir dünyanın imkanlarını ortaya koymaktadır. Bu kongrenin sonuçları itibariyle beşerin saadetine yol açan hakikatlere zemin hazırlamasını ümit etmekteyiz.
The Prescription for the Salvation of Humanity: Quranic Civilization
YanıtlaSilEditorial
Bediuzzaman in his perception of civilization presents a road map leading to peace for the mankind confronting great problems in various areas. The phenomenon conceptualized by Bediuzzaman as the Quranic Civilization brings new dimensions to the civilization, which has been the subject matter of different perceptions and definitions throughout the history of thought.
The 7th Congress of Risale-i Nur organized by Risale-i Nur Institute jointly with the International University of Sarajevo in March 2012 was a sci¬entific study where the fundamental principles and different dimensions of the Quranic Civilization have been investigated. Some of the papers presented in the Congress carried out in five sessions were published in the previous volume of our journal. We share with you, in the present volume, the rest of the presen¬tations, the declarations of the sessions and the proceedings.
The understanding of the Quranic civilization decorated with universal values contains principles that present all mankind happiness, comfort, and pe¬ace. On the other hand the understanding of the secular civilization of our age that is devoid of divine messages, is based on principles such as power, interest, clash, racialism, and entertainment, and thus leads mankind to unrest.
One of the most important issues discussed nowadays by thinkers is the theories concerning the future of mankind. Mankind standing at the cross¬roads will either insist on an understanding of civilization that carries on a materialistic order devoid of moral values and overwhelmed by poverty, war, and injustice and that may cause an early doomsday; or will accept a new ci¬vilization that will lay the foundations of societies of love and peace with the universal principles of truthfulness, justice, helping each other, cooperation and brotherhood, and which will succeed in getting humanity to attain peace. The endeavors of reviving the Quranic civilization are gaining importance for the second way. In this context Bediuzzaman’s bringing new dimensions to Qura¬nic civilization and his efforts to revive it need to be understood in terms of the peaceful future of mankind.
In this respect the 7th Congress of Risale-i Nur puts forward the op¬portunities of a world where mankind is able to survive in a true freedom and peace, without being slaves of material, and to maintain good relations with the Creator. We hope this congress to pave the way for the truths that will bring peace to mankind.
We
Zekatlı Faizsiz Kur’ân Medeniyeti
YanıtlaSilQuranic Civilization including Zakat and Excluding Riba
Ahmet BATTAL
Prof. Dr. Turgut Özal Ünv. Hukuk Fak.
1. Bediüzzaman, eserlerinde; bireye, topluma ve devlete dair çok şey söylemiştir. Diğer bir bakışla da imana, hayata ve şeriata dair şeyler yazmıştır. Ama söyledikleri asıl olarak bireye ve dolayısıyla imana dairdir.
Bireyin imanı topluma ahlak ve devlete de hukuk olarak yansır. O halde toplumla meşgul olmadan önce bireyi sağlıklı hale getirmek gerekir. Devletle ve hukukla meşgul olmadan önce de ahlaklı bir topluma ulaşmış olmak gerekir.
Bu sebeple Bediüzzaman bilhassa 1926 sonrasında yani İkinci ve Üçün¬cü Said devrelerinde yazdığı eserlerde imani meseleleri öncelemiştir.
Ancak bu durumun çok önemli bir istisnası vardır: Faiz ve zekat konu¬ları.
2. İslam dininin zekat emri kural olarak bir yaşayış ve ahlak prensibi¬dir. İmana dair değildir. İslam’ın şartlarından biridir. Aynı şekilde, faiz yasağı da imana dair değildir. Faiz almak büyük günahlardan olmakla bir mânâda İslam’ın şartlarındandır. Yasak kavramına ilişkin olmakla aynı zamanda bir hu¬kuk meselesidir.
O halde faiz yasağı ve zekat emri, bilinen mânâda “imanın esasları”ndan değildirler. Ancak ikisi de Risalelerde önemli biçimde yer almıştır.
3. Zekat bir farz ibadettir. Risalelerde ibadetlerin hikmetleri açıklanmış ve teşvik edilmiştir. Namaza ve oruca dair müstakil risaleler vardır. Hacca dair müstakil risale olmamakla birlikte bilhassa haccın ittihad-ı İslam boyutu Risa¬lelerde çeşitli yerlerde vurgulanmıştır.
Zekat ibadeti hakkında da Risalelerde çok yerde hatırlatma ve hikmeti hakkında bilgilendirme vardır. Ancak zekat nisabı gibi konularda, ilm-i hal kitaplarındaki gibi fıkhî bilgiler yer almamaktadır. Bu bilgiler genellikle faiz yasağı ile birlikte anılmıştır.
4. Faiz yasağı Kur’anda açıkça yer almaktadır. Bu sebeple faiz büyük günahlardandır. Faiz hakkında müstakil risale olmamakla birlikte çok yerde ve genellikle zekat emri ile birlikte faiz yasağının hikmetleri de anlatılmıştır.
YanıtlaSilAynen zekatla ilgili olduğu gibi, faizle ilgili olarak da Risalelerde fıkhî ayrıntılara yer verilmemiş, bu konu fıkıh ve ilm-i hal kitaplarına bırakılmıştır.
Öte yandan Risalelerde faiz yasağı dışındaki günahlar ve dinî yasaklar hakkında fazlaca bir bilgi ve tahşidat bulunmamaktadır. Mesela içki, kumar ve zina gibi büyük günahlardan faizden bahsedildiğinin onda bir kadar dahi bahsedilmemiştir denilebilir.
5. Özetle, Risalelerde faiz yasağı ve zekat emrinin nasıl uygulanacağı hususunda teknik bilgi türünden bilgi yoktur. Ama neden uygulanması gerek¬tiği, diğer emir ve yasaklara nazaran ayrıntılı olarak, üstelik on beş ayrı yerde anlatılmıştır.
Kanaatimizce bu durumun sebepleri önemlidir.
6. Birinci sebep, Risalelerin iman hizmeti için temel kitap olmak yanın¬da hayata ve şeriata dair de ipuçları ve özet bilgiler içeriyor olmasıdır.
Bu husus, Risalelerde, mehdi ve cemaatinin üç mühim vazifesi olan iman, hayat ve şeriat vazifeleri anlatılırken de zikredilmektedir. İmanın tak¬viyesi için rehber olan risaleler, İslam’a uygun bir sosyal hayata ve adil devlete (şeriata) nasıl ulaşılacağı hususunda da bir yol haritası vazifesi görecek, bir tür yardımcı kaynak olacaktır.
7. İkinci sebep batı medeniyetinin ve İslam medeniyetinin esasları ile ilgilidir.
Bediüzzaman, kendisinin ve bizim içinde bulunduğumuz çağ itibariyle Batı medeniyeti ile İslam medeniyeti arasındaki yarışın ya da savaşın geldiği noktayı önemsemektedir.
Batı medeniyetinin adalete ve bilhassa sosyal adalete ulaşabilmek ama¬cıyla bulduğu çözümlerin yeterli olmadığı ve olamayacağı Risalelerde anlatıl¬makta ve Kur’an’ın gösterdiği yol tüm insanlığa tebliğ ve tavsiye edilmektedir.
Sosyal adalet için Kur’anın gösterdiği iki temel esas zekat emri ve faiz yasağıdır. Bu iki kural uygulanmadıkça, bir toplumda ve giderek dünyanın tü¬münde, gerçek bir sosyal barış ve adalet ve dolayısıyla da gerçek saadet müm¬kün değildir.
8
8. Ancak bir toplumda zekat emrinin, adına zekat denmeksizin ve zekat niyeti olmaksızın uygulanması ve aynı şekilde bir toplumda faiz yasağının dinî referans olmaksızın tatbik edilmesi o toplumu gerçek bir sosyal adalet toplumu yapmaya yetmez. Zira bu iki emirle insanların çoğunluğunun iktisadi ihtiyaç¬ları karşılanmış olsa dahi, şayet o toplumun fertlerinin ahiret inancı sağlana¬mamışsa sosyal adaletin sağlayacağı saadet ancak geçici bir saadet olabilecektir. Zira inançsız insan için, ölüm gelip her şeyi elinden alacağından, sosyal adalet yardımıyla elde ettiği ya da elde tuttuğu servetin gerçekte bir değeri olmaya¬caktır. O halde bir insana yapılabilecek en önemli yardım, onun ölüme karşı bakışını değiştirmek ve ahirete kuvvetle inanmasını temin etmektir.
YanıtlaSilBu sebepledir ki Bediüzzaman eserlerinde faiz yasağı ve zekat emrinin teknik detayı ile ilgilenmemekte, bu konuyu sonraki nesillere bırakmakta, inanç esaslarını takviyeye yönelmektedir.
Yine bu sebepledir ki Risalelerde faiz ve zekat ile ilgili bazı soruların açık cevabı bulunmamaktadır.
9. Bunlardan biri faizsiz bankacılığın mümkün ve gerekli olup olmadığı hususudur.
Gerçekten Risalelerde “faizin kap ve kapıları olan bankalar” ve benzeri ifadelerle, sanki banka ile faizin özdeş olduğunu düşündürecek ifadeler vardır. Türkiye’deki faizsiz bankacılık kurumlarının (özel finans kurumları, katılım bankaları) arzu edilen başarıyı yakalayamamış olmaları ve bazı yönlerden yaşa¬dıkları imaj kaybı da bu algıya katkı yapmaktadır.
Kanaatimizce faizsiz bankacılık mümkündür ve bu günkü şartlarda –en azından bir alternatif oluşturmak üzere- gereklidir.
10. Faize bağlı ikinci soru para ile ilgilidir. Bankaların icadı olan kağıt paranın (banknot’un) altın ve gümüş para yerine ikame edilmesi bir mânâda “varlık köpüklendirmesi”dir. Bu uygulamanın bilhassa son elli yılda bazı mo¬dern bankacılık ve sermaye piyasası enstrumanları yardımıyla geliştirilmiş ol¬ması kağıt paraya dayalı iktisadi sistemlerin sorgulanmasına sebep olmaktadır.
Öte yandan Bediüzzaman da hayatı boyunca kağıt parayı yanında taşı¬maktan kaçınmıştır. Bu durumun sebebi sadece mal-mülkten uzak kalma arzu¬su veya parada yer alan fotoğraflar mıdır?
Kanaatimizce Bediüzzaman bilhassa bankalardan bahsederken kullan¬dığı hile dolabı kavramı ile bu köpüklendirmeye işaret etmiş ve kağıt para eko¬nomisi yerine altın ekonomisini tercih ettiğini bu yolla göstermiştir.
YanıtlaSil11. Üçüncüsü zekatın kimlere ne kadar verileceği ve bilhassa müellefe-i kulûb (kalpleri İslam’a ısındırılmaya çalışan kişiler) denilen kitleye zekat verilip verilmeyeceği ve zengin de olsalar din eğitimi alan talebeler ile din hizmeti yapan kurumlara bilhassa cari giderleri ve yatırım harcamaları için zekat verilip verilmeyeceği konusunda Risalelerde açık ve net çözümler yoktur.
Kanaatimizce yukarıdaki her üç soru için de evet cevabı verilmelidir.
12. Risalelerde sosyal dayanışmanın bir biçimi olan sosyal sigorta uy¬gulamaları ile bireysel sigorta ve benzeri sigortacılık uygulamalarının fayda ve mazurları hakkında da net bilgi bulunmamaktadır.
Kanaatimizce günümüzün şartlarında sigorta işlemlerini gerekli ya da caiz sayanları salt bu konuda asr-ı saadette örnek bulunmadığı gerekçesiyle haksız görmek makul görünmemektedir. Diğer yönlerini ise elbette fıkıh uz¬manları müzakere edecektir.
Özet
Bediüzzaman’ın eserlerinde bireye ve topluma dair söylediklerinin ana çerçevesini iman oluşturmaktadır. Bediüzzaman bilhassa 1926 sonrasında yani İkinci ve Üçüncü Said devrelerinde yazdığı eserlerde imani meseleleri öncelemiştir. Ancak zekat ve faiz konuları istisnadır. Bu yazıda İslam’ın temel şartlarından biri olan zekat emri ile faiz yasağı günümüz şartları açısından değerlendirilmektedir.
Anahtar Kelimeler
Zekat, faiz, riba, iman, birey, toplum
Abstract:
Belief constitutes the framework of what Bediuzzaman tells of indi¬vidual and society in his works. He especially gives priority to belief in his works after 1926 in the periods of the Second Said and the Third Said with the exception of riba and zakat. In this study one of the basic tenets of Islam, the order of zakat and the prohibition of riba are being evaluated in terms of the conditions of our time.
Key Words:
Zakat, interest, riba, belief, individual, society.
Toplumsal Hastalıkların Reçetesi: Sevgi
YanıtlaSilThe Recipe for Societal Diseases: Love
Atilla YARGICI
Yrd. Doç. Dr., Harran Üniversitesi Öğretim Üyesi
Giriş
Sevgi, sosyal yönü ağır basan bir kavramdır. Seven insan, sevgisinin objesi olarak sadece kendi zatını seçerse bu, sevginin narsisizme dönüşmesi anlamına gelir. Sevgi, önce insanın kendisine yönelmekle birlikte, onu aşmaya ve başka insanları ve diğer varlıkları sevmeye yöneldiği zaman bir mânâ kazanır. Bu yüzden sevgi ile ilgili yapılan çalışmalarda, sevginin bu toplumsal ve sosyal yönüne vurgu yapılır. Tebliğimizin konusunu teşkil eden insan sevgisinin toplumsal hastalıkların reçetesi olduğunu iyi anlamak için, sevginin toplumsal yönü ile ilgili tarifleri ele almak daha uygun olacaktır.
Amerika’lı sevgi uzmanı Scott Peck, “Sevgi, insanın, kendisinin ve bir başkasının ruhsal tekamülünü desteklemek amacıyla benliğini genişletme arzusudur” 1 derken, sevginin objesinin insanın kendi zatını aşarak başkasına yönelmesi gerektiğine dikkat çekmektedir.
Pitirim Sorokin, varlık bakımından sevginin, gerçek ve güzellikle yan yana, birleştirici, ahenkleştirici, yaratıcı enerji ya da gücün en yüksek biçimlerinden birisi olduğunu bildirir ve sevginin “düşmanlıkla ayrılma” biçimindeki çekişme fonksiyonlarının karşısında olduğuna vurgu yapar. Buna göre sevgi, karmaşıklığın, çekişmenin bölücü ve ayırıcı güçlerine yılmadan karşı koyar. Yazara göre psikolojik yaşantı olarak sevgi, niteliği gereği “özgeci”dir. Oysa karşıtı olan nefret, doğuştan bencildir. Gerçek bir sevgide ya da arkadaşlıkta arkadaş, “iyi olanı başkası için yapan ve arkadaşının kendi varlığı için yaşamasını isteyendir.”Yalnızlığımızı yok edip bizi soylu bağlarla başkalarına bağlayan sevgi, hayat verici bir güçtür. İntihar istatistiklerinin gösterdiğine göre, intiharın başlıca nedeni boş bir yalnızlıktır. Sevgi, bizim başkalarının hayatlarına katılmamızı sağlayarak kendi hayatlarımızı insanlığın en büyük ve en soylu değerleriyle ölçüsüz derecede zenginleştirmektedir. Sorokin’e göre sevginin toplumsal görünümü de vardır. Toplumsal alanda sevgi, bir insanın amaçlarının gerçekleşmesi sırasında, başkaları tarafından paylaşıldığı ve yardım gördüğü, iki ya da daha çok insan arasındaki anlamlı ilişkidir. Seven bir insan, sevilenin akla uygun amaçlarını engellememekle kalmayıp onları gerçekleştirmesine yardım eder. Yardım ettiği sürece, sevilen için bir acı ve ıstırap kaynağı olmaz, onun mutluluğunu artırır. Bu, vermek ve almak zevkidir; kendini başkalarında ve başkalarıyla tatmindir. “Dayanışma”, “karşılıklı yardım”, “işbirliği”, “iyi komşuluk”, “aile ilişkisi” ve bunlar gibi deyimler, toplumsal ilişki olarak sevginin çeşitli biçimlerini belirtmektedir.2
M.C.
M.C. D’arcy, arkadaşlığın sevginin tabii bir belirtisi olduğunu söyleyerek, sevginin üçlü tasnifi içinde en düşük sevginin bencil sevgi olduğunu, bunun üstünde saf zevk olan sevgi geldiğini, en üste ise bir insanın başkasına duyduğu sevginin yer aldığını dile getirmektedir.3
YanıtlaSilErich Fromm ise, insanın kendisini dünya ile özdeşleştirme ihtiyacını tatmin eden ve aynı zamanda bir bütünlük ve bireysellik duygusu veren tek duygunun sevgi olduğunu, bunun da insanın kendi dışında bir şey veya birisiyle, kendi ayrılığını ve bütünlüğünü sağlama şartıyla birleşmesi olduğunu ifade etmektedir. Ona göre sevgi, “hemcinslerimiz”le dayanışmanın yaşantısıdır; bu kadınla erkeğin cinsel sevgilerinde, ananın çocuğuna duyduğu sevgide, insanın bir insan varlığı olarak kendine duyduğu sevgidedir. Tek bir insana karşı duyulan sevgi, kişiyi diğer insanlardan uzaklaştırıyorsa, bu o kişinin sevilmediği anlamına gelmektedir. Eğer bir insan “seni seviyorum” diyorsa, bu, “sende bütün insanlığı, bir anlamda canlı olan her şeyi ve de yine sende kendimi seviyorum” demektir. Yazar, bunu bencillik olarak görmemektedir.4 Fromm, böyle bir sevgiye “üretici sevgi” derken, bununla sevginin toplumsal boyutuna dikkat çekmektedir. Ona göre, bu sevgi, İlgi duyma, sorumluluk, saygı ve bilme gibi davranış biçimlerini kapsar. İnsan seviyorsa, sevdiği insanın gelişmesi ve mutluğu ile ilgilenir, seyirci olmaz. Sevdiklerinin belirttiği ve belirtmediği ihtiyaçlarına karşılık verir, sorumluluk duyar. Aynı zamanda sevdiklerine saygı duyar. Son olarak da onu bilir. Üretici sevginin eşitlere yöneltilmesi de, “kardeşlik sevgisi” adını alır.5
Bütün bunlardan anlaşılan husus şudur: Sevgi, insanın kendisine ve sadece kendi dışındaki bir objeye odaklı-takıntılı kalmaması, diğer insanlara da yönelmesi ile ancak gerçek anlamını bulabilir. Bu da sevginin bireysel değil toplumsal yönünün ağır bastığını gösterir. Bu açıdan Kur’an-ı Kerim’e baktığımızda, sevginin her çeşidinin insanları birleştirici bir rolü olduğunu görürüz
A. Kardeşlik Sevgisi
Kur’an-ı Kerim’de yaklaşık 98 ayette kardeşlikten bahsedilmekte, bunların bir çoğunda kan bağı kardeşliğine, bazılarında ise peygamberler arasındaki kardeşliğe ve din kardeşliğine temas edilmektedir.6 Bir ayette, insanların bir erkek ve dişiden yaratılmasının, kabileler ve milletler halinde var edilmesinin esas hikmetinin tanışmak olduğu7 beyan edilerek, insanlar arasındaki sevginin başlangıcı olan tanışmaya vurgu yapılmakta ve herkesin insanlık kardeşliği içerisinde mütalaa edilmesine işaret edilmektedir. Bundan dolayıdır ki düşmanlık kavramı izafîdir. Bugün düşman telakkî edilen bir kişi yarın dostunuz olabilir. Kur’an bu yüzden iyilikle kötülüğün bir olmadığını, kötülüğü en güzel şekilde savmak gerektiğini, bu durumda düşman olan kişilerin bile samimi bir dost olabileceğini bildirmektedir.8 Bu ayette düşman olarak telakki edilen kimseye bile iyilik yapmaktan bahsedilerek insanlık kardeşliğinin sınırlarının ne kadar geniş olduğuna vurgu yapılmaktadır. Burada
Burada bir kişinin bir insana kötülükte bulunması durumunda, bu kötülüğü affetmenin onu “iyilikle savmak” anlamına geldiğine işaret edilmektedir. Örneğin birisi sizi yermişse sizin onu övmeniz onun bu kötülüğünü iyilikle savmak anlamındadır. Aynı şekilde sizin çocuğunuzu öldüren bir kimsenin çocuğunu düşmanın elinden kurtarmanız da bu kategoriye girer. Böyle yapıldığı takdirde düşmanın insana dost olmaması mümkün değildir. İbni Abbas, bu ayeti yorumlarken kötülüğü iyilikle savmayı, insanın kızıldığı zaman sabırlı olması, cahilce muameleye maruz kaldığında hilm göstermesi ve kötü davranışla karşılaştığında affetmesi şeklinde izah etmiştir.9 O halde insanları sevmek, içimizdeki kin ve intikam ateşini söndürmeyi, af ahlakına sahip olmayı gerekli kılmaktadır.
YanıtlaSilKur’an’da kötülüğe iyilikle karşılık vermenin dışında da kardeşlik sevgisinin tezahürlerinden bahsedilmektedir. Örneğin muttaki kişilerin özellikleri sayılırken, bunların darlıkta da bollukta da bağışta bulunmak, öfkeyi yutmak ve insanların kusurlarını affetmek olduğu zikredilir10. Burada zikredilen kardeşlik sevgisinin tezahürlerinden birisi bollukta da darlıkta da bağışta bulunma ahlakıdır. Kur’an’a göre bütün insanlar insan olmaları cihetiyle kardeş telakki edilmektedir. Çünkü herkes Hz. Adem ve Havva’dan yaratılmıştır. O halde insan darda ve sıkıntıda olan kişiye, inancı ne olursa olsun kendisi bolluk içinde de olsa darlık içinde de olsa muhakkak yardım etmelidir. Bu, insanlık kardeşliğini sevmenin en önemli tezahürüdür. Sıkıntıda olan bir kişinin inancı ön planda değildir. Bu, Allah’ın insanlarda Rahman isminin tecellisi demektir. Allah bu dünyada inanan-inanmayan ayırımı yapmaksızın herkese rızkını vermektedir. Kur’an’da birçok ayette zikredilen çeşitli nimetler bütün insanlar için hazırlanan nimetlerdir. Nitekim zekat verilecek insanların arasıda kalpleri İslam’a ısındırılmak istenen kimselerin de bulunması bunun en büyük delilini oluşturmaktadır.11
Diğer taraftan kardeşlik sevgisinin en önemli ikinci bir tezahürü de öfkeyi yutmaktır. Çünkü öfke ile hareket etmek insanın hem kendisine hem de karşısındakine zarar vermesine sebep olur. Öfkeyle kalkan, zararla oturur. Öfkeli bir davranış dostluğu değil düşmanlığı körükler
Kardeşlik sevgisinin ayette zikredilen üçüncü bir tezahürü de insanları affetmektir. Çünkü sevgi, bağışlamanın tek ve en büyük kaynağıdır. Sevgi sayesinde bize kötü davrananı bile gene değerli kişi olarak görebiliriz.12 Nitekim bazı ayetlerde müminlerin boş sözlerle çirkin davranışlarla karşılaştıklarında buna aldırış etmeyip izzet ve şereflerini koruyarak oradan geçip gidecekleri ifade edilmektedir.13 Aynı zamanda affedici olmak Allah’ın bir sıfatıdır. Yüce Allah Kur’an’da şirk dışında bütün günahları istediği kimselerden affedeceğini bildirerek, insanları hatalarından dönmeye davet etmektedir.14 Bir mümin başkalarının kusurlarını affettiği zaman bu ahlakla da ahlaklanmış olmaktadır.15 Bu yüzden yüce Allah mümin insanları her zaman affedici olmaya çağırmaktadır. Bu konudaki ayetlerden bir kısmı da Şura suresinde bulunmaktadır. Bu ayetlerde müminlerin özelliklerinden birisinin de “kızdıkları zaman bağışlamak” olduğu16, kötülük yapana kötülük yapmanın normal bir kural olduğuna dikkat çekildikten sonra, “ama kim affeder barışırsa, onun karşılığı Allah’a aittir. Şüphesiz o zalimleri sevmez” buyrulmaktadır.17 Bu ayetlerde kötülüğe kötülükle değil, affetmek ve barışmakla karşılık vermenin daha iyi olacağına vurgu yapılmaktadır. Gerçekten de affetmek ve kötülüğe iyilikle mukabele etmek düşmanlığı sona erdirici, kardeşlik ortamını sağlayıcı bir özellik taşımaktadır. Nitekim bir başka ayette de “affetmenin takvaya daha yakın olacağı” zikredilmektedir. 18 O halde kardeşlik sevgisi herkesi affetmeyi gerektirmektedir.
YanıtlaSilKur’an bu affetmenin başka dinlere mensup olanları da kapsadığına işaret etmektedir. Konuyla ilgili bir ayette Yahudilerin Allah ile yaptıkları ahitlerini bozduklarına, Tevrat’ı değiştirdiklerine, uyarıldıkları şeyden pay almayı unuttuklarına dikkat çekildikten sonra, onların pek azının hain olmadığı ifade ediliyor ve “Yine de onları affet, aldırma. Çünkü Allah muhsinleri, yani güzel davrananları sever” buyruluyor. 19 Bazı tefsirlerde bu ayetlerin savaş ayetleriyle nesh edildiği iddia ediliyorsa da, genel görüş bu ayetin neshedilmediği yönündedir. Buna göre, örneğin Beydavî, ayetin nesh edildiğini söylerken 20, bazı tefsirciler ayetin nesh edilmediğini dile getirmektedir. Çağdaş müfessirlerden Elmalılı, bu konudaki görüşleri özetledikten sonra, Yahudilerden iman edenlerin de hain olanların da affedilmesi gerektiği görüşünü savunmaktadır. Buna göre bu ayetlerde onların ne kadar cinayet de yapmış olsalar affedilmeleri istenerek, İslam’ın müsamahasına işaret edilmektedir. Bu yüzden anlam, “ Geçmişi affet, gelecekte de her hainliği cezalandırma taraftarı olma” demektir. 21 Bu ve benzeri ayetler de gösteriyor ki, İslam; kardeşliğin sınırlarını din ayırımı yapmaksızın bütün insanlık olarak çizmektedir. Nitekim peygamberimiz (s.a.v.) de "Birbirinizle kinleşmeyiniz hasetleşmeyiniz birbirinizden yüz çevirmeyiniz. Ey Allah'ın kulları kardeş olunuz." 22 Buyurarak, yaratılıştan Allah’ın kulu olan herkesin birbirlerine kin beslemeyerek, haset etmeyerek, birbirlerinden yüz çevirmeyerek kardeş olmalarını istemektedir.
Kardeşlik sevgisinin ayette zikredilen üçüncü bir tezahürü de insanları affetmektir. Çünkü sevgi, bağışlamanın tek ve en büyük kaynağıdır. Sevgi sayesinde bize kötü davrananı bile gene değerli kişi olarak görebiliriz.12 Nitekim bazı ayetlerde müminlerin boş sözlerle çirkin davranışlarla karşılaştıklarında buna aldırış etmeyip izzet ve şereflerini koruyarak oradan geçip gidecekleri ifade edilmektedir.13 Aynı zamanda affedici olmak Allah’ın bir sıfatıdır. Yüce Allah Kur’an’da şirk dışında bütün günahları istediği kimselerden affedeceğini bildirerek, insanları hatalarından dönmeye davet etmektedir.14 Bir mümin başkalarının kusurlarını affettiği zaman bu ahlakla da ahlaklanmış olmaktadır.15 Bu yüzden yüce Allah mümin insanları her zaman affedici olmaya çağırmaktadır. Bu konudaki ayetlerden bir kısmı da Şura suresinde bulunmaktadır. Bu ayetlerde müminlerin özelliklerinden birisinin de “kızdıkları zaman bağışlamak” olduğu16, kötülük yapana kötülük yapmanın normal bir kural olduğuna dikkat çekildikten sonra, “ama kim affeder barışırsa, onun karşılığı Allah’a aittir. Şüphesiz o zalimleri sevmez” buyrulmaktadır.17 Bu ayetlerde kötülüğe kötülükle değil, affetmek ve barışmakla karşılık vermenin daha iyi olacağına vurgu yapılmaktadır. Gerçekten de affetmek ve kötülüğe iyilikle mukabele etmek düşmanlığı sona erdirici, kardeşlik ortamını sağlayıcı bir özellik taşımaktadır. Nitekim bir başka ayette de “affetmenin takvaya daha yakın olacağı” zikredilmektedir. 18 O halde kardeşlik sevgisi herkesi affetmeyi gerektirmektedir.
YanıtlaSilKur’an bu affetmenin başka dinlere mensup olanları da kapsadığına işaret etmektedir. Konuyla ilgili bir ayette Yahudilerin Allah ile yaptıkları ahitlerini bozduklarına, Tevrat’ı değiştirdiklerine, uyarıldıkları şeyden pay almayı unuttuklarına dikkat çekildikten sonra, onların pek azının hain olmadığı ifade ediliyor ve “Yine de onları affet, aldırma. Çünkü Allah muhsinleri, yani güzel davrananları sever” buyruluyor. 19 Bazı tefsirlerde bu ayetlerin savaş ayetleriyle nesh edildiği iddia ediliyorsa da, genel görüş bu ayetin neshedilmediği yönündedir. Buna göre, örneğin Beydavî, ayetin nesh edildiğini söylerken 20, bazı tefsirciler ayetin nesh edilmediğini dile getirmektedir. Çağdaş müfessirlerden Elmalılı, bu konudaki görüşleri özetledikten sonra, Yahudilerden iman edenlerin de hain olanların da affedilmesi gerektiği görüşünü savunmaktadır. Buna göre bu ayetlerde onların ne kadar cinayet de yapmış olsalar affedilmeleri istenerek, İslam’ın müsamahasına işaret edilmektedir. Bu yüzden anlam, “ Geçmişi affet, gelecekte de her hainliği cezalandırma taraftarı olma” demektir. 21 Bu ve benzeri ayetler de gösteriyor ki, İslam; kardeşliğin sınırlarını din ayırımı yapmaksızın bütün insanlık olarak çizmektedir. Nitekim peygamberimiz (s.a.v.) de "Birbirinizle kinleşmeyiniz hasetleşmeyiniz birbirinizden yüz çevirmeyiniz. Ey Allah'ın kulları kardeş olunuz." 22 Buyurarak, yaratılıştan Allah’ın kulu olan herkesin birbirlerine kin beslemeyerek, haset etmeyerek, birbirlerinden yüz çevirmeyerek kardeş olmalarını istemektedir.
Kardeşlik sevgisinin ayette zikredilen üçüncü bir tezahürü de insanları affetmektir. Çünkü sevgi, bağışlamanın tek ve en büyük kaynağıdır. Sevgi sayesinde bize kötü davrananı bile gene değerli kişi olarak görebiliriz.12 Nitekim bazı ayetlerde müminlerin boş sözlerle çirkin davranışlarla karşılaştıklarında buna aldırış etmeyip izzet ve şereflerini koruyarak oradan geçip gidecekleri ifade edilmektedir.13 Aynı zamanda affedici olmak Allah’ın bir sıfatıdır. Yüce Allah Kur’an’da şirk dışında bütün günahları istediği kimselerden affedeceğini bildirerek, insanları hatalarından dönmeye davet etmektedir.14 Bir mümin başkalarının kusurlarını affettiği zaman bu ahlakla da ahlaklanmış olmaktadır.15 Bu yüzden yüce Allah mümin insanları her zaman affedici olmaya çağırmaktadır. Bu konudaki ayetlerden bir kısmı da Şura suresinde bulunmaktadır. Bu ayetlerde müminlerin özelliklerinden birisinin de “kızdıkları zaman bağışlamak” olduğu16, kötülük yapana kötülük yapmanın normal bir kural olduğuna dikkat çekildikten sonra, “ama kim affeder barışırsa, onun karşılığı Allah’a aittir. Şüphesiz o zalimleri sevmez” buyrulmaktadır.17 Bu ayetlerde kötülüğe kötülükle değil, affetmek ve barışmakla karşılık vermenin daha iyi olacağına vurgu yapılmaktadır. Gerçekten de affetmek ve kötülüğe iyilikle mukabele etmek düşmanlığı sona erdirici, kardeşlik ortamını sağlayıcı bir özellik taşımaktadır. Nitekim bir başka ayette de “affetmenin takvaya daha yakın olacağı” zikredilmektedir. 18 O halde kardeşlik sevgisi herkesi affetmeyi gerektirmektedir.
YanıtlaSilKur’an bu affetmenin başka dinlere mensup olanları da kapsadığına işaret etmektedir. Konuyla ilgili bir ayette Yahudilerin Allah ile yaptıkları ahitlerini bozduklarına, Tevrat’ı değiştirdiklerine, uyarıldıkları şeyden pay almayı unuttuklarına dikkat çekildikten sonra, onların pek azının hain olmadığı ifade ediliyor ve “Yine de onları affet, aldırma. Çünkü Allah muhsinleri, yani güzel davrananları sever” buyruluyor. 19 Bazı tefsirlerde bu ayetlerin savaş ayetleriyle nesh edildiği iddia ediliyorsa da, genel görüş bu ayetin neshedilmediği yönündedir. Buna göre, örneğin Beydavî, ayetin nesh edildiğini söylerken 20, bazı tefsirciler ayetin nesh edilmediğini dile getirmektedir. Çağdaş müfessirlerden Elmalılı, bu konudaki görüşleri özetledikten sonra, Yahudilerden iman edenlerin de hain olanların da affedilmesi gerektiği görüşünü savunmaktadır. Buna göre bu ayetlerde onların ne kadar cinayet de yapmış olsalar affedilmeleri istenerek, İslam’ın müsamahasına işaret edilmektedir. Bu yüzden anlam, “ Geçmişi affet, gelecekte de her hainliği cezalandırma taraftarı olma” demektir. 21 Bu ve benzeri ayetler de gösteriyor ki, İslam; kardeşliğin sınırlarını din ayırımı yapmaksızın bütün insanlık olarak çizmektedir. Nitekim peygamberimiz (s.a.v.) de "Birbirinizle kinleşmeyiniz hasetleşmeyiniz birbirinizden yüz çevirmeyiniz. Ey Allah'ın kulları kardeş olunuz." 22 Buyurarak, yaratılıştan Allah’ın kulu olan herkesin birbirlerine kin beslemeyerek, haset etmeyerek, birbirlerinden yüz çevirmeyerek kardeş olmalarını istemektedir.
Diğer taraftan komşulara iyilik yapmakla ilgili ayetler ve hadisler de kardeşlik sevgisi çerçevesinde değerlendirilebilir. Bu konudaki mesajlar din farklı gözetilmeksizin nazarlara verilmektedir. Örneğin bir ayet-i kerimede komşu zikredilirken dinine vurgu yapılmamıştır: "Allah'a kulluk edin, O'na hiç bu şeyi ortak koşmayın. Ana-babaya, akrabalara, yetimlere, düşkünlere, yakın ve uzak komşuya, yanınızdaki arkadaşa, yolcuya ve size hizmet eden kimselere iyilik edin. Allah, kendini beğenip övünenleri elbette sevmez." 23 İbnu Kesir, bu ayette yakın komşunun , “aranda yakınlık olan kişi, müslim”, uzak komşunun aranda yakınlık olmayan kişi, Yahudi ve Hıristiyanlar” olarak tefsir etmektedir. 24 Bu durumda Kur’an’ın komşuluk bağlamında geniş insanlık kardeşliğine vurgu yaptığını söyleyebiliriz. Bir hadis-i şerifte ise mümin, komşusunun şerrinden emin olduğu kimse olarak tarif edilmektedir. 25 Komşulukla ilgili peygamberimizin (s.a.v.) “komşusu şerrinden emin olmayan kişinin cennete giremeyeceği 26 , Allah’a ve ahiret gününe iman eden kimsenin komşusuna ikram etmesi gerektiği 27 , Allah’a ve ahiret gününe iman eden kimsenin komşusuna eziyet etmemesi gerektiği 28 gibi birçok hadisleri de vardır. Görüldüğü gibi komşunun Müslüman olup olmadığı, mümin olup olmadığı önemli değildir. Çünkü zikrettiğimiz ayette ve hadislerde Müslüman komşudan değil, genel olarak komşudan bahsedilmektedir. O halde Müslüman, dinî inançlarına göre bir yargılamada bulunmaksızın diğer insanlara kötülük yapmayan, ona eziyet etmeyen, tam tersine iyilik yapan kimsedir.
YanıtlaSilBir ayette de suçsuz yere, herhangi bir cana kıymamış bir kimseyi öldürmenin bütün insanları öldürmek demek olduğuna 29 işaret edilerek, insanlık kardeşliği çerçevesinde hiç kimsenin kimseyi öldürme hakkına sahip olmadığına dikkat çekilmektedir. Zaten peygamberimiz s.a.v.’in müşriklere, putperestlere, Yahudilere ve Hıristiyanlara hep iyi davrandığına onun hayatı şahitlik yapmaktadır. 30
Peygamberimiz s.a.v.’in “sizden biriniz kendisi için sevdiğini kardeşi için de sevmedikçe mümin olamaz” 31 hadisi, kendimiz için sevdiğimizi ayırım yapmadan başkaları için de sevmemizin bizim imanımızın bir göstergesi olduğunu ortaya koyuyor. Bu hadis yapılan tercemelerde “kardeşini” yerine, “mümin kardeşini” diye tercüme edilmiş olsa da, hadisin aslı, “ ??? ???????? ?????????? ?????? ??????? ???????? ??? ??????? ??????????
??????? ??? ??????? ?????????? şeklindedir. Görüldüğü gibi hadisteki ifade, ???????? şeklindedir. Bu elbette mümini de mümin olmayanı da içine alır. Ama “mümin kardeşi için” diye biz hadise sınırlama getirirsek, diğer bütün insanları dışlamış oluruz. Ki bu da peygamberimiz s.a.v.’in, “alemlere rahmet olma” vasfıyla bağdaşmaz
YanıtlaSilFakat, bunun dışında Kur’an iman edenlerin de kardeş olduklarını bildirmektedir. 32 Burada da insanlık kardeşliğinin içinde bir de “iman kardeşliği” olgusuna dikkat çekilmektedir. Buna göre kardeş olan müminler, birbirlerini seven kişilerdir. 33 Aynı zamanda birbirlerine karşı merhametli, şefkatli, kafirlere karşı da serttirler. 34 Bu ayette belirtilen kafirlere karşı serttirler, (şiddetlidirler) ifadesi, kafirlerin saldırmasıyla, Müslümanları yok etmeye çalışmasıyla ilgilidir. Yoksa saldırı vaki olmadığı takdirde müminler diğer insanlara da merhametli ve şefkatli davranmakla yükümlüdür. Nitekim, Hz. Musa ile kardeşi Harun’un Firavun’a “kavl-i leyyin” 35 diye ifade edilen yumuşak bir üslupla hitap etmesini isteyen Kur’an’ın bu anlayışı herkese karşı gösterilmesi gereken sevgi dolu bir yaklaşımdır.
Kur’an’ı Kerim’e göre kardeşlik sevgisi bir kişi hakkında duyulan bir haberi araştırmayı gerekli kılar. Yoksa insan bilmeden bir topluluğa zarar verebilir. 36 Diğer taraftan bu sevgi, savaşan iki grubu barıştırmayı, barışa yanaşmayan zalimin ise zulmünü gidermeyi, başkalarını küçük görmemeyi, ayıplamamayı, kötü lakaplarla hitap etmemeyi gerektirir. 37 Bunların da ötesinde bu kardeşlik sevgisi, kötü zannı, gizli sırları araştırmayı, gıybet etmeyi de yasaklamaktadır. 38 Bazı hadislere göre de kardeşinin yardımına koşana Allah’ın yardım edeceği 39 , kardeşinin yüzüne gülmenin sadaka olacağı beyan edilmektedir. 40 . Bir hadis-i şeriflerinde de Peygamberimiz s.a.v., kardeşini seven bir kimsenin bunu ona bildirmesini istemektedir. 41
Görüldüğü gibi hem Kur’an-ı Kerim hem de hadis-i şerifler insanlık ve iman kardeşliğini dile getirmektedir. Buna göre mümin müminin kardeşidir. Kur’an müminlerin kardeş olduğunu söylemektedir. Aynı zamanda mümin kendisi gibi insan olarak yaratılan herkese karşı da geniş insanlık kardeşliği bağıyla bağlıdır. Müminde bulunması gereken, bağışlayıcılık, sevgi, merhamet, kusurları örtmek, iyilik yapmak gibi bütün nitelikler sadece mümine karşı gösterilmesi gereken güzel ahlaki sıfatlar değildir. Bundan dolayı Kur’an, sadece kendilerini yurtlarından çıkaran, din hususunda kendileriyle savaşan ve onlara yardım eden kişilere “dost” olunmamasını istemektedir. 42 Bunların dışındaki herkesle iyi geçinmek müminin başlıca görevleri arasındadır. Bütün bunlar, kardeşlik sevgisinin topluma bağışlayıcılık, merhamet, kusurları örtmek, iyilik yapmak tarzında yansıyacağını göstermektedir.
1. Risale-i Nur Perspektifi
YanıtlaSilSaid Nursî, Hutbe-i Şamiye isimli eserinde müminler arasındaki kardeşlik sevgisine temas etmektedir. Ona göre bazen insanın gururu ve nefisperestliği, onu şuursuz olarak ehl-i imana karşı haksız olarak adavete sevk eder. Kendini haklı zanneder. Halbuki bu husumet ve adavetle, ehl-i imana karşı muhabbete vesile olan iman, İslamiyet ve cinsiyet gibi kuvvetli sebepleri görmezden gelmektedir. Böyle bir insan adavetin önemsiz sebeplerini, sevginin dağ gibi sebeplerine tercih etmek gibi bir divanelik içinde bulunmaktadır. 43 Nursi, Hutbe-i Şamiye’de yer alan bu hakikatleri, daha sonra kaleme aldığı Uhuvvet Risalesi’nde açmaktadır. O şöyle der:
“Ey insafsız adam! Şimdi bak ki, mü'min kardeşine kin ve adâvet ne kadar zulümdür. Çünkü, nasıl ki sen âdi, küçük taşları Kâbe'den daha ehemmiyetli ve Cebel-i Uhud'dan daha büyük desen, çirkin bir akılsızlık edersin. Aynen öyle de, Kâbe hürmetinde olan imân ve Cebel-i Uhud azametinde olan İslâmiyet gibi çok evsâf-ı İslâmiye muhabbeti ve ittifakı istediği hâlde, mü'mine karşı adâvete sebebiyet veren ve âdi taşlar hükmünde olan bazı kusurâtı imân ve İslâmiyet’e tercih etmek, o derece insafsızlık ve akılsızlık ve pek büyük bir zulüm olduğunu, aklın varsa anlarsın.
Evet, tevhid-i imanî, elbette tevhid-i kulûbu ister. Ve vahdet-i itikad dahi, vahdet-i içtimaiyeyi iktiza eder.
Evet, inkâr edemezsin ki, sen bir adamla beraber bir taburda bulunmakla, o adama karşı dostâne bir rabıta anlarsın; ve bir kumandanın emri altında beraber bulunduğunuzdan, arkadaşâne bir alâka telâkki edersin. Ve bir memlekette beraber bulunmakla, uhuvvetkârâne bir münasebet hissedersin. Halbuki, imanın verdiği nur ve şuurla ve sana gösterdiği ve bildirdiği esmâ-i İlâhiye adedince vahdet alâkaları ve ittifak rabıtaları ve uhuvvet münasebetleri var.
Meselâ, her ikinizin Hâlıkınız bir, Mâlikiniz bir, Mâbudunuz bir, Râzıkınız bir-bir, bir, bine kadar bir, bir.
Hem Peygamberiniz bir, dininiz bir, kıbleniz bir-bir, bir, yüze kadar bir, bir.
Sonra köyünüz bir, devletiniz bir, memleketiniz bir-ona kadar bir, bir.
Bu kadar bir birler vahdet ve tevhidi, vifak ve ittifakı, muhabbet ve uhuvveti iktiza ettiği ve kâinatı ve küreleri birbirine bağlayacak mânevî zincirler bulundukları hâlde, şikak ve nifâka, kin ve adâvete sebebiyet veren örümcek ağı gibi ehemmiyetsiz ve sebatsız şeyleri tercih edip mü'mine karşı hakikî adâvet etmek ve kin bağlamak, ne kadar o rabıta-i vahdete bir hürmetsizlik ve o esbab-ı muhabbete karşı bir istihfaf ve o münasebât-ı uhuvvete karşı ne derece bir zulüm ve i'tisaf olduğunu, kalbin ölmemişse, aklın sönmemişse anlarsın. “ 44
O halde, müminler, hangi ırktan olurlarsa olsunlar, kardeştirler ve onların kardeşliklerini sağlayacak, aralarındaki sevgiyi oluşturacak unsurlar çok ve önemlidir. Irkçılık, şahsî çıkar peşinde koşmak, gurur gibi hususlar, bu sevgi ve kardeşliği engelleyecek hastalıklar gibidir. Bediüzzaman Said Nursi’nin ifade ettiği gibi, iman birliği varsa bu kalplerin birliğini, kalplerinin birliği de sosyal hayatta birlik ve beraberliği gerektirir. Bu sebeple müminlerin kalplerinde kin ve nefret yerine sevgi ve şefkat olur. Bu da toplumsal barış ortamının hazırlanmasında çok önemli bir role sahiptir.
YanıtlaSilMüminler arasında sevgi ve kardeşliği gerektiren en önemli hususlar üzerinde duran Bediüzzaman Said Nursî, aynı zamanda ilgili âyet-i kerimeleri tefsir ederken, Müslüman’ın Müslüman’a karşı sevgi ve hoşgörüsünün temel prensiplerini belirlemektedir. “Mümin kardeşini sever ve sevmeli. Fakat fenalığı için yalnız acır. Tahakkümle değil, lütufla ıslahına çalışır” derken, aslında hoşgörünün kötülükleri görmezden gelmek veya hoş görmek değil, görüp acımak ve “lütufla ıslahına çalışmak” mânâsına geldiğini bildirmektedir. Burada ıslahın adavete dönüşmemesi için, “üslûp” meselesine dikkat etmek gerekmektedir. Lütufla ıslah, incitmeden ıslahtır. Hatalı şahsın deşifre edilmemesi, hatasının o şahıs yalnız iken düzeltilmesi de bu üslûbun içerisine girmektedir. Üslûp sert, zaman ve zemin de uygun olmadığı takdirde, “ıslah” yerine, “ifsad” yapılmış olabilir. Burada mü’minin mü’mine karşı hoşgörüsünün onun hatasını mümkün olduğu kadar örtmekle gerçek anlamına kavuşacağı söylenebilir.
Said Nursî'nin dikkatle üzerinde durduğu bir önemli konu da bir mü’minde bulunması mümkün olan “cani ve masum sıfatlar” meselesidir. Gerçek kardeşlik, bir cani sıfat yüzünden, bir mü’minde bulunan yüzlerce masum sıfatları görmezden gelip ona düşmanlık beslemeyi reddeder. Bu noktada, “Hiçbir günahkâr, başkasının günahını yüklenemez” âyeti Said Nursî tarafından, “Bir müminde bulunan cani bir sıfat yüzünde sair masum sıfatları mahkûm edilemez” şeklinde de tefsir edilmektedir. Burada mü’minlerin birbirlerine “adalet-i ilahiye”nin gözlüğü ile bakmaları ölçüsü getirilmektedir. Mü’minin işlediği sevapları çoksa, diğer günahları affedilmekte ve direkt olarak cennete gideceği belirtilmektedir. Günahı çoksa, günahı miktarınca cezasını çekecek, ondan sonra yine iyiliklerinin karşılığını görecektir. Çünkü Kur’ân-ı Kerim'de zerre kadar hayır işleyenin de, şer işleyenin de bunun karşılığını göreceği belirtilmektedir. Buradan da anlaşılmaktadır ki, adalet-i ilahiyede “toptancılık” yoktur. Bazı kötülükler yüzünden iyilikler görmezden gelinmemektedir. Bu sebeple hadis-i şeriflerinde mü’minlerin birbirlerinin hatalarını örtmeleri tavsiye edilmektedir. Hatalar örtbas edildikçe cemiyette kötü örnekler çoğalmayacak, kötülüğü yapanlar da bir gün bu yaptıklarından utanıp vazgeçebileceklerdir. Bu, İslâm'ın yüce bir hoşgörüsüdür. Bu, kötülüğü hoşgörmek değil; kötülüğün, fitneye vesile olabileceğinden dolayı, yayılmamasını hoşgörmek demektir. Bugün toplumda bu İslâmî prensibin tersine işletildiğini görüyoruz. Medya tarafından, “haber alma hürriyeti” adı altında, nazarlara verilmediği takdirde kendiliğinden etkisi kaybolacak olan bir hata, bütün insanların gözleri önüne getirilmekte ve böylece toplumda insanların birbirlerine karşı güvensizlikleri artmakta, daima hatalar manşetlere ve ekranlara yansıtılmaktadır. İslâm'ın hoşgörüsü karşısında, İslâm'ı her fırsatta eleştirenlerin “hoşgörüsüzlüğü” de böylece su yüzüne çıkmış olmaktadır.
Pey
Peygamberimiz (s.a.v.) “Gördüğü iyilikleri gizleyip, gördüğü kötülükleri teşhir eden kötü komşudan Allah'a sığının” buyurarak, bu hoşgörünün ölçüsünün kaynağını bildirmektedir. “Söz araştırmayın, gözünüzle kusur aramayın, ayrılmayın, birbirinize arka çevirmeyin. Ey Allah'ın kulları, kardeş olun” hadis-i şerifi de aynı mânâyı kuvvetlendirmektedir.
YanıtlaSilNitekim, “Din kardeşinin ayıplarını örten kimsenin, Allah kıyamet gününde kusurlarını örter” hadisi de “kusur örtme” haşgörüsünün dinimizde ne kadar ciddi bir davranış olduğunu göstermektedir.
Said Nursî'nin Kur’an ayetlerine dayanarak vurgu yaptığı bir mühim husus da, sevginin “fenalığa iyilikle mukabele etme” yönüdür. Yani, bir kimsenin kötülüğüne iyilikle mukabele etmek, insanın içindeki sevgi duygusundan kaynaklanır. Bunu da insana iman sağlar. Ancak bu prensip, “şahsımıza karşı yapılan kötülüklere müsamaha” şeklinde anlaşılmalıdır. O, bu hususu açıklarken, “Fert mütekellim-vahde olsa (kendi olsa) müsamahası, fedakârlığı, amel-i salihtir. Mütekellim-i maalgayr olsa hıyanettir” ifadesini kullanmaktadır. Buna göre bir mü’minin şahsına bir başka mü’min tarafından elinde olmayan sebeplerle bir kötülükte bulunulmuşsa, onu affetmek, onu hoşgörmek faziletli bir ameldir ve sevginin gereğidir. Ama umumun mukaddes malı olan İslâm'a bir saldırı vaki olmuşsa, Kur’ân'a bir saldırı meydana gelmişse onu affetme, hoşgörme cüretini hiçbir mü’min göstermez. Gösterirse bu hıyanet olur. İşte bu inceliğe dikkat edilmediği takdirde, İslâmî şeairi tağyir eden, dini ortadan kaldırmaya çalışan ve nifakla hareket eden bazı dehşetli canilerin “alicenâbâne affedildiği” görülebilmektedir. Böyle bir affetmenin hıyanet olduğunu tekrar hatırlatalım.
Said Nursî, “hasmane” bir tavır içindeki bir şahsın mağlup edilmesinin yolunun, onun fenalığına karşı iyilik yapmak olduğunu belirterek, “Çünkü eğer, fenalıkla mukabele etsen, husumet tezayüd eder. Zahiren mağlup bile olsa, kalben kin bağlar, adaveti idame eder. Eğer iyilikle mukabele etsen, nedamet eder, sana dost olur” der.
Kardeşlik çerçevesindeki sevginin bu boyutunu, “Boş sözlerle, çirkin davranışlarla karşılaştıkları zaman, izzet ve şereflerini muhafaza ederek, oradan geçip giderler” ve “Eğer onları affeder, kusurlarına bakmaz ve bağışlarsanız, muhakkak ki, Allah da çok bağışlayıcı ve çok merhamet edicidir” âyetleri teyid etmektedir. Malik bin Enes, “O zaman, seninle arasında düşmanlık bulunan kimsenin yakın bir dost gibi olduğunu görürsün” âyetini, “O öyle bir adamdır ki, başkaları kendisine kötü sözler sarf ettiği takdirde, doğru söylüyorsan Allah beni, yalan söylüyorsan seni affetsin, der” şeklinde tefsir etmektedir.
2. Cemaatlere Karşı Sevgi
YanıtlaSilBu konu başlı başına bir araştırma konusudur. Ancak şunu ifade etmek mümkündür: İslâmî cemaatler, “kitleselleşme” adı altında İslâmî bir hayat yaşamayan “izm” mensuplarına gösterdikleri hoşgörünün çok daha fazlasını birbirlerine göstermek zorundadırlar. Kur’ân ve Sünnet’e uymaları şartıyla birbirlerini tenkid etmemeli, kusur ve ayıplarıyla meşgul olmamalı, kendi güzelliklerini, kendi mesleklerinin revacını ön plana çıkarmalıdırlar. İttifak noktalarının Uhud dağı azametinde ve mübarekiyetinde, ihtilaf noktalarının ise küçük çakıl taşları hükmünde olduğunu unutmadan, birbirlerinin hizmetlerine engel değil, yardımcı ve duacı olmalıdırlar.
Said Nursi, Reddü’l-Evham isimli bir makalesinde cemaatler arasındaki sevginin nasıl oluşacağını tahlil etmektedir. Ona göre uhrevî işlerde haset, müzahemet (birbirine zahmet verme) ve münakaşa olmadığından, İslami cemiyetlerden hangisi münakaşa ve rekabete kalkışsa, ibadette riya ve nifak etmiş gibi olur. Din sevgisi sebebiyle oluşan cemaatlerle iki şart ile “ittihat” etmek mümkündür. Bu şartlardan birisi, “hürriyet-i şer’iyeyi ve asayişi muhafaza etmek, ikincisi de, muhabbet üzerine hareket etmek, başka cemiyete leke sürmekle kendisine kıymet vermeye çalışmamak, birinde hata bulunsa, müfti-i ümmet cemiyet-i ulemaya havale etmektir. 45
Nursi aynı mevzuyu, birinci İhlas Risalesi olan 20. Lem’a’da daha geniş bir şekilde ele alır. İslami cemaatlerde, “hodgamlık ve enaniyet”in kendini haklı, muhalifini haksız tevehhüm ederek ittifak ve muhabbet yerine, ihtilaf ve rekabetin ortaya girmesine sebep olacağını dile getirir. Nursi, ihtilaf ve rekabeti ortadan kaldırıp sevgiyi, ittifak ve yardımlaşmayı yerleştirmenin dokuz işin yapılmasına bağı olduğunu ifade eder.
Ona göre bunlardan birincisi, müsbet hareket etmektir. Yani kendi mesleğinin muhabbetiyle hareket etmektir. Başka mesleklerin adaveti ve başkalarının tenkisi, onun fikrine ve ilmine müdahale etmemeli, onlarla meşgul olmamalıdır.
İkincisi, İslamiyet dairesi içinde, hangi meşrepte olursa olsun, muhabbet, kardeşlik ve ittifaka vesile olacak birlik bağlarını düşünüp ittifak etmek gerekir.
Üçüncüsü, bir cemaatin, kendi mesleğinin hak ve güzel olduğunu söylemesi hakkıdır. Yoksa başka cemaatlerin haksızlığını ve çirkinliğini ima eden, “hak yalnız benim mesleğimdir” demesi insaf düsturu ile bağdaşmaz.
Dördüncüsü ehl-i hak olan cemaatlerle ittifak etmenin, “Tevfik-i ilahinin” bir sebebi, diyanetteki izzetin bir vesilesi olduğunu düşünmelidir.
Beşincisi, dalalet ehlinin cemaat suretinde bir şahs-ı manevi ile hücum ettiğini düşünerek, ehl-i hakkın buna karşı ittifak edip bir
Beşincisi, dalalet ehlinin cemaat suretinde bir şahs-ı manevi ile hücum ettiğini düşünerek, ehl-i hakkın buna karşı ittifak edip bir şahs-ı manevi” çıkarması, böylece ona karşı hakkaniyeti muhafaza etmesi gerekir.
YanıtlaSilSaid Nursi, hakkı batıl saldırılarından kurtarmak için nefis ve enaniyeti, yanlış düşündüğü izzetini ve ehemmiyetsiz, rekabetkârâne hissiyatını terk etmekle ihlasın kazanılacağını ve vazifenin hakkıyla ifa edileceğini bildirir. 46
Burada Nursi’nin, reaksiyoner değil, aksiyoner olmayı önerdiği görülmektedir. Yani bir cemaat tepkiyle hareket etmemelidir. Başka cemaatlerin kusurlarını araştırıp kendi kusursuzluğunu ispat etmeye kalkışmamalıdır. Her cemaat kendi mesleğinin özellik ve güzelliklerini ön plana çıkarmalı, o özelliklere göre muhabbetle hareket etmelidir. Diğer taraftan cemaatler birbirlerinin rakibi gibi hareket etmemelidir. Allah rızası ancak bu rekabet hissinin ortadan kaldırılmasıyla gerçekleşebilir. Yoksa rekabet hissinin devam etmesi riya ve nifak gibi iki önemli hastalığın varlığını gösterir.
Said Nursi, İslami cemaatlerin birlik ve beraberliğini ifade ederken, “hak namına, hakikat hesabına olan tesadüm-ü efkar ise, maksatta ve esasta ittifak ile beraber, vesailde ihtilaf eder” der. 47 Bir makalesinde ise, ilâ-i kelimetullahı esas maksat yapan cemaatin, hiçbir garaza vasıta olamayacağını, isterse de muvaffak olamayacağını, bir garaza vasıta olduğunda ise bunun “nifak” olacağını beyan etmektedir. Ona göre dini cemaatler maksatta itifak etmelidir. Mesalikte ve meşreplerde ittihat mümkün olmadığı gibi, caiz de değildir. Zira taklit yolunu açar ve “neme lazım, başkası düşünsün” sözünü söylettirir. 48
Görüldüğü gibi aksiyoner olması gereken İslami cemaatler, birbirlerini tenkit etmekle meşgul olmamanın yanında meşrep, meslek ve hizmet metotlarını birleştirmekle de meşgul olmamalıdır. Çünkü nifak kokan bir rekabet olmadıktan sonra meşru olarak yapılan her türlü hizmet, İslamiyet’in yücelmesine hizmeti ifade eder. Bütün bunlar, insanların ve cemaatlerin birbirlerini Allah için sevdiğinin en güzel göstergeleri arasında zikredilebilir.
B) Müşrik ve Kâfirlerle İlişkide Sevgi
Bütün insanların bir anne ve babadan yaratıldığını bildirerek insanları büyük bir ailenin fertleri gibi gösteren ve temelde kardeş olduklarını beyan eden Kur’ân, inansın-inanmasın her insanla ilişkilerin de bu insanlık kardeşliği çerçevesinde cerayan etmesini istemektedir. Kur’ân’ın müşriklerle ve kafirlerle ilişkilerine de bu açıdan bakmak gerekmektedir.
Kur’ân-ı Kerîm her şeyi Allah’ın yarattığına inandığını söyleyen, bununla birlikte kendilerini Allah’a yaklaştırsınlar diye O’na putları “şirk” koşan insanların çoğunlukta olduğu bir ortamda nazil olmuştur. Kur’ân’ın birinci hedefi, bütün ilâhî kitapların ortak amacı olan Allah’ın birliği inancını toplumda yerleştirmek, insanları şirkten uzaklaştırmak, bu doğru Allah inancı temelinde dünyada ve ahirette fertleri, aileleri ve toplumları mutlu edecek ahlâkî prensipleri yerleştirmektir. Bunun birlikte Kur’ân, kâfirlerin ve müşriklerin “veli” edinilmemesini de istemektedir. Kur’ân’ın genel amaçları ile, bu tür bazı âyetler bir paradoks oluşturuyor gibi görünse de, aslında böyle bir çelişkinin söz konusu olmadığı söylenebilir. Böyle bir çelişkinin olmadığının anlaşılması için şu soruların cevabı verilmelidir: Kur’ân müşriklerin dost edinilmesini hangi sebeplerden dolayı istememektedir? Bu konuda âyetler, her şartta müşriklerle düşman olmayı gerektirir mi?
YanıtlaSilKur’ân’da müşrikleri “veli” edinmeyi yasaklayan âyetlerdeki “veli” kelimesi, “seven (muhib), dost, arkadaş (sadık), yardımcı (nasìr) anlamlarına gelmektedir. “velyün” ise mastar olarak “yakınlık” demektir. 49 Isfahanî bu yakınlığın, mekan, neseb, din, arkadaşlık, yardım, inanç bakımından olabileceğine dikkat çekiyor. 50 Cahiliye döneminde “veli” veya aynı kökten gelen “mevla” kelimelerinin çok sık kullanıldığı bilinmektedir. Kabileler, kendilerine başka kabilelerden sığınanların velisi olurlar, ona her türlü konuda yardımda bulunurlardı. Onu kendilerinden birisi gibi kabul ederlerdi.
Kur’ân bu kelimeyi değişik bağlamlarda kullanmıştır. Bazı âyetlerde Allah’ın mü’minlerin velisi olduğuna 51 dikkat çekilir. Buna göre Allah mü’minleri küfrün karanlıklarından imanın aydınlığına çıkarmaktadır. Kâfirlerin velileri de “tağut”tur. Tağut da onları imanın ışığından, küfrün karanlığına çekmek istemektedir. Burada “tağut”tan kastın şeytan olduğu bildirilmektedir. 52 Kur’ân’daki bazı âyetlerde “veli” ile “nasir” kelimelerinin yan yana kullanıldığı da görülür. 53 Burada her ikisini de “yardımcı” olarak anlamlandırmak mümkün olduğu gibi “veli” kelimesine “seven” anlamı vermek de mümkündür. Bu durumda sevgi ile yardım etme arasında bir ilişkinin varlığı da ortaya çıkmaktadır. Bu ilişkiye göre sevginin yardım etmeye sevk ettiği, yardım etmenin de sevgiden kaynaklandığı söylenebilir. Bu durumda hangi durumlarda müşriklerin “veli” edinilmemesi gerektiğine bir bakalım:
Bu konuda zikredeceğimiz ilk âyette Cenab-ı Allah müminlerin, müminlerin dışında kafirleri”evliya edinmemesi”ni istemektedir. 54 Bu âyetin siyak ve sibakında münafıklardan bahsedilmektedir. Konunun iyi anlaşılması için bu âyetlerin kısaca incelenmesi gerekmektedir. Buna göre Cenab-ı Allah aynı surenin yüz otuz yedinci âyetinde, iman edip inkar edenleri ve inkarlarını artıranları bağışlamayacağını, onları doğru yola iletmeyeceğini bildiriyor. Daha sonraki âyette münafıklara acı bir azab olduğuna dikkat çekiliyor. Bundan sonra ise münafıkların mü’minleri bırakarak kâfirleri dost(veli) edindiklerine temas edilerek, onlar bu dostluktan vazgeçirilmeye çalışılıyor. 55 Bu şekilde münafıkların müşriklerle onların dinleri noktasından dostluk kurmalarına işâret edildikten sonra Müslümanların müşriklere karşı münafıklar gibi bir tavır sergilememeleri istenerek şöyle deniyor: “O Kitap’ta size indirmiştir ki: Allah’ın âyetlerinin inkar edildiğini, yahut onlarla alay edildiğini işittiğiniz zaman, onlar bundan başka bir söze dalıncaya kadar kâfirlerle beraber oturmayın; yoksa siz de onlar gibi olursunuz. Elbette Allah münafıkları ve kâfirleri cehennemde bir araya getirecektir.” 56 Daha sonraki âyetlerde ise, münafıkların mü’minlerin zafere erişmesinden sonra “onlarla birlikte olduklarını” söyledikleri, kâfirlerin seferlerden bir nasibleri olursa “kâfirlerle birlikte olduklarını” söyledikleri bildirilerek onların “menfaat” için böyle davrandıklarına dikkat çekiliyor.
Münafıkların bu yaptıkları ile Allah’a oyun etmeye kalktıkları, Allah’ın ise onların oyunlarını başlarına çevirdiği bildirilerek, onların “bunların arasında bocaladığı, ne mü’minlere, ne de kâfirlere bağlandıkları” ifâde ediliyor. 57 İşte bu beyanlardan sonra mü’minlerin müşrikleri “evliya” edinmemesi gerektiğinden bahsediliyor.
YanıtlaSilBeydavî âyetin bu bağlantılarını da nazara alarak, mü’minlerin tıpkı münafıkların yaptığı gibi müşrikleri “veli” edinmemesi gerektiğine dikkat çekiyor. Çünkü bu velilik, münafıklığın delilidir. 58 Zikredilen âyetler bütün olarak düşünüldüğünde müşriklerin mü’minlerle birlikte olduklarında Kur’ân’la alay ettikleri, bu yüzden o esnâda onlarda birlikte olunmaması gerektiği anlaşılmaktadır. Nitekim “Âyetlerimize söverek dalanları gördüğünüzde onlar başka bir konuya dalıncaya kadar onlardan yüz çevir.” 59 buyrulması da bu anlamı teyit etmektedir.
Bu âyetleri nazara alarak şöyle bir sonuç çıkarmak mümkündür: Kur’ân-ı Kerîm bütün insanlığa, hatta bütün alemlere rahmet olarak gönderilmiş ilâhì bir hitab olduğundan, kim olursa olsun, hangi inanca veya inançsızlığa sahip olursa olsun, herkesle, ferdî, sosyal, siyasî ve ticarî ilişkiler kurmayı yasaklamamaktadır. Nitekim peygamberimizin s.a.v., müşriklerle yapmış olduğu antlaşmalar bu görüşü desteklemektedir. 60 Âyetlerde açıkça görüldüğü gibi, müşriklerle, Kur’ân’la ve İslâm’la alay ettikleri süre içerisinde birlikte olmak yasaklanmıştır. Çünkü bu durumda, bazılarının onların asılsız sözlerine kapılıp, karşı safa geçme ihtimalleri vardır. Aksi yorumlar, Müslümanların dinlerini inançsız insanlara tebliğlerinde büyük zorluklarla karşılaşmalarına sebep olacaktır. Tam aksine inançsız insanlara İslâm dinini tebliğ edip hakikatlerini anlatmak için, onlara inançlarından dolayı değil, insan olmalarından dolayı sevgi göstermek, iyi davranmak, komşuluk haklarına riâyet etmek gerekmektedir. Müslümanların güzel davranışlarını görmeyen, sevgisini hissetmeyen müşriklerin onların sahip oldukları dine sevgi duyması, tebliğe kulak vermesi mümkün değildir. Bunun için peygamberimiz s.a.v.’in müşrikleri İslâm’ı davet ederken onlardan gördüğü eza ve cefalar karşısında “bedduâ” değil, duâ ederek tebliğini sürdürmüştür. Aksi davranışlar, müşrikleri şirklerinden vazgeçirmek isteyen Kur’ân’ın bu esas hedefiyle çelişecek sonuçlar ortaya çıkarır.
1. Risale-i Nur Perspektifi
Risale-i Nurlarda sevginin birleştiriciliği ve etkileri ile ilgili çok geniş bir perspektif sunulur. Bunların hepsini değerlendirmek bizim çalışmamızın sınırlarını aşmaktadır. Öncelikle Risale-i Nur’da sevgi Allah’ın kainata koyduğu bir kanun olarak ele alınmaktadır. Risale-i Nur müellifi Said Nursi’nin sevgiyi kainatın bir varlık sebebi, bağı, nuru ve hayatı 61 olarak nitelendirmesi böyle bir kanunun varlığına işaret etmektedir. Buna göre kanunun kaynağı Vedud ve Rahim gibi sonsuz sevgiyi ifade eden isimlere sahip olan Allah’tır. Allah’ın sonsuz ve mukaddes bir sevgiye sahip olmasıdır ki, bu kainatın var olmasına sebep olmuştur. Aynı zamanda bu kainatın varlığını devam ettirmesi, sevginin bir görüntüsünden ibaret olan “çekim kuvveti” ile olmaktadır. O halde, Allah’ın sonsuz ve mukaddes sevgisi kainatın yaratılıp devam etmesinin en birinci amilidir.
Sevgi, kainattaki çok büyük varlıkları birbirine bağladığı gibi insanları da birbirine bağlayacak olan yüksek ve toplumsal yönleri olan bir duygudur. Bu yüzden Cenab-ı Hak, kainata koyduğu bu sevgi kanununu insana vermiştir. İnsanların fıtratlarına sevgi ve merhametin koyulması Allah’ın varlığını, birliğini, sevgisini ve şefkatini gösteren ayetlerden birisidir. 62 Bu yüzden Nursi, bir ağaca benzettiği kainatın en cami bir meyvesi olan insanın kalp çekirdeğine kainatı istila edecek bir sevginin konulduğunu bildirir. 63 Bu sevginin toplumun en temel unsuru olan ailenin kurulmasında ve korunmasında önemi çok büyük olduğu gibi, toplumsal hayatın sağlıklı bir şekilde devam etmesindeki önemi de asla küçümsenemez. Çünkü Cenab-ı Hak insanı sosyal bir varlık olarak yaratmıştır. Bu yüzden hiçbir insan tek başına yaşayamaz. Her hangi bir ihtiyacının karşılanmasında her zamanda başka insanların çalışmalarına ve yardımlarına ihtiyaç duyar. Başkalarının yardımına duyulan ihtiyaç doğumdan başlar, ölüme kadar devam eder. İşte bu sebeple insanlar arasındaki ünsiyeti, kardeşlik duygularını pekiştirmek için sevgiye ihtiyaç vardır. Said Nursi’nin deyimiyle, insan önce nefsini, son akrabalarını, milletini, hayat sahibi varlıkları, kainatı ve dünyayı sever, bu dairelerin her biriyle alakadardır, onların lezzetlerinden lezzet alır, elem ve acılarından da acı duyar. 64 Bu sevginin gerçek bir sevgi olması, Allah sevgisiyle beslenen bir sevgi olmasına bağlıdır. Bunun ölçüsü de hadis-i şeriflerde bildirildiği gibi “Allah için sevmek ve Allah için buğz etmektir.” 65 .
YanıtlaSilMüminler birbirlerini Allah için sevdikleri zaman, bu onları tek bir aza haline getirir ve duyarlı bir insan yapar. Konuyla ilgili hadis-i şerifte, “Birbirlerini sevmede, birbirlerine merhamette, birbirlerine şefkatte mü’minlerin misali, bir bedenin misalidir. Ondan bir uzuv rahatsız olsa, diğer uzuvlar uykusuzluk ve hararette ona iştirak ederler” buyrulur. 66 Said Nursi’ye göre insanı diğerlerine karşı diğergam yapan bu sevgi duygusu, sevilmeye en layık şeydir. Düşmanlık da düşmanlığına en layık bir sıfattır. Diğer bir ifade ile sosyal hayatı güvence altına alan ve mutluluğa sevk eden muhabbet ve sevmek sıfatı, en ziyade sevilmeye ve muhabbete layıktır. Sosyal hayatı yerle bir eden düşmanlık da, her şeyden çok nefrete ve düşmanlığa layık, çirkin ve muzır bir sıfattır. 67 Said Nursi, bu ifadeleriyle alışılagelmiş söylemlerin ötesinde bir anlamı ifade etmektedir. İnsan içindeki sevgi duygusuna sevgi besleyerek, o sevgi duygusunu beslemelidir. Çünkü sevgi, Allah tarafından verilmiş bir duygudur ama insan onun beslemezse, sönük kalır; sevgi değil düşmanlık duyguları ön planda kalır. Diğer taraftan her insanın içinde düşmanlık duygusu vardır. Bu düşmanlık duygusu, tecavüz eden düşmanlara karşı, şeytana ve kötülükleri isteyen nefse karşı kullanılması gereken bir duygudur. Bunun dışında kalan, başta insan olmak üzere, diğer nesnelere düşmanlık beslemek, bu düşmanlığı fiiliyata dökerek insanlara ve diğer varlıklara zarar vermek toplumsal huzuru bozucu bir davranıştır. Bu yüzden düşmanlık hissine düşmanlık beslenmelidir ki, insan dostluk beslemesi gereken varlıklara düşmanlık beslemesin.
Burada dikkat çeken bir değerlendirme de, sevginin sosyal hayata güven veren ve toplumu mutluluğa sevk eden bir duygu olarak düşmanlığın da insanın toplumsal hayatını yerle bir eden bir sıfat olarak vasıflandırılmasıdır. Sevgi insanlar arasında ülfet ve kaynaşmayı meydana getiren sihirli bir duygudur. Düşmanlık da bu ülfeti bozan, insanların bencilce davranmasını sağlayan bir duygudur. Bu duygu kontrol altına alınmadığı takdirde fertlere, aileye, topluma ve tüm insanlığı, hatta çevreye kaçınılmadan zarar verilmesine yol açar.
YanıtlaSilSaid Nursi, düşmanlığın vaktinin bittiğini, iki büyük dünya savaşının düşmanlığın ne kadar kötü, fena ve tahrip edici dehşetli bir zulüm olduğunu gösterdiğini bildirmektedir. Ona göre, “düşmanlarınızın seyyiatı, tecavüz olmamak şartıyla, adavetinizi celp etmesin. Cehennem ve azab-ı İlahî kafidir onlara.” 68 Nursi, burada düşmanlara düşmanlık beslemenin ve onlara karşı bir mücadele bulunmanın ölçüsünün “tecavüz” olduğunu bildirir. Ona göre, tecavüz etmeyen düşmanlarla “sulhkarane” muamele etmek gerekir. Böyle bir ölçü olmadığı takdirde bizim dinimizden, inancımızdan ve kültürümüzden olmayan kimselere karşı düşmanlık beslenmemesi mümkün değildir.
Ona göre muhabbet adavete zıttır ve ışık ve karanlık gibi hakiki anlamda bir araya gelemezler. Bu yüzden hangisinin sebepleri fazla ise kalpte hakikatiyle o bulunur, onun zıddı hakikatiyle olmaz. Örneğin adavet hakikatiyle kalpte bulunursa, o vakit sevgi, mümaşaat (hoş geçinmek), karışmamak ve zahiren dost olmak suretine döner. Bu ise, tecavüz etmeyen ehl-i dalalete karşı olabilir. 69 Buradan anlaşılmaktadır ki, tecavüz etmeyen dalalet ehline karşı, yani doğru yoldan sapanlara karşı, bir düşmanlık olması mümkündür. Ancak bu düşmanlık fiili bir tecavüze dönüşmemelidir. Ölçüsü, Allah sevgisi olan bir insan, düşmanlıkta da ölçülü olur. Bu durumda doğru yoldan ayrılmış olan kimselerle dostluğumuz, onlarla hoş geçinmek şekline dönüşecektir.
Nursi, konuyla ilgili yaptığı tahlillerinde, cihad-i hariciyi, şeriat-ı garranın kesin delillerinin elmas kılıçlarına havale etmek gerektiğini bildirir. Ona göre medenilere galip olmak, ikna iledir, söz anlamayan vahşiler gibi icbar ile, zorlama ile değildir. Nursi, “biz Muhabbet fedaileriyiz, husumete vaktimiz yok” 70 diyerek, tecavüz etmeyen kafir ve müşriklerle cihadın kılıçla, silahla değil, ikna ile olması gerektiğini bildirmekte ve asıl olanın “insanları sevmek” olduğuna vurgu yapmaktadır.
C) Ehl-i Kitaba Karşı Sevgi
YanıtlaSilKur’ân’da yirmiden fazla yerde “ehl-i kitab”a hitap vardır. Bir âyette “ehl-i İncil” tabiri, birçok âyette de “Yahudi ve Nasara” zikredilmektedir. Bu hitaplardan Allah’ı bütünüyle inkar edenlerle, O’na şirk koşanların farklı kategoride, ehl-i kitabın da farklı bir kategoride olduğu anlaşılmaktadır. Ehl-i kitaba farklı bir üslupla ve ayrıca hitap edilmesinin, onların hakkı bilip gizlemeleri, bir gün hakkı kabul etme ihtimalleri bulunduğundan dolayı olabilir. Bu yüzden onlarla ilgili âyetlerin “ikaz” ağırlıklı olduğunu görüyoruz. Bazı ayetlerde onların niçin Allah’ın âyetlerini inkar ettikleri 71 ve niçin hakkı bâtıl ile karıştırıp, bildikleri halde hakkı gizledikleri 72 sorulmakta ve ikaz edilmektedirler. Kur’ân-ı Kerîm Hazret-i Peygamberin bazı vasıflarının İncil ve Tevrat’ta olduğunu zikrediyor. 73 Kitab-ı Mukaddesle ilgili yapılan çalışmalar hâlen bu metinlerde peygamberimizle ilgili âyetlerin tahriften mahfuz kaldığını göstermektedir. Bütün bunlar, ehl-i kitabın peygamberimizle ilgili bildiklerini, ama âyetin de ifâde ettiği gibi bunu gizlediklerini ifâde ediyor. Nitekim onların bu bilgilerine istinaden Kur’ân-ı Kerîm onları doğru olan, bildikleri gerçeklere inanmaya çağırmakta, iman etmenin onlar için daha hayırlı olacağına dikkat çekmektedir. 74
Kur’ân’ın bu temennîsinden sonra onların nasıl bir şekilde iman etmeleri gerektiğine de işâret edilmekte; Allah’a şirk koşmamaları, Allah’tan başka kimseye ibadet etmemeleri, Allah’ın dışındaki varlıkları “Rab” edinmemeleri istenmektedir. 75 Bu âyet-i Kerîme’nin Yahudi ve Hıristiyanların peygamberimizi tıpkı Üzeyir ve İsa gibi Rab edinmek istediklerini açıklamalarından sonra nazil olduğu rivâyet edilmektedir. Bu nüzul sebebine göre Razî, âyette geçen “ehl-i kitab” tabirinin hem Hıristiyanları hem de Yahudileri kapsadığını, onlara ehl-i kitap denmesinin de onların kalbini hoş etmek maksadıyla olduğuna dikkat çekmektedir. 76 Bunun da ötesinde Kur’ân’ın bazı âyetlerde Yahudiler ile Hıristiyanlar arasında bile ayırım yaparak, Hıristiyanların Müslümanlara sevgi bakımından daha yakın olduğuna, müşriklerin ve Yahudilerin de çok fazla düşman olduklarına işâret edilmektedir. 77 Zikredilen âyetin Habeşistan’a hicret eden Müslümanlara kucak açan ve “Hazret-i Muhammed’e indirilenin Hazret-i İsa’ya indirilene benzediğini söyleyen Habeşistan’daki Hıristiyanlar hakkında nazil olduğu rivâyet edilmektedir. 78 Bazı tefsirciler, Hıristiyanların Müslümanlara sevgi bakımından daha yakın olmasının sebebinin, onların “dünya hırsından uzak” olmalarından kaynaklandığını, Yahudilerin ise dünya hırsına sahip olduklarından dolayı Müslümanlara sevgi bakımından uzak olduğunu ifade ediyorlar. 79 Bazı tefsirciler de onların içinde “ruhban ve kıssislerin” bulunduğunu, Hıristiyan da olsalar da bunlarda kibir bulunmadığını, bunların mütevazi olmakla birlikte Kur’an’ı dinlerken ağladıklarını, Necaşî’nin Habeşistan’a hicret eden Müslümanlardan Ca’fer b. Ebi Talib’in Hazret-i Meryem’le ilgili ayetleri okuduğu zaman ağlamasının bunun en güzel delilini teşkil ettiğini söylemektedirler. 80 Buna göre Cenab-ı Allah, kendilerine sevgiyle yaklaşan Kur’ân’ın bu tavrına karşı Habeşli Hıristiyanların sevgiyle karşılık vermesini överken, yine bir kutsal kitaba sahip olan Yahudilerin özellikle Medine döneminde Müslümanlara karşı düşmanca tavırlarını yermekte ve onları da Müslümanlara sevgiyle yaklaşmaya davet etmektedir. Kur’ân’ın Yahudilerin tarih boyunca yaptıkları yanlışlıkları, isyanları, kötülükleri zikretmesi onları kötülemek amacını gütmüyor. Aksine Kur’ân’dan sonra gelen Yahudi topluluklarının aynı hataları işlememelerini ve bütün insanlığa gönderilen peygamberi tanımalarını sağlama amacını güdüyor.
Kur’ân-ı Kerîm’in bir taraftan ehl-i kitabın kalbini yumuşatıcı, okşayıcı bir üslup kullanırken, diğer taraftan mü’minleri ehl-i kitapla dostluktan menetmesi 81 bir tezat gibi gözükmektedir. Rivâyet edildiğine göre Benî Kaynuka Yahudileri, Müslümanlarla savaş teşebbüsünde bulunduklarında, Abdullah b. Übey b. Selül, “ ben öyle bir adamım ki, felaketlerden korkarım, dostlarımdan vazgeçemem” demiş, Ubade b. Samit ise peygamber (s.a.v.)’e gelerek, kendisinin Yahudilerden pek çok dostlarının bulunduğunu ama bunların dostluklarından Allah’a ve resulüne sığındığını, kendisinin Allah ve resulüne dostluk ettiğini bildirmiş, bunun üzerine de ehl-i kitabı dost edinmeme ile ilgili ayet nazil olmuştur. 82 Bu nüzul sebebi, mü’min olarak bilinen kişilerin münafıklıklarından dolayı bir savaş öncesinde Müslümanları terk ederek Yahudilere destek olmasını anlatıyor. Âyet ise, mü’minleri ikaz ederek bu durumlarda normal zamanlarda ne kadar dost olunursa olunsun, savaş gibi durumlarda onlardan taraf olunmayacağını apaçık bir şekilde gösteriyor. Bu âyetten, Yahudi ve Hıristiyanlarla hiçbir zaman dost olunmayacağı gibi bir anlam çıkarmak Kur’ân’ın tebliğ için önerdiği sevgi dolu yaklaşımına ve âyetin bağlamına ters düşen yorumlardır. 83
YanıtlaSilPeygamberimiz (s.a.v.)’in Mekkeli müşriklerin saldırılarına karşı etraftaki Yahudi kabileleriyle antlaşmalar yapması, bu âyetin hükmünün barış zamanlarını kapsamadığını göstermektedir. Ayrıca peygamberimiz (s.a.v.)’in normal şartlarda ehl-i kitapla iyi geçindiği bilinmektedir. Nitekim Elmalılı Hamdi Yazır, “Allah’ın bu âyetle Yahudi ve Hıristiyanlara iyilik etmekten, dostluk yapmaktan, onlara amir olmaktan yasaklanmış ve menedilmiş değil, onları dost edinmekten, onlara yardaklık etmekten yasaklanmışlardır” 84 diyerek, onlara savaş zamanlarında tıpkı münafıkların yaptıkları gibi yardaklık etmekten alıkoyduğuna dikkat çekmektedir.
Barış zamanlarında mü’minlerin Yahudi ve Hıristiyanlara sevgi göstermeyecekleri tek husus, onların “dinleri”dir. 85 Bu ifâde onların yaşayış tarzlarını da içine almaktadır. Bu konuda yapılan bazı çağdaş tefsirlerde de, Kur’ân’daki bu nehyin, “Yahudilik ve Hıristiyanlık” açısından olduğuna, başka dinden olan kişilerin bazı güzel sıfat ve sanatlarının sevilmesinin âyetin yasak şumulüne girmediğine dikkat çekilmektedir. Bu tür yorumlar, âyetin hükmünü “âmm” olarak görmemektedir. 86 Nitekim İbn Abbas bu âyetin tefsirinde “Kim bir kavmin dinine girerse onlardandır” ifâdesini kullanmıştır. 87 Bu da gösteriyor ki, yasak edilen dostluk, onlarla ticari, komşuluk veya ekonomik ilişkilerde dostluk, sevgi açısından değil, sadece “din” noktasındadır. Din bakımından bir kimseye sevgi duyulmaması, onların bir dine sahip olmalarına saygı gösterilmemesi anlamında kullanılmamaktadır. Bu sadece onların dinlerine karşı sevgi gösterilmemesi gerektiğini ifade etmektedir. Çünkü tahrif edilmiş bir dine sevgi göstermek, en son din olan İslam’dan yüz çevirmek demektir.
Kur’ân-ı Kerîm’in bir taraftan ehl-i kitabın kalbini yumuşatıcı, okşayıcı bir üslup kullanırken, diğer taraftan mü’minleri ehl-i kitapla dostluktan menetmesi 81 bir tezat gibi gözükmektedir. Rivâyet edildiğine göre Benî Kaynuka Yahudileri, Müslümanlarla savaş teşebbüsünde bulunduklarında, Abdullah b. Übey b. Selül, “ ben öyle bir adamım ki, felaketlerden korkarım, dostlarımdan vazgeçemem” demiş, Ubade b. Samit ise peygamber (s.a.v.)’e gelerek, kendisinin Yahudilerden pek çok dostlarının bulunduğunu ama bunların dostluklarından Allah’a ve resulüne sığındığını, kendisinin Allah ve resulüne dostluk ettiğini bildirmiş, bunun üzerine de ehl-i kitabı dost edinmeme ile ilgili ayet nazil olmuştur. 82 Bu nüzul sebebi, mü’min olarak bilinen kişilerin münafıklıklarından dolayı bir savaş öncesinde Müslümanları terk ederek Yahudilere destek olmasını anlatıyor. Âyet ise, mü’minleri ikaz ederek bu durumlarda normal zamanlarda ne kadar dost olunursa olunsun, savaş gibi durumlarda onlardan taraf olunmayacağını apaçık bir şekilde gösteriyor. Bu âyetten, Yahudi ve Hıristiyanlarla hiçbir zaman dost olunmayacağı gibi bir anlam çıkarmak Kur’ân’ın tebliğ için önerdiği sevgi dolu yaklaşımına ve âyetin bağlamına ters düşen yorumlardır. 83
YanıtlaSilPeygamberimiz (s.a.v.)’in Mekkeli müşriklerin saldırılarına karşı etraftaki Yahudi kabileleriyle antlaşmalar yapması, bu âyetin hükmünün barış zamanlarını kapsamadığını göstermektedir. Ayrıca peygamberimiz (s.a.v.)’in normal şartlarda ehl-i kitapla iyi geçindiği bilinmektedir. Nitekim Elmalılı Hamdi Yazır, “Allah’ın bu âyetle Yahudi ve Hıristiyanlara iyilik etmekten, dostluk yapmaktan, onlara amir olmaktan yasaklanmış ve menedilmiş değil, onları dost edinmekten, onlara yardaklık etmekten yasaklanmışlardır” 84 diyerek, onlara savaş zamanlarında tıpkı münafıkların yaptıkları gibi yardaklık etmekten alıkoyduğuna dikkat çekmektedir.
Barış zamanlarında mü’minlerin Yahudi ve Hıristiyanlara sevgi göstermeyecekleri tek husus, onların “dinleri”dir. 85 Bu ifâde onların yaşayış tarzlarını da içine almaktadır. Bu konuda yapılan bazı çağdaş tefsirlerde de, Kur’ân’daki bu nehyin, “Yahudilik ve Hıristiyanlık” açısından olduğuna, başka dinden olan kişilerin bazı güzel sıfat ve sanatlarının sevilmesinin âyetin yasak şumulüne girmediğine dikkat çekilmektedir. Bu tür yorumlar, âyetin hükmünü “âmm” olarak görmemektedir. 86 Nitekim İbn Abbas bu âyetin tefsirinde “Kim bir kavmin dinine girerse onlardandır” ifâdesini kullanmıştır. 87 Bu da gösteriyor ki, yasak edilen dostluk, onlarla ticari, komşuluk veya ekonomik ilişkilerde dostluk, sevgi açısından değil, sadece “din” noktasındadır. Din bakımından bir kimseye sevgi duyulmaması, onların bir dine sahip olmalarına saygı gösterilmemesi anlamında kullanılmamaktadır. Bu sadece onların dinlerine karşı sevgi gösterilmemesi gerektiğini ifade etmektedir. Çünkü tahrif edilmiş bir dine sevgi göstermek, en son din olan İslam’dan yüz çevirmek demektir.
Allah ve insanlık sevgisini ön plana çıkaran Kur’ân’ın asıl hedefi insanlığa tevhid inancını ve ona bağlı ibâdet ve ahlâk ilkelerini sunmaktır. Bu yüzden hiçbir din ve ırk ayrımı yapmaksızın bütün insanlara hitap etmiş, herkesi hidâyete çağırmıştır. Bu davetten müşrikler de ehl-i kitap da nasiplerini almışlardır. Kur’ân saldırı vaki olmadığı müddetçe bütün din mensupları ve müşriklerle iyi geçinmeyi hedeflemiş, onlarla ticarî, ekonomik ilişkilerle komşuluk gibi insanî ilişkilerde bulunmayı yasaklamamıştır. Çünkü Kur’ân’ın esaslarının tebliğ edilebilmesi için bütün kesimlerle ilişkilerin sevgi ve şefkat üzerine kurulması gerekmektedir. İnsanları etkileyen şey, Müslümanların sözleri değil, davranışlarıdır. Kur’an da Müslümanları söylediklerinin tersini yapmamaya, dinin güzelliklerini fiil ve davranışlarla yansıtmaya davet etmektedir. Kim olursa olsun insan olan herkese sevgi dolu yaklaşım sergilenmesi gerekir.
YanıtlaSil1. Risale-i Nur Perspektifi
Günümüzde doğru İslâmiyet’i bize anlatan isimlerden biri olarak Said Nursî' de bu hususta Hazret-i Peygamber ve Kur’ân'dan aldığı dersle bize aynı güzel ölçüleri sunmaktadır. Münazarat isimli eserinde, Hıristiyanlık dinine mensup olan Ermenilere düşman olmaya “istibdadın sebep olduğuna” işaret etmekte ve dostluğun ölçüsünü, “Fakat mütezellilâne (alçalarak) dost olmak değil, belki izzet-i milliyeyi muhafaza ederek, musafaha elini uzatmaktır” şeklinde koymaktadır.
Said Nursî bu izahlardan sonra, “Yahudi ve Hıristiyanları dost edinmeyiniz” âyetini, hem Kur’ân'ın hükmüne uygun, hem de Hazret-i Peygamber’in tatbikatına muvafık bir şekilde şöyle açıklığa kavuşturur:
“Demek bu nehiy, yahudiyet ve nasraniyet olan ayineleri hasebiyledir. Hem de bir adam zâtı için sevilmez; belki muhabbet sıfat veya sanatı içindir. Öyleyse her bir Müslüman’ın her bir sıfatı Müslüman olması lazım olmadığı gibi, her bir kâfirin dahi bütün sıfat ve sanatları kâfir olmak lazım gelmez. Binaenaleyh, Müslüman olan bir sıfatı veya bir sanatı istihsan etmekle iktibas etmek neden caiz olmasın? Ehl-i kitaptan bir haremin (eşin) olsa elbette seveceksin.”
Burada Said Nursî, dostluk ve düşmanlık kavramlarına yeni anlamlar kazandırarak, elh-i kitaba karşı nasıl davranılacağını tespit etmektedir. Buna göre, ehl-i kitapla “din” dostluğu değil, “sıfat ve sanat” dostluğu âyetin nehyinin şümulüne girmemektedir. Elbette bir ehl-i kitabın dinine muhabbet duymak, imanın zaafiyetini gösterir. Ama onların meselâ “doğruluk” gibi sıfatlarına sevgi beslenebilir, teknolojileri hoş karşılanabilir, işbirliğine gidilerek onlardan istifade edilebilir. Bunlar, Kur’ân'ın kastettiği “dostluk” kavramının içine girmemektedir. Nitekim ehl-i kitap hanımlarla evlenmenin caiz olması, Müslüman erkeklerin o hanımların kadınlığa mahsus şefkatlerini ve insanî yönlerini, güzelliklerini ve mallarını sevmenin caiz olduğu hükmünü ortaya çıkarmaktadır.
Said Nursî, bu âyetin nehyinin, “âmm” değil “mutlak” olduğunu, mutlakın ise kayıt altına alınabileceğini belirterek, “Delil katîü'l-metin olduğu gibi katîü'd-delalet olmak gerektir” demek suretiyle, zamanın büyük bir müfessir olduğuna, kaydını izhar ettiği zaman itiraz edilemeyeceğine dikkat çekmektedir.
Said Nursî, zamanın bu âyet-i kerimeyi nasıl tefsir ettiğini de açıklamaktadır. Ona göre, Asr-ı Saadet’te büyük bir dinî inkılap meydana geldi. Bu inkılap bütün zihinleri din noktasına çevirdiğinden, sahabeler bütün sevgi ve düşmanlığı o noktada toplayarak sevgi veya düşmanlık beslerlerdi. Bundan dolayı gayrimüslimlere muhabbetten “nifak” kokusu geliyordu.
YanıtlaSilBu zamanda ise, acib bir dünyevî ve medenî inkılap vücuda gelmiştir. Bütün zihinleri zabteden ve bütün akılları meşgul eden medeniyet, terakki ve dünya noktasıdır. Onların ekserisi dinlerine o kadar da bağlı değillerdir. Bu sebeple, onlara dost olmak, medeniyet ve terakkilerini güzel görüp almaktır ve her dünya saadetinin esası olan asayişi muhafazadır. Said Nursî'ye göre bu çerçevede bir dostluk katiyyen nehy-i Kur’ânîde dahil değildir.
Bediüzzaman'ın asrın idrakine uygun bu isabetli tefsiri, günümüz Müslümanlarını büyük bir sıkıntıdan kurtarmaktadır. O, teknolojinin dinsizlikle veya din dostluğu ile bir alâkası olmayacağı gerçeğinin altını çizerken, bunu da bir âyete dayandırmaktadır.
İşte Kur’ân'dan çıkan bu prensipler, Müslümanların ehl-i kitaba hoşgörülü olmasının çerçevesini de çizmektedir. Kaldı ki, Bediüzzaman, dinsizliğin, zındıkanın yaygınlaştığı bir zamanda Hıristiyanların dindar ruhanîleri ile dinsizliğe karşı “ittifak” edilmesini de zarurî görmekte, bunu da bir hadis-i şerife dayandırarak söylemektedir.
Sonuç
Sevgi sosyal yönü ağır basan bir kavramdır. Seven insan, sevgi objesi olarak sadece kendi zatını seçerse bu, sevginin narsizme dönüşmesi anlamına gelir. Sevginin sadece bir millete, bir ırka odaklanması da ırksal narsisizmdir. Halbuki sevgi, insanın kendisinin ve başkalarının manevi ve maddi tekamüllerine sebep olması gereken bir duygudur. Sevgi, diğergamlığı, dayanışmayı, karşılıklı yardımı, işbirliğini, iyi komşuluğu gerektirir. İşte bir sevgi dini olan İslam dini, hem insanlık sevgisini, hem de müminler arasındaki sevgiyi ön plana çıkararak bütün insanları sevgi potası içinde eritmek istemektedir. Said Nursi, sevgi konusunu ele alırken, İslam’ın bu genel prensibinden hareket eder. Ona göre sevgide asıl olan şey, Allah sevgisidir. Allah’a inanan ve onu isim ve sıfatlarını tanıyarak seven bir insan, diğer insanları da insanlık ya da din kardeşliği çerçevesi içinde sever ve sevmelidir. Ona göre düşmanlık şahıslara değil, sıfatlaradır. Müslüman olmayanlarla ortada bir tecavüz olmadığı sürece silahla cihada lüzum yoktur. Onlara delil ve ikna ile yaklaşmak gerekir. İnançsız olmak, ya da başka bir dine mensup olmak bir saldırı söz konusu değilse, sıfat ve sanat dostluğu kurulmasına hiçbir zaman engel değildir. İslamiyet böyle bir sevgi ve dostluğu da yasaklamaz. Nursi’nin Kur’an perspektifi ile yapığı yorumlardan anlaşıldığına göre, müminler, sevgiye sevgi, düşmanlığa düşmanlık; şahıslara değil, sıfatlara, cehalet, fakirlik ve nifaka karşı düşmanlık besledikleri takdirde hem Müslüman toplumlarla hem kendi aralarındaki münasebetlerinde, hem de Müslüman olmayanlarla ilişkilerinde sevgiyi esas almış olurlar. Bu da insanların mutlu ve huzurlu bir şekilde yaşamalarına sebep olur.
Öz
Sevgi, sosyal yönü ağır basan bir kavramdır. Seven insan, sevgisinin objesi olarak sadece kendi zatını seçerse bu, sevginin narsisizme dönüşmesi anlamına gelir. Sevgi, önce insanın kendisine yönelmekle birlikte, onu aşmaya ve başka insanları ve diğer varlıkları sevmeye yöneldiği zaman bir mânâ kazanır. Bu yüzden sevgi ile ilgili yapılan çalışmalarda, sevginin bu toplumsal ve sosyal yönüne vurgu yapılır. Bu tebliğde insan sevgisinin toplumsal hastalıkların reçetesi olduğu tezi işlenecektir. Bunun için öncelikle sevginin toplumsal yönü ile ilgili tarifler ele alınacak, devamında Kur’an’ın sevgi anlayışının toplumun çeşitli katmanlarına yansıması Risale-i Nur perspektifinden değerlendirilecektir.
Anahtar Kelimeler: Sevgi, kardeşlik sevgisi, iman kardeşliği, bağışlama, düşmanlık, cemaatler, ehl-i kitap
Abstract
YanıtlaSilLove is a concept social aspect of which is extremely strong. If a human chooses only himself/herself as the object of his/her love, a transition from love to narcissism occurs. Love gains meaning only when it aims to reach beyond the lover and makes him/her love also other people and beings - though it would be directed to the subject himself/herself at the first place. Hence, in the studies of love, more emphasis is put on this societal and social aspect of it. In this declaration, the main thesis is that possessing love for human beings is the recipe for the societal diseases. To discuss this idea, firstly the descriptions concerning the societal aspect of love will be dealt with; which is going to be followed by the assessment of the reflections of Quran's understanding of love on different layers of the society from Risale-i Nur's perspective.
Keywords: Love, love of brotherhood, brotherhood of faith, forgiveness, antagonism, communities, People of the Book
m
Keywords: Love, love of brotherhood, brotherhood of faith, forgiveness, antagonism, communities, People of the Book
YanıtlaSilDipnotlar
1. Peck, Scott, Az Seçilen Yol, çev: Rengin Özer, Akaşa Yayınları, İstanbul, 1998, s.81.
2. Sorokin, Pitirim,”Özgeci Sevgi”, Aşkın Anotomisi, çev: Mehmet Harmancı, Say Yayınları, İstanbul, 1996, s.221-233.
3. D’arcy, M:C,”Sevginin Ruhu ve Yüreği”, Aşkın Anotomisi, s.236.
4. From, Erich, “Üretici Sevgi”, Aşkın Anotomisi, s.160-161.
5. From Erich,a.g.e,s.161-162.
6. Kur’an’da kardeşlik ile ilgili ayetler için bkz: Abdülbaki, Muhammed Fuad , Mu’cemu’l-Müfehres li Elfazi’l-Kur’ani’l-Kerim, İstanbul, 1984. s. 23-25
7. Hucurat,49/13.
8. Fussilet, 41/ 34
9. Zemahşerî, Keşşâf, IV, 205
10. Alu İmran, 3: 134
11. Tevbe,9/60.
12. Buscaglıa, Birbirimizi Sevebilmek, s.108. Yazar aynı eserinin aynı sayfasında konuyla alakalı olarak Dr. Jampolsky’nin şu sözünü aktarıyor: “ Bağışlama, yanlış kavramlarımızı düzeltme aracıdır. Öbür kişileri ve kendimizi başka bir şeyle değil, yalnızca sevgiyle görmemize izin verir.” Yazara göre bağışlamak, yapılan hataları unutmaktır. Bağışlar ama, incindiğimizi, gücendiğimizi ve duygusal yönden kırıldığımızı belleğimizden çıkaramazsak bu kırgınlıklarına gölgesinde gerçek bağışlama oluşamaz. Ona göre bağışlama ve unutmama hakkında, “Bir baltayı toprağa gömüp sapını dışarıda bırakmak” tabiri kullanılmaktadır. Buscaglıa, a.g.e.,s.112.
13. Furkan, 25/ 72
14. Nisa, 4/116 Ayrıca Allah’ın affediciliği ile ilgili olarak bkz: Bakara, 2: 187; Alu İmran, 3: 152; Maide, 5: 95
15. Teğabün, 64/ 14
16. Şura, 42/37
17. Şura, 42/40
18. Bakara, 2/237
19. Maide, 5/12-13
20. Beydavî, Envarü’t-Tenzil ve Esraru’t-Tevil, II, 201.
21. Yazır, Elmalılı M. Hamdi, Hak Dini Kur’an Dili, İstanbul, Zehraveyn, tarihsiz, III, 185-186
22. Buhârî, Edeb, 57; feraiz 2; Müslim, birr, 23; Tirmizi, birr, 24
23. Nisa,4/36.
24. İbnu Kesir, Tefsiru’l-Kur’ani’l-Azim, I,604. Ayrıca Zemahşeri de, yakın komşuyu , neseben yakın kimse olarak, uzak komşuyu da “ecnebi” olarak tefsir etmektedir. Zemahşeri, el Keşşaf, I, 541.
25. Buharî, Edeb, 29; Müslim, İman, 73
26. Müslim, İman, 73.
27. Müslim, İman, 74.
28. Müslim, İman, 75.
29. Maide, 5/ 32
30. peygamberimizin Müslümanların dışındaki insanlarla münasebetleri için bkz: Şibli, Mevlana, Asr-ı Saadet, çev: Ömer Rıza Doğrul,Toker Matbabası, İstanbul, 1974, II, 111-117
31. Tirmizi, Sıfatü’l-Kıyame, 59.
YanıtlaSil32. Hucurat, 49/10
33. Maide, 5/54
34. Fetih, 48/ 29
35. Taha, 20/44
36. Hücurat, 49/ 6
37. Hücurat, 49/9-11
38. Hücurat, 49/ 12
39. Tirmizî, Hudud, 3
40. Tirmizî, Birr, 36
41. Tirmizî, Zühd, 54
42. Mümtehine, 60/ 7-9
43. Nursi, Said, Hutbe-i Şamiye, s.46.
44. Nursi, Said, Mektubat, s.254-255.
45. Nursi, Hutbe-i Şamiye, s.82.
46. Nursi, Bediüzzaman Said, İhlas ve Uhuvvet Risalesi, Yeni Aysa Neşriyat, İstanbul, 1999, s.21.
47 Nursi, İhlas ve Uhuvvet Risalesi, s.67.
48. Nursi, Hutbe-i Şamiye, s.82.
49. Firuzâbâdì, , Kamusu’l-Muhit, “ve-la” maddesi, s. 1732.
50. Isfahânî, Mu’cem, “ve-la” maddesi, s. 570.
51. Bakara: 2/ 257.
52. Zemahşerî, Keşşaf, Beyrut, I, 332.
53. Bu konudaki ayette şöyle denmektedir: “ Sema ve arzın mülkünün Allah’a ait olduğunu, Allah’tan başka size ‘veli’ ve ‘nasir’in olmadığını bilmez misiniz?” Bakara: 2/ 107.
54. Nisa: 4/ 144.
55. Nisa: 4/ 136, 137, 138.
56. Nisa: 4/ 139.
57. Nisa: 4/ 141-143.
58. Beydâvî, Envarü’t-Tenzil, Haşiyetü Şeyh Zâde kenarında, II, 178.Alusî, Ruhu’l-Maânî, X, (28. Cüz), 65.
59. En’âm: 6/ 68.
60. Peygamberimiz Müşriklerle münasebetleri hususunda geniş bilgi için bkz: Kapar, M.Ali, Hz. Muhammed’in Müşriklerle Münasebetleri, Esra Yayınları, İst., 1993.
61. Nursi, Said, Sözler, s.321.
62 62. Rum,30/21.
63. Nursi, Sözler, s.321.
64. Nursi, Sözler, s.321.
65. Hz. Ebu Zerr (radıyallahu anh) anlatıyor: “Resûlullah aleyhissalâtu vesselâm buyurdular ki: “Amellerin en faziletlisi Allah için sevmek, Allah için buğzetmektir.”
Ebu Davud, Sünnet 3, (4599).
66. Buhari, Edeb 27; Müslim, Birr 66,
67. Nursi, Said, Hutbe-i Şamiye, Yeni Asya Neşriyat, İstanbul, 2000, s.45.
68. Nursi, Said, Hutbe-i Şamiye, s.45.
69. Nursi, Said, Hutbe-i Şamiye, s.46
70 Nursi, Hutbe-i Şamiye, s. 73.
71. Alu İmran: 3/ 70.
72. Alu İmran: 3/ 71.
73. Fetih: 49/ 29.
74. Alu İmran: 3/ 110.
75. Alu İmran: 3/ 64.
76. Razi, Tefsîrü’l-Kebîr, VIII, 85-86.
77. Mâide: 5/ 82.
78. Vahidî, Esbabü’Nüzuli’l-Kur’ân, Beyrut, 1990, s. 205-206.
79. Şeyh Zâde, Haşiyetü Şeyh Zâde, II, 228.
80. Zemahşerî, Keşşaf, I, 701.
81. Konuyla ilgili âyette şöyle buyrulmaktadır:”Ey iman edenler! Yahudi ve Hıristiyanları “evliya” edinmeyiniz. Onlar birbirlerinin evliyasıdırlar. Sizden kim onları dost edinirse, o da onlardandır. Şüphesiz Allah zâlim olan bir toplumu hidâyete erdirmez Mâide: 5/ 51.
82. Suyutî, Celalaleddin, Esbabü’n-Nüzul, Celaleyn Tefsiri kenarında, İst, tsz, s. 145.; Vahidî, a.g.e., s. 200-201.
83. Beydavî, Envarü’t-Tenzil, Haşiyetü Şeyh Zâde kenarında, III, 218.; Zemahşerî, Keşşaf, I, 675-676.; es-Sabunî, Saffetü’t-Tefasir, I, 349.Ehl-i Kitabla İlgili yapılan çalışmalarda da onlarla dostluğun yasak edilmesinin “antlaşma yapmaya engel olmadığı” bildirilmektedir. Bkz. Ulutürk, Veli, Kur’ân’da Ehl-i Kitab, İnsan Yayınları, İst., 1996, s. 60-63. İslam’ın Ehl-i kitaba tanıdığı haklar hakkında ayrıca bkz: Kaya, Remzi, K. Kerim’e göre Ehl-i Kitab ve İslam, Altın Kalem Yayınları, Ankara, 1994, s.249-270. Peygamberimizin s.a.v.in ehl-i kitab ile münasebetleri için bkz: Şibli, Asr-ı Saadet, II, 117-118.
84. Yazır, Hak Dini Kur’ân Dili, III, 265-266.
85. Alusî, Ruhu’l-Maânì, , II, (Beşinci Cüz), 157.
86. Nursî, Bediüzzaman, Münazarat, Yeni Asya Neşriyat, İst., 1991, s.70-71.Said Nursî konumuzla ilgili ayeti tefsir ederken, asr-ı saadet ile günümüzü mukayese etmekte, arada büyük farklar olduğunu belirtmektedir. Ona göre Asr-ı saadette meydana gelen inkılap zihinleri sadece “din” noktasına topladığından, bütün sevgiler ve düşmanlıklar yalnızca din noktasında olmaktaydı. Bundan dolayı da gayr-i müslimlere muhabbetten nifak kokusu geliyordu. Ona göre bu zamanda acib bir dünyevî ve medenî inkılab meydana gelmiştir. Bütün zihinleri zapteden ve bütün akılları meşgul eden, “medeniyet, terakkî ve dünya” noktasıdır. Bu sebeble onlarla dost olmak, medeniyet ve terakkilerini güzel görüp almaktır. Ona göre bu çerçevedeki dostluk Kur’ân’ın yasaklasında dahil değildir.
87. İbnu Abbas, Sahifetü Ali b. Ebi Talha (Tefsir-u İbn-i Abbas), s. 181.
köprüdergisi.com
YanıtlaSilVelâ yeştemilü aleyhi zamanün.Yâni:
YanıtlaSil-O Allah c.c. ı zamanlardan hiçbir zaman onu ihate edemez.Allah c.c. zamandan da münezzehtir.
Kara Davud
Delâil-i Hayrat Şerhi.
M.Bin Süleyman Cezuli.sy.1140.
Namaz mektebine kaydolup günde kirk defa rükú eden başlar,
YanıtlaSilhuzurunda eğilmeye layık yegane varliğin Allah Azze ve Celle
olduğunu öğrenirler. Peygamber-i Ekber dünya nın Cenáb-ı
Hakk ın yanında bir sinek kanadı kadar kymetinin olmadığını
öğrendikleri için dünyâ ve içindekiler onların gözünde her rükû
ettiklerinde küçülerek adeta bir nokta hâline dönüşür. Artık onlar
ebedi ve bakî olan ahiret âlemine nisbetle fani, geçici ve yok olmaya
mahkum olan dünyánin metaîna iltifat etmeyi, nokta kadar menfaat
için virgül kadar eğilmeyi ya da herhangi bir kulun veya otoritenin
önünde baş eğmeyi namaz mektebinde öğrendiklerine ihânet
sayarlar.
Bugün namaz kîlmasına rağmen üç kuruşluk menfaati için zâlimin
karsisinda elpençe divân duranlar, Allah ve Rasûl düşmanlarına boyun eğenler seni aldatmasın. Onlar her ne kadar
namaz kılsa da kiyâmin, riükúnun ma'nāsını kavrayamamış
nasibsizlerdir.Eğer birileri namaz klmasına rağmen hakk, hakikati
gördügü hálde teslîim olup boyun eğmiyor, hâla haklı çıkmak için
tartişmaya devam ediyorsa bil ki o kişi de rükûdan nasibdar alamamiş, hakkin karşisinda boyun bukmesini beceremeyen bir zavallidir.
O hálde sakin sen herkesin secdeye da'vet edildiği kuyâmet gününde
dünyâda secde etmeyenlerin buna güç yetiremeyeceği; horluktan
gözleri öne dişmüş, zilletin kendilerini kuşattiği kimselerden olma!
Bilesin ki, Halika yapacağın bir secde seni mahluka yapacağın bin
secdeden kurtaracaktir. Unutma! şairin dediği gibi "Haram kazanılan aş, aştan sayulmaz. Hak için akmayan yaş, yaştan
Saylmaz. Kisşi, başım var diye övünmesin! Secdeye varmayan baş,
baştan sayılmaz."
EN SEVGIYLE BAŞ BAŞA
Selim Seyhan
Atatürk’ün ‘vasiyeti’, yani tuttuğu gizli notlar ne açıdan önemli?
YanıtlaSilAtatürk’ün gizli vasiyeti adı altında 1980’de bunu ilk defa dile getirdim. Kastedilen, Atatürk’ün siyasî vasiyetidir. Türkiye Cumhuriyeti’ni kuran kişi nasıl bir gelecek öngörüyor? Devletin ilelebet payidar kalabilmesi için neler gerektiğini düşünüyor? Bunun için kendisinin bazı tasavvurları var. Daha cumhuriyet kurulalı 15 sene olmuş. Dolayısıyla kastedilen “Makbule’ye 50 lira verin, ötekine 5 lira verin” şeklinde bir vasiyetname değil. Kendi tuttuğu çeşitli kayıtlar, görüşler ve yaklaşık 400 sayfayı bulan, kimisi iki satır, kimisi bir sayfa notlardan oluşan bir külliyat…
Bu notlar ilk defa İnönü tarafından mı açıldı?
Hayır. Bu, bildiğim kadarıyla 1958’den itibaren Menderes’in haberdar olduğu bir durum. Dolayısıyla 1938’de mühürlenerek saklanan bu kâğıtlar 1950’li yıllarda Menderes başbakan, Celal Bayar da cumhurbaşkanıyken onlar tarafından biliniyor olmalı. 1964’te Celal Bayar’a sordum; o da “Böyle bir olay vardır fakat Türkiye buradaki fikirlere hazır değildir” dedi. 1988’de 50 yıl doldu ve açılması gerektiğinde Kenan Evren 25 sene daha yasak koydu. Kızdığım taraf, hep birileri Türkiye ve Türk milleti adına “Türkler buna hazır değil” diyor. Ya kardeşim sen kimsin, niçin durmadan bunu deme yetkisini kendinde görüyorsun?
Bu notları açıp okuyanlardan bir bilgi sızmadı mı hiç?
Menderes’in 1958’de söylediği bir cümle vardır: “Siz isterseniz hilafeti de getirirsiniz.” O dönemde kullanılmayan, kullanılması mümkün olmayan bir cümle bu. Nitekim Menderes laiklikle ilgili yasa ve yönetmeliklerde değişiklikler yapmayı planlıyordu. 27 Mayıs’ın ardından idamı, notu okuduğunun işaretidir.
Rumlara ait Konstantiniyye (Roma) tesbihle ve tekbirle müslümanlarca feth edilmedikçe kıyamet kopmaz (Yetmiş bin Şamlı bunu yapacak)
YanıtlaSilRavi: . Hz Abr İbni Avf r.a
Sayfa: 478 / No: 5
Ramuz El-Ehadis
YANITLA
yuksel8 Haziran 2021 09:22
Hasan bin Ali r.a. şöyle der.
Ben dedem Resulullahtan şöyle ezberledim.
Şüpheli olanı bırak, şüphe vermeyene bak! Zira doğruluk huzur, yalan ise şüphe kaynağıdır.
( Tirmizi,kıyamet 60/2518. Bkz. Buhari , 3.)
Edebi yol haritası
İslâm.
Dr. Murat Kaya.
Altınoluk.
sy.427.
uksel dedi ki...Sünnet, ruh, akıl,kalp ve sosyal hastalıkların devasıdır.(L.) 60:11.Lem'a 8.nükte.
YanıtlaSilSünnet-i seyyie, istibdatın seyyiatıdır. (Mn.) 95.
Bir Hazinenin Anahtarı
Risale i Nur Külliyatı Fihrist Ve İndeksi.sy.599.
13 Haziran 2021 08:44
Oralardaki yüz milyonlarca insanın gözyaşı, ahı, kanı, emeği, doğal kaynağı üzerinden Batı da kurulan bir refah düzeni var.
YanıtlaSilDaha Adil Bir Dünya Mümkün
Recep Tayyip Erdoğan
sy. 92.
YANITLASİL
yuksel7 Eylül 2021 05:54
Biz asla garibin, mazlumun, mağdurun, yoksulun, ezilmişin sırtından bir refah düzeni kurmayız, kuramayiz. Buna bizim ne inancımız ne kültürümüz ne de tarihimiz izin verir.
Daha Adil Bir Dünya Mümkün
Recep Tayyip Erdoğan
sy. 92.
Hz. Peygamber s. a.v. "Şüphesiz ki Allah her yüzyılın başında kendi dinini tecdid edecek birisini gönderir"buyurmaktadir.
YanıtlaSilIslam Alimleri, İslama hizmet edecek olan bu muceddidlerin manaviyat alanında ve ilim sahasında olduğu kadar, siyaset alaninda da olabileceğini ifade etmektedirler.
Bilinmeyen Osmanlı
sy. 137.
Sultan veled den bir şiir :
YanıtlaSilDünyayı bırak, zira bu dünya senin değildir
Şu an aldığın nefes senin isteğinle değildir
Dünya malını biriktirdinse mutlu olma
Şu kendisine dayandığın can, senin değildir.
Ruhu'l Beyan
Kur'ân-ı Kerîm Meali Ve Tefsiri
cilt. 21.sy.405.
YANITLASİL
yuksel18 Eylül 2021 21:58
Bir Hadis i Şerifte merhaba şöyle buyurulmustur:
Güneş her doğduğunda mutlaka yanında iki melek vardır, bu iki melek, insanlar ve cinler dışında bütün yaratılmışlara isittirecek şekilde şöyle seslenirler::Ey İnsanlar! Rabbi nize gelin az olup yeterli olan, çok olup oyalayici olandan daha iyidir.
Tergib, 2,172.
Ruhu'l Beyan
Kur'an Meali Ve Tefsiri
cilt. 21.sy.399.
YANITLASİL
yuksel18 Eylül 2021 22:52
İnsanlar onu tanıyacak diye faciri anmaktan çekiniyor musunuz? Facirden, bulunduğu hal üzere bahsedin ki, insanlar ondan sakınsınlar.
Ravi: Hz. Behz İbni Hakim (r.a.)
Sayfa: 12 / No: 13
Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel18 Eylül 2021 22:58
Nitekim Peygamberimiz (a. s.) in bir hadis i şerifin de "Facirin/isyankarin kötülüklerini söyleyiniz ki, insanlar ondan korunsunlar" buyrulmustur.
Acluni 1, 114.
Ruhu'l Beyan,
Kur'an Meali Ve Tefsiri
cilt. 21.sy.379.
YANITLASİL
yuksel18 Eylül 2021 23:12
Her ne kadar risaletin keramet ve mucize nurlar onları aydınlattığı için doğru olduğuna şahidlik edyorlarsada Peygamber (a. s.) den ve ona uymaktan çevirdikleri ve dünya ile sehvetlerine yöneldikleri için "şahidlik ederiz ki sen Allah in Peygamber işin sözünde yalancıdırlar. O halde Sahadetin gerçeği yalnız uymakla olur. Resulullah i gördüklerinde dünya ehlinin sehadetlerini de bununla karşılaştır.
Ruhu'l Beyan
Kur'an Meali Ve Tefsiri
cilt. 21.sy.376.
YANITLASİL
yuksel18 Eylül 2021 23:22
Sultan veled den bir şiir :
Dünyayı bırak, zira bu dünya senin değildir
Şu an aldığın nefes senin isteğinle değildir
Dünya malını biriktirdinse mutlu olma
Şu kendisine dayandığın can, senin değildir.
Ruhu'l Beyan
Kur'ân-ı Kerîm Meali Ve Tefsiri
cilt. 21.sy.405.
YANITLASİL
yuksel18 Eylül 2021 21:58
Bir Hadis i Şerifte merhaba şöyle buyurulmustur:
Güneş her doğduğunda mutlaka yanında iki melek vardır, bu iki melek, insanlar ve cinler dışında bütün yaratılmışlara isittirecek şekilde şöyle seslenirler::Ey İnsanlar! Rabbi nize gelin az olup yeterli olan, çok olup oyalayici olandan daha iyidir.
Tergib, 2,172.
Ruhu'l Beyan
Kur'an Meali Ve Tefsiri
cilt. 21.sy.399.
YANITLASİL
yuksel18 Eylül 2021 22:52
İnsanlar onu tanıyacak diye faciri anmaktan çekiniyor musunuz? Facirden, bulunduğu hal üzere bahsedin ki, insanlar ondan sakınsınlar.
Ravi: Hz. Behz İbni Hakim (r.a.)
Sayfa: 12 / No: 13
Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel18 Eylül 2021 22:58
Nitekim Peygamberimiz (a. s.) in bir hadis i şerifin de "Facirin/isyankarin kötülüklerini söyleyiniz ki, insanlar ondan korunsunlar" buyrulmustur.
Acluni 1, 114.
Ruhu'l Beyan,
Kur'an Meali Ve Tefsiri
cilt. 21.sy.379.
YANITLASİL
yuksel18 Eylül 2021 23:12
Her ne kadar risaletin keramet ve mucize nurlar onları aydınlattığı için doğru olduğuna şahidlik edyorlarsada Peygamber (a. s.) den ve ona uymaktan çevirdikleri ve dünya ile sehvetlerine yöneldikleri için "şahidlik ederiz ki sen Allah in Peygamberişin sözünde yalancıdırlar. O halde Sahadetin gerçeği yalnız uymakla olur. Resulullah i gördüklerinde dünya ehlinin sehadetlerini de bununla karşılaştır.
Ruhu'l Beyan
Kur'an Meali Ve Tefsiri
cilt. 21.sy.376.
Rivayet edildiğine göre Resulullah (s.a.) hutbe okuyup şöyle buyurdu :"Şüphesiz Allah Teala benim bu günümde, bulunduğum bu yerde cuma namazını size farz kıldı. Başında adaletli veya zalim bir devlet reisi bulunduğu ve hiç bir özrü de olmadığı halde, benim hayatta bulunduğum veya ahirete intikal ettiğimden sonra terk eden kimseye Allah bereket vermesin, iki yakasını bir araya getirmesin. İyi biliniz ki, o kimsenin haccı da, orucu da makbul değildir. Tevbe edenin Allah tevbesini kabul buyurur.
YanıtlaSilRuhu'l Beyan
Kur'an Meali Ve Tefsiri
cilt 21.sy.360,361.
Zikirde "Lâ ilâhe illallah" dan, dualarda "istiğfar" dan efdali yoktur.
YanıtlaSilRavi: Hz. İbni Amr (r.a.)
Sayfa: 382 / No: 9
Ramuz El-Ehadis
MUSTAFA KEMAL ATATÜRK ÜN VASİYETİ AÇIKLAMA VAKTİ GELMİŞTİR.
YanıtlaSil23 Eylül 2021 04:44
yuksel dedi ki...
Hafız şöyle demiştir.
BİR PADİŞAHIN ADALETLE HÜKMETTİĞİ BİR SAATLİK ÖMÜR,
YÜZYILLIK İBADET VE ZÜHDLE GEÇEN HAYATINDAN DAHA KIYMETLİDİR.
RUHU L BEYAN
KUR AN MEALİ VE TEFSİRİ
CİLT. 21. SY. 256.
23 Eylül 2021 04:51
yuksel dedi ki...
....
EY KULLARIM
SİZİN YAPTIKLARINIZ AMELLERİNİZİ BEN KAYDEDİP SAKLIYORUM. ONLARIN KARŞILIĞINI SİZE VERECEĞİM.KİM İYİLİK BULURSA, HAYIRLA KARŞILAŞIRSA ALLAH C.C. A HAMDETSİN, BUNDAN BAŞKA BİR ŞEY BULURSA KENDİNDEN BAŞKASINI AYIPLAMASIN.
RUHU L BEYAN
KUR AN MEALİ VE TEFSİRİ
CİLT.21. SY. 251.
MÜSLİM , BİRR 2577.
23 Eylül 2021 05:01
yuksel dedi ki...
CENNETİN ANAHTARI HİDAYET ÜZERE OLMAKTIR.
MAHMUD ESAD COŞAN
GÜNÜN SOHBETİ
AKRA FM.
23 Eylül 2021 05:04
yuksel dedi ki...
TEFEKKÜR İMANIN ANAHTARIDIR.
ERKAM RADYO
OSMAN NURİ TOPBAŞ
23 Eylül 2021 05:06
YANITLASİL
yuksel23 Eylül 2021 23:20
Kefeni güzelleştiriniz. Ölülerinize, arkalarından feryad etmekle, fena tezkiye ile, vasiyetlerini tehirle ve yakanlarını ve kabirlerini ziyareti terk ile eza vermeyiniz. Onlaran borçlarını ödemede acele ediniz. (Kabirde) kötü komşudan uzak tutunuz. Kabir kazdığınızda, onu derinleştirip güzelleştiriniz.
Ravi: Hz. Ümmü Seleme (r.a.)
Sayfa: 19 / No: 2
Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel23 Eylül 2021 23:27
Anne baba nin vasiyetini yerine getirmemekle eziyet etmeyiniz.Osman Nuri Topbas
not. Mustafa Kemal Atatürk ün vasiyeti yerine getirilmelidir.
YANITLASİL
yuksel24 Eylül 2021 21:37
Hiç bir peygamber yoktur ki ümmetimde onun bir naziri olmasın. Ebu Bekir (r.a) İbrahim (a.s.)'ın benzeri, Ömer (r.a) Musa (a.s.)'ın benzeri, Osman (r.a) Harun (a.s.)'ın benzeri, Ali İbni Ebu Talib (r.a) da benim nazirimdir. Kim Meryemoğlu İsa (a.s.)'a bakmaktan sürur duyarsa Ebu Zerri'l Gıfariye (r.a) baksın.
Ravi: Hz. Enes (r.a.)
Sayfa: 388 / No: 11
Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel24 Eylül 2021 23:50
Yalanın hepsi kaydolur. Müslümanın başından bir musibet defeden veya iyilik getiren yalan müstesna.
Ravi: Hz. Sevban (r.a.)
Sayfa: 229 / No: 1
Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel25 Eylül 2021 00:59
Bu olayda, açıklamasında bir fayda veya gizli kalmasında bir fesad ve mahzur olması halinde casuslarin sırlarını ve bozguncularin ayıplarını ortaya çıkarmanın caiz olduğuna işaret bulunmaktadır.
60.el-Mumtehine Suresi
Ayet:1.
Ruhu'l Beyan
Kur'an Meali Ve Tefsiri
cilt. 21.sy.234.
YANITLASİL
yuksel25 Eylül 2021 01:19
Ayrıca İslami açıdan sakıncalı bir şey işleyip ortaya çıktığında, kendisini bu mahzuru işlemeye mecbur eden geçerli bir özür söyleyen kimsenin özrünü kabul edileceğine, özrün büyük saygı değer insanlar katında makbul bulunduguna da işaret vardır.
60.el-Mumtehine Suresi.
Ayet:1.
Ruhu'l Beyan
Kur'an Meali Ve Tefsiri
cilt. 21.sy. 234.
YANITLASİL
yuksel25 Eylül 2021 02:19
Allah c. c. sevgisinin belirtisi ise, Allah c. c. düşmanlarına buğz etmek ve onlara kizmaktir.
60.el-Mumtehine Suresi
Ruhu'l Beyan
Kur'an Meali Ve Tefsiri
cilt. 21.sy.237.
mevc-i mekfuf. kararını bulup durgun hale gelmiş dalga.
YanıtlaSilÖzel Lügat
sy. 445.
YANITLASİL
yuksel2 Ekim 2021 23:41
esir. atomdan daha küçük olup alemi kaplayan minicik madde. uzayı dolduran ve yıldızların tarlası olan latif varlık.
Özel Lügat
Ömer Sevincgul
sy. 150.
YANITLASİL
yuksel2 Ekim 2021 23:46
Dünya esir den olan ve mevc-i mekfuf tabir olunan sema denizinde seyahat ediyor ve yüzüyor.(M. h.) 70:2.maka.8.mes.
Bir Hazinenin Anahtarı
Risale-i Nur Kulliyati Fihrist Ve İndeksi
sy. 177.
YANITLASİL
yuksel2 Ekim 2021 23:49
Dünya esir den olan ve mevc-i mekfuf tabir olunan sema denizinde seyahat ediyor ve yüzüyor.(M. h.) 70:2.maka.8.mes.
Bir Hazinenin Anahtarı
Risale-i Nur Kulliyati Fihrist Ve İndeksi
sy. 177.
YANITLASİL
yuksel2 Ekim 2021 23:52
Kürtce Asr Suresi esir Suresi diye yazılıyor.
Yani asra yemin olsunki esire yemin olsunki anlaşılabilir.
Ahmed Yüksel Çelik Nursi
YanıtlaSilAllah c. c., kulum, bir hiç iken seni kim yarattı? buyuracak.
YanıtlaSilKul, Sen yarattın Ya Rabbi cevabını verecek.
Bu yaratilma, senin amelinlemi benim rahmetimlemi oldu?
Kul, senin rahmetinle oldu diyecek.
Ruhu'l Beyan
Kur'an Meali Ve Tefsiri
cilt 20.sy.607.
Hadid Suresi
21.ayet.
Ey insanlar! Kimin yanında (ganimet malından veya diğer haklardan) ne varsa, vakti geçti, "rezil olurum" demesin. Getirsin versin. Haberiniz olsun ki, dünya rezilliği ahiret rezilliğinden ehvendir.
YanıtlaSilRavi: Hz. İbni Abbas (r.anhüma)
Sayfa: 183 / No: 6
Ramuz El-Ehadis
16. İman edenlerin Allah’ı anma ve hak olarak inen (Kur’an’)a karşı kalplerinin ürpermesi/saygıyla yumuşaması zamanı gelmedi mi?[2] (Mü’minler,) sakın bundan önce kendilerine kitap verilip de (onunla alakayı keserek) üzerlerinden uzun zaman geçmiş, kalpleri artık katılaşmış kimseler gibi olmasınlar. Çünkü onlardan çoğu (Allah’ın emrinden çıkmış) fâsık (olmuş)lardır.
YanıtlaSil(Âyet-i kerîmede yüce Allah, mü’minlere, kitaplarından uzaklaşan yahudiler ve hıristiyanlar gibi olmamalarını emir buyuruyor. Çünkü mü’minlerin Kur’an’la imanlarının kuvvetlenmesi, kalplerinin sükûn, hayatlarının huzur içinde olması gerekirken (8/2; 13/28), bunun aksine Kur’an’dan, onun kültüründen, mânevî gıdasından ve hükümlerinden uzaklaşan kalp imanca zayıflar, katılaşır ve duygusuzlaşır. Böyle bir kalbe sahip olan insan Allah’a karşı sorumluluğunu unutur, maddeci ve menfaatperest olur. Menfaatini başkalarının zararlarına, hatta yok olmaları üzerine kurmakta kalbi huzursuz olmaz.)
Sayfa Sıra Hadis-i Şerif Ravi
YanıtlaSil203 1 Hased imanı bozar. Sabr (müshil ilacı)nın balı bozduğu gibi. Hz. Ebû Hakim (r.a.)
203 2 Hak bununla beraberdir. Hak bununla beraberdir. (Hz. Ali r.a işaret ederek ilerideki fitneler için buyurmuştur) Hz. Ebû Said (r.a.)
203 3 Benden sonra hak, nerede olsa, Ömer İbni Hattab'ladır. Hz. Fadl İbni Abbas (r.a.)
203 4 Hikmet on cüzdür. Dokuzu halktan kendini çekmekte, biri susmaktadır. Hz. Ebû Hüreyre (r.a.)
203 5 Halim olan adam, dünya ve ahirette seyyiddir. Hz. Enes (r.a.)
203 6 Nimete hamd etmek, o nimetin gitmesine karşı emandır. Hz. Ömer (r.a.)
203 7 Hamd olsun O Allaha, ümmetimden öyle kimseler yarattı ki, onlarla birlikte (zikrederek) sabretmeyi isterdim. (Şu mealdeki ayetin nüzulu üzerine bu hadisi şerif varid olmuştur. "Nefsimi, akşam ve sabah, sırf Onun rızasını murad ederek Rablerine dua edenlerle sabırlı kıl.") Hz. Selman (r.a.)
203 8 O Allah'a hamd olsun ki yedirir yedirilmez ve bize ihsanda bulunur, bize hidayet eder. Ve bizi doyurur, içirir ve bizi tatlı belalarla imtihan eder. Arası kesilmeyen nimetlerinin karşılığı ödenemiyecek olan, kendisine karşı nankörlük yapılamayacak olan ve kendisine muhtaç olmamaya imkan bulunmayan Allah'a hamd ederim. O Allah'a hamd olsun ki, bize yiyeceklerden yedirdi, içeceklerden içirdi. Çıplaklıktan giydirdi. Ve dalaletten hidayete erdirdi. Ve körlükten görür hale getirdi. Mahlukatının çoğuna da bizi üstün kıldı. Hamd, Alemlerin Rabbı olan Allah'a muhsustur. Hz. Ebû Hüreyre (r.a.)
203 9 O Allaha Hamd ederim ki, Resulullahın gönderdiği adama, onun istediği şekilde hareket nasib etti. Ve tevfik ihsan etti. Hz. Muaz (r.a.)
203 10 Fatiha yedi ayettir. Birincisi Besmeledir. Fatiha Sebül mesanidir. (tekrar edilen yedi ayettir) Kur'anı azimdir. Ümmül Kur'andır. Ve Fatihatül Kitaptır. Hz. Ebû Hüreyre (r.a.)
203 11 Ey Allahın düşmanı, seni zelil eden Allah'a hamd olsun. Bu ümmetin, bu firavunu idi. (Bedirde Ebu Cehilin başı getirildiğinde) Hz. İbni Mes'ud (r.anhüma)
203 12 Ümmetim içinde seni bu şekilde yaratan Allaha hamd ederim. (Hz. Salim (r.a) için) Hz. Âişe (r. anha)
203 13 O Allah'a Hamd olsun ki, avretimi örtebileceğim bir elbise ile beni giydirdi. Ve hayatımda onunla beni güzelleştirdi. Beni Hak ile gönderene yemin ederim ki, hiçbir müslüman kul yoktur ki, Allah (z.c.hz) leri onu yeni bir elbise ile giydirdi de o da eskisini fakir bir müslümana verdi ise, o kimse diri veya ölü de olsa o elbisenin bir ipliği kalıncaya kadar Allah'ın hıfzında ve emanında olmasın. Hz. Ömer (r.a.)
203 14 Hamd olsun Rabbıma ki Beni senin gibi leîm kılmadı. (Ebu Cehili kasdederek) Hz. Ali (r.a.)
203 15 Humma günahları döker. Ağacın yapraklarının dökülmesi gibi. Hz. Abdullahil Kasrinin babasından
203 16 Humma, Cehennem ateşinin şiddetindendir. Onu su ile serinleşirin. (Bir rivayette zemzemle) Hz. Ömer (r.a.)
203 17 Humma, Cehennem körüklerinden bir körüktür. Ve mü'minin Cehennemden payıdır. Hz. Ebû Reyhâne (r.a.)
YANITLASİL
yuksel21 Ekim 2021 00:05
Şu üç şeyi yapan dünya ve ahiret nimetlerine nail olur.
1-Başa gelen belaya sabır.
2-Allah c. c. in hükmüne rıza göstermek.
3-Genişlik zamanında çok dua etmek.
Akra Fm
günün sohbeti
Mahmud Es'ad Coşan
YANITLASİL
yuksel21 Ekim 2021 00:17
Bir kimse sıkıntı ve musibet zamanlarında kendisinin elini Allah'ın tutmasından hoşlanıyorsa, bollukta çok dua etsin.
Ravi: Hz. Ebû Hüreyre (r.a.)
Sayfa: 423 / No: 10
Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel21 Ekim 2021 02:07
Şu üç şeyi yapan dünya ve ahiret nimetlerine nail olur.
1-Başa gelen belaya sabır.
2-Allah c. c. in hükmüne rıza göstermek.
3-Genişlik zamanında çok dua etmek.
Akra Fm
günün sohbeti
Mahmud Es'ad Coşan
YANITLASİL
yuksel21 Ekim 2021 00:16
Bir kimse sıkıntı ve musibet zamanlarında kendisinin elini Allah'ın tutmasından hoşlanıyorsa, bollukta çok dua etsin.
Ravi: Hz. Ebû Hüreyre (r.a.)
Sayfa: 423 / No: 10
Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel21 Ekim 2021 02:06
Miras bölünürken Yetimlere ve yoksullarada vermek
Nisa, 8:1575
Hadislerle Kur'ân-ı Kerîm Tefsiri
İbn Kesîr
cilt 16.sy.184.
Teenni her şeyde hayırdır. Ahiret amelinde değil.
YanıtlaSilRavi: Hz Saad İbni Vakkas (r.a.)
Sayfa: 197 / No: 5
Ramuz El-Ehadis
Vasiyetimdir.
YanıtlaSil24.3.1974.
Bir çok suikastler geçirdim.Şu anda vucudumda arıza var.
Hafızamı kaybettim.Askerden sonra rahatsızlandım.
Adımın Muhammed Ahmed Yüksel Çelik Nursi olmasını isterdim.
Kitablarımı ziyan olmayacak bir kütübhaneye veilmesini istiyorum.
Mustafa Kemal ile Muhammed Said Nursi.arasındaki sırrın Mustafa Kemal Atatürk ün vasiyetnamesinin açıklanmasıyla açığa çıkmasını umuyorum.
Yüksel Çelik.
YANLIŞ BİLGİ FELAKET KAYNAĞIDIR.
YanıtlaSilKAZIM KARABEKIR
YALANI SÖKÜP ATMADAN HAKIKATI DİKMEYE ÇALIŞMA TUTMAZ.
GAZİ MUSTAFA KEMAL ATATÜRK ÜN VASİYETNAMESİNİN AÇIKLANMASIYLA AÇIĞA ÇIKMASINI UMUYORUM HAKİKATİN.
Kılıçla birlikte veba yoktur, cekirgeyle birlikte de kurtuluş yoktur.
YanıtlaSilRuhu'l Furkan Tefsiri
Hazret-i Mevlana eş şeyh Mahmud en Nakşibendi El-Muceddidi el Halidi el-Ufi
cilt. 14.sy. 182.
Hadis-i Şerif
Sayfa Sıra Hadis-i Şerif Ravi
YanıtlaSil10 1 Size Ramazan ayı geldi. O mübarek bir aydır. Allah size Ramazan ayı orucunu farz kıldı. O ayda gök (rahmet) kapıları açılır, Cehennem kapıları kapanır ve azılı şeytanlar bağlanır. O ayda bir gece vardır ki bin aydan daha hayırlıdır. Kim o gecenin hayrından mahrum kalmışsa, o kimse hakikaten (bütün hayırlardan) mahrum kalmıştır. Hz. Ebû Hüreyre (r.a.)
163 3 İnsanların hayırlıları ile şerlilerini size haber vereyim mi? İnsanların hayırlıları öyle kimselerdir ki; ölüm, atının sırtında, yahud devesinin üzerinde veyahutta ayaklarının üzerinde iken, ona gelinceye kadar Allah yolunda çalışır. İnsanların şerlisi ise; o kimsedir ki, hakikaten facir ve çok cüretkardır. Allah'ın kitabını okur da, onun buyruklarından hiç birine uymaz. Hz. Ebû Said (r.a.)
205 7 Güzel yazı, hakkı hakikatı daha ziyade açıklar. Hz. Seleme (r.a.)
264 4 Benden sonra ümmetim için üç şeyden korkarım: Hak ve hakikatı tanıdıktan sonra dalalete düşmek, dalalete düşürücü fitneler, boğazına ve cinsi şehvete düşmek. Hz. Ali (r.a.)
350 3 Herşeyin bir hakikatı vardır. Kul imanın hakikatine erişmez, kaderi teslim etmedikçe, Olacak şeyin muhakkak olacağını ve olmıyacak şeyin de geri kalacağını teslim etmedikçe. Hz. Ebul Derda (r.a.)
435 7 Bir kimse akşamleyin, "Radiytü billahi Rabben, vebil İslami dînen ve bi Muhammedin Resulen" derse imanın hakikatine ermiş olur. Hz. Ata İbni Yesar (r.a.)
455 2 Ümmetimin helakı Kitab ile süttedir. Kitaba gelince; Kura'nı okurlar hilafı hakikat te'vil ederler. Sütü ise severler, kıra çıkarlar, cemaatı ve Cumaları terkederler. Hz. Ukbe İbni Amir (r.a.)
483 5 Kul imanın hakikatine erişemez; kendine istediğini halk için de istemedikçe. Hz. Enes (r.a.)
485 5 Kul hakikat-I imanı hak etmez. Allah için gazab etmedikçe ve Allah için razı olmadıkça. Bunu yaptığı zaman ise imanın hakikatına muhakkak müstehak olur. "Benim dostlarım, evliyam onlardır ki, Benim zikrolunuşumla zikrolunur ve onların zikrolunuşu ile de Ben zikrolunurum." Hz. Amr İbni Hamid (r.a.)
490 7 Sizden birine, halktan korkması, işittiği veya gördüğü bir hakikatı söylemeye mani olmasın. Hz. Ebû Said (r.a.)
Sizden birine, halktan korkması, işittiği veya gördüğü bir hakikatı söylemeye mani olmasın.
YanıtlaSilRavi: Hz. Ebû Said (r.a.)
Sayfa: 490 / No: 7
Ramuz El-Ehadis
HAKİKATİ GİZLEMEK DE ZULÜMDÜR.
YanıtlaSilBakara Suresi Tefsiri
Prof. Dr. Mahmud Es'ad Coşan
Cilt.3.sy.294.
Ecdat, Ayasofya'nin bugünkü akibetini görmüş ve yanı başına SultanAhmed gibi bir muhteşem eseri inşa etmiştir" dedi.
YanıtlaSilBediuzzaman'ın Sır Katibi
Mehmed Feyzi Efendi.
sy. 337.
Osmanlı da hafta tatili Cuma günleri idi.
YanıtlaSilKenzü'l İrfan Şerhi
sy. 683.
İslam'ın ve imanın hakikati paranın nasıl degerlendirildigidir.
YanıtlaSilKur'ân-ı Kerîm 'de infak âyetleri çok fazladır.
Emanet olarak verilen dunyaliklar esas imtihan vesilesidir.
Kenzü'l İrfan Şerhi
İbadet ve Ahlakla ilgili 1001
hadis
Şerh eden:
Ahmed Karakullukcu
şer kitab
sy. 607,608.
YANITLASİL
yuksel15 Ocak 2022 06:26
Başkasının hakkını yemek haram,yetim malını, dulun malını yemek haram. Gayet Güzel! Haksız yere, alın teri dökmeden beleşten, bedavadan, başkasının sırtından geçinmek haram. Ondan dolayı faiz haram.
Birisinin emeği var, çalışarak kazanıyor, otekisinin parasına kuvvet, o paradan dolayı zahmetsiz risksiz para kazanıyor Ticaret olsa, kar-zarar imkan ve ihtimali olduğundan ortaklık oluyor. İslam'da emek ve sermaye ortaklığı caiz.
Bakara Suresi Tefsiri
cilt 4.sy.142.
prof.Dr.Mahmud Esad Coşan
Kuvvetlimisiniz, zayıfmısınız? diye sordu.O zaman doğru söylenir mi ?Söylenmez.Dosdoğru , dobra dobra söyeyeyim mi?Hayır söylenmez! Neden?savaş,harb, hud'adır.
YanıtlaSilBakara Suresi Tefsiri
cilt .4.sy.232.
Prof.Dr.Mahmud Es'ad Coşan.
Biz parayı , mevkiyi çoluk çocuğumuzu Allah (c.c.) rızası için seveceğiz, gerektiğinde de Allah (c.c.) ı tercih edeceğiz.
YanıtlaSilKenzü'l İrfan Şerhi
sy.541.
Şerh eden.Ahmet Karakullukçu.
Gönülde dünya varsa, dil ahireti konuşuyorsa bu nifaktır yani münafıklık alametidir.
YanıtlaSilKenzü'l İrfan Şerhi.
sy.541.
Ahmet Karakullukçu.
Ebu Eyyub el-Ensari de, "Hayır, bu ayet-i kerime onu göstermiyor. Malla, ticaretle bağla, bahçeyle, ziraatle uğraşıp Allah yolunda cihadı terk etmek, insanı mânevî bakımından tehlikeye sokar." manasinadir. "demiş.
YanıtlaSilYANITLASİL
yuksel15 Şubat 2022 04:31
"Allah yolunda mallarınızi sarf edin, cimrilik yaparak kendi ellerinizle kendinizi tehlikeye atmayın.
Bakara Suresi Tefsiri
Cilt.5 sy. 58.
Prof.Dr.Mahmud Esad Coşan
YANITLASİL
yuksel15 Şubat 2022 04:39
Allah c. c. Tevfikini refik eylesin.
Tam manasıyla kavi o kimsedir ki, öfkesinde kendine malik olur.
YanıtlaSilRavi: Hz. Hafsa (r.anha)
Sayfa: 101 / No: 1
Ramuz El-Ehadis
Kibredene karşı kibretmek sadakadır".
YanıtlaSilRuhu'l Furkan Tefsiri
Hazret-i Mevlana eş şeyh Mahmud en Nakşibendi El-Muceddidi el Halidi el-Ufi
cilt 14.sy. 342.
YANITLASİL
yuksel28 Şubat 2022 00:21
Ama kulların tamamı birbirine benzeyen ayıplı ve ihtiyaçli yaratıklar olması hasebiyle birbirlerine denk olduğuna göre, kimsenin kimseye karşı kibirlenme hakkı yoktur.
Ruhu'l Furkan Tefsiri
Hazret-i Mevlana eş şeyh Mahmud en Nakşibendi El-Muceddidi el Halidi el-Ufi
cilt 14.sy.343.
YANITLASİL
yuksel28 Şubat 2022 00:27
O halde kibirlenmek, ancak eşi ve benzeri bulunmayan, bütün ayiplardan ve ihtiyaçlardan münezzeh olan Allah-u teala 'ya mahsustur. Zaten onun içindir ki kibriya ve azametle sadece Kendisi mevsuftur.
Ruhu'l Furkan Tefsiri
Hazret-i Mevlana eş şeyh Mahmud en Nakşibendi El-Muceddidi el Halidi el-Ufi
cilt 14.sy.343.
Adem'in tırnaklarında "La ilahe illallah Muhammedun Resulullah" cümlesinin yazılı olması.
YanıtlaSilİlmin Işığında
Asrın Kur'an Tefsiri
Celal Yıldırım
Anadolu Yayınları
cilt. 14.sy. 15.
YANITLASİL
yuksel1 Mart 2022 00:09
Kendisinden çocuk peydah olacak meniyi, kayanın üstüne döksen, Allah (z.c.hz.) yaratacağını yaratır ve hiç şüphe yok ki Allah yaratacağı canı yaratır.
Ravi: Hz. Sumame (r.a.)
Sayfa: 354 / No: 14
Ramuz El-Ehadis
Vasiti (Rahimehullah) şöyle demiştir : "Haklı olarak yapılan tekebbbur, zenginlere, fasiklara kafirlere ve bid'at ehline (Ehl-i Sünnet dışı fırkalara) karşı kibirli olmaktır.
YanıtlaSilRuhu'l Furkan Tefsiri
Hazret-i Mevlana eş şeyh Mahmud en Nakşibendi El-Muceddidi el Halidi el-Ufi
cilt 14.sy.350.
YANITLASİL
yuksel1 Mart 2022 23:42
Denilmistir ki: Hakkın doğruluğunu bildiği halde, hakkı bile bile inkar eden kişinin durumu, hakkı tanıyıp tanıtmak hususunda aciz kalan bir cahilin vaziyetinden daha çirkindir.
Ruhu'l Furkan Tefsiri
Hazret-i Mevlana eş şeyh Mahmud en Nakşibendi El-Muceddidi el Halidi el-Ufi
cilt 14.sy.351.
A'raf Suresi
Ayet 146.
Ahiret gününe iman dünya hayatına düzen sağlar.
YanıtlaSilİlmin Işığında
Asrın Kur'an Tefsiri
Celal Yıldırım
Anadolu Yayınları
cilt 14.sy. 17.
Azınlıklara Lozan sulhu icabınca bahşedilen her nev' din ve vicdan hürriyetinin Türk ve Müslüman camiasından esirgendiginden mi bahsediyor? Bu hal imansizligin ve imansizlik metodunun takib edildiğinin bir delili ve bariz bir alameti değil midir?
YanıtlaSilIsari Tefsîr ve Cifir ilmi Işığında
Sirr-i İnnâ A'tayna
Rumuzat-i Semaniye
Mâidet-ül-Kur'an
sy. 101.
Genelkurmay Başkanlığı, geçen ay vefat eden araştırmacı Aytunç Altındal tarafından 1981 yılında ortaya atılan “Atatürk, hilafeti vasiyet etti. Evren ve Menderes 400 sayfalık vasiyeti okudu” iddiasını 32 yıl sonra yalanladı. Genelkurmay, “Atatürk'ün el yazısıyla kaleme aldığı vasiyeti ölümünden hemen sonra açıldı.12 Ara 2013
YanıtlaSilLozan'da dinin öldürülmesi kararı alındı.
YanıtlaSilSiyaseti dinsizliğe alet ettiler.
Siyaseti dinsizliğe alet yapanlar, kabahatlerini örtmek için başkasını irtca ile ve dini siyasete alet yapmakla itham ederler.
Bir Hazinenin Anahtarı.
Risale-i Nur Külliyatı Fihrist ve İndeksi.sy.168,169.
YANITLASİL
yuksel23 Mart 2022 22:40
Cennet ehli Cennete girdiklerinde, Aziz ve Celil olan Allah şöyle buyurur: "İstediğiniz bir şey var mı ki size onu ziyade edeyim?" Bunun üzerine şöyle derler: "Ey Rabbimiz bize verdiğinin üstünde başka şey var mı?" Buyurur ki: "Rızam en büyüktür."
Ravi: Hz. Câbir (r.a.)
Sayfa: 44 / No: 5
Ramuz El-Ehadis
TEVFİK DUASI
YanıtlaSilRahman ve Rahim olan Allah’ın adıyla…
1. Allahım!... Şu vakitte ve şu anda noksansız salavatını (bütün rahmetini), tertemiz selamlarını, en mükemmel ve en yüce daimi hoşnutluğunu bu alemdeki en üstün kuluna ulaştır.Sen O’nu (s.a.v), Adem’in (a.s) çocukları arasından seçip kendi irade ettiğin hükümlerin gölgesi kıldın.Yarattıklarının ihtiyaçlarına O’nu (s.a.v) bir kıble ve bir makam eyledin.O’nu (s.a.v) kendine bir delil kıldın.Razı olduğun şekilde O’nu (s.a.v) ortaya çıkardın.Tecellilerine layık hale getirdin.
O’nu (s.a.v) yerde ve göklerde emir ve yasaklarının uygulama mahalli kıldın.Kendin ile var olan her şey arasına O’nu (s.a.v) vasıta eyledin.Şu aciz kulunun selamını O’na (s.a.v) ulaştır.Şu anda selamların en şereflisi ve en temizi O’nun (s.a.v) üzerine olsun.
2. Ey Allahım!... Beni O’na (s.a.v) hatırlat ki, senin katında benden söz etsin.Çünkü bunun bana hem dünyada hem ahirette faydalı olduğunu en iyi bilen sensin.Hatta bu fayda, O’nun (s.a.v) seni tanıdığı ve senin yüce katında kıymetinin bulunduğu ölçüde olsun.Benim bilgim ve anlayışım hesaba katılmasın.Ey rabbim!... Şüphesiz sen, her türlü üstünlüğe layık, dilediğin her şeye güç yetirensin.
3. Ey Allahım!... O en mükemmel insanın gönlünde bana da yer ver.Bana onu sevdir.Efendimiz Muhammed’e , onun ali ve ashabına varlıklarının zerreleri sayısınca, Allah Teala’nın sonsuz ilmi miktarınca salat eyle.
4. Ey Allahım!...Bu salavatları devamlı olarak okuyabilmeme yardım eyle.Amin
Ey alemlerin rabbi olan Allahım!...
Hayırlı işlerini tehir geriye bırakanlar helak oldular.
YanıtlaSilHayırlı işlerini yapmak için acele etmek lazımdır.
Prof. Dr.Mahmud Es'ad Coşan
Akra Fm.
Günün Sohbeti
Osmanlica sözlüge göre TESVİF nedir anlami
YanıtlaSilTESVİF: (Sevf. den) (C.: Tesvifât) Sebepsiz olarak atlatma, geciktirme.
YANITLASİL
yuksel29 Mart 2022 09:57
tesvil ne demek?
(C.: Tesvilat) Kötü bir şeyi güzel göstererek aldatma.
Besmele
YanıtlaSilMusa (a. s.) asasi ile
İbrahim (a. s.) ateşte yanmaması
gibidir.
Dost T. V.
Dost özel
Mehmed Akif, ideal bir eğitimciyi şöyle tarif eder:
YanıtlaSilMuallimim diyen olmak gerektir imanlı,
Edepli, sonra liyakatli, sonra vicdanlı...
Gönül dergahindan
Hakikat İncileri
sy. 141.
Osman Nuri Topbaş
YANITLASİL
yuksel31 Mart 2022 01:46
Yani bir muallim, her şeyden önce "imanlı" olacak, yüreğinden rahmet tasiracak.
"Edepli" olacak, örnek bir karakter ve şahsiyet inşa edecek.
Liyakatli olacak, mesuliyet şuuruyla kendini yetiştirip vazifesinin ehli olacak.
"Vicdanlı" olacak, merhamet şefkat, fedakarlık gibi faziletlerle insanlığını tescil ettirecek.
Gönül dergahindan
Hakikat İncileri
Osman Nuri Topbaş.
sy. 141.
Gecesinin ve gündüzünün evvelinde bu duayı okuyan kimseyi, Allah iblisin ve avanesinin tasallutundan kurtarır: "Bismillahi ziş şâni, azîmil burhâni, şedîdis sultani, mâşâallahu kâne eûzübillahi mineşşeytani."
YanıtlaSilRavi: Hz. Zubeyr İbni Avam (r.a.)
Sayfa: 381 / No: 11
Ramuz El-Ehadis
Sizlerden birinizin Allah yolunda bir gazada bir saat bulunması, evinde bütün ömrünce ibadet etmesinden hayırlıdır.
YanıtlaSilRavi: Hz. Ebû Said (r.a.)
Sayfa: 393 / No: 11
Ramuz El-Ehadis
Kadın resmine şehvetle bakmak ruhun yüce hissiyatını öldürür.(S.) 668: Lemaat.
YanıtlaSilBir Hazinenin Anahtarı.
Risale-i Nur Külliyatı Fihrist ve İndeksi.
sy.570.
YANITLASİL
yuksel7 Nisan 2022 00:08
Allah bir kula hayır murad ettiğinde, onun kalbinin kilidini açar. Ve onun kalbinde yakın ve sıdk hasıl eder. Onun kalbini, içine girenleri koruyan, bir mahfaza kılar ve o kimsenin kalbini selim, lisanını sadık, ahlakını müstakim, kulağını işitici ve gözünü de görücü kılar.
Ravi: Hz. Ebû Zerr (r.a.)
Sayfa: 27 / No: 1
Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel7 Nisan 2022 00:16
Allah'ın muhabbetini, insanların muhabbetine tercih eden kimseye, Allah halkın meşakkati hususunda kafi gelir.
Ravi: Hz. Âişe (r.anha)
Sayfa: 395 / No: 2
Ramuz El-Ehadis
"Paşa Hazretleri!... Sen henüz bu Devleti Aliyeyi bilmemissin!
YanıtlaSilBu Devlet isterse donanmanin demirlerini gümüşten, yelkenlerini atlastan, iplerini de ipekten yapabilir!..
Lozan zafer mi Hezimet mi
cilt 2.sy.48.
Sizden biriniz, uyumak için yatağına girdiğinde, Fatiha ile birlikte bir süre okusun. Bu takdirde Allah Teala o kimse için bir melek görevlendirir ki, o kimse nereye gitse melek de onunla beraber gider.
YanıtlaSilRavi: Hz. Şeddad İbni Evs (r.a.)
Sayfa: 26 / No: 1
Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel8 Nisan 2022 08:50
"Paşa Hazretleri!... Sen henüz bu Devleti Aliyeyi bilmemissin!
Bu Devlet isterse donanmanin demirlerini gümüşten, yelkenlerini atlastan, iplerini de ipekten yapabilir!..
Lozan zafer mi Hezimet mi
cilt 2.sy.48.
YANITLASİL
yuksel11 Nisan 2022 05:16
İslam'ın kader anlayışının müslümanları teknikte ve sanayide geri kalmalarına sebep olduğunu iddia eden bir soruya da neden İslam dünyasında yaşayan Hıristiyan, Yahudi, Durzi ve Nusayrilerin ayrıca Ruslarin Avrupalilar'dan geri kaldığı karsi sorusuyla cevap vermektedir.
Harputlu İshak Efendi, Islam'da kader anlayışını da Es'ile - i Ilm-i Kelâm adlı eserinde uzun uzun izah etmektedir.
Medreseler Neydi, Ne değildi?
Ekmeleddin İhsanoğlu
sy. 405.
YANITLASİL
yuksel11 Nisan 2022 05:18
Allah Teala bir kulu sevdiğinde ona dünya işlerini kapar, ahiret işlerini ise açar.
Ravi: Hz. Enes (r.a.)
Sayfa: 25 / No: 3
Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel11 Nisan 2022 05:26
Devlet ile toplumun seyyidlere gösterdiği saygının devlet yararına birtakım gelişmeleri doğurduğu bilinmektedir. Zira onlar, bilhassa fetih esnasında yeni yerleşim yerleri kurarak İslam'ın ve yeni devletin gücünün yayılmasında rol aliyordu.
Osmanlı 'da
Eğitim Ve Öğretim
Ziya Kazici
sy. 201.
O hikmetin tebeddülü ile illet değişmez.Illet değişmezse hüküm değişmez.
YanıtlaSilRisale-i Nur'un Tariflerine göre Istılahlar ve Anahtar Kelimeler.
Heyet.
sy.396.
Siz kulluğunuzu doğrultun güzel yapin O Rabligini bilir.
YanıtlaSilIbrahim Ethem
Mahmud Es'ad Coşan
Akra Fm
Hadisler Deryası
Ümmetim için korktuklarım arasında en çok korktuğum şey, saptırıcı önderlerdir.
YanıtlaSilRavi: Hz. Ömer (r.a.)
Sayfa: 20 / No: 15
Ramuz El-Ehadis
Ömrün Ramazan ölümün Bayram olsun.
YanıtlaSilBir kimseyi iyi diyebilmek için
YanıtlaSil-Onunla ticaret yapmak,
-Seyahat yapmak, ve....
BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
YanıtlaSilEsirgeyen, bağışlayan Allah c. c. in adı ile başlarım.
Bakara Suresi.
42.Bile,bile hakkı batıla karıştırıp gizlemeyin.
(Tevrat’ta son Peygamber'e ait bir şey bulmadık demeyin.)
Kur'ân-ı Kerîm ve Meal-i Celilesi.
sy. 2.
sy.8.
Telgrafın Türkiye'de kurulmasını istemeyen biri tarafından koparıldığı anlaşılıyordu. demektedir.
YanıtlaSilMuteakiben Sultan'ın kendileri ve Samuel Morse'u çeşitli hediyeler ve "ihtira beratı" ile taltiflerini naklettikten sonra : Sultan'ın ilgisine rağmen İstanbul ile Edirne arasında telgraf hattı kurulması işi tahakkuk etmedi.
Lozan Zafer mi
Hezimet mi?
Kadir Mısıroğlu.
Cilt:2.sy.101.
Gerçekten Türk murahhas hey'eti ile Ankara arasındaki istihbarat Köstence üzerinden yapılıyordu.
YanıtlaSilBurası ise tamamen İngiliz kontrolü altındaydı.
Kendi sırlarını düşmana kaptırdığı....
Lozan
Zafer mi Hezimet mi?
Kadir Mısıroğlu.
Cilt.2.sy.177.
YANITLASİL
yuksel21 Nisan 2022 03:57
Gerçekten Londra'daki casus mektebini bitirdikten sonra şarkıyat tahsil etmiş ve tam bir müsteşrik hüviyetini intisab etmişti.
Sir Persi Koks (Cocks)
Lozan
Zafer mi
Hezimet mi?
Kadir Mısıroğlu.
cilt. 2.sy.188.
Zulmün topu var, gullesi var kal'asi varsa,
YanıtlaSil"Hakkın bükülmez kolu, dönmez yüzü vardır,
Göz yumma güneşten, nuru ne kadar kararsa,
Sönmez ebedi her gecenin sabahı vardır!.."
Tevfik Fikret
Lozan Zafer mi Hezimet mi?
Kadir Mısıroğlu
cilt 2.sy.243.
".....Kaldı ki ; bugün ancak üç beş kişinin bildiği bazı çok esrarlı sebeplerden ötürü bizzat Atatürk'de...
YanıtlaSilHikayesi uzun ve bir hayli çapraşık işlerdir bunlar...
( N.Nazif Tepedenlenliğlu- Tayfur Sökmen isyanı , Yeni İstanbul Gazetesi , 7.Kasım 1966.).
Lozan
Zafer mi
Hezimet mi?
Kadir Mısıroğlu.
Cilt.2.sy.421.
Def'i mazarrat, tahsili menfaatten mukaddem (zararı savusturmak fayda kazanmaktan önce) olduğu için, birincisi ikincisine takdim edilmistir.
YanıtlaSilYani bu ayeti kerimede merhametten önce magfiret istenmistir.
Ruhu'l Furkan Tefsiri
Hazret-i Mevlana eş şeyh Mahmud en Nakşibendi El-Muceddidi el Halidi el-Ufi
(Kuddisu Sirruhu)
cilt 14.sy. 419.
YANITLASİL
yuksel24 Nisan 2022 05:35
"(Sana:)" Halim ol! denilince, de ki:"Hilmin de yeri var!"
Bir delikanlınin gerekmediği yerde sakin davranması cehalettir! "
Ruhu'l Furkan Tefsiri
Hazret-i Mevlana eş şeyh Mahmud en Nakşibendi El-Muceddidi el Halidi el-Ufi
(Kuddisu Sirruhu)
cilt 14.sy. 403.
YANITLASİL
yuksel24 Nisan 2022 05:44
"Ölüm bile, düşmanların sevinmesinden aşağıdır!" denilmiştir.
Rasulullah (s. a. v.) şöyle buyurmuştur :
Kardeşinin başına gelen (musibet) e sevinç gosterme, sonra Allah c. c. ona acır da sana bela verir!"
Ruhu'l Furkan Tefsiri
Hazret-i Mevlana eş şeyh Mahmud en Nakşibendi El-Muceddidi el Halidi el-Ufi
(Kuddisu Sirruhu)
cilt 14.sy. 381.
YANITLASİL
yuksel24 Nisan 2022 05:53
Sehl ibn-i Abdillah (k.s.) demistir ki :"Dünyada kulu Allah c. c. dan çeviren ve ona itaatten alıkoyan her şey onun buzağısıdır, o da onun kulu ve tapıcisidir."
Ruhu'l Furkan Tefsiri
Hazret-i Mevlana eş şeyh Mahmud en Nakşibendi El-Muceddidi el Halidi el-Ufi
(Kuddisu Sirruhu)
cilt 14.sy. 368.
YANITLASİL
yuksel24 Nisan 2022 06:03
Şeyh Ebû'l Abbas (k.s.) şöyle demiştir :
"Bu zamanın dervislerinden her kim zalimlerin mallarını yer ve sema' i tercih ederse onda Yahudi dürtüsü vardır, Çünkü Allah-u Teala onlar hakkında
" Yalanı çokça dinleyenler ve Haramı çokça yiyenler.. "(Maide suresi 42.) buyurmustur.
Ruhu'l Furkan Tefsiri
Hazret-i Mevlana eş şeyh Mahmud en Nakşibendi El-Muceddidi el Halidi el-Ufi (Kuddisu Sirruhu)
cilt 14.sy. 366.
Allah'ın insanlardan en nefret ettiği kişi, sığırın diliyle ağzını karıştırdığı gibi (yanlışı doğru, doğruyu yanlış göstermek için) konuşurken dilini dolaştırıp duran belağat sahibi kimsedir.
YanıtlaSilRavi: Hz. Abdullah İbni Amr (r.a.)
Sayfa: 8 / No: 6
Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel27 Nisan 2022 01:17
Allah Resulu buyurmustur ki.
Kazaya rıza, Allah-u Teala'nin rızasına ulaştıran en büyük kapısıdır!
Ruhu'l Furkan Tefsiri
Hazret-i Mevlana eş şeyh Mahmud en Nakşibendi El-Muceddidi el Halidi el-Ufi
sy. 443.cilt.14.
YANITLASİL
yuksel27 Nisan 2022 01:20
Kafirin Cehennemde ebedi kalması adalettir.
Bir Hazinenin Anahtari
Risale-i Nur Kulliyati Fihrist Ve İndeksi
İsmail Mutlu
sy. 412.
Bir ülkenin geleceği o ülke insanlarının göreceği eğitime bağlıdır.
YanıtlaSilAlbert Einstein.
Türk ve Dünya Edebiyatından
Konularına göre sınıflandırilmis
Özlü sözler
Hasan Ozperhiz
sy. 111.
Aziz ve Celil olan Allah'dan seni takdim etmesini (önce hilafete geçmeni) üç kere istedim, kabul etmedi. Ancak Ebu Bekir'i kabul etti. (Bu sözü Hz. Ali (r.a)'a buyurdu.)
YanıtlaSilRavi: Hz Ali (r.a.)
Sayfa: 293 / No: 10
Ramuz El-Ehadis
Türkiye'de bugüne kadar ki zıtlaşma iki bağdaşık güç arasındaki, aile içindeki zıtlaşmaktan ibarettir.
YanıtlaSilAma gerçekte bütün dünyada olan zıtlaşma vardır ki ikinci dünya savaşının galipleri ile mağlupları arasındaki zıtlaşmadır.
Sorulunca Söylenen
İsmet Özel.
sy.250.
570 :Evvelce de işaret olunduğu üzere ictihad, ifta vazifeleri,
YanıtlaSilpek mühimdir, pek müşkildir. Bu; pek büyük, bir ilm, bir ihtisas işidir.
Yoksa kitabullahın, ve ahadisi nebeviyyenin mübarek mânâlarını öyle
sathî bir surette anlıyabilen, öyle hâfızalarında mahdut bir kaç hadisi şe-
rif bulunan kimselerin bir müctehide tâbi olmayıp da edillei şer'iyyeden
hüküm çıkarmaya, kalkışmaları, kendi namlarina fetva vermeleri aslâ
caiz olamaz. Hattâ vaktile arabcaya hakkile vâkıf, hâfızları yüz binlerce
ahadisi şerife ile müzeyyen olan birçok muhterem âlimler, muhaddisler
bile ictihad dâvâsına kalkışmamış, fetva vermekten çekinmiş, bu ciheti
fukahaya bırakmak insafını göstermişlerdir.
Hukuki İslamiye ve Istilahati Fikhiyye KAMUSU
Ömer Nasuhi Bilmen
cilt. 1.sy.250
şer'iyyeden
YanıtlaSilhüküm çıkarmaya, kalkışmaları, kendi namlarina fetva vermeleri aslâ
caiz olamaz. Hattâ vaktile arabcaya hakkile vâkıf, hâfızları yüz binlerce
ahadisi şerife ile müzeyyen olan birçok muhterem âlimler, muhaddisler
bile ictihad dâvâsına kalkışmamış, fetva vermekten çekinmiş, bu ciheti
fukahaya bırakmak insafını göstermişlerdir.
Hukuki İslamiye ve Istilahati Fikhiyye KAMUSU
Ömer Nasuhi Bilmen
cilt. 1.sy.250
YANITLASİL
yuksel3 Mayıs 2022 21:36
Allah Benim hulefama rahmet eylesin. Denildi ki: "Senin halifelerin kimlerdir Ya Resulallah?" Buyurdu ki: "Benim sünnetimi ihya edenler ve onu insanlara öğretenlerdir."
Ravi: Hz. Hasan (r.a.)
Sayfa: 291 / No: 1
Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel3 Mayıs 2022 21:37
Verağ sahibi bir adamın iki rekatı, karışık amellinin bin rekatından hayırlıdır.
Ravi: Hz. Enes ra.
Sayfa: 291 / No: 8
Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel3 Mayıs 2022 21:39
"Had" (ceza) hususunda kalem; Küçükten büyüyünceye kadar, uykuda olandan uyanıncaya kadar, mecnun ise iyileşinceye kadar ve bir de bunamış olandan kaldırılmıştır.
Ravi: Hz. Sevban (r.a.)
Sayfa: 291 / No: 7
Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel3 Mayıs 2022 21:40
Bir kimse Allah'dan sıdk ile şehidlik isterse, Allah onu şehitler mertebesine ulaştırır; yatağında da ölse.
Ravi: Hz. Sehl (r.a.)
Sayfa: 422 / No: 12
Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel3 Mayıs 2022 21:41
Bir kimse yanında kendisini müstağni edecek kadar varken bir şey isterse, ancak Cehennem ateşini çoğaltmış olur."Kendisini müstağni kılacak şey nedir ya Resulallah" dediler. Buyurdu ki: "Kuşluk yiyeceği veya akşam yiyeceğine kadar."
Ravi: Hz. Sehl (r.a.)
Sayfa: 422 / No: 11
Ramuz El-Ehadis
YANITLASİL
yuksel3 Mayıs 2022 21:48
Kur'an'daki pek çok cüz'î hadiselerin arkasında küllî düsturlar saklıdır.(S.) 223:20.Söz, 1.makam.1.nukte
Bir Hazinenin Anahtari
Risale-i Nur Kulliyati Fihrist Ve İndeksi İsmail Mutlu
sy. 403.
YANITLASİL
yuksel3 Mayıs 2022 21:55
Sadece din ilimlerinin okutulmasindan taassub doğar.
(Mn.) 127.
Taassubun en dehşetlisi bazı Avrupa taklitcilerinde ve dinsizlerde bulunur. (Mn.) 131.
Bir Hazinenin Anahtari
Risale-i Nur Kulliyati Fihrist Ve İndeksi
İsmail Mutlu
sy. 621.
Allah Resulu Peygamber efendimiz buyurmuştur:
YanıtlaSil"Miraç 'ta üçüncü kat gökte yetmiş bin melek gördüm. Bunlar, Hazret-i Ömer' i sevenler için, Cenab-ı Hak 'tan af taleb ediyorlardı".
Biz de, Hazret-i Ömer' i seviyoruz ya Rab, o meleklerin istiğfarindan, bizi de mahrum etme Allah 'im.
İslam' ın Adil ve cesur reisi
Halife Hazret-i Ömer
(Radıyallahu Anh)
cilt. 2.
Abdurrahman Şeref Laç
sy. 384.
Bu konuyu daha ileri derecede düşünecek olursak devletlerinde sırları vardır.İleride yapacakları eylemleri ve hizmetleri yeri ve zamanı gelmeden açığa vurmamalıdır.Sır saklamayan milletler ve devletler düşmanın tuzağınaher an düşmeye hazırdırlar. Bu sebeple casusluk müessesi oluşmuştur. Gizli ajanlar vardır. Bunlar kendi ülkeleri adına bilgi toplamaya çalışırlar.
YanıtlaSilHazret-i Ömer Yüz veciz Söz. sy.178.
YANITLASİL
yuksel5 Mayıs 2022 22:40
Özellikle askeri bilgilere önem verirler.Zira, her ülke için güvenlikleri önemlidir.En yakın komşularından bile emin olmak için büyük bir çaba içerisinde bulunurlar.Konuya Hz. Ali (k.v.) 'nin
bir vecizesiyle son verelim:" Düşmanın en zararlısı hilesini gizleyendir." Hiç şüphe yok ki, düşman hilesini gizlerken Müslüman'ın sırrını açığa vurması, düşmana davetiye çıkarmaktır.
Hazret-i Ömer Yüz Veciz Söz.sy.178.
YANITLASİL
yuksel5 Mayıs 2022 22:45
Bu vecizeye benzer bir sözü de Hz. Ebubekir söylemiştir." Sırrını açığa vurma, sonra işlerin karışır.
177.Aşir efendi, 11a.
Hazret-i Ömer Yüz Veciz Söz.sy.178.